Тугерова г. Б., Байтемирова г. Ж., Байкенова н. Б., Касантаев а. Р. Бақылау және автоматика құралдарын пайдалану және техникалық қызмет көрсету 1302000–«Автоматтандыру және басқару



жүктеу 1.37 Mb.
бет34/76
Дата09.02.2022
өлшемі1.37 Mb.
#17096
1   ...   30   31   32   33   34   35   36   37   ...   76
tutorial 401
км 06, КМ05, Документ Microsoft Word (3), ӨНДІРІС
Өзін-өзі тексеру сұрақтары:

  1. Электрөлшеуіш аспаптары дегенімзі не?

  2. Электрөлшеуіш аспаптарының міндеті мен түрлері

  3. Магнитэлектрлі жүйе аспаптарының жұмыс әрекеті неге байланысты?

  4. Электрдинамикалық аспаптарының жұмыс әрекеті неге байланысты?

  5. Аналогты электрөлшеуіш аспаптарының сандық аспаптардан айырмашылығы қандай?



  1. АВТОМАТИКА ЖҮЙЕЛЕРІ МЕН АСПАПТАРЫН АТТЕСТАЦИЯЛАУ, КАЛИБРЛЕУ ЖӘНЕ СЫНАУ



3.1 Өлшеу құралдарын сынау

Өлшеу құралдарын тексеру - өлшеу құралдарының метрологиялық сипаттамалармен сәйкестігін растау мақсатында жүргізілетін операциялар жиынтығы.

Метрологиялық зертхана өндірісте қолданылатын өлшеу құралдарын калибрлеуге және калибрлеуге арналған.

Өлшеу құралдарын тексеру - өлшеу құралының белгіленген техникалық және метрологиялық талаптарға сәйкестігін анықтау және растау мақсатында мемлекеттік метрологиялық қызмет немесе басқа аккредиттелген заңды тұлғалар жүзеге асыратын операциялар жиынтығы, 11-суретті қараңыз.

Тексеру - бұл шараның немесе өлшеу құралының қателерін анықтауға арналған операциялардың сомасы және пайдаланудың жарамдылығын анықтау. Әрекеттер жиынтығын калибрлеудің ерекше жағдайы - салыстыру және калибрлеу. Өлшеу құралдарын салыстыру кезінде олар жүйелі қатені анықтау үшін сол типтегі стандартты немесе үлгілі өлшем құралдарымен салыстырылады.

Калибрлеу - біріктірілген өлшемдер арқылы шамалар немесе шамалар жиынтығын тексеру.

«Өлшем біртектілігін қамтамасыз ету туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес мемлекеттік метрологиялық бақылау саласындағы өлшемдерге қолдануға арналған электрлік өлшемдердің барлық өлшеу құралдары өндірістен, жөндеуден, импорттаудан және пайдаланудан босату кезінде міндетті түрде калибрленуге жатады. Электрометрлер, ток және кернеу трансформаторлары, көп функциялы электр сигнал калибраторлары, мультиметрлер (сынауыштар) және электр энергиясын, кернеуді, ток пен электр энергиясын өлшейтін ұқсас құрылғылар сияқты өлшеуіш аспаптар, вольтметрлер, ваттметрлер, қарсылық, күш және т.б.

Заңға сәйкес мемлекеттік метрологиялық бақылаудың көлемі өлшеулерге қолданылады, оның нәтижелері:



  • азаматтардың өмірі мен денсаулығын қорғауды қамтамасыз ету жөніндегі жұмыстар;

  • қоршаған ортаны қорғау, геология және гидрометеорология саласындағы қызметті жүзеге асыру;

  • Қазақстан Республикасының техникалық реттеу туралы заңнамасына сәйкес сәйкестікті бағалау жөніндегі қызметті жүзеге асыру;

  • сатып алушы (тұтынушы) мен сатушы (жеткізуші, өндіруші, орындаушы) арасындағы, оның ішінде тұтынушылар мен коммуникациялар және байланыс қызметтері саласындағы мемлекеттік есепке алу операциялары, сауда және коммерциялық операциялар;

  • еңбектің және қозғалыстың қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша жұмыстар;

  • қару-жарақ, әскери техниканы өндіру;

  • зерттеулер жүргізу;

  • өлшеу құралдарын сынау, метрологиялық сертификаттау, калибрлеу және калибрлеу;

  • ұлттық және халықаралық спорт жазбаларын тіркеу;

Өлшеу құралдарын тексеру - тексерілетін құралдың метрологиялық сипаттамаларын анықтауға мүмкіндік беретін бірқатар операцияларды орындау. Тексерудің мақсаты өлшем бірлігін қамтамасыз ету болып табылады. Критерий - құрылғының жарамдылығымен анықталған құрылғының қателігі ережелермен белгіленген шекаралардан арылмауы тиіс.

Уақытты калибрлеуден өтпеген өлшеу құралдарын пайдалану процесс туралы дұрыс емес ақпарат алуға әкелуі мүмкін. Бұл жағдайда алынған өлшемдер мен нақты мәндер арасындағы айырмашылық болжанбайды. Мұндай жағдайдың ықтимал нәтижесі - энергия ресурстарын есепке алудағы экономикалық шығындар, қауіпсіздік жүйелерінің бұзылуы, ақаулы өнімді шығару, технологиялық жабдықтың апаты. Уақытша және экономикалық шығындармен байланысты зардаптарды жою. Өлшеу құралдарын тексеру осы салада аккредиттелген тұлғаларға жүктеледі.

Мемлекеттік метрологиялық бақылау саласында пайдалану үшін арналмаған өлшеу құралдары калибрлеуге жатады. Калибрлеу - осы СИ пайдаланып алынған мәннің мәнін және метрологиялық сипаттаманы және (немесе) мемлекеттік метрологиялық қадағалауға жатпайтын СИ-дың жарамдылығын белгілеу үшін стандартты пайдалана отырып анықталған мәннің мәні арасындағы қатынастарды белгілейтін операциялар жиынтығы.Калибрлеу нәтижелері өлшеу құралдарына қолданылатын калибрлеу белгісімен немесе метрологиялық сипаттамалардың нақты мәндерін көрсететін калибрлеу сертификатымен куәландырылады. Уақытты тексеру немесе калибрлеу өнімдерін қамтамасыз ету үшін өлшеу құралдарын қолданатын тұлғалар міндетті.

Калибрлеу - бұл қызмет көрсету операциясы, яғни. бұл SI-ды қолданатын кәсіпорынның талабы бойынша метрологиялық қызметтің ақылы қызметі. Калибрленген СИ стандартты салыстыру негізінде алынған сипаттамалардың мәндері беріледі. СИ пайдалану туралы шешімді оның пайдаланушысы қабылдайды. Бизнеске осындай көзқарас нарықтық жағдайларға сәйкес келеді. Қолдану саласына қарай, калибрлеу жұмыстарының мазмұны мен ауқымы (өлшеу ауқымының калибрленген нүктелерінің саны, өлшеу дәлдігі, тәуелсіз өлшеу саны және т.б.) өзгеруі мүмкін.

Тексеруге жатпайтын СИ, өндіруші, иеленуші немесе тұтынушы анықтаған тәртіпте жұмыс істеп жатқан кезде, импортпен импортталғаннан кейін шығарылған, жөндеуден босатылғаннан кейін калибрленеді.

Калибрлеу мен калибрлеу арасындағы айырмашылық калибрлеудің SI нақты метрологиялық сипаттамаларын, ал калибрлеу кезінде SI одан әрі пайдалану үшін жарамды екенін көрсетеді. Калибрлеу және тексеру арасындағы айырмашылық, заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлердің калибрлеуді жүзеге асыруға құқығы бар және тек ұйымдар (өлшем бірлігін қамтамасыз ету саласында аккредиттелген зертханалар тексеруді жүзеге асыра алады).

Калибрлеу және калибрлеу белгілерін метрология қызметі қамтамасыз етеді, калибрлеуді немесе тексеруді жүзеге асырады және әрбір тексеру белгісінің өз белгісі бар. Егер инспекцияны тексеру барысында тексеру инспекциясы бар СИ толығымен жарамсыз болып шықса, онда тексеруші растау белгісінен айырылуы мүмкін.

Тексеру кезінде маркаға қосымша, СИ адвокатының жарамдылық мерзімінің аяқталу күнін көрсететін калибрлеу сертификаты беріледі.

алибрлеу кезінде, өтініш берушінің өзі осы СИ-ны пайдалану-бермеуін анықтайды. Тексеру міндетті болып табылады (құралдың өндірісінде күрделі жөндеуден кейін, аспаптың өлшеу диапазоны немесе калибрлеу сипаттамалары өзгереді), мерзімді (құралдың тексеру аралығынан кейін), жоспарланбаған (жоспардан тыс жөндеуден кейін, ұзақ мерзімді сақтау және т.б.). Тексерулер техникалық қауіпсіздік, еңбек және табиғатты қорғау, дабыл мен құлыптармен байланысты параметрлерді өлшеуді қамтамасыз ететін құрылғылар және ведомстволық (технологиялық параметрлерді өлшейтін және мемлекеттік тексеруге жатпайтын құрылғылар) болуы мүмкін.

Өлшеу құралдарын тексеру операциялары. Тексеру операциясы алдын ала сыртқы инспекцияны және құралдың толықтығын тексеруді қамтиды. Тексеру тиісті метрологиялық ұйым дайындаған тексеру сызбасына сәйкес жүзеге асырылады. Тексерудің мерзімі мен әдістемесі нормативтік құжаттармен реттеледі. Тексеру нәтижелері протокол түрінде жазылады және тексеру аяқталғаннан кейін осы құрылғының жұмысқа жарамдылығы туралы қорытынды жасалады.





Сурет 11- Өлшеу құралдарын тексеру

Өлшеу құралдарын калибрлеудің негізгі мақсаты жұмыс істейтін өлшеу құралдарын (ЖӨҚ) түпнұсқалық анықтама құралдарынан бірлік өлшеміне көшірудің әзірленген және бекітілген рәсіміне сәйкес келеді.

Тексерудің осы белгіленген тәртібін жүзеге асыру кезінде сандық бірліктерге, тексеру схемаларына, тиісті техникалық жабдықтарға, тексерудің әзірленген әдістері, қажетті нормативтік қолдау, білікті мамандар, сондай-ақ қажетті өлшеу жүйелері үшін мемлекеттік бастапқы эталондар қажет.


жүктеу 1.37 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   30   31   32   33   34   35   36   37   ...   76




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет