Тугерова г. Б., Байтемирова г. Ж., Байкенова н. Б., Касантаев а. Р. Бақылау және автоматика құралдарын пайдалану және техникалық қызмет көрсету 1302000–«Автоматтандыру және басқару



жүктеу 1.37 Mb.
бет38/76
Дата09.02.2022
өлшемі1.37 Mb.
#17096
1   ...   34   35   36   37   38   39   40   41   ...   76
tutorial 401
км 06, КМ05, Документ Microsoft Word (3), ӨНДІРІС
3.3 Өлшеу құралдарын калибрлеу

Өлшеу құралдарын калибрлеу MMБ және ММҚ қолданылмайтын өлшеу құралдарын пайдалану үшін метрологиялық сипаттамалардың және (немесе) жарамдылығын анықтау және растау үшін орындалған операциялар жиынтығы болып табылады.



Өлшемнің жарамдылығын ескере отырып, оның метрологиялық сипаттамаларының нормативтік құжатта немесе тапсырыс берушімен анықталуы мүмкін алдын-ала белгіленген техникалық талаптарға сәйкестігі білдіреді. Калибрлеудің жарамдылығы туралы қорытынды зертхананы жасайды. 16-суретте тексеру мен калибрлеу құралдарының классификациясы көрсетілген



Сурет 16- Тексеру және калибрлеу құралдарын жіктеу

Мемлекеттiк бақылау және қадағалау шеңберiнде емес (немесе ММБжҚ шеңберiнен тыс пайдаланылатын) өлшеу аспаптары калибрлендiре алады, бiрақ олардың метрологиялық сипаттамаларын, мысалы, СИ-ны өндiрiстен немесе жөндеуден өткiзген кезде импорттау кезiнде, жалға беру және сату арқылы жүзеге асады.

Өлшеу құралдарын калибрлеу калибрлеу зертханалары немесе Ресейде қабылданған терминологияға сәйкес «заңды тұлғалардың метрологиялық қызметтері» стандарттарына сәйкес өлшем бірліктерінің мемлекеттік стандарттарына бағынады. Калибрлеу құралдары (стандарттар) міндетті түрде тексерілуге жатады және калибрлеуді орындау кезінде жарамды тексеру сертификаттары болуы керек.

Калибрлеу нәтижелерін анықтауға мүмкіндік береді:

- өлшенген құнның нақты мәндері; - өлшеу құралдарын оқуға түзетулер; - өлшеу құралдарының қателігі.

Калибрлеу мен калибрлеу арасындағы негізгі іргелі айырмашылық, калибрлеу сәйкестікті бағалау рәсіміне қолданылмайды. Сәйкестікті растау тек қана тексеру болып табылады, ал калибрлеу кезінде метрологиялық сипаттамалардың нақты мәндері анықталады және бұл зерттеу жұмысы болып табылады.

Әдетте, арнайы әдістердің жоқтығына байланысты, калибрлеу калибрленген немесе ұқсас өлшеу құралдарын тексеру әдістеріне сәйкес жүзеге асырылады.

Калибрлеудің (калибрлеудің) келесі түрлері белгілі: бастапқы және мерзімді. Негізгі және мерзімді калибрлеудің (калибрлеу) анықтамалары 17суретте келтірілген.





Сурет 17-Тексеру түрлері (калибрлеу)

18 суретте калибрлеу тәсілдері мен түрлері көрсетілген.





Сурет 18- Калибрлеу тәсілдері мен түрлері

СИ калибрлеу жүйесі калибрлеуден айырмашылығы ерікті рәсім болып табылады және кез келген метрологиялық қызметпен орындалуы мүмкін. Калибрлеуге құқықтарды аккредитациялау ерікті (міндетті емес) рәсім болып табылады және үшінші тарап мекемелерінің калибрлеу нәтижелерін тану үшін көп қажет.

Калибрлеу процесі өлшеу құралының жүйелік қателігінің негізгі бөлігін ашуы мүмкін.

Жоғарыда айтылғандай, тексеруге жатпайтын және мемлекеттік метрологиялық қадағалауға жатпайтын өлшеу құралдары ҚР СТ 2.12-2000 және ҚР СТ 7.4-2000 стандарттарына сәйкес калибрленеді.

Өлшеу құралдарын калибрлеу (калибрлеу жұмыстары) - өлшеу құралының метрологиялық сипаттамаларының нақты мәндерін және (немесе) құралдың қолданылуына жарамдылығын анықтау үшін осы өлшеу құралын қолдану арқылы алынған құнның шамасы мен тиісті мәннен ара қатынасын белгілейтін операциялар жиынтығы мемлекеттік метрологиялық бақылау мен қадағалауға жатпайтын өлшеулер.

Калибрлеу жұмыстарын жүргізу үшін калибрлеу жүйесі (АЖ) қолданылады - өлшемдер бірлігін қамтамасыз етуге бағытталған және калибрлеу жұмыстарын ұйымдастыру және жүргізу жүйесінде белгіленген талаптар негізінде жұмыс істейтін мүдделі тараптардың жиынтығы және калибрлеу жұмыстары. Қазақстан Республикасының калибрлеу жүйесінің жұмысы ҚР СТ 2.11-2000 стандартымен реттеледі.

Қазақстан Республикасының калибрлеу жүйесінің негізгі мақсаты өлшеу құралдарын калибрлеуді басқару болып табылады. Қазақстан Республикасының калибрлеу жүйесінің негізгі міндеті өлшем бірлігін қамтамасыз ету болып табылады.

Калибрлеу жүйесінің негізгі қызметі:



  • калибрлеу саласындағы өз құзыреттерін бағалау және калибрлеу жұмыстарын жүргізу құқығын беру мақсатында заңды тұлғалардың метрологиялық қызметтерін аккредиттеу;

  • өлшеу құралдарын калибрлеу;

  • калибрлеу зертханаларын бақылау;

  • Қазақстан Республикасының калибрлеу жүйесінің негізгі қағидалары мен ережелерін белгілеу;

  • Қазақстан Республикасының калибрлеу жүйесінің ұйымдастырушылық, әдістемелік және ақпараттық сүйемелдеуі.

Қазақстан Республикасының калибрлеу жүйесі өлшеу құралдарын калибрлеу міндеттерін жан-жақты шешуді қамтамасыз ететін құқықтық, техникалық және ұйымдастырушылық негізде жатыр.

Нормативтік-құқықтық база өлшем құралдарын калибрлеуді ұйымдастыру және жүргізу талаптарын реттейтін заңнамалық және нормативтік құжаттар жиынтығын қамтиды.

Ұйымдастыру негізі - Қазақстан Республикасының калибрлеу жүйесінің ұйымдастырушылық құрылымы.

Техникалық база - республиканың мемлекеттік стандарттарымен үйлестірілген өлшем бірліктерінің бастапқы өлшемдері және өлшеу құралдарын калибрлеуде қолданылатын қосалқы өлшеу құралдары.

Қазақстан Республикасының калибрлеу жүйесі ерікті негізде өлшеу құралдарын калибрлеу және (немесе) осы өлшеу құралдарын пайдалану бойынша жұмыс жүргізетін меншік нысанына қарамастан заңды тұлғалар тарапынан қалыптастырылады.

Қазақстан Республикасының калибрлеу жүйесінің ұйымдастырушылық құрылымы (3-сурет): уәкілетті мемлекеттік орган, калибрлеудің ғылымиәдістемелік орталығы, аккредиттеуге дайындық бойынша қызмет көрсету бойынша орган, калибрлеу жүйесі, калибрлеу зертханалары.



Уәкілетті мемлекеттік органның негізгі міндеттері:

  • Қазақстан Республикасының координациялық жүйесінің

субъектілерінің қызметін үйлестіреді;

  • аккредиттеуге дайындық бойынша қызметтерді көрсету үшін калибрлеу және органға арналған ғылыми-әдістемелік орталықты тіркейді;

  • олардың қызметін бақылайды;

  • калибрлеу жүйесінің тіркелімін жүргізеді;

  • калибрлеу бойынша нормативтік құжаттарды бекітеді;

  • калибрлеу, калибрлеу зертханаларына қатысты ұлттық, аймақтық және халықаралық ұйымдармен өзара әрекеттеседі.






жүктеу 1.37 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   34   35   36   37   38   39   40   41   ...   76




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет