Впрочем, это был не совсем театр. Это было настоящее


«Ел  алғысын  алсаң,  елеулісі  боларсың»  демекші,  менің



жүктеу 0.77 Mb.
Pdf просмотр
бет6/7
Дата14.09.2017
өлшемі0.77 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

«Ел  алғысын  алсаң,  елеулісі  боларсың»  демекші,  менің 

түйген ойым: Алғыс айту -  бұл басын кішірету емес, бұл  ұлық 

жасау. «Жылы жылы сөйлесең, жылан інінен шығады»-дейді. 

Әр  кез  бір-бірімізге  шырайлы  жылы  сөздер айтып,  алғысы- 

мызды  білдіріп жүрсек,  қандай  ғанибет!  Ертеңгі  өмір- бүгінгі 

күннің  бастауы.  Әр  күнімізді  қадірлей  тұтып  жанұямызды, 

аяулы анамыз бен ардақты әкемізді, мерейлі ұстаздарымызды, 

әлеуметтік ортада жетелейтін  достарымызды  ризашылыққа 

бөлей отырып, оларға алғыс білдіру сіз бен біздің парызымыз.

А йе рке м  БАЙТУРСЫ НО ВА,

тарих,  экономика және құқы қ факультетінің 

Ист-21тобының студенті

АЁҒЫС  -  СВЗАІҢ  АСЫЁЫ

№3 (929) 31  наурыз 2017 жыл

J

К ВЫЗОВАМ СОВРЕМЕННОСТИ ГОТОВЫ

С та л о   е ж е го д н о й   т р а д и ц и е й   п о л у ч е н и е   П о с л а н и я  

П р е зи д е н т а   н а р о д у   К а з а х с т а н а .  Вот  и  в  это м   го д у  мы 

удостоились  чести  ознакомиться  с  Посланием  на  2017  год.  В 

этом  году  Президент  страны  обратил  пристальное  внимание 

развитию  экономики,  малого  и  среднего  бизнеса  -   основного 

источника роста благосостояния каждого успешного и активного 

человека,  а  значит,  народа  в  целом.

Ключевым тезисом Послания стало сокращение присутствия 

государства  в  бизнес-секторе.  Третья  модернизация  тем  вре­

менем,  уже  запущена  с  помощью  социально-экономических 

реформ.  Сейчас мы  наблюдаем  большие  изменения  в  между­

народных отношениях. И чтобы суметь сохранить стабильность, 

такие изменения очень своевременны. Они глубоко продуманы 

и  являются  ответом  на  глобальные  вызовы  современности. 

В аж ны м   м е с с е д ж е м   П о сл а н и я  П р е зи д е н та   Н а зарб а ева 

является  решение  социальных  вопросов.  Послание обращает 

особое внимание на вопросы образования.  Это важный сигнал 

к развитию этой сферы.

Педагогические  кадры,  подготовкой  которых  занимается 

и  наш  вуз,  должны  быть не  просто  специалистами.  Именно  на 

них  будет  возложена  ответственность  воспитания  поколения 

эко ном ически  грам отны х,  владею щ их  как  минимум  тремя 

языками  молодых успешных  граждан.  При этом было  понятно, 

что  Глава  государства  четко  фиксирует  проблему  на  уровнях 

преподавания  в  городских  и  сельских  школах.  А  это  в  свою 

очередь повышает ответственность нас,  преподавателей вуза.

Задачи,  поставленны е  П резидентом  Н.  Назарбаевым  в 

своем  Послании  народу  Казахстана  «Третья  модернизация 

Казахстана:  глобальная  конкурентоспособность»,  являются 

ответами на эти вызовы.  Полностью поддерживая намеченный 

курс  в  Послании  Президента,  считаю,  что  реализация  пяти 

приоритетов,  озвученных  Президентом  в  Послании,  позволит 

нашей  стране  войти  в число  30 развитых стран  мира.

Л.В.ДЕМЧЕНКО,

заведующая каф едрой физвоспитания

2016  ж ы лғы

14 

қаңтарда 

Қ азақстан   республи- 

касы ны ң  П резиденті 

Н .Э .Н азарбаев 

Қ азақстан   халқы  

А с сам б л еясы н ы ң  

құр ы л ған   күні  1 

Науры зды   ел ім із- 

де А л ғы с  а й ту  күні 

деп ж ари ял ап,  №  173

Ж ар л ы ққа  қол  қойған 

бол аты н.  О сы  жы лы  

Қ азақстан   халқы  

тұ ң ғы ш   рет А л ғы с 

а й ту  күнін  атап  өтті.

П резидент  А л ғы с  айту 

кү н і  т у р а л ы :  « Қ а з а қ с т а н  

х а л қ ы  

а с с а м б л е я с ы  

құрылған  күн  -   1  наурызды 

ж ы л  

с а й ы н  



б а р л ы қ

этностардың  бір-біріне  мейірбандық  танытып,  ол  адамдарды 

өз туғанындай  қабылдаған  қазақтарға  алғыс айту  күні  ретінде 

атап  өту  әд іл етті  болар  еді.  Бұл  күн  бізді  бұры нғы дан  да 

гөрі  ж а қы н д асты ра  тү с п е к.  Бұл  күн  м е й ір ім д іл іктің ,  бүкіл 

қазақстандықтардың бір біріне деген достығы мен махаббатының 

жарқын  мерекесі  бола  алар еді»,  -  деген  болатын.

Алғыс  айту  күні  -   қайырымдылық дәстүрлерін,  әлеуметтік 

ынтымақты  және  өзара  көмек  көрсетуді  қолдау  күні.  Бұл  күн 

қазақстандық  патриотизмнің,  достық  пен  бірлігіміздің,  мәдени 

саналуандығымыздың жарқын  күні.

А л ғ ы с   а й т у   к ү н ін   д ә с т ү р г е   а й н а л д ы р ы п ,  ө з ін д ік  

ерекшеліктерін  айқындау  мақсатында  М.Өтемісов  атындағы 

Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің Бастауышта оқыту 

педагогикасы мен әдістемесі мамандығының 2-курс студенттері 

(Пимно-2,Пимно/п-23 ) топ кураторы Бағдат Жолдыбайқызымен 

бірге  «Ж ақсы  тілек  -   жылы  жүрек»тақы ры бы нда  мерекелік 

шара өткізді. Шараны Пимно/п-23 студенттері  Есмағұл Мадина 

және  Ғалиақпар  Айза  екі  тілде  жүргізіп,  Ризашылық  күнінде 

Қ азақстанды   қазір гі  таңда  дүние  д и д ар ы н д ағы   ең  мықты 

мемлекеттер танитындай, мойындайтындай деңгейге жеткізген 

Елбасымыз  Н.Ә.Назарбаевқа  алғыстарын  өлең  жолдарымен 

білдірді.Топ  кураторы   Бағдат  Ж олд ы б айқы зы   А л ғы с  айту 

күнінің  маңызын  түсіндіріп,  өзіндік  дәстүрін  қалыптастыруды 

ерекше  атап  кетті.  Топ  студенттері  еліне,анасы на,  әкесіне, 

әжесіне,  атасына,  ұстазы на,  досы на,өм ірге  өз  алғыстары н 

ө л е ң -ш у м а қта р ы м е н   ж е тк із д і.  Келесі  сә тте   екі  топ  екіге 

бөлініп,бірінші  топ  қарттар  үйіне  барып  қайырымды  іс  жасау 

сәтін  сахналаса,  екінші  топ  мұғалімнің және  сыныптастардың 

қыз баланы туған күнімен құттықтау сәтін сахналады.  Пимно-21 

тобының  студенті  Утебаева  Ж анель  тренинг  ұйымдастырып, 

с т у д е н т т е р м е н   т о п т ы қ   ж ұ м ы с т а р   ұ й ы м д а с ты р д ы .  Шара 

соңында  «Әрқашан  күн  сөнбесін»  әні  орындалды.М ерекелік 

шара  Н.Ә.Назарбаевтың  сөзімен  қорытындыланды-  «Дүниеде 

тәуелсіз қазақ елі бар.Әлемде егемен  Қазақстан бар.  Оның көп

ұлтты,  тату,  ынтымақшыл  халқы  бар.Қуаттты   экономикасы, 

сенімді  саяси  жүйесі  бар.Ең бастысы,  бүгіннен  нұрлы,бүгіннен 

кемел  болашағы бар»



Ж анаргүл  ҚЫ Д Ы Р ҒА ЛИ Е В А ,

Пимно/п-23 топ студенті

УНИВЕРСИАДА 

ЖАСТАРЫ

Қ а ң та р д ы ң   27  мен  ақ п а н н ы ң   12 -сі  а р ал ы ғы н д а 

х а л ы қ а р а л ы қ   д е ң г е й д е   р е с п у б л и к а м ы з д а   Қы сқы  

универсиада шаралары болып өтті.  Бұл  әлемдік додаға 

орай спорттық шаралар жоғары оқу орнының студенттері 

арасында да оздырылды.

Бұған біздің университет жастары Универсиаданы қолдау 

мақсаты нда  жоғары   оқу  оры ндары   арасында  өткізілген 

ойындарға  белсене  қатысып,  І  орынды  еншіледі.Спортшы 

жастарымыз  әлем  алдында  көк  байрағымызды  желбірете 

берсін!  13-17  ақпан  аралы ғы нда  Волейболдан  әйелдер 

командалары  арасында  өткен  Батыс  Қазақстан облысының 

қысқы  чемпионатында  2- орынды  факультетіміздің студенті 

Жайымқұлова Ақнұр жеңіп алды. Дипломды Батыс Қазақстан 

об л ы сы н ы ң   дене  ш ы ны қты ру  және  спо р т  б асқар м асы  

басшысының міндетін атқарушы Д.Есенғалиева табыстады.

Н адира  САҚТАПОВА,

3-курс студенті

М

и ң   а л г и с

Тіршілікті  мынау жаратқан, 

Аллама  әуелі  мың алғыс!

Ақ сүт берген,  толғатқан 

Анама  шексіз  мың алғыс!

Қорған  болған,  аялап 

Әкеме  айтамын  мың алғыс! 

Қолдаған,  сүйген, жұбатқан 

Бауырларыма туған  мың алғыс! 

Қуанған,  бірге  мұңдасқан, 

Жан досыма  мың алғыс!

Нәрімен  білім сіңірген 

Ұстаздарыма  мың алғыс! 

Шындаған,  елге танытқан 

Халқыма туған  мың алғыс!

Салт-санасын  сіңірген, 

Қазаққа дархан  мың алғыс!

Сезімі үшін жылытқан 

Сол жанға  айтам  мың алғыс!

Әр  күнім үшін  кешірген 

Барша  әлем саған  мың алғыс!

\ .

\

Н аргиз И С КАЛ ИЕВА,



ПП-11  т обының студенті

Н а м   е с т ь ,   з а   ч т о   б ы т ь

БЛАГОДАРНЫМИ

Благодарность.  Это  не  только  слова,  вроде  «спасибо». 

Благодарность  проявляется  в  наших  поступках,  благород­

ных делах.

Уважаемые  преподаватели,  примите  слова  искренней 

благодарности  за  Ваш  высокий  проф ессионализм ,  ком ­

петентность,  педагогический  талант  и  преданность  сво­

ему  благородному  делу  в  течение  многих  лет.  Выражаем 

искренню ю   призн ате льн о сть  за  Вашу  ответственность, 

доброжелательность,  энтузиазм  и  индивидуальный  подход 

к каждому студенту.

Благодаря  Вашему  педагогическому таланту  и  чуткому 

отношению  к  каждому  из  студентов  мы  получаем  прочные 

знания,  можем  раскрыть свои  способности  и таланты.

Мы  благодарны   вам  за  Ваше  трудолюбие,  терпение, 

готовность оказать всяческую поддержку.

А  именно  хотим  вы разить  б лагодарность:  Светлане 

Ф е л и кс о в н е   Б а ю к а н с к о й ,  Гул ьб ар ам   Т л е кк а б ы л о в н е  

Ж а л е к е н о в о й ,  Галине  И в а н о в н е   Ф е д и н о й ,  Н а та л ь е  

А л е к с а н д р о в н е   А л м а га м б е т о в о й ,  Л я з з а т   Т у р а р о в н е  

Дауловой,  Морозовой  Людмиле  Владимировне,  Шайхиеву 

Турару Тулегеновичу,  Эльмире  Кайрлиевне Абдираимовой.

Мы очень рады что поступили именно в этот университет. 

Выражаем свою благодарность ректору университета Асхату 

Салимовичу  Имангалиеву за то,  что создаются  все условия 

для  нашего  обучения.

Благодарим декана педагогического факультета  Гулжан 

Алгазиевну Ергалиеву, заведующую кафедрой педагогики и 

психологии  Шынар Толегеновну  Габдрахманову.

Благодарим нашего куратора  Ирину Николаеву Золотых 

за вклад в развитие наших способностей, внимание и заботу.

Также  выражаем огромную благодарность всему техни­

ческому персоналу, нашим поварам и охране за ваш нелегкий 

труд  в создании уютной  обстановки.

С т удент ы  г р у п п ы  ПиП-12


№3 (929) 31  наурыз 2017 жыл

13

ЕЛБАСЫ  ЖОЛДАУЫ  -  ЖАСТАРҒА  ЖІГЕР



15 

наурыз  күні  физика-математика факультетінде  Елбасымыз  Н.Ә.Назарбаевтың  «Қазақстанны ңҮш інш і  жаңғыруы: 

жаһанды қ  бәсекеге  қабілеттілік»  атты  Қазақстан  халқына  Ж олдауына  арналған  «Елбасы  жолдауы -ж астарға  жігер» 

тақырыбы нда дөңгелек үстел  оздырылды.

Д ө ң ге л е к  ү с те л ге   А .Б .М ед еш ова  б а с та ға н   ф а кул ьтет 

ұжымы,  тәрбие  бөлімінің  жетекш ісі  А.С.Ж ақсығалиева  және 

студенттер  қатысты.  Дөңгелек  үстел  барысында  Жолдаудың 

үш інш і  жаңғы ру  деп  аталуы ны ң  себебі  неде?  Бірінші  және 

екінші  Ж олдауға  нені  жатқызуға  болады.  Үшінші  жаңғырудың 

қажеттілігі  қандай?  Қазақстанның үшінші жаңғыруының негізгі 

қағидалары  не? деген  сұрақтар талқыланып,  нақты жауаптар 

мен  пікір  ал м асул ар  орын  алды.  С оным ен  қатар  30  озы қ 

елдің қатарына  қарай  тұрақты  түрде  ілгерілеуге лайықталған 

негізгі  бес  басымдық  қарастырылды.  Жолдауды  талқылауда 

ф акультет  студенттері:  Сапарова  Динара,  Мейрхан  Азиза,

Тажкуранов  Мейірбек,  Бақтыгерейқызы  Аселхан,  Турлыбаев 

Ержан,  Абатов  Х анәбіл,  Турсунгалиев  Нурсултан  өздерінің 

ж а н -ж ақты л ы ғы м е н ,  ой  ұш қы рл ы қтар ы м ен,  ш ебер  сөйлеу 

қабілеттерімен  көзге түсті.

Д өңгелек үстел  нәтижесі  әр  адамға  салмақты да  пайдалы 

ой  салғаны  анық.  Бұл  Ж олдаудың  астарында  сіз  бен  біздің, 

біздің  болашақ  ұрпақтары мы зды ң  алдағы  қүні  ешкімнен  кем 

болмай сапалы білім алып, ел өркендеуіне орасан үлес қосуына 

жағдай  жасау  жатыр.  Сол  себепті  «Қазақстанды  кейінгі  ұрпақ 

үшін  бұдан  да  өсіп-өркендеген  елге  айналдырамыз»  -  деген 

Елбасы  сеніміне жұмыла  атсалысайық!

«АЛҒЫС  АЙТУ»  КҮНІ

Биыл  екінші  жыл  елімізде  1  наурыз  «Алғыс  айту» 

күні  д ә стүр л і  түр д е  ж ал ғасы н   тауы п  оты р.  О сы ған 

орай  ф и зи ка -м атем ати ка  ф акультеті  с туд ен тте р ін ің  

ұйымдастыруымен студенттер бойына қазақ халқының 

салт-дәстүрін  дарытуды  дәріптеу  мақсатында  «Тәрбие 

көзі-салт-дәстүр»  атты сайыс болып  өтті.

Б ә с е ке л е с т ік  б олм ай  дам у  да  б ол м ай ты н ы н   ұққан 

факультет  студенттері  белсене  ат  салысты.  Эр  топ  ойын- 

шылары  қазақ халқының байырғы  салт-дәстүрімен  өздерін 

таныстырып,  музыкалық аспаптарда да ойнай білді.

мереК


Көктем   ке л д і!  Кө кте м м ен   бірге 

көңілге  көктем  шуағындай  сезім  мен 

нұр  құйып,  8  Наурыз  Халықаралық 

әйелдер  мерекесі  де  келіп  жетті.

Осынау көркем мерекенің қай кезде де 

орны  бөлек.  Олай  болатыны,  аналарға 

ыстық сезім, алғыс пен құрмет ешқашан сөнбек 

емес.  Олар  -  өмірдің  гүлі,  көңілдің  жыры,  әр 

отбасының  алтын  діңгегі.  Көктемнің  осынау 

айтулы  мейрамында  физика-математика 

ф а к у л ь т е т ін ің   с т у д е н т т е р і  ы с т ы қ  

жүректерінен  шыққан  нұрлы  сөздерін 

а я ул ы   ұ с т а з д а р ы н а ,  с т у д е н т т е р  

қауы м ы на  ко н ц е р ттік  б ағд арл ам а 

а р қ ы л ы   ж е т к із д і.   С т у д е н т т е р  

өздерінің  өнерлерімен  керемет  көңіл 

күй,  шаттық  сыйлады.  Жылына  бір  ре 

келетін  мейрамды   ф и зика-м атем атик 

факультетінің студенттері осылай атап 6

22  н а у р ы з   -  Ұ л ы с т ы ң   Ұл ы   күн і.  Б ұл  күн і  күн   мен 

т ү н   т е ң е л е д i.  Т а б и ғ а т   т а ,  Ж е р -А н а   д а ,  ж а н -ж а н у а р  

д а   т ү л е й д ! ,  ж а ң а р а д ы .  А д а м з а т т ы ң   б о й ы н д а   қан 

ж ү г і р іп ,   т а л - т е р е к т е р   б ү р ш ! к   ж а р а д ы .  Қ а з а қ т ы ң  

с а й ы н   д а л а с ы н   Қ ы з ы р   б а б а   к е з іп ,  а д а м   б а л а с ы н а  

қ ұ т - б е р е к е ,  б а қ - д ә у л е т   с ы й л а й д ы .  Ұ л ы   д а л а н ы ң  

т ө с ін д е   қ ы з ғ а л д а қ т а р   қ ұ л п ы р а  

ө с і п



б е л -б е л е с т е р г е  



қ ы з ы л д ы - ж а с ы л д ы   к іл е м   т ө с е л е д і.  Ұ л а н - б а й т а қ  

Қ а з а қ с т а н н ы ң   х а л қ ы   ж е т і  т ү р л і  д ә м н е н   н а у р ы з  

кө ж е   ж а с а п ,  ұ л т т ы қ   с а л т -д ә с т ү р ,  ә д е т -ғ ұ р ы п т а р д ы  

с а қ т а п ,  ай  б о й ы   Ұ л ы с т ы ң  Ұл ы   к үн ін   т о й л а й д ы .  Б үкіл 

Ш ы ғы с  х а л қ ы н а  о р т а қ  б ұл   м е й р а м д а  а р а з д а с қ а н д а р  

т а т у л а с ы п ,  д ү й ім   х а л ы қ ,  м ұ қ ы м   ел   а у ы з б ір ш іл ік т е  

б о л а д ы .  С т у д е н т т е р г е   Н а у р ы з   м е й р а м ы   ж ө н ін д е  

т ү с ін ік   б е р у   а р қ ы л ы   қ а з а қ   х а л қ ы н ы ң   с а л т -д ә с т ү р ін  

д ә р і п т е у   ж ә н е   о н ы   қ ұ р м е т т е й   б іл у г е   т ә р б и е л е у  

м а қ с а т ы н д а   17  н а у р ы з   к ү н і  у н и в е р с и т е т і м і з д е  

Ұ л ы с т ы ң  Ұл ы   күн і  Н а у р ы з   м е р е к е с і т о й л а н д ы .

НАУРЫЗ МЕРЕКЕСІ -

м ер ке

Бұл  көштен  ф и зи ка -м атем атика  ф а кул ьтетін ің   деканы  



А.Б.М едеш ова  бастаған  ұжы м  да  қалы с  қалмады.  Наурыз 

көжемен  бірге  қазақтың  ұлтты қ  тағамдары   толы  дастархан 

дайындалды.  М ерекелік  шараны  тамаш алауға  университет 

ректоры  Иманғалиев  Асхат  Сәлімұлы,  тәрбие  жұмысы  және 

әлеуметтік  мәселелер  жөніндегі  проректор  Дәрішева  Түймеш 

М а л б а ға р қы з ы ,  к ө п т іл д і  о қы ту д ы   д а м ы т у   о р т а л ы ғы н ы ң  

директоры Jong  Hyun  Lee және жаратылыстану факультетінен 

бір  топ  құд а л а р   келді.  Сы рға  салу,  қыз  ұ за ту  рә сім д ері 

көрсетіліп,  концерттік  бағдарлама  ұсынылды.  Кәдесый  жасап, 

құйрық-бауыр  жегізіп төс түйістіру,  сыңсу,  қайым айтыс,  әуезді 

ән  мен  мың  бұралған  би,  бәрі-бәрі  осы  бір  шараға  сыйып 

жатты.  Келген  қонақтар  бір-бірімен  көрісіп,  көтеріңкі  көңілмен 

арқа-жарқа  болып  тарасты.  Қыз  ұзату  рәсімі  жаратылыстану 

факультетінде  «Келін түсіру»  рәсіміне ұласты.

Ынтымағы  жарасқан  көп  ұлтты  еліміздің  бірлігін  Жаратқан 

ием ұзағынан  сүйіндіргей!  Әрбір  шаңыраққа  Қыдыр дарып,  бақ 

қонсын!

КӨРІСЕИІК, КӘНЕ, БІЗ, ҮЛКЕН-КІШІБӘРІМІЗ!

14  наурыз  күні  қазақ  халқы  бір-біріне 

қол  б ер іп ,  құш ақта сы п ,  төс  т ү й іс т ір іп , 

амандасып,  көріседі.

Ү л ке н і  к іш іс ін е   м ін д е т т і  т ү р д е   «Ж ас 

қайы рлы   б олсы н!»  айтады .  Яғни  «Ж алпы 

қауымға  жаңа  жыл  келді,  адамдарға  бір  жас 

қосылды,  осы  жас  қайырлы  болып  келсін, 

келер жылға  аман-есен жетейік» деген тілеу. 

Бүгін  айтулы  мерекені  ф изика-матем атика 

факультетінің деканы А.Б.Медешовамен бірге 

ардагер ұстаздар, оқытушылар мен студенттер 

атап өтті.  Факультетет студенттері концерттік 

бағдарлама  тарту  етті.  Көрісуге  келгендер 

д аста р ха н н а н   дәм  таты п,  ү л ке н д е р д ің   ақ 

батасын  алды.


14

№3 (929) 31  наурыз 2017 жыл



Ұ л т т ы қ  б о л м ы с   н ақы ш тар ы

Ата -баба дәстүрі -

ұлт  тектілігінің.  айқын  белгісі

Қазақстан  Республикасының Тәуелсіздік алғанына жиырма 

бес жылдан асты.  Мемлекетіміздің толығып, қуаттана түсуі үшін, 

әлем  халықтары  өркениеті  арасындағы  өзіне  лайықты  орнын 

алуы  үшін,  әлі  де  болса  атқарылар  жұмыстар  мен  ізденістер 

ауқымы  мол.  Тарихтың  бір  кезеңдерінде  «Қазақ  хандығы», 

«Деш ті  Қыпш ақ»,  «Ғузиа»  (Түркі  қағанаты )  сы нды   өзге  де 

атауларға  ие  болған  бұл  өлкені  түркі  нәсілді  түрлі  тайпалар 

өз  Отаны  ретінде  мекен-жай  еткен,  өсіп-өнген.  М.Қашқаридың 

«Д иуани  л у ға т-и т-ту р ки »   (Т үркілер  с ө з д ігі)  ең б е гінд е  осы 

аймақтарда  тұрақтанып,  қоныс  еткен  қырық  тоғыз  тайпа  мен 

тайпалық бірлестіктердің аты аталып өтеді.  Қазақстан аумағын 

және онымен  шектес аймақтарды  мекендеген  өзгедей де түркі 

халықтарының ұзақ  уақыттар бойына аралас-құралас өмір кешуі 

осы халықтардың әдет-ғұрып,  салт-дәстүрлерінде де өзіндік із 

қалдырған. Солардың бірі -  дүниенің жаңғырып, жасару  мезгілі

-  көктемді  қарсы  алу.  Қазақтар,  көптеген түркі  халықтары,  бұл 

орайда  көктемнің  алғашқы  уақыттық  белгісін  «күн  мен  түннің, 

яғни  жарық  пен  қараңғылықтың  теңесу  уақыты»  тұрғысында 

таниды  және  қазіргі  түсінігім ізге  сай  22  науры зда  атап  өтіп 

жүр.  Қазақтарда әдет-ғұрпымызға тән бірқатар  мерейлі  күндер 

бар,  бірақ  Наурыз  мейрамының  орны  ерекше.  ¥лыстың  ұлы 

күні  -   ошақта  қазан  көтерілетін,  бар  үйдің  іші-тысы  тазарып, 

бар  көңілдің кірі  кететін,  бар жүректе  игі тілек туындайтын,  бар 

ниетте  ізгілік өріс тебетін  күн.  ¥лыстың ұлы  күні  -  тепе-теңдік, 

ерекше еркіндік күні!  Осы сәтте  күн  мен түн теңеледі,  суық пен 

жылылық алмасады,  қыс пен көктем ауысады.  Ертеде «күн мен 

түн  теңелгенде  ұлың  мен  құлың,  қызың  мен  күңің тең болсын, 

ұлық  пен  кішік,  бай  мен  жарлы  бірдей  болсын!»  деген.  Осы 

мезгілден  бастап  тоң еріп,  топырақ жібиді,  дән  бусанады,  жан 

жасарады, ұйықтап қалған жәндікке жыбыр бітеді, 

өнетін,  өсетін  нәрсенің  бәрінде  тірш ілік  белгісі 

басталады.

Н а у р ы з  ата уы   қ а з а қ   т іл ін е   С о ғд а   мен 

Хорезм  арқылы  ежелгі  парсы  тіл інен  келген.

Бұл  айды  соғдалықтар  наусарыз,  хорезмдіктер 

наусарджи  деген.  Демек  ,  наурыз  мейрамы  өте 

ерте  заманнан  келе  жатыр,  ол  көктем  мейрамы 

есе б ін д е  х а л ы қта р д ы ң   кө п ш іл ігін д е   бар.  Әр 

түрлі  өзгерістерге ұшырай  отырып,  ол  бірталай 

тілдерде  сақталы п  келеді:  орысша  -   нов(ый), 

немісш е  -   нойе,  латынш а  -   нео,  т.с.с.  Сонда 

«нау»  индоеуропалы қ  халы қтар  дараланудан 

бұрынғы сөз болып шығады. Оған да кемінде 5000 

жыл  болған.  «Наурыз»  парсы  сөзі  болғанымен, 

өте  ерте  заманда  кірігіп,  қазақ  тұрмысына  сіңіп 

кеткен  сөз.  Оның  үстіне  науры зды ң  бұрынғы, 

ескі  түркіше  немесе  қазақша  аты  бізге  белгісіз. 

Зерттеушілерге сүйенсек,  «аласапыран» осы ай 

болуы  мүмкін,  бірақ  оның  әзір  тиянақты  дәлелі 

жоқ.  Сондықтан  оны  ескі  қазақ  календарынан 

ш ы ғару  қиын.  Парсы  ка л е н д а р ы н д а   науры з 

ай  емес,  жыл  басы ндағы   жеке  бір  күн  ғана.  Хорезм,  қазақ 

календарында ол жаңа мағынаға ие болып, ай атына айналған. 

Бұл  ай  чуваш  календарында  да  бар.  Чуваштар  наурыз  айын 

норас - ойахе дейді.

Наурыз  -   дін  мейрамы  емес,  халы қ  мейрамы.  Оған  осы 

мезгілді  «аурулар сауығамын,  аштар тойынамын  , жалаңаштар 

киімсіз  де  күн  көреміз  дегендей,  жұртты ң  бәрінде  үміт,  әр- 

кімде  жылы  шырай  сезіле  бастап,  бәрім із  де  табиғатты ң 

бергеніне  ортақпыз дегендей, сағынышты көрісулері,  жалынды 

құшақтасулары  мен жаңа жылды  қарсы  алулары» дәлел.

Б ұ р ы н ы р а қ т а   т а р и х и - г е о г р а ф и я л ы қ   ж а ғ д а й л а р ғ а  

байланы сты   эко ном икасы ны ң  басым  бөлігі  төрт  тү л ік  мал 

жағдайына  тәуелді  болған  қазақтар  осы  Наурыз  мейрамынан 

соң іле-шала көктеу мен жайлауға көшу қамына кіріседі.  Мұның 

алдында  Наурыз  мейрамын  үй-үй,  жақын  ауыл-ауыл  болып 

атап  өтетін.  Келетін  қонаққа  арнап  жеті  түрлі  дәмнен  немесе 

жеті  түрлі  азық түрінен  арнайы  «наурыз  көже»  дайындалатын. 

Сонымен қатар осы мейрамға әзірлеп, сыйлы адамдарға арнап 

қыс соғымынан «наурыз сыбаға» сақталынған, қарттарға өгіздің 

шекесі  тартылған.  Осыған  орай  халы қ  арасында  наурыздың 

«ұзы нсары »  д еген  атауы  да  болған.  С онды қтан,  «науры з 

сыбағаны»  кейде  «ұзынсары  сыбағасы»  деп  те  атаған.  Қыс 

қиыншылықты өткізген халық наурыздан, яғни Жаңа жылдан көп 

жақсылықтар күткен.  Бір-бірінің үйін, ауылын аралағанда наурыз 

құрметіне арнап, «ескі жыл есіркеді, жаңа жыл жарылқасын» деп, 

үмітті  тілектерін  де  білдірген.  Сонымен  қатар  шаруашылыққа,

адамның  көңіл-күйіне,  халыққа,  мемлекетке  қатысты  «ұлыс 

аман  болсын!»,  «ұлыстың  ұлы  күні  құтты  болсын!»,  «ақ  мол 

болсын!», «желі ұзарсын!», «көк көбейсін!»,  сондай-ақ «жаңбыр 

мол  болсын/»,  «егін  ырғын  өссін!»,  «жайлау  жайлы  болсын!», 

«қоныс құт әкелсін!» сияқты тілектерді білдіріп отырған.  Наурыз 

мейрамында  ауыл  жиналып,  көкпар  тарту,  балуан  күрестіру, 

айтыс-толғау өткізу тәрізді іс-шаралар атқарылған.  Сондай-ақ, 

маңызды бір мәселе -  наурызға  жете  алмаған әруақтарға Құран 

оқылып,  еске  алынып  отырған.  Наурызға  арналып  жайылған

дастархан басында сол ауыл-аймаққа, ағайын-туғанға, тұрмыс- 

тіршілікке қатысты мәселелердің барлығы да түгенделіп, әңгіме 

арқауына  айналған.  Мысалы: күйеу келтіру, қыз ұзату, құда күту, 

жайлауға  көшу,  егін салу,  т.б.

¥лыс  күні  -  терең  мағынаға  толы  күн.  Мәселен,  ұлыс  күні

өгіз  сойылуы  тегін  емес.  Қазақ  есепш ілерінің  тәжірибесіне 

сүйенсек,  Үркер  күздің  басында  шығыстан,  қыстың  басында 

төбеден,  ал  көктем  басы нда  аспан  етегінен  көрініп,  жазға 

қарай  мүлдем  батып  кетеді.  «Үркердің  жерге  түсуі»  делінетін 

осы  кезеңге  40  күн  жазғы  шілде  сәйкес  келеді.  Бұл  кезеңде 

Үркердің  көкжиектен көрінбеу себебі -  Күн жолы наурыз айында 

дәл соның үстінен өтеді.  Қазақстанның кейбір жерлерінде  ғана, 

мәселен,  Орталық өңірлерде  осы  кезде Үркердің қос жұлдызы 

бұқаның мүйізі секілді батқан күн жолының екі жағынан  қылтиып 

көрінеді. Аспан көгіндегі дәл осы көріністі Қазақ елі жерлеріндегі 

жартастарға  шимайланған  белгілерден  мүйізімен  Күн  көтеріп 

тұрған   алып  Көк  ө гізд е р д ің   с у ре тте рін е н   көруге  болады. 

Біздіңше, бұл көрініс  арқылы түркілер аспан белдеуіндегі Күннің 

жолымен  Жерге  келген  Жаңа  жылдың  символын  бейнелеген. 

Ал  ұлыс  күні  міндетті  түрде  қазанның  пайдаланылуында  не 

сыр  бар? Жеті  қазынаның  бірі  -   қара  қазанның халқымыздың 

тұрмыс-тіршілігінде  атқарған  қызметі  аса терең де  мәнді.  Оған 

сиынған  халы қты қ  наным  -сенімдер  желісінің  елестері  біздің 

дәуірімізге  түрлі  көмескіленген  аңыз-  әңгімелер түрінде жетіп 

отыр.  Мәселен,  ежелгі  қуатты  Сақ елінің  бірлігі  бұзылып,  ішін 

алауыздық  жайлаған  кезінде,  ел  көсемдері  халықтың  басын 

біріктіру  үшін  үлкен  қазан  қоюды  бұйырады.  Қазандық  мыс 

жуырмаңда  табыла қоймаған соң, сақ сарбаздары  жебелерінің 

мыс  масағын  жинатып,  содан  нарқазан  құяды.  Сол  қазанға 

пісіріліп  таратылған  тағамнан  дәм  татқан  сақтар  өзара  өкпе  -  

наздарын ұмытып,  қазан асып, от басында қайтадан татуласып, 

осылайша  ел  бірлігі  сақталып  қалған екен.

Қазіргі  уақытта  ата-бабадан  мирас  болып  қалған  Наурыз 

мейрамы көктем мерекесі, ескі жаңа жыл басы ретінде жаңғыра 

түсіп,  халқымызбен  бірге жасап  келеді.  Мәселен,  «Әз» ұғымы. 

Х алы қ  «әз  болмай,  мәз  болмайды »  деген  қанатты   қағида 

қалдырған.  Наурыз  -   қасиетті  ай.  Шығыс  күн  есебі  бойынша, 

жылдың алғашқы айы.  Наурыз -  шат - шадыманды ойын-сауық, 

той басы.  Кей жерлерде  «наурыз тойы»  («наурызнама») атала- 

ды.  Наурыз  көженің дәстүрлік,  мерекелік,  ұлтты қ тағылымы  -  

адамдарды жомарттыққа,  ізгілікке, ұйымшылдыққа, татулыққа, 

бірлікке шақыру.  Наурыз -  тоқшылық күні.  Қазан оттан түспейді. 

Әр үй наурыз көже істейді. Уыз қатырылады. Сорпа сапырылады.

¥лыс күні қазан толса, ол жылы ақ мол болар.¥лы кісіден бата 

алсаң, сонда олжалы жол болар...  Бұл -  Наурыз жырының үзігі. 

Наурызда  алған  батаның орны  бөлек.  «Уыз бата»  тұрғысында 

дәріптеледі. Жастар бұл күні үлкендерден бата алуға тырысады. 

Наурыз  бата  үлгісі:  «Өркенің өссін!»,  «Әр күнің Наурыз 

күніндей берекелі болсын/»,  «¥лың - оңға, қызың - қырға 

қонсын/»,  «Еліңе елеулі, халқыңа қалаулы бол/»,  «Айың 

тусын оңыңнан, жұлдызың тусын солыңнан»,  «Бақ бер- 

сін, Қыдыр дарысын/»; Наурыз тілек: Көкт әңірі нұрыңды 

аяма, Ж ер т әңірі ырысыңды аяма/ Әділ жанды тағынан 

тайдырма,  Әз халықт ы  бағынан  айырма/ Басыма  бас 

қос,  Ж асыма жас қос,  Асыма  ас қос/

Наурыз төлі  төл басы  ретінде бағаланған.  Төл басы 

саты лм айды ,  еш кім ге  сы йға  берілм ейді;  Науры зкөк 

-   н аур ы з  айы н да  ұш ы п  ке л е тін   көкте м   құсы ,  оны 

бақыт  құсы  қатарына  қосады;  Наурыз  күні  туғандарды 

халық  бақытты,  ерекше  адамдар  деп  ұғынған;  Наурыз 

шешек -   наурыз  айында  өсетін  жапырақты,  түрлі  гүлді 

қауашақты  әсем  өсімдік.  Майының  дәрілік  қасиеті  бар. 

Ә семдік  үшін  үйде  де  өсіреді.  «Қызыл  кітапқа»  енген 

сирек  кездесетін  бағалы  өсімдік.  Наурызша  -   наурыз 

айының ашық күндері түсетін қолдан жасағандай ерекше 

ою -өрнекті  әрі  ж ұп-жұқа  қиыршық  қар.  «Наурызша»  - 

алдағы  жы лы лы қты ң  белгісі;  «Саумалық»  -  өлеңмен 

өрілген жақсы тілек. Адамдар саумалық айтып, бір ескі ыдысты 

сындырып,  «жамандық  кетсін»  деп  ырым  жасаған;  Мұхаррам

-   араб  тілінде  «тыйым  салынған»  деген  сөз.  Ертеде  шығыс 

елдері  наурызды  «мұхаррам»  атаған.  Мәнісі:  осы  қасиетті 

айда табиғатты ластауға, тәртіпсіздікке, ұрлыққа, ғайбат сөзге, 

ішімдікке тағы басқа жағымсыз істерге тыйым салынған.  Наурыз

-   пәктік,  адалдық  күні:  қателік  кешіріледі,  көңіл  кірі  өшіріледі. 

Жолсыздыққа тыйым болады.  Ақ тілек сыйың болады.  Әр үйде 

береке  болады.  О йын-сауық  мереке  болады;  «Самарқанның 

көк  тасы »  -  науры з  күнін е   бай л ан ы сты   айты ла ты н   терең 

мәнді  сөз.  Аңыз бойынша  әйгілі  астроном  ¥лықбек (1394-1449) 

обсерваториясындағы  көк тасқа дәл 22 наурыз күні түскен  күн 

сәулесінің  жылуы тасты жібітеді-мыс.

Осыған  орай  біз де  «Махамбет»  гуманитарлық зерттеулер 

институты атынан Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің 

ұжымы мен студенттер қауымына  Наурыз құтты болсын, еліміз 

аман  болсын деп тілек білдіреміз.

Сөз  соңында  жыл  басы  -   Наурыздағы  аталымдарды  қоса 

беруді  жөн  көрдік.  Ш ы ны нда  да  х а л ы қ  д ә с тү р л е р і  қашан 

да  өмір  тә ж ір и б е сін е н   туы нд ап,  қал тқы сы з  қалы птасады . 

Соның  нәтижесінде  қолданысымызға  жаңа  атаулар  еніп,  жас 

ұрпақтың дүниетанымын  кеңейтеді.  Сол  себепті 

төмендегідей халық даналықтарының кейінгі жас 

ұрпақ  есінде  жүргені  абзал  деп  білеміз.  Олар: 

жыл  басында  нұр  жауған  түн -  Қызыр түн; жыл 



басының алғашқы  с у ы - Қарғын;  алғашқы  қары

-   Ақшақар;  алғашқы  күні -   ¥лыс  күні;  алғашқы 

ж е л і  -   ж ы л   ай на л ы п   ж е т ке н   А л т ы н   күрек; 

алғаш қы  т өлі  -   Д үбіраяқ;  бірінш і  сүт і  -   Уыз; 

бірінш і құсы -  Нәуірізек; бірінші көгі -  Бәйшешек; 

алғашқы  асы  -   Наурыз  көже;  алғашқы  т ілегі -  

«Ауызды ақтан айырмасын,  қызылды уақтылы 

көрсетсін»; алғашқы құт т ықт ау сөзі -  «Жасың 

құтты болсын/»; бірінш і белгісі -  Көрісу; бірінші 

сый-тағамы -   Ұйқыашар;  алғашқы  сыйлықтар

-   Д ірет кізер.  селтеткізер;  бірінш і  нышаны  -  

С ам алы қ  айту;  бірінш і  сәлем і  -   ¥лыс  бақты 

болсын,  төрт т үлік ақты болсын,  ¥лыс береке 

берсін,  пәле-жала жерге  енсін!

А бат  ҚЫ Д Ы Р Ш А Е В ,

«Махамбет»  гуманит арлық зерттеулер 

инст ит ут ының директоры

«Журналист»  («Journalist») жарш ы сы ны ңжауапт ы  

редакт оры -  Е ркеназ Қ а ли ж ан  («ФҚТ»,  Фил -   11  - топ). 

Кеңесш ісі -  Г ү л д е н  А м а н г е л д іқ ы з ы ,  «Махамбет» 

гуманит арлық зерттеулер инст ит ут ының әдіскері

№3 (929) 31  наурыз 2017 жыл

(Голос Махамбета - Makhambet’s voice)

№ 3 (28), н а ур ы з,  2017 ж ы л

Ереуіл атқа ер салмай, 

Егеулі найза қолға алмай, 

Еңку-еңку  жер шалмай,.. 

Ерлердің ісі бітер ме?!

Пока не оседлан боевой конь,

Пока копье не сожмет ладонь,

Пока не продолжен тернистый путь,. 

Разве одержишь победу,  Герой!

Махамбет

жүктеу 0.77 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет