Вестник пгу, issn: 1811-1823. Серия филологическая



жүктеу 6.88 Kb.
Pdf просмотр
бет1/34
Дата11.09.2017
өлшемі6.88 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   34

Вестник ПГУ, ISSN: 1811-1823.                                                  Серия филологическая. №2. 2017 
1
С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің 
ғылыми журналы
научный журнал 
Павлодарского государственного университета имени С. Торайгырова
Пму ХаБарШыСы
Филологиялық сериясы
1997 жылдан бастап шығады
ВЕСТниК ПГу
Филологическая серия
Издается с 1997 года
№ 2 (2017)
Павлодар

Вестник ПГУ, ISSN: 1811-1823.                                                  Серия филологическая. №2. 2017 
ПМУ Хабаршысы                                                      
2
3
научный журнал 
Павлодарского государственного университета имени С. Торайгырова
Филологическая серия
выходит 4 раза в год
СВиДЕТЕлЬСТВО
о постановке на учет средства массовой информации
№ 14210-Ж
выдано 
Министерством культуры, информации и общественного согласия
Республики Казахстан
Бас редакторы – главный редактор
Жусупов Н. К.
д.ф.н., профессор
Заместитель главного редактора   
Демесинова Г. Х., к.ф.н., доцент
Ответственный секретарь  
 
Шахметова Н. А., к.ф.н., 
ассоц.проф. (доцент)
редакция алқасы – редакционная коллегия
Брицын В. М.,  
д.ф.н., профессор (Украина)
Дементьев В. В.,   д.ф.н., профессор (Россия)
Еспенбетов А. С.,   д.ф.н., профессор
Жусип К. П.,  
д.ф.н., профессор
Трушев А. К.,  
д.ф.н., профессор
Казимирова И. А.,   ст. науч. сотр. НАН, Украина
Маслова В. А.,  
д.ф.н., профессор (Белоруссия)
Пименова М. В.,  
д.ф.н., профессор (Россия)
Ыскак Д.,    
д.ф.н., профессор
Хасанулы Б.,  
д.ф.н., профессор
Нургожина Б. В.,   технический редактор 
МАЗМҰНЫ
Азамат Т., Жанайхан Е.
Қазақ халқы мәдениеті мен өнерінің биік шыңы сал-серілік дәстүр  ������������12
Алпысбаева Қ. Б. 
«Алпамыс батыр» жырының жиналу тарихы  �������������������������������������������������20
Аюпова Г. Қ. 
Ақиқат ретінде лингвокультуремалар және олардың 
контрастивті-когнитивтік талдауы  �������������������������������������������������������������������31
Әділбекова Л. М., Ескермесова Г. А.  
Сөйлем соңына қойылатын тыныс белгілердің қосымша қызметтері  ���������43
Балмағамбетова Ж. Т., Кенжеғұлова А. С.
Жарнама мәтінінің мәдени лингвистикалық тұрғысы  �����������������������������������53
Балтымова М. Р. 
Тарихи романдардағы билер бейнесінің сомдалуы  ��������������������������������������58
Бегалиева С. Б. 
Болашақ педагог маманның ақпараттық-коммуникациялық 
құзіреттілігін қалыптастыру  �����������������������������������������������������������������������������70
Григорьева И. В. 
Б� Канапьяновтың шығарамашылықта модустық мәндері  ���������������������������79
Дюсекенева И. М.  
Аспектілік категорияны тарихи тұрғыдан қарастыруы  ����������������������������������90
Елікпаев С. Т. 
Т� Қожакеевтің қазақ сатирасы туралы зерттеулері  ��������������������������������������97
Жанайхан Е., Азамат Т.
Қазақ этнопедагогикасының ұлттық тәрбиеге қосар үлесі ��������������������������106
Жетпісбаева Б. А., Шункеева С. А. 
Қазақстан Республикасындағы қазіргі тілдік жағдай 
(социолингвистикалық аспект)  ����������������������������������������������������������������������114
Жолшаева М. С. 
Қазақ тіліндегі статикалық кеңістік қатынастың берілуі: 
көмекші есімдер мен үстеулер  ����������������������������������������������������������������������123
Жүсіпов Н. Қ., Баратова М. Н.
Мәшһүр Жүсіптің қолжазбаларындағы шешендік өнер  ������������������������������129
Зейнулина А. Ф. 
Қазақ әдебиеттану ғылымының Абызы  ��������������������������������������������������������132
Зекенова А. Ж. 
«Тіл мәдениеті және іскери риторика» пәнінде поэтикалық 
шығармаларды пайдалану тәжірибесінен  ���������������������������������������������������141
Ыбыраев М. А., Әубәкір Р. М.
Ақпараттық қоғамдағы АКТ-ның қалыптасуындағы рөлі �����������������������������147
Ибраева А. Т. 
Үшінші мыңжылдықтағы қазақ әдебиетінің көркемдік тағылымы  ���������������154
За достоверность материалов и рекламы ответственность несут авторы и рекламодатели
Редакция оставляет за собой право на отклонение материалов
При использовании материалов журнала ссылка на «Вестник ПГУ» обязательна
© ПГУ имени С. Торайгырова

Вестник ПГУ, ISSN: 1811-1823.                                                  Серия филологическая. №2. 2017 
ПМУ Хабаршысы                                                      
4
5
Ибраимова Ж. Ж. 
Қытай тіліндегі сандық категория орыс тілінде сөйлеушілердің 
көзқарасы арқылы  �����������������������������������������������������������������������������������������162
Иост О. А. 
Әдеби аспектісінің еуразиялық сұрағы бойынша: 
ХVIII ғасырдағы орыс тіліндегі әдеби шығармалары  ����������������������������������169
Искакова Г. Н. 
Дәріс академиялық дискурстың жанры ретінде  ������������������������������������������177
Исмагулова Г. К., Кулахметова М. С.
Құрылымдарға бағынатын және үйлестіру фразеологизмдері  ������������������185
Көшекова А. А.
Қазақ шешендігінің кейбір мәселелері  ���������������������������������������������������������197
Қаирбаева Қ. Т.
«Бақыт» концептісінің танымдық сипаты  �����������������������������������������������������204
Қаирбаева Қ. Т., Жарикова Д. Р., Доскенова Қ. А. 
Ою-өрнек атауларының символдық мәні  �����������������������������������������������������212
Қапасова Б. Қ. 
Ә� Бөкейхановтың жер мәселесі туралы мақалалары  ��������������������������������220
Қапасова Б. Қ., Елікпаев Т. С.
Қазақ баспасөзінің тарихы және Қ� Бекхожин еңбектері  �����������������������������231
Қоңыратбаева Ж. М., Тусупбекова М. Ж.
Тіл кеңістігіндегі визуалды ақпараттардың прагматикасы 
(Астана қаласы мысалында)  �������������������������������������������������������������������������243
Личман Е. Ю., Жанайхан Е.
Белгі және символикалар көшпенділердің ұйымдастырған 
кеңістік жүйесі  ������������������������������������������������������������������������������������������������254
Личман Е. Ю., Жанайхан Е.
Шығыс мәдениеттеріндегі түстердің символикасы  �������������������������������������260
Мустафаева А. А.
Араб әскери терминдерінің жасалуының кейбір тәсілдері туралы  ������������266
Мұхамади Қ. Т. 
Аналитикалық септіктің қолданыстағы мағыналары туралы  ���������������������277
Оданова С. А.
Грамматикалық жүйенің құрылымдық 
және функционалды аспектіде зерттелуі  �����������������������������������������������������284
Оданова С. А.
Ұлттық тілдік тұлға және оның негізгі белгілері  �������������������������������������������291
Оралбекова А. К. 
Инклюзивті білім беру жағдайында болашақ бастауыш сынып 
мұғалімдерінің ақпараттық-коммуникациялық технологияларды 
қолдануға даярлаудың құрылымдық-мазмұндық моделі  ����������������������������298
Ордабекова Х. А. 
Фразеологизмдердің семантикалық және лингвомәдени сипаты  ��������������312
Рахымов Б. С., Ельшибекова Н. Х.
Қазақ айтысының жанрлық жүйесі  ����������������������������������������������������������������324
Рысбаева Г. Қ. 
Түркі халықтарының мәдениетіндегі рухани құндылықтар  �������������������������333
Сатмухамбетова Қ. С., Әділова А. С. 
Тележүргізушілер тіліндегі модальділік көрінісі  �������������������������������������������341
Сұлтанова Б. М. 
Дулат Исабековтің «Тор» пьесасындағы дәуір шындығы  ���������������������������350
Таласпаева Ж. С., Қадыров Ж. Т.
Мәдениеттер тоғысында қалыптасқан түр-түс атаулары  ���������������������������361
Түйте Е. Е., Кенжебеков А. Х.
Кәсіби бейвербалды амалдар  ����������������������������������������������������������������������368
Үсен А. Ә.
Қазақ өлеңінің графикалық құрылымы  ���������������������������������������������������������380
Шабажанова С. К., Картова А. Ш.
Тыңдалым дағдыларын қалыптастыру және дамытудың 
әдіснамасы мен тәжірибесі  ���������������������������������������������������������������������������391
Шахметова Н. А., Самсенова Г. С.
Саяси коммуникация жағдайындағы метафораның когнитивтік сипаты  ���399
Шахметова Н. А., Нажмиден А. Б. 
Онимдердің фразеологиялық тіркестердегі қызметі 
(қазақ және орыс тілдерін салыстыру негізінде)  �����������������������������������������411
Chobanov M. 
Әзірбайжан-Грузин әдеби байланыстар тарихи даму процесі арқылы  �����421
Авторларға арналған ережелер ���������������������������������������������������������������������432

Вестник ПГУ, ISSN: 1811-1823.                                                  Серия филологическая. №2. 2017 
ПМУ Хабаршысы                                                      
6
7
СОДЕРЖАНИЕ
Азамат Т., Жанайхан Е.
Традиция сал-сері на вершине казахской народной культуры 
и искусства  �������������������������������������������������������������������������������������������������������12
Алпысбаева К. Б. 
История собирания эпоса «Алпамыс батыр»  ������������������������������������������������20
Аюпова Г. К. 
Реалии как лингвокультуремы и их контрастивно-когнитивный анализ  ������31
Адилбекова Л. М., Ескермесова Г. А.
Дополнительные функции знаков препинания, 
которые ставятся в конце предложения  ��������������������������������������������������������43
Балмагамбетова Ж. Т., Кенжегулова А. С.
Лингвокультурологический аспект рекламного текста  ����������������������������������53
Балтымова М. Р. 
Образ бийев в исторических романах  �����������������������������������������������������������58
Бегалиева С. Б. 
Формирование информационной-коммуникационной 
компетентности будущего педагога специалиста  �����������������������������������������70
Григорьева И. В. 
Модусные смыслы в художественном творчестве 
Бахытжана Канапьянова  ���������������������������������������������������������������������������������79
Дюсекенева И. М. 
Изучение категории аспектуальности в исторической перспективе  �����������90
Еликпаев С. Т. 
Исследования Т� Кожакеева о казахской сатире  �������������������������������������������97
Жанайхан Е., Азамат Т.
Вклад в национальное воспитание казахской этнопедагогики  ������������������106
Жетписбаева Б. А., Шункеева С. А. 
Современная языковая ситуация в Республике Казахстан 
(социолингвистический аспект)  ��������������������������������������������������������������������114
Жолшаева М. С. 
Выражение пространственных отношений в казахском языке: 
служебные имена и наречия  �������������������������������������������������������������������������123
Жусупов Н. К., Баратова М. Н. 
Ораторское искусство в рукописях Машхур Жусипа  ����������������������������������129
Зейнулина А. Ф.
Мэтр науки казахского литературоведения  �������������������������������������������������132
Зекенова А. Ж. 
Из практики использования поэтических произведений 
по дисциплине «Культура речи и деловая риторика»  ���������������������������������141
Ибраев М. А., Әубәкір Р. М. 
Роль ИКТ в формировании информационного общества  ��������������������������147
Ибраева А. Т. 
Художественные особенности в казахской литературе 
третьего тысячелетия  ������������������������������������������������������������������������������������154
Ибраимова Ж. Ж.
Выражение количества в китайском языке с позиции 
носителя русского языка  �������������������������������������������������������������������������������162
Иост О. А. 
К вопросу о литературном аспекте евразийства: 
русская словесность ХVIII века  ��������������������������������������������������������������������169
Искакова Г. Н. 
Лекция как жанр академического дискурса  �������������������������������������������������177
Исмагулова Г. К., Кулахметова М. С.
Идиомы с подчинительной и согласующейся структурой  ��������������������������185
Көшекова А. А. 
Некоторые проблемы казахского ораторского исскуства  ���������������������������197
Каирбаева К.Т.
Определяющая характеристика концепта «Бақыт» («Счастье»)  ���������������204
Каирбаева К. Т., Жарикова Д. Р., Доскенова К. А. 
Символическое значение названий орнаментов  ����������������������������������������212
Капасова Б. К. 
Статьи А� Бокейханова о земельной проблеме  ������������������������������������������220
Капасова Б. К., Еликпаев С. Т.
История казахской журналистики и труды Х� Бекхожина  ���������������������������231
Коныратбаева Ж. М., Тусупбекова М. Ж.
Прагматика визуальной информации в языковом пространстве 
(на примере г� Астаны)  ����������������������������������������������������������������������������������243
Личман Е. Ю., Жанайхан Е.
Знаково-символическая система организации пространства кочевников  ����254
Личман Е. Ю., Жанайхан Е.
Символика цвета в восточных культурах  �����������������������������������������������������260
Мустафаева А. А.
О некоторых способах образования арабских военных терминов  ������������266
Мухамади К. Т. 
О значениях аналитического падежа в словоупотреблении  ����������������������277
Оданова С. А.
Изучение грамматической системы в структурных 
и функциональных аспектах  �������������������������������������������������������������������������284
Оданова С. А.
Национальная языковая личность и ее основные признаки  ����������������������291
Оралбекова А. К. 
Структурно-содержательная модель подготовки к использованию 
информационной и коммуникационной технологии будущего учителя 
начальных классов в условиях инклюзивного образования  ����������������������298
Ордабекова Х. А. 
Семантический и лингвокультурологический аспект фразеологии  �����������312

Вестник ПГУ, ISSN: 1811-1823.                                                  Серия филологическая. №2. 2017 
ПМУ Хабаршысы                                                      
8
9
Рахимов Б. С., Ельшибекова Н. Х.
Жанровое своеобразие казахского айтыса  �������������������������������������������������324
Рысбаева Г. К. 
Духовные ценности культуры тюркских народов  ����������������������������������������333
Сатмухамбетова К. С., Адилова А. С.
Явления модальности в речи телеведущих  ������������������������������������������������341
Султанова Б. М. 
Истина эпохи в пьесе Дулата Исабекова «Сетка»  ��������������������������������������350
Таласпаева Ж. С., Кадыров Ж. Т.
Названия цветов на стыке культур  ���������������������������������������������������������������361
Туйте Е. Е., Кенжебеков А. Х.
Профессиональные невербальные средства  ���������������������������������������������368
Усен А. А. 
Графическое развитие стиха  ������������������������������������������������������������������������380
Шабажанова С. К., Картова А. Ш.
Методология и практика формирования и развития 
навыков аудирования  ������������������������������������������������������������������������������������391
Шахметова Н. А., Самсенова Г. С.
Саяси коммуникация жағдайындағы метафораның когнитивтік сипаты  ���399
Шахметова Н. А., Нажмиден А. Б.
Роль онимов во фразеологических оборотах 
(на материале казахского и русского языков)  ���������������������������������������������411
Чобанов М. 
Азербайджано-Грузинские литературные отношения 
в ходе исторического развития  ���������������������������������������������������������������������421
Правила для авторов �������������������������������������������������������������������������������������432
CONTENT
Azamat T., Zhanaikhan E.
The sal-seri tradition as the peak of Kazakh culture and art  �����������������������������12
Alpysbaeva K. B. 
Analysis of the history of collecting versions of the epic «Alpamys Batyr»  �������20
Ayupova G. K. 
Realities as linguacultural units and their contrastive-cognitive analysis  ����������31
Adіlbekova L. М., Yeskermessova G. A.
Additional functions of punctuation marks at the end of sentences  ������������������43
Balmagambetova Zh. T., Kenzhegulova A. S.
Linguacultural aspect of advertising texts ����������������������������������������������������������53
Baltymova M. R. 
The image of the bijes (judges) in the historical novels  �������������������������������������58
Begalieva S. B. 
Formation of information-communication competence of the future teacher  ����70
Grigoryeva I. V. 
The modus meanings in art of Bakhytzhan Kanapyanov  ����������������������������������79
Dyussekeneva I. M. 
The study of the aspectuality category from historical perspective  �������������������90
Yelikpaev S.
T� Kozhakeev’s researches about the Kazakh satire  �����������������������������������������97
Zhanaikhan E., Azamat T.
Contribution of ethnopedagogy to the national education  �������������������������������106
Zhetpisbajeva B. A., Shunkeyeva S. A.
Modern language situation in the Republic of Kazakhstan 
(sociolinguistic aspect)  ������������������������������������������������������������������������������������114
Zholshayeva M. S. 
Meaning of space in Kazakh language: functionals and adverbs  �������������������123
Zhussupov N. K., Baratova M. N.
Oratory in the manuscripts by Mashkhur Zhussip  �������������������������������������������129
Zeinulina A. F.
Maitre of Kazakh literary criticism  ��������������������������������������������������������������������132
Zekenova A. Zh. 
On the practical use of poetic works in the course of 
«Culture of speech and business rhetoric» subject teaching  ��������������������������141
Ibrayev M. A., Aubakir R. M.
The role of the ICT in the establishing of the information society  ��������������������147
Ibrayeva A. T. 
Artistic peculiarities in the Kazakh literature of the third millenium  ������������������154

Вестник ПГУ, ISSN: 1811-1823.                                                  Серия филологическая. №2. 2017 
ПМУ Хабаршысы                                                      
10
11
Ibraimova Zh. Zh. 
The expression of amount in the Chinese language from the position 
of the Russian language speaker  ��������������������������������������������������������������������162
Iost O. A. 
Considering the question of literary aspect of eurasianism: 
in the Russian literature of the XVIII century  ���������������������������������������������������169
Iskakova G. N. 
Lecture as a genre of academic discourse  ������������������������������������������������������177
Ismagulova G. K., Kulakhmetova M. S.
Idioms with subordinate and coordinating structures  ��������������������������������������185
Koshekova A. A. 
Some problems of Kazakh oratorical art  ���������������������������������������������������������197
Kairbaeva K. T.
The defining feature of the «Bakhyt» («Happiness») concept  ������������������������204
Kairbaeva K. T., Zharikova D. R., Doskenova K. A.
The symbolic meaning of the names of ornaments  �����������������������������������������212
Kapasova B. 
A� Bokeykhanov’s articles about the land problem  ������������������������������������������220
Kapasova B., Yelikpaev S.
History of Kazakh journalism and works of H� Bekhozhin  �������������������������������231
Konyratbayeva Zh. M., Tusupbekova M. Zh.
Pragmatics of visual information in the language space 
(on the example of Astana) ������������������������������������������������������������������������������243
Lichman Ye.Yu., Zhanaykhan E.
Signed-symbolic system is a compound 
at organization of space of a nomad  ���������������������������������������������������������������254
Lichman Ye. Yu., Zhanaykhan E.
Symbolic of color in Eastern cultures  ��������������������������������������������������������������260
Mustafayeva A. A. 
Some ways of the arabic military terms formation  �������������������������������������������266
Mukhamadi K. T.
About application values of analytical case  �����������������������������������������������������277
Odanova S. А. 
Study of the grammatical system in the structural and functional aspects  ������284
Odanova S. А. 
National linguistic indentity and its peculiarities �����������������������������������������������291
Oralbekova A. K. 
Structural-substantial model preparation for the use of information 
and communication technology of the future teacher of initial classes 
in the conditions of inclusive education  �����������������������������������������������������������298
Ordabekova Kh. A. 
Semantic and lingua-cultural aspects of phraseology  �������������������������������������312
Rakhimov B. S., Elshibekovа N. H.
Genre originality of the Kazakh aitys  ���������������������������������������������������������������324
Rysbayeva G. K. 
The spiritual values of the Turkic peoples’ culture  �������������������������������������������333
Satmukhambetova K. S., Adilova А. S.
The phenomenon of modality in the speech of TV presenters  ������������������������341
Sultanova B. M. 
Truth of the era in the play of Dulat Isabekov «Grid»  ��������������������������������������350
Talaspaeva Zh. S., Kadyrov Zh. T.
The names of colors across cultures  ���������������������������������������������������������������361
Tuite Y. Y., Kenzhebekov A. H.
Professional nonverbal tools  ���������������������������������������������������������������������������368
Ussen A. A.
Graphic verse development �����������������������������������������������������������������������������380
Shabazhanova S. K., Kartova A. Sh. 
Methodology and practice of forming and developing listening skills  ��������������391
Shahmetova N. A., Samsenova G. S.
Cognitive interpretation of metaphor in political discourse  ������������������������������399
Shakhmetova N. A., Nazhmiden A. B.
The role of onyms in the phraseological phrases 
(on the material of Kazakh and Russian languages)  ���������������������������������������411
Chobanov M.
Azerbaijani-Georgian literary relations 
through historical development process  ����������������������������������������������������������421
Rules for authors ����������������������������������������������������������������������������������������������432

Вестник ПГУ, ISSN: 1811-1823.                                                  Серия филологическая. №2. 2017 
ПМУ Хабаршысы                                                      
12
13
ӘОЖ 75.08.(574)
Т. Азамат
1
, Е. Жанайхан
2
1
п.ғ.к.,  доцент; 
2
доктор  (PhD),  Павлодар  мемлекеттік  педагогикалық 
институты, Павлодар қ.
е-mail: Erkin_z68@mail.ru
ҚАЗАҚ ХАЛҚЫ МӘДЕНИЕТІ МЕН ӨНЕРІНІҢ БИІК 
ШЫҢЫ САЛ-СЕРІЛІК ДӘСТҮР
Автор бұл мақаласында қазақ ұлттық өнерін оның тамырын 
тереңге  жіберген  халықтық  педагогика  тұрғысынан  таразылап, 
Қазақстандағы  сал-серілердің  өнерін  бүгінгі  ұрпаққа  жеткізуді 
мақсат тұтқан. Сал-серілердің ғашықтық өлеңдерінен, әлеуметтік–
мәдени ортаға риза еместігін білдіретін лирикаларынан, астамшыл 
адамдардың  тоғышарлық  мәнсіз  өміріне  арналған  жырларынан 
қазақтың сол кездердегі психологиясы, тәлім-тәрбиесі, білімділік 
деңгейін көрсете білген. Сол арқылы өнер арқылы тәрбиелеу, білім 
беру арқылы сал-серілікке дейінгі және одан кейінгі уақыты мен 
кеңістігіне  үңіліп,  оны  зерделеп,  оған  тарихи  қағидамен  қарауға 
болатынын жазған.
Кілтті  сөздер:  ұлттық  тәрбие,  көркем  өнер,  ұлттық  өнер, 
сал сері, ұлттық дүниетаным, халық әндер, халықтық педагогика, 
тұрмыс, салт-дәстүр.
КІРІСПЕ
Эстетика туралы әл-Фарабидің теориялық ой-тұжырымдары «Риторика», 
«Поэзия  өнерінің  каноны  туралы  трактат»,  «Поэзия  өнері  туралы»  т.б. 
Әсіресе,  әл-Фараби  өзінің  «Музыка  туралы  үлкен  кітап»  атты  сүбелі 
еңбегінде «Музыка ғылымының» мәселелеріне ғана арналмай, музыканың 
эстетикалық-теориялық принциптерін шешуге бағытталған. Музыка – әуез 
құдіретімен адамның көңіл-хошын жоғары деңгейге көтеріп, оның дімкәс, 
ауру халін салауатты өмірге ауыстыруға көмегінің барлығын баса көрсетеді. 
Адам баласының музыка шығару қабілеті, дарындылығы дәрежесінің әртүрлі 
сатысын көрсетіп береді, адамның жан дүниесіне жақсы, жаман әсер ететін 
музыкалық жанрларға тоқталады. Өнерді әл-Фараби көркемдік адамның 
денесі, жаны, рухани жан дүниесінің адамгершілік сұлулығын көрсететін 
белгі  деп  санайды.  Көркемдікті  түсінуді  данышпан  адам  баласы  өзінің 
жасампаз еңбексүйгіштік қасиетімен қолы жетеді деп есептейді. Мұнымен 
бірге әл-Фараби қайырымды, мейірбан жандардың жәрдеміне сүйену арқылы 
сондай көркемдік қабілетке ынталанады дегенді ұсынады. Жалпы өнерге 
қол жеткізудің өзі – іске, қимылға, белсенділікке ұмтылып, қиыншылықты, 
өмір жолындағы бөгеттерді жеңе білу деп түсіндіреді. Өнердің өзі тек рухы 
биік тұлғаға жетілдіріп қоймай, оның заттық мәселелерде де молшылыққа 
ие  болатыны  жайлы  да  атап  өтеді.  Өнер  жасау  іс-әрекетінде  халықтар 
достығының, интеграциялық одақтардың берер жемісі ерекше екеніне де 
тоқталады. Өнер ілімін зердесімен саралап зерттеген әл-Фараби Бақытқа, 
Құтқа, Дәулетке, Берекеге жетудің төте жолы деп пайымдаған [3].
Қорыта айтсақ, әл-Фараби өзінің ғылыми еңбектерінде өнерге жан-
жақты анықтама беріп, оның құрылысына талдау жасап, өнерлі адамның 
ұтары не дегенге жоғарыдағыдай баға береді. 
Абай Құнанбаев өзінің өлеңдері мен қара сөздерінде өнер туралы соны 
пікірлер айтқан. Мәселен: Құр айғай бақырған, Құлаққа ән бе екен? Өнерсіз 
шатылған, Кісіге сән бе екен? – деген өлең жолдарын қара сөзге аударудың 
жөні жоқ қой дей отырып, өнер туралы данышпандық ішкі ой-пікірін түсіну 
қиын емес. Сол секілді: «Ұйықтап жатқан жүректі ән оятар // Жас балаша 
көңілді жақсы уатар // Әннің де естісі бар, есері бар // Тыңдаушысының 
құлағын кесері бар //» деген жолдардан барлық әннің өнер кеңістігінен орын 
ала бермейтініне тоқталады. Абай Құнанбаев аталған өнерге қатысты талап 
пен оның белгілі бір шарттарының бар екенін айқын аңғарта отырып, осы 
аталған  ой-тұжырымдарының  қорытындысын  мына  түзілімде  ұсынады: 
«Ақылдының  сөзіндей  ойлы,  күйлі  //  Тыңдағанда  көңілдің  өсері  бар». 
Анықтап  айтсақ,  адамның  көңілі  өнермен  өседі  дегенді  ұсынған  дана 
ақынның бұл ой өрілімінен өнер сүйер қауымның өзіне күш-қуат рухани 
нәр алары белгілі болады. Сол себепті кешегі Жанботалар Біржан салдарды 
үйіне шақырып, бүкіл ауыл алдында беделі артады. Осындай көріністен 
Азнабайдың күндестігі, бақастығы туып, өнер иесіне қол жұмсау арсыз іске 
дейін ұласады. Бұл арада өнерді құрал ретінде пайдаланған адамдардың 
образы шығады. Бұл тұжырымды данышпан өзінің қара сөздерінде дамыта 
түседі:  «Талапты  ескермесе,  ол  жоғалып  кетеді.  Өнерді  күнде  тексеру 
керек». Өнерге қаскүнемдік келтірер залалды мінез-құлық: мақтаншақтық, 
пайдакүнемдік, жеңілдік, салғырттық. Өнердің ең биіктігін қамтамасыз ететін 
сезім деген пайымды ұстанады.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Халқымыз барша күйкі тіршіліктің бұғауынан бір сәт өзін ажыратып, 
көңіл-күйге,  рухани  медеу,  сүйеніш  әкелер  жоғары  әуезді,  пафосты 
жырлармен  еңсе  көтерер  сал-серілер  келгенде  жұбаныш  табар  күндерді 
тосатын.  Өйткені,  өнер  арқылы  жігер-қуат,  нұрын  себер  арқалы  өлең  – 
жырлар кейбір қасиетті сәттерге жарық сәуле шапағатын себеді. Сондықтан 

Вестник ПГУ, ISSN: 1811-1823.                                                  Серия филологическая. №2. 2017 
ПМУ Хабаршысы                                                      
14
15
қазақ  халқы  сал-серілерге  өздерінің  ең  дәмді  тағамдарын,  сыйға  тартар 
жоралғыларын сақтап, жол түсіп, келе қалғанда сол рәсімдерін орнымен 
атқаруға жанын салатын.
Тәуелсіздікке ие болғаннан бергі уақытта мәдени мұрадан Қазақстан 
мемлекеті жаңа белеске, сапалық деңгейге жетілді. Алайда бұл белес өткен 
уақыттағы  өнермен  анықталады,  соның  ішінде  зерттелмеген  нысан  сал-
серіліктің қоғам өзгерістеріне ықпалының болғанын анық байқауға болады. 
Мұнымен бірге сал-серілік өнерге В. В. Радловтың берген бағасы мен түсінігіне 
қосыла беруге бола ма? – деген сауалға жауап іздестіруді орынды деп есептедік. 
Біріншіден, В. В. Радлов: «Сал шор тілінде жерошақ, от орны мәнінде, сағай 
тілінде шу, дауыстау, дабырлау мәнінде, қазақ тілінде жүрген жерін у-шу, 
думан қылып, көп сөйлеуші, оғаш киім киюші адам мәнінде қолданылады [4].
Сол  секілді  Ильминскийдің  берген  түсінігінше  «Сал»  деген  сөзге 
«тұлабойым сал-сал басып түсіп барады» деген анықтама береді. Мұнымен 
бірге еліктеме мағынасында қолданылады дегенді қоса дәйектейді. Біздің 
байқауымызша, қазақта ән айт дегеннен гөрі, белсенді лексикалық қорда 
«ән сал» деген тіркес көбірек қолданылады. Бұдан «сал» деген ұғымның 
бірнеше  мәнде  қолданылатыны  байқалды.  Ақындық  өнер  мен  ән  салу 
қатарынан дамытылып, тыңдармандарын баурап алу басымдық рөлде болған. 
Нәтижесінде, әншілік өнері әсерлі болып келген. Сөйтіп, сал-серілерге тән 
әрекет өлең жырлаймын делінбей, ән шырқаймын деген мәнде қолданылады. 
Жалпы  сал-серілердің  өздеріне  тән  стильдік  ерекшеліктері  аңғарылды. 
Мәселен,  Біржан  сал:  «Атадан  Біржан  сал  боп  тудым  артық  //  Аққумен 
аспандағы  ән  қосамын»  десе,  Шашубай:  «Ал  гармоным,  гармоным»,  ал 
Кертай ақын: «ән шырқа, жез тіл, сырнай, алдым қолға» секілді жоғары 
ырғақ пен қарқынды лебізбен өріліп беріледі . Жасыратыны жоқ, сал-серілік 
өнерге ХІХ ғасырдан бүгінгі күнге дейін дұрыс ақиқатқа сыйымды баға 
берілмей келгені баршамызға да белгілі. Ал «сері» деген сөз арабтың сир 
(сейір) – қыдыру, кезу деген сөзінен туып, серуен, сайран салу мағынасына 
айналып, сонан сері деген келтірінді ұғымға ие болуы мүмкін». Қыпшақ тілінің  
ХІІІ ғасырдағы ескерткіші Кодекс Куманиксте «сері» (шері) әскер мағынасында 
қолданылғандығы айтылады. Бұл пікірді С. Е. Малов анықтап берген [4].
Көне  дәуірдегі  ақындық  дәстүрде  сал-сері  деген  айтылмыш  тарихи 
деректер болмағанымен өнердің бұл түрінің генезисі сонау тұрмыс-салт 
жырларының бір құрамды бөлігі екендігі, оның және өнер тармағына бертін 
бөлініп шыққанына ешкім шүбә келтірмесе керек. Керісіншe, Орта Азия, 
орыс, Сібір, орта ғасырдағы Европа, көне шығыс тарихында сал, серіге ұқсас 
ақындық салт болғандығы мәлім. 
Сал-серілік  өнердің  тәрбиелілік  мүмкіндігін  зерделеуге  жол  жабық 
болғаны  кешегі  тоталитарлық  жүйеде  оған,  төмендегідей  пікірлердің 
қалыптасуына  байланысты.  Осыған  орай  мына  бір  түйінді  қорытынды 
пайымдауларды ұсынамыз:
Қазақтың  сал,  серілерін  түгелінен  халықтық  ақын,  әншілер  деуге 
болмайды. Шыққан тегі, таптық ортасы жағынан алсақ, Ақан сері мен Жаяу 
Мұса бірдей емес. Жаяу Мұса – үстем феодал қауымынан қуғын-сүргін көрген 
нағыз еңбекші, «халық ортасынан шыққан» сері ақын . Ал, Ақан сері болса 
лирикаларында өз дәуірінің күрделі қоғамдық мәселелерін, өмір шындығын 
кең қамтып жырлай алмады . Кейде діншілдікке де салынады. Тек жастардың 
бас бостандығын, махаббатын ғана лирикалы көлемде шебер жырлай алады. 
Міне, осындай идеялық творчестволық қайшылықтары бола тұрса да, Ақан 
халыққа ұнамды, лирикалы өлең, ән шығарып таратқан әнші, ақын [5]. 
 Қазақтың бірқатар салдары, байлардың мырзалары болған Иманжан 
айтқан Башен сал да ірі бай. Он түрлі ат міну, өзінің саяхат жасайтын аралы 
бар, көл иемдену дәулетті салдың қолынан келетін салт. Бірақ мұндай сал, 
серілер қоғамдық мәні бар өлең, ән-күй шығарып айта алмаған. Сөзі, ән 
өнері,  көпке  ұнаған  сал,  серілер  қалың  бұқараның  тілегіне,  ой  сезіміне 
қонымды, қызықты салттарды қолданған әнші ақындардың творчестволық, 
өнерпаздық  дәстүрінде  қаладағы  базар,  жәрмеңкедегі  орыс,  татар  және 
басқа  халықтардың  өнер  үлгісі  де  бар  екені  даусыз.  Кемпірбай,  Шолақ, 
Ағашаяқ, Шашубайлардың спорт, цирк өнеріне берілуі, Жаяу Мұса, Біржан, 
әсет әндеріне орыс, Украина музыкасы әсер етуі, Ақан сері мен Шашубай 
өлеңдерінде айқын сезіледі. Мәселен, Ақан сері: «Көптен көп поклон айттым, 
скажия...» немесе Шашубай: «Он екі звод гармонмен ән салғанда, қасыма 
қыз-келіншек үймелеген» деп жырлауы әнші-ақындардың негізгі көпшілігі 
феодалдық қоғамдық ортаға да, патша үкіметінің заң ережесіне үнемі наразы 
болып қуғынға ұшырауы – бәрі халықтар прогресінің ықпалына байланысты 
ерекшеліктер болып табылады [6].
Сал,  серілердің  әрбір  лирикалы  ән,  өлеңдері,  белгілі  бір  поэмалық 
сюжетке құрылған аңыз әңгімелері бірге айтылып отырады. Мәселен: Ақан 
серінің «Құлагер» әні, өлеңі оның Құлагері байлардың қыспағынан өлгенде 
жоқтау ретінде шығарған. «Сырымбет» ақынның ғашығына арналған. Біржан 
салдың «Жанботасы» өзін Азнабай болыстың поштабайы сабап, домбырасын 
тартып алғанда ыза болып, өз елінің болысы Жанботаға күйік пен шағым етіп 
шығарылған. Жаяу Мұсаның «Ақсисасы» Шорман тұқымдары өзін қудалап, 
тұтқындап,  жаяу  айдап  жер  аударғанда  айтқан  кекті  өлеңі,  Шолақтың 
«Ғалиясы», Шашубайдың «Аққайыңы», Естайдың «Қорланы» да осындай 
мотивпен жырланған [7].
Қазақтың  сал,  серілерінің  ақындық,  өнерпаздық  қызметінде  күлкі, 
қалжың,  сықақ  сөздер  де  көп  кездеседі.  Сал-серілер  үнемі  ақындардың 
айтысына қатысқан... Сал, серілік жағдайында әсіресе, XVIII-ХІХ ғасырда 

Вестник ПГУ, ISSN: 1811-1823.                                                  Серия филологическая. №2. 2017 
ПМУ Хабаршысы                                                      
16
17
ең дамыған ақындық өнер. Ол этномәдени тәрбие берудің бір құралы болған 
және ақындыққа жаңа мазмұн, ажар берген. 
Жоғарыда  келтірілген  түйіндер  –  Ахмет  Жұбановтың  сонау 
кеңестік  дәуірдегі  тегеурінді  заңдылықтардан  қаймыға  отырып  жасаған 
тұжырымдары. Антогонистік тап қайшылығын бетке ұстау тактикасымен сал, 
серіліктің өнеріндегі тәлімділік қуатын айту іс-әрекеті аңғарылады. Өкінішке 
орай, Ақан сері және тағы да басқа серілер мен салдардың өлеңдері тек 
лирикадан тұрады дегенде, зерттеушінің әдейі негізгі ойдан ауытқушылық 
сақтығын байқаймыз.
Сал-серілік  дәстүрлердің  шығу  тегін  зерттеулердің  өзі  педагогика 
саласында  айрықша  қиындық  туғызады.  Әрине,  Біржан  сал  мен  Ақан 
серілерге  дейінгі  дәуірлерде  де  серілер  мен  салдардың  болғаны  анық. 
Біздің зерттеу еңбегіміздегі алға қойған мақсатымыз барлық сал-серілік 
құрған тұлғаларды табу мен шұғылданудан гөрі, аты мәшһүр өнер иелерінің 
әлемін  жаңа  дүниетаным  тұрғысында  зерттеу.  Олай  болса,  Біржан  сал 
шығармаларындағы  ел  мәселесі,  қоғам,  адам  тағдырындағы  нелер  бір 
қым-қуыт тауқыметтер мәселелері көтерілмеді деген тұжырымдарға қарсы 
пікір айтуды жөн көріп отырмыз. Нақтылап айтсақ, бірқатар өлеңдеріндегі 
заманаға қатысты ой-пікірлерін жіктеп өтейік:
Басымнан дұшпан сөзі асып кетсе, 
Сен түгіл, патшаға да бас ұрмаймын.
Кісісін бір болыстың біреу сабап,
Бар ма еді статьяда көрген жерің?» 
Қара су есік алды ылайланды,
Бай қылмақ, кедей қылмақ құдайдан-ды.
Камзолдай қысқа пішкен дөңгеленіп,
Дүние өтерінде шыр айналды.
Теміртас, Асыл, Ақық – екі қарғам,
Байлаулы арқандағы қолымды шеш.
Үш жүздің ортасында Біржан едім,
Бұл күнде қойды құдай шалықтатып.
Біржан салдың қоғам жайлы ондағы адамдар туралы ой-тұжырымдарын 
берілген  үзінділер  арқылы  пайымдау  қиын  емес.  Арқаның  ерке  де  бұла 
әншісі,  салы  Біржанның  өмірі  қорлық  қақпағында  қапас  ғұмыр  кешті. 
Біржанның салдық дәстүріне түсінбеушілікпен қараған өз ортасы, отбасы 
оның зарлы ән шығаруына қозғаушы күш болады. Қай заманда болмасын 
сал-серілік өнердің тағылымдық қуатынан, салдық өнерден халық театрға 
барғандай  тұшымды  әсер  алып,  күнделікті  күйкі  тіршілік  тауқыметінен 
мойындары  босап,  әжептәуір  эстетикалық  тәлім  алады.  Өнермен 
тәрбиелеудің негізгі мақсаты тарихта қалыптасқан бірнеше ғасырлар бойы 
озық тәрбиелік құндылығын арттырып келе жатқан сал-серілік дәстүріне 
сүйене отырып, оған берілген жаңсақ пікірлердің дұрыс еместігін аңғарып, 
сал-серілікке  жаңа  философиялық  тұжырым  беру  бүгінгі  талаптың  бір 
саласы болып табылды. Біржан салдың өнермен тәрбиелеуге және білім 
меңгертуге  қосқан  құндылығы  мынадай:  біріншіден,  Біржан  салдың 
еңбектеріне  талдау  жасалу  барысында  оның  дүниетанымының  тірегі-
шындықты тайсалмай айтуы; екіншіден, салдық дәстүрді еліне кең ауқымда 
тұңғыш таратушы, оның эстетикалық қуатын айқындап, халқына жеткізуші; 
үшіншіден, барлық өлеңдерінде адамға деген сүйіспеншілік идеясын негіз 
етіп  алғаны;  төртіншіден,  өлеңдерінде  адамның  қоғамға  қатыстылығын 
айқындағаны. Халқының сүйікті сал-серілері әуезді, сазды әндер шығарып, 
халқын сүйсіндіргені. Дала сахарасында нотамен үйрететін музыка мектебі 
болмағанмен, думанды, әнді, сазды әуезді сүйетін еліне әсерлі орындаушысы 
көңілге қондырып, қуаныш әкеліп отырғаны. 
Ақан  сері  жастайынан  білім  алуға  құштар  болған.  Ақанның 
творчестволық жолы алтыбақан, ойын-той, беташар және т.б. басталған. 
Мұнымен бірге ол – дала өмірінің қызықтайтын жүйрік атын, қыран құсын, 
алғыр тазысын ұстап, олардың бәріне дерлік өз өлеңдерін арнап, сәнді де 
салтанатты өнерімен елін баураған тұлға. 
Қоғамдық өмір келбетін дала тағдырымен шебер ұштастыра білген Ақан 
серінің өмірнамасы мен шығармашылығы Біржан салдан гөрі басқашалау. 
Отбасының пенделерге арналған бақыты үйленіп үй болу мәресіне жете 
алмаған Ақан серінің көңіліне медеу тұтары – астындағы жалғыз аты. Құлагер 
Ақанның  өзімен  қатар  танылады.  Кешегі  бір-бірімен  хабар  алысу  қиын 
заманның өзінде, сонау кіші жүзге Құлагер «Құлашолақ» болып жайылады. 
Атығай,  Қарауылды  «Құлашолақтың  елі»  деп  жүрген.  Құлагердің  аты 
тағы бір шыққан тұсы Алтай, Аққошқар – Сайдалының бес болысқа сауын 
айтқан асы болатын болып, Орта жүзден небір сәйгүліктер дайындалған. Бұл 
атжарыс- бәйгеге Ақан өзінің Құлагерін даярлайды. Үш жүз ат шапқан сол 
астағы бәйгеде Құлагер жалғыз келеді. Бұл Ақанның мәртебесін биіктетіп, 
отбасындағы қайғысын (Фатима мен Ұрқияны) ұмыттырады [4].
Құлагер кешегі Қобыландының Тайбурылы секілді халық санасында 
арғымақ кейпін орнықтырып, ел аузында ол туралы көптеген мәліметтер 
тараған. Атқа сын айтушылардың бағасына ден қойсақ, Құлагердің жарауы 
түскенде ілбіп қана жүреді екен де, тек айқай шыққанда ғана қызып шаба 
жөнеледі екен, ал бәйгі алдында қыдыртып жүргенде оны шабатын ат деп 
ойлау қиын екен деседі. Ақан осы атшабыстан кейін Құлагердің маң-маң 
басқанын қызықтап, «Маңмаңгер» өлеңін шығарады. Халық «Маңмаңгер» 
әнін барлық көңілімен, ниетімен айтатын дәстүрге айналған. Ахмет Жұбанов 
бұл әнді өте жоғары бағалаған. Әннің жай, сазды, нәзік, жұмсақ мелодиялы, 

Вестник ПГУ, ISSN: 1811-1823.                                                  Серия филологическая. №2. 2017 
ПМУ Хабаршысы                                                      
18
19
кербез ырғақпен айтылатынына тоқталып өткен. Екпіні жай болғанымен ол 
қайғылы, жабыраңқы көңілмен айтылмайтынына мән берген. «Табиғат», 
«қоғам», «адам» арасындағы диалектикалық тұтастықты сақтай білген сал-
серілердің әрқайсысы өзін дүние әлемнің бір бөлшегімін деу ұстанымы бүгінгі 
жасөспірімдерді тәрбиелеу үшін жол ретінде іс-әрекетке қолданым табуда. 
ҚОРЫТЫНДЫ
Адам  баласының  рухының  ізгілікті  бағдарда  болуы  табиғаттағы 
сұлулыққа сүйсіне де өзіне рахат табуы дер едік. Біржан да, Ақан да жақсы 
әндерін жүйрік аттарына, алғыр құстарына, ұшқыр тазыларына арнай отырып, 
адамдардың ішкі көңіл-күйлерінің жоғары пафоста болуына бағдар жасап 
отырған. Бүгінгі тілмен айтсақ, Біржан, Ақандар, жалпы сал-серілер заттық 
дүниенің қызығын «жалған» деген ұғымға айналдырып, рухы мен жанын 
дамытарлық, оған шипа әкелерлік табиғат аясынан өздеріне медеу және 
тағат іздеген [4]. Өнер иелерінің творчествосымен тәрбиелеуде олардың 
дала заңына қатысты белгілі қалыптасып қалған тұғырлы, шеңбер кеңістігіне 
өзінің ерік-жігерін бағындыратын қатал қағидалары жоқтың қасы. Мұның 
өзінен басқа зерттеу еңбектеріндегідей белгілі бір тәлім мен білімді өнер 
арқылы меңгерудің санамалап айтар заңдылықтары мен ережелерінің бізге 
дейін сақталмауы «өркениеттіліктің» белгісі дер едік. Себебі әр тұлғаға өзінің 
тәрбиесі мен біліктілігін өнер көрсеткіштерімен бағалауға іштей талпынысы 
түрткі болады. Сал-серілердің аталмыш рухани өнері мен қоғамға деген 
эстетикалық, этикалық көзқарастарының өзі – басқа қауымның тұжырым-
түйіндеріне тәуелді болып келмейтіні таңқаларлық құбылыс. Қоғамдық пікірге 
өзінің кең даласындай диапозоны кең құлашты өнерін құрбандыққа шалмай, 
ХІХ ғасырда оның шарықтау шегіне жетуіне қайсарлықпен қарап тұра білген 
Ақан сері «перінің қызымен көңіл қосқан», ал Біржан салды «шалыққанды» 
деген атауға қалдырған дүбаралық төменгі деңгейге құлдырап кеткен сол 
кездегі қазақтың іштарлық кейпі бүгінгі таңда айдан-анық белгілі болып отыр. 
Табиғатты Жерұйық, Жер-Ана сапасында қабылдаған данагөй даналардың легі 
ХІХ ғасырда азайып, табиғат жұмағынан жанға ем табарлық азын-аулақ саны 
осындай заман тудырған бұлбұлдарын бағалай алмайтын амалға көшкен еді [8]. 
Тамырын үңгілеп тереңге жіберген халықтық педагогика тұрғысында 
таразыласақ, Қазақстандағы сал-серілердің өнері бүкіл халықты тұшымсыз, 
қауқарсыз, жұтаң өмірден бір сәт болса да ажыратып, пәс болған кірбің 
көңілдері  мен  болашығына  құлып  салған  үмітсіз  жүректеріне  өнер 
сәулесімен  қуаныш  нұрын  сыйға  тартқанын  бүгінгі  ұрпаққа  жеткізу  – 
біздің зерттеуіміздің басымдық ұстанымы. Қарап отырсақ, сал-серілердің 
ғашықтық өлеңдерінен, әлеуметтік–мәдени ортаға риза еместігін білдіретін 
лирикаларынан, астамшыл адамдардың тоғышарлық мәнсіз өміріне арналған 
жырларынан  қазақтың  сол  кездердегі  психологиясы,  тәлім-тәрбиесі, 
білімділік деңгейі байқалады. Мұның өзі өнермен тәрбиелеу, білім берудің 
сал-серілікке  дейінгі  және  одан  кейінгі  уақыты  мен  кеңістігіне  үңіліп 
зердемен, тарихи қағидамен қарауымызға мүмкіндік беріп отыр
ПАЙДАЛАНҒАН ДЕРЕКТЕР ТІЗІМІ
Бахтин, м. Вопросы литературы и эстетики [Текст] / научные издания. 
– Алматы : Жазушы, 1975. – 256 с.
2  Дюсембинова,  р.  К.  Музыкально-эстетическое  воспитание 
школьников средствами казахского народного песенного творчества [Текст] 
//: автореф. дис... канд. пед. наук. – Алма-Ата, 1992. – 25 с. 
3  Абу  Насыр  аль-Фараби.  Естественно-научные  трактаты  [Текст]  / 
научные издания. – Алма-Ата : Наука, 1987. – 282 с.
радлов, В. В. Образцы народной литературы северных тюркских 
племен [Текст] / научные издания. в сбор. – 1885. – 167 с. 
Сарыбеков, ж. Воспитание к любви и природе [Текст] / научные 
издания. – Алматы : Рауан, 1994. – 192 с.
ахметжанова, К. Традиционная культура как основа идентификации 
казахского этноса [Текст] //: дис. Док. Философ. / Вост.-Каз. гос. Ун. им  
С. Аманжолова. – Алматы, 2006. – 256 б.
7  Баймағанбетова,  ж.  Т.  Қазақ  ақын-жыраулармұрасындағы  жас 
кезеңдеріне қатысты тәлім-тәрбиелік ой-пікірлері (ХVІІІ-ХІХ ғғ.). [Текст]/ 
– Алматы, 2004. – 148 б.
8  измайлов,  а.  Народная  педагогика,  педагогические  воззрения 
народов Средней Азии и Казахстана [Текст] / – М., 1991. – 154 с.
Материал 31.05.17 баспаға түсті.
Т. Азамат, Е. Жанайхан 


жүктеу 6.88 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   34




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет