Тар мен саяса


Раздел I СТАТУС И ЗАДАЧИ ФИЛОСОФИИ



жүктеу 3.48 Mb.
Pdf просмотр
бет3/36
Дата26.04.2017
өлшемі3.48 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   36
Раздел I

СТАТУС И ЗАДАЧИ ФИЛОСОФИИ

В НОВОЙ ГЛОБАЛЬНОЙ РЕАЛЬНОСТИ

ҒЫЛЫМНЫҢ ДАМУ ҮЛГІЛЕРІ ТУРАЛЫ

ГәуҺар АБДРАСИЛОВА

(Алматы)

Ғылым  қоғам  дамуымен  тығыз  байланысты.  Бұл  –  ғы-

лымның  әлеуметтік  тәжірибе  екендігін  және  оның  қоғам 

қажеттіліктерінен  туындайтындығын,  әлеуметтік  сұраныс 

деңгейімен анықталатынын көрсетеді. 

Еліміздің жоғарғы білім беру саласының көшбасшы оқу 

орны – Әл Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің 

басшылығы  жас  ғалымдардың  логикалық,  методологиялық 

дағдыларды барынша толық игеруін, жаратылыс саласындағы 

іргелі  жаңалықтардың  мәдени-философиялық  мәнін  ұғыну-

ын  қамтамасыз  етуді  көздеп,  оқу  бағдарламасына  «Ғылым 

тарихы  және  философиясы»  курсын  ендіргеніне  біршама 

уақыт  болды.  Курс  –  ғылыми  дәреже  алуға  талпынушылар 

үшін, ғылымның мәдени-әлеуметтік мәні, тарихи дамуы, дү-

ниетанымдық  және  әдістемелік  мәселелері  қарастырылатын 

кіріспе бөлім болып табылады. Түпкі мақсат – тыңдаушылар-

ды ғылым философиясының өзекті мәселелерімен танысты-

ру,  зерттеушілік  қабілет-дағдыларын,  өзіндік  позициясын, 

шығармашылдық көзқарастарын жетілдіру, философия және 

қазіргі  заманғы  ғылым  арақатынасын  анықтау,  догматизм 



Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



32 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

мен сыңаржақтылықты болдырмай, шешім қабылдауға баулу 

мақсатында сыни-рационалистік қатынас қалыптастыру. 

Уақыт  доңғалағының  айналысы  жылдамдаған  сайын, 

ғылым – қоғамның тікелей өндіргіш күшіне  айналып, ғылым, 

технология және өндіріс арасындағы байланыс күшейе түсуде. 

Ғылым  –  материалдық  өндірістің  жетекші  күшіне,  ғылыми 

технологиялар дамуының озық үлгісіне айналуда.

Екіншіден, ғылым қоғамдық өмірдің барлық салаларымен 

тығыз байланысты. Ғылым дамыған сайын ол тек техникаға 

ғана емес – адамның өзіне, оның шығармашылық қабілетінің  

дамуына, ойлау мәдениетіне, адам жетілуінің рухани және мате-

риалдық алғышарттарының жетілдіріле түсуіне әсер етуде.

Үшіншіден,  ғылымның  дамуы  парағылыми  білімдердің 

пайда болуына әкелуде. Парағылым – антисциентизмге негіз-

делген, идеологиялық және гипотетикалық концепциялар мен 

білімдердің  жалпы  атауы  болып  табылады.  «Парағылым» 

термині  ғылымның  стандарттарынан  ауытқыған,  айтарлық-

тай  қате  құрамына,  немесе,  мүмкін,  шынайы  жағдайды 

қамтитын  теорияларға  жатады.  Парағылымға  жататын  кон-

цепциялар: қазіргі заманғы ғылымның даму тарихында бел-

гілі бір рөл атқарған алхимия, астрология және т. б. сияқты 

ескірген  ғылыми  концепциялар;  дәстүрлі  медицина  және 

басқа да «дәстүрлі», бірақ белгілі бір дәрежеде қазіргі заман-

ғы ғылымға оппозиция тұрғысындағы білімдер; парағылымға 

«ғылым» анықтамасына сай келмейтін практикалық тәжірибе 

және қолданбалы білім жүйелерінің көріністері  мысал бола 

алады,  олар:  спорттық,  отбасылық,  аспаздық,  еңбектік  және    

т. б. «ғылымдар».

Әйтсе де әрбір онжылдықта ғылымның қоғамға кері әсері 

артуда.  Қазіргі  заманғы  әлемде  ғылымның  рөлін  бағалау 

тәсілдері  екеу.  Бірінші  тәсіл    сциентизм:  жаратылыстық-

техникалық  ғылыми  білімнің  көмегімен  барлық  әлеуметтік 

мәселелерді  шешуге  болады,  деген  тұжырым.  Екінші  тәсіл 

антисциентизм.  Ол  ғылыми-технологиялық  революцияның 

теріс әсерлерінің негізінде, ғылым мен техниканы – адамның 

шынайы  сипатына  қарсы    күштер  ретінде  қабылдап,  ғылым 


Международный форум философов и политологов

II Казахстанский философский Конгресс



33 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

дамуына қарсы шығады. Қайсысы дұрыс? Ғылымды толықтай 

жақтау  немесе  оған  біржолата  қарсы  шығу  –  екеуі  де  қате 

екенін тарихи және әлеуметтік тәжірибе айқын  көрсетуде. 

К.  Поппер  ғылыми  білімнің  артуы,  өсуі  концепциясын 

жасаған  кезде,  білімді  екі  тұрғыда  қарастырды:  статика  және 

динамика.  Оның  айтуынша,  ғылыми  білімнің  өсуі  –  ғылыми 

теорияларды  қайта  жоққа  шығарып,  оларды  ілгерірек,  жақ-

сырақ,  озығырақ  теориялармен  алмастыру  болып  табылады. 

Кунның  позициясы  бұл  тәсілден  өзгеше.  Оның  моделі  негізгі 

екі  кезеңнен  тұрады:    «қалыпты  ғылым»  кезеңі  (нақты  пара-

дигманың  үстемдігі)  және  «ғылыми  революция»  кезеңі  (ескі 

парадигманың құлдырауы және жаңа парадигманың бекітілуі).

Ғылымның даму модельдері: концепцияның ретсіз пайда 

болуын  тұжырымдайтын,  П.  Фейерабендтің  көбею    теория-

сы  (пролиферация),  Т.  Кунның  парадигмасы,  Пуанкаренің 

конвенциализмі,  Э.  Махтың  психофизикасы,  М.  Поланидің 

жеке  білімі,  Тулминнің  эволюциялық  эпистемологиясы,                               

И. Лакатостың ғылыми-зерттеу  бағдарламалары, Дж. Холтон-

ның ғылымның тақырыптық талдауы. 

Ғаламдық ғылыми революция – идеалдар, нормалар мен 

ғылыми  философиялық  негіздердің  өзгерісіне  алып  келетін,  

әлемнің  жалпы  ғылыми  көрінісінің  өзгерісі.  Классикалық 

жаратылыстану  аясында  екі  революция  іске  асты.  Біріншісі 

XVII ғасырдағы классикалық жаратылыстанудың пайда болу-

ымен байланысты. Екінші революция XVIII ғасырдың соңы 

және  XIX  ғасырдың    басына  тиісті  және  ұйымдастырылған 

тәртіптік ғылымға көшуді білдірді. Үшінші ғаламдық ғылыми 

революция  ХІХ  ғасырдың  соңынан  бастап  ХХ  ғасырдың 

ортасына  дейінгі  кезеңді  қамтыды  және  классикалық  емес 

жарастылыстанудың  қалыптасуымен  байланысты  болды. 

XX  ғасырдың  соңы  мен  XXI  ғасырдың  басында    ғылыми 

негіздерде жаңа, түбегейлі өзгерістер пайда болды және оны 

«төртінші ғаламдық ғылыми революция» ретінде сипаттауға 

болады.  Оның  барысында  жаңа  постбейклассикалық  ғылым 

пайда болды. 



Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



34 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

МИГРАЦИЯ КАК КАТАЛИЗАТОР МОДЕРНИЗАЦИИ 

КАЗАХСКОГО ОБЩЕСТВА

Гульнара АБРАХМАТОВА, 

Муксын ДАКЕНОВ

(Алматы)

При  исследовании  процессов  миграционной  подвижно-

сти населения особый интерес имеет изучение массовой ми-

грации  представителей  различных  этнических  общностей  в 

межрегиональном разрезе.

Этнический  состав  населения,  его  структура,  числен-

ность различных этнических групп, оказывает первостепен-

ное влияние на формирование системы властных отношений 

в государстве. Нельзя игнорировать тот факт, что в целом си-

стема  органов  управления,  прежде  всего  представительных, 

а также сфера бизнеса, социально-культурная и другие, в ос-

новном формируются из числа жителей данной территории. 

И  именно  состав  населения  данной  территории  определяет 

представительство этнических групп в доминирующей элите, 

которая стремиться к преимущественной реализации интере-

сов  этноса.  Именно  этот  аспект  практической  политики  де-

факто создает основу для относительно обособленной жизни 

отдельных территорий. Этническое доминирование – один из 

компонентов более сложного социологического явления, ко-

торый связан с неравномерностью развития регионов единого 

государства  и  различными  уровнями  потенциала  и  влияния 

отдельных  территорий.  Историческое  развитие  Казахстана 

определило  особенности  расселения  различных  этнических 

групп по территории страны. В целом миграционная подвиж-

ность  населения  во  внутригосударственном  разрезе    опре-

деляется  не  политическими,  а  экономическими  факторами 

и связана с процессами урбанизации. Кризисное положение 

казахстанского аула способствует росту миграционной актив-

ности людей, прежде всего трудоспособных возрастов. Среди 


Международный форум философов и политологов

II Казахстанский философский Конгресс



35 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

сельских жителей значителен удельный вес коренного насе-

ления, отсюда и повышение миграционной подвижности ка-

захов.  Данный  факт  имеет  огромное  не  только  социальное, 

гуманитарное, экономическое, но и политическое значение.

Одной из важных проблем в данном свете выступает во-

прос о модернизации сложившихся социальных отношений. 

Подвижность населения – один из важнейших факторов обе-

спечения трансформации традиционных форм общественной 

жизни. Миграция человека ведет к ликвидации старых меж-

личностных, внутриколлективных и межколлективных норм 

и способов взаимодействия и требует от него выработки но-

вых,  соответствующих  изменившимся  реалиям  его  жизни,                             

т.  е. новой для него среды существования и взаимоотноше-

ний с окружающими. Одновременно необходимо сказать, что 

«среда принятия», обеспечивая адаптацию вновь прибываю-

щих членов, сама оказывается под воздействием последних. 

Существует некий порог адаптационных ресурсов любой си-

стемы, превышение воздействия на которую снижает сопро-

тивляемость  системы  и  ведет  к  ее  трансформации.  Данный 

принцип носит универсальный характер, присущий как есте-

ственно-природным, так и социальным системам.

Таким образом, мы имеем сложную систему отношений, 

которая возникает в результате осуществления миграционной 

подвижности.  Во-первых,  изменяется  жизнь,  поведение,  об-

раз  мышления  и  чувственный  мир  самого  индивида.  Порой 

миграция несет человеку стресс, который требует компенса-

ции в виде психологической и ментальной перестройки. Во-

вторых, не остается без изменений и «среда выбытия». Вместе 

с выбытием индивида претерпевает трансформацию сложив-

шаяся («традиционная»)  система отношений между людьми. 

В  конечном  итоге  это  ведет  к  изменению  (трансформации) 

самой данной системы организации деятельности и взаимо-

действия индивидов. И, наконец, существенное воздействие 

испытывает  на  себе  «среда  прибытия».  Сложность  данного 

процесса  определяется  следующими  факторами.  Представ-

ляя «среду прибытия» некой заданной величиной, мы должны 


Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



36 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

отметить, что для нее свойственно наличие специфических, 

только ей присущих отношений, организации и т. д. Внешнее 

воздействие  уже  само  по  себе  влияет  на  функционирование 

данной системы, вызывая цепную реакцию. Степень же вли-

яния определяется мощностью, интенсивностью, продолжи-

тельностью такого рода воздействия. Кроме того, включение 

в данную систему нового элемента не только оказывает воз-

действие  на  организацию  и  функционирование  системы,  но 

и  ведет  к  ее  усложнению,  в  результате  чего  мы  имеем  дело 

со своего рода «мутацией системы». Казахское население, в 

соответствии с новыми общественными реалиями, получило 

стимул для дальнейшего развития. История еще раз «постави-

ла» альтернативу между модернизмом и традиционализмом. 

Миграции,  таким  образом,  выступают  катализатором  даль-

нейшей  количественной  и  качественной  модернизации  ка-

захского общества, его дальнейшего развития. И, безусловно, 

она определяет и будет определять дальнейший ход истории 

как казахского этноса, так и республики в целом. Потому что 

миграция  является  наиболее  безболезненным  механизмом  и 

наиболее действенным, учитывая обезличенность и объектив-

ность данного процесса, т.е. известную независимость от кон-

кретных субъективных факторов. 

 Необходим комплекс общегосударственных мер, направ-

ленных на преодоление миграционных настроений среди на-

селения,  на  формирование  позитивного  настроя  его  нацио-

нальной психологии.


Международный форум философов и политологов

II Казахстанский философский Конгресс



37 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

БАТЫСТАНДЫРУ ЖӘНЕ ҚАЗІРГІ 

ЭТНОСАРАЛЫҚ ҮРДІС

Кульпан АЛИКЕНОВА 

(Талдықорған)

Өткен тарихтан белгілі ұлтты біріктіріп, біртұтас халыққа 

айналдыратын ортақ құндылықтар – тіл, дін, тарих болатын 

болса,  қазір  олар  үлкен  өзгеріске  ұшырауда.  «Бостандық», 

«теңдік» іспетті үйреншікті сөздер әр жерде әртүрлі мағынада 

қолданылатын болды. Яғни, Джон Стюарт Милль ескерткен-

дей,  «Әртүрлі  ұлттар  қоныс  тепкен  елде  бостандық  орнату 

мүмкін емес. Әртүрлі тілде сөйлеп, оқитын адамдар арасынан 

ортақ  қоғамдық  пікір  қалыптастыру  мүмкін  емес».  Бұл  сөз 

қазір шындыққа айналып отыр. 

Қазір Батыс елдері үлкен дағдарыста. АҚШ пен Еуропада-

ғы бұл дағдарысқа басты себеп – халықтың депопуляциясы-

ның артуы. 

Батыстың  халқы  өздерін  көбейтуді  тоқтатып,  азайып 

барады.  Зерттеушілердің  пікірінше,  батыстандырудың  қай-

шылығы  оның  адамдық  құндылықтардан  ауытқып  кетуінде 

тұр.  Мысалы,  атышулы  «мәдениет  индустриясын»  алайық. 

Бұл терминді ұсынған Т. Адорно мәдениет индустриясында 

адам  мүлдем  құндылық,  субъект  емес,  ол  тек  объектіге  ай-

налып  кетеді  дейді.  Мәдениет  индустриясында,  тауардың 

қалай алынғаны мәселе емес, табыс әсері компъютер арқылы 

есептеліп  қойылған,  стандартталған  өнімдерді  бағалаудың 

критериіне айналған. Ғасырлар бойы адамды жойқын табиғи 

және  әлеуметтік  күштерден  қорғап  келген  мәдениет,  енді 

адамның  өзін  утилитарлық  мақсаттарда  пайдаланатын  құ-

ралға  айналып  кетеді.  Оның  идеологиясы  коммерциялық 

өнерден шыққан «жұлдыздарды» пайдалануда және оны элек-

тронды жолмен жалпылама таратуда тұр. Безендірілген жур-

налдар,  «бітпейтін»  сериалдар,  шлягерлер,  жұлдызнамалар 

т.б.  сыртқы  көзге  демократияшыл  болып  көрінгенімен, 



Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



38 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

олардың  ішкі  мазмұны  тек  конформистік  мүдделермен 

шектеледі.  

Батыстандыру  үрдістері,  қазіргі  батыс  идеологиясы  да, 

философиясы да, ұстанымы да – постмодернизм жариялаған-

дай,  бейрационалдық,  плюралистік,  реалистік,  орталықсыз-

дандырылған,  жаһанданған  әдіснама  негізінде  жүргізіледі. 

Француз ғалымы Жан Эллюль атап өткендей, батыстандыру 

қазіргі  кезде  ұрандар  мен  теориялар  арқылы  емес,  ал  бай-

қатпай  өмір  шындығына  еніп  кету  арқылы  жүргізіледі,  ол 

адамға оның күнделікті әдеттері, мінез-құлық стереотиптері, 

салт-ғұрыптары арқылы енгізіледі; бұл – иландырудың жаңа 

формасы; адам жаңа құндылықтарды өз еркімен таңдағандай 

болып тұрады. Бірақ, шын мәнісінде, ол жаңа ұжымдық сана 

- бұқаралық мәдениеттің көзсіз орындаушысына айналып кет-

кен. 


Батыстандыру  қазіргі  заманда  бұрынғыдай  тек  қару 

күшімен  немесе  миссионерлік  әрекеттен  гөрі,  өзіне  тиімді 

жаңа  мифологиялық  тарату  арқылы  жүзеге  асырылады. 

Қазіргі  мифтер  –  бұлар  ерекше  тектегі  елестер  мен  жалған 

бейнелер, «муляждар». Егер ертедегі миф қауымдық адамның 

білім  жоқ  жағдайында  қоршаған  дүниені  сол  қалпында 

қабылдауға  негізделсе,  қазіргі  миф  ерекше  технологиямен 

жасалған,  шындық  арнаулы  рәміздермен  бұрмаланған  фор-

ма  болып  табылады.  Қазіргі  миф  таным  формасы  емес,  ал 

әлеуметтік  басқару  және  көпшілікті  манипуляциялаудың 

құралына жатады. Ол дүниені түсіндірмейді, керісінше, сана 

немесе бейсана фантомдарын құрастырып, «ерекше тектегі» 

симулакрумдарға сүйенеді.

Соңғы кездерде әлеуметтік қызмет көріністері күрделене 

түсуде. Егерде, әлеуметтік таным әлеуметтік қызметке тәуелді 

деп  қарастырсақ,  бірталай  ерекшеліктерді  мойындауға  тура 

келеді. Мәселен, жаңа үрдіс – табиғи ассимиляция – әртүрлі 

этникалық  топтардың  тікелей  қатынасы  нәтижесінде,  мы-

салы,  аралас  неке  арқылы  іске  асса,  ал  зорлық-зомбылықты 

ассимиляция  бөтен  этникалық  ортада  этнос  дамуының 

күшпен, қысыммен ассимиляцияның жасанды жеделдетілуін 


Международный форум философов и политологов

II Казахстанский философский Конгресс



39 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

білдіреді. Этногенетикалық миксация да этнобіріктіруші про-

цестерге  жатады  және  бірнеше  туыс  емес  этностардың  бір-

бірін физикалық алмастыруы арқылы іске асатын өзара әрекет 

нәтижесінде жүзеге асады. Шетелдік әдебиетте бұл процесті 

белгілеу үшін «амальгация» немесе «мисцегенация» ұғымдары 

қолданылады.  Бұл  типтер  неғұрлым  тығыз  этникалық  про-

цестермен  сипатталады  және,  әдетте,  жаңа  этностардың 

түзілуімен аяқталады. Осы барлық біріктіруші процестердің 

барлығының  ішінде  этносарлық  интеграция  ерекше  көзге 

түседі.  Этнобіріктіруші  үрдіс  ретінде  этносаралық  интегра-

ция  тілі  мен  мәдениеті  әртүрлі  этностардың  өзара  әрекетін 

білдіреді және осының нәтижесінде өзіндік сананың бірқатар 

ортақ элементтері мен сипаттары пайда болып, жаңа этностың 

емес,  метаэтникалық  немесе  этносаралық  қауымның  пайда 

болуына әкеледі.

Этникалық  үрдістердің  даму  кезеңдерінің  де  өз  күрделі 

құрылымы  бар.  Бұл,  ең  алдымен,  жеке  этникалық  және 

этносаралық  үрдістер.  Жеке  этникалық  үрдістер  өзінің 

құрылымы жағынан аса күрделі емес, өйткені бұл шетелдік 

қоғамтану ғылымында «сақырлап қайнап жатқан қазан» деп 

сипатталатын  ішкі  этникалық  үрдіспен  байланысты.  Және 

бұл этникалық қайта өрлеумен және этностық ішкі топтасуы-

мен байланыстырылады. Ал этносаралық үрдістердің, әсіресе 

этнобірігуге  негізделген  үрдістердің  құрылымы  анағұрлым 

күрделірек.

XXІ  ғасырдың  басында  Орталық  Азияда,  оның  ішінде 

Қазақстанда,    жаңа  әлеуметтік-экономикалық,  мәдени  және 

этикалық  бірегейлік  құрылып,  үлкен  шығармашылық  пен 

тиімділікке  негізделуде.  XXІ  ғасырда  тәуелсіз  Қазақстан 

әлемдік  қауымдастықтың  мүшесі  болып,  өркениеттің 

демократиялық дамуының ерекше негізін көрсетпек.

Батыстың  қолдайтын  бағыты  –  құндылықтарға  сәйкес 

ортаны өзгерту болса, Шығыстың бетке ұстар құңдылығы – 

адамды өзгертіп, жетілдіру болмақ. 


Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



40 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

ЭКЗИСТЕНЦИАЛЬНЫЕ ОСНОВАНИЯ 

ТРАНСЦЕНДЕНТАЛЬНОГО СУБЪЕКТА

Серик АЛЬМУХАНОВ

(Павлодар)

Разнообразие  методологических  подходов  при  изучении 

мира трансцендентального субъекта только указывает на на-

личие сложностей при попытке описания сущности индиви-

да. Как отмечают многие ученые, не только «человек», но и 

«философская антропология» – понятия относительные. Так, 

П.С. Гуревич указывает, что этими словами обозначают самые 

разнообразные и подчас несопоставимые между собой оттен-

ки  метафизической  мысли;  трудно  судить  о  критерии,  кото-

рый позволил бы провести необходимые демаркации. Кроме 

того, сложность статуса философской антропологии обуслов-

лена и предметом исследования.

Мыслители, причастные к анализу субъективности чело-

века, невольно открыли экзистенциальный тип философство-

вания. В их числе были представители не только атеистиче-

ской мысли, но и религиозные философы. Европейские и рус-

ские  экзистенциалисты  переосмысливали  всю  совокупность 

знаний о человеке в религиозно-мистическом ключе, в кото-

ром первоочередное внимание уделялось соотношению «под-

линного» и «неподлинного» в человеке.

Наметившаяся  метаморфоза  религиозного  мировоззре-

ния сводится к обоснованию постулата, что постижение бо-

жественной  трансцендентности  через  духовную  сущность 

– единственный путь к гармонии и спасению. Только познав 

экзистенцию, каждый сможет разрешить проблематичную си-

туацию, которая напрямую зависит от обращенности к

 Богу, 

выступающему  нравственным  символом.  Тенденция  отме-



жевания от абсолюта отчетливо прослеживается уже с

 эпохи 


Возрождения и достигает своего апогея в творчестве Ф. Ниц-

ше, прервавшего «онтологическую традицию христианства». 


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   36




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет