Тар мен саяса


  «ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ



жүктеу 3.48 Mb.
Pdf просмотр
бет24/36
Дата26.04.2017
өлшемі3.48 Mb.
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   36

261 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

сави суфийский орден яссавийа благодаря его авторитету стал 

самым значительным средневековым просветительским цен-

тром Казахстана.

По мнению исследователей тюркской ветви суфизма, су-

фийская школа Ходжа Ахмета Яссави имеет свои особенно-

сти:  как обязательное условие нравственно-духовного совер-

шенствования и постижения Бога она требовала прохождения 

пути, основными этапами которого были: шариат, тарикат, 

хакикат, магрифатШариат означает ведение благочестивой 

жизни согласно предписаниям ислама; тарикат – это мисти-

ческий путь, означающий отречение от мирского; магрифат 

–  мистическое  познание  и  достижение  экстаза,  временного 

единения с Богом, хакикат – стадия постоянного общения с 

Богом в состоянии фана, когда суфии путем подавления мир-

ских желаний достигает совершенства.

Для  кочевых  узбек-казахов  начала  второго  тысячелетия 

пантеистическое  сознание  было  естественным.  С  приходом 

в Центральную Азию суфийских миссионеров и под влияни-

ем проповедей Ходжи Ахмеда они стали называть бога Тен-

гри Аллахом, а поэтические восхваления Аллаха – хикметы 

Ходжи Ахмеда – распеваться как дуа, т. е. свободные молит-

вы  и  заклинания.  Такое  возможно  только  среди  мусульман, 

идеологическими центрами для которых являлись суфийские 

братства. Суфизм не настаивает на строгом соблюдении всех 

правил общежития, принятых в государствах, возглавляемых 

духовенством,  –  шариате.  Суфизм  предоставлял  новообра-

щенным в ислам народам возможность сохранять свою тради-

ционную культуру и духовные ценности.



Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



262 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

КАЗАХСТАНСКОЕ ФАРАБИЕВЕДЕНИЕ:

ИСТОРИЧЕСКАЯ РЕТРОСПЕКТИВА 

И ПЕРСПЕКТИВЫ БУДУЩЕГО

Галия КУРМАНГАЛИЕВА

(Алматы)

Поскольку в повестку дня настоящего Конгресса включе-

но  обсуждение основных  задач  и  направлений  современной 

философии, включая и казахскую философию, постольку не-

обходимо сказать и о казахстанском фарабиеведении, которое 

в  настоящее  время  рассматривается  казахской  философией 

как неотъемлемое звено ее историко-философского процесса.  

Наследие Абу Насра аль-Фараби изучается давно и имеет 

многовековую традицию изучения, по-разному складывавшу-

юся в разных регионах мира. На Востоке – Ближнем и Сред-

нем – аль-Фараби рассматривается не только как представи-

тель  восточно-перипатетического  направления,  но,  прежде 

всего, как основоположник исламской философии. В ближне-

восточной культуре его наследие интерпретируется современ-

ностью с точки зрения поисков идентичности, а его взгляды, 

рассматриваемые  в  контексте  формирования  национального 

самосознания, исследуются в контексте «самобытность – под-

ражание», «Восток – Запад». 

На Западе же изучение наследия аль-Фараби имеет иную 

традицию.  Она имеет под собой не столько поиски идентично-

сти и процесс формирования национального самосознания (в 

отношении которых, скорее, наблюдается тенденция стирания 

памяти о роли исламских мыслителей в формирования само-

сознания западной культуры), сколько процесс исторического 

наследования античной традиции, сохранения преемственной 

связи с античностью и укоренение ее в качестве историческо-

го источника западной философии. В этом контексте филосо-

фия аль-Фараби, как и его последователей, в большей степени 



Международный форум философов и политологов

II Казахстанский философский Конгресс



263 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

рассматривается в качестве «передаточного звена» античного 

наследия. 

Казахстанское же фарабиеведение отличается и от запад-

ной, и от восточной традиций. Не только тем, что традиция из-

учения его наследия на исторической родине началась гораздо 

позже, со второй половины ХХ века, но и тем, что в ней возоб-

ладал, особенно в связи с обретением независимости, подход, 

рассматривающий  наследие  аль-Фараби  в  контексте  форми-

рования и развития казахской философии как неотъемлемой 

части философии тюрко-исламской. В советский период раз-

вития  казахстанской  философии  наследие  аль-Фараби  пре-

имущественным образом изучалось с точки зрения античной 

парадигмы, где его наследие включалось в широкий контекст 

поисков западноевропейской философии как подлинного об-

разца философствования. Но в постсоветской истории фило-

софия аль-Фараби стала изучаться с точки зрения исламской 

и тюркской парадигмы, включаясь в контекст иных, нежели 

западноевропейские,  рассуждений  и  размышлений,  в  иную 

духовно-интеллектуальную и культурную среду.  

Вплотную приближаясь к пятидесятилетнему рубежу ис-

следовательской деятельности в этой области историко-фило-

софского  знания,  в  котором  произошла  смена  мировоззрен-

ческой и методологической парадигм, а также значительным 

образом расширилась библиографическая база, можно поды-

тожить  результаты  проделанной  кропотливой  работы  казах-

станских фарабиеведов, число которых пополняется новыми 

исследователями. Но среди них неоценим труд первопроход-

цев:  А.  аль-Машани,  А.Х.  Касымжанова,  М.С.  Бурабаева  и 

тех, кто был их приверженцами, перечислить все имена кото-

рых не позволяет формат публикации, но высоко чтит казах-

станское фарабиеведение.

Главный  итог  этого  интеллектуального  творчества  за-

ключается  в  том,  что  имя  аль-Фараби  стало  общепризнан-

ным  культурным  символом  Казахстана,  олицетворением  его 

богатой  культуры  прошлого.  Казахстанское  фарабиеведение 



Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



264 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

осуществило перевод на казахский и русский языки произве-

дений мыслителя, публикацию научных трудов, многогранно 

исследующих его энциклопедическое наследие, наладило про-

дуктивные международные связи, широкую образовательную 

и популяризаторскую деятельность. Изучение философского 

наследия аль-Фараби стало одним из важных направлений ка-

захстанской философии. 

Имея  под  собой  солидную  теоретическую  базу,  создан-

ную за прошедшие годы, вместе с тем следует заметить: то, 

насколько полнокровно и полноценно будет в будущем разви-

ваться казахстанское фарабиеведение, будет зависеть не толь-

ко от профессионализма нового поколения исследователей, но 

и от правильно выбранной стратегии исследовательской дея-

тельности. Нельзя допустить исследовательского мелкотемья, 

центрированности  и  замкнутости  фарабиеведения  на  мест-

ном уровне, так как попытка интерпретировать его наследие 

только в ключе национальной философии, не выходящей на 

мировой уровень, на поиски всемирной философской мысли, 

чреваты  изоляцией  и  потерей  тех  достижений,  которые  уже 

имеются в казахстанском фарабиеведении. 

История, равно как и современность, показывает, что во-

круг большого явления нередко бывает много пены, желания 

иметь научные дивиденды. Все это чревато господством в на-

уке серости, торжеством поверхностных исследований, оби-

лием шума, нездоровой конъюнктуры, в особенности если это 

явление становится феноменом национального достояния. В 

отношении  изучения  наследия  аль-Фараби  это  недопустимо 

вдвойне, так же как недопустимы не только исследовательская 

замкнутость, ограниченность, но и чрезмерная раздутость и 

преувеличенная значимость данного явления в истории фило-

софии, культуры, науки.

Перспективными в будущих фарабиеведческих исследо-

ваниях  будут  исследования,  проведенные  в  компаративист-

ском  ключе  и  практике  культурно-цивилизационного  обще-

ния, направленные на современную философию взаимопони-



Международный форум философов и политологов

II Казахстанский философский Конгресс



265 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

мания  и  диалоговую  стратегию  современности,  философию 

нравственности, мира и согласия. Уникальный опыт филосо-

фа, реализовавшего в своих трудах данную стратегию, акту-

ализирует интеллектуальное и духовно-нравственное движе-

ние в направлении общества единого будущего.  

Одно из важнейших достижений казахстанского фараби-

еведения  –  способность  аль-Фараби  говорить  на  казахском 

языке  –  должна  дополниться  способностью  казахстанского 

фарабиеведения говорить на языке международного научного 

общения. Это будет способствовать открытости казахстанско-

го фарабиеведения, его полноправному партнерскому вхожде-

нию в мировое научное сообщество. 


Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



266 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

ӘЛИХАН БӨКЕЙХАННЫҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ 

КӨЗҚАРАСТАРЫ

Күлсия ҚОҢЫРБАЕВА

(Алматы)

Алаш  Көшбасшысының  қазақ  халқының  әлеуметтік-

мәдени  және  рухани  өркендеуі  жайлы  көзқарастары  мен 

ұстанымдары  қазіргі  ұлттық  өркендеумен  үндесіп,  сабақ-

тасып  жатыр.  Әлемдік  ой  деңгейіне  көтерілген  ойшыл 

ұлттық  мемлекетті  жетілдірудің  әр  бір  тетігін  мұқият  зерт-

теп  байыптаған.  Оған  оның  сұңғыла  зерттеушілігі  мен  па-

расаттылығына қоса білімділігі қызмет етті. Әлихан ең алды-

мен  ұлтын  рухани  жетілдірудің  жолдарын  іздестірді.  «Адам 

баласы өзге хайуаннан айрылғанда ақылды болып, қолы ше-

бер болып айрылады. Байлық түбі – ақыл һәм қол ұсталығы. 

Осы екеуі қосылмай адам баласы қазынаға жарымайды» – де-

ген тұжырымы бір ғасырдан астам уақыт өтсе де  әлі де өзінің 

өзектілігімен құнды. 

Еуропа  мемлекеттерінің  ұлылығын  арттырып  отырған 

халықтың ақылы мен ұсталығы дейді. Қазақтардың осы кез-

ге дейін өзінен-өзі өсіп-өнетін мал бағып жүрген жеріне орыс 

мұжығы  келе  салып  қазына  суырып  алып  байып  отыр.  Өз 

жеріне өзі қызмет қылмай, іске жаратпай, жер закон арқылы 

менікі деген башқұрт пен қазақ, атадан қалған көп қазынаны 

басқан  жаман  бала  сапарында  емес  пе?  ...Бұл  тіршілік 

–  үлкен  талас,  бір  бәйге  жүйірік  алады,  шабан  қалады. 

Жүйіріктік ақыл, ұсталық, жаһитшілікте. Алаш туының асты-

на  қазақ  зиялыларын  топтастырған  идеяның  алдына  қойған 

мақсаттарының  ең  бастысы  жер  мәселесі  болатын.  Өйткені 

қазақ мемлекеттілігін негіздеу территориялық тұтастық иде-

ясынсыз мүмкін емес-тін. Екіншіден, Алаш автономиясының 

жер үсті және жер асты байлығы, суы алаш мүлкі болуға тиіс. 

Үшіншіден, экономикалық тұрғыдан басыбайлы болмауы ке-

рек. Төртіншіден, халықтың тілі, діні, ділі сақталуы қажет де-

ген идея болса, бесіншіден ұлттық демократиялық мемлекет 


Международный форум философов и политологов

II Казахстанский философский Конгресс



267 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

құру еді. Қазіргі кезеңдегі жаһандану жағдайында зияткерлік 

ұлт  қалыптастырудың,  еліміздің  бәсекеге  қабілеттілігін  арт-

тыру, алдыңғы қатарлы елу елдің қатарына қосылудың баста-

уы ретінде адам әлеуетін жетілдірудің философиялық мәнін  

ашуда Әлихан Бөкейхан мұраларына үңілу ләзім.  

Әлихан бүкіл адамзатқа бауырмашылық, ағайынгершілік 

көзқарастағы  Лев  Толстойдың  дүниетанымдық  негіздемеле-

рін басты бағдар етіп ұстанды. Сондықтан да екі ойшылдың 

жалпыадамзаттық  құндылықтар  бақыт  пен  махаббат  жайлы 

ой-толғамдары  бір  арнада  түйіскен.    Күш  көрсету  дегеніміз 

ұлы  орыс  ойшылының  философиялық  түйіндеулерінде  зұ-



лымдыққа  пара-пар.  Ол  адамдар  арасындағы  махаббат-

ты  басқаларға  зорлық-зомбылық  көрсетпеу  деген  болатын. 

Лев  Толстой  түсінігіндегі  махаббат  адамның  әлем-мен, 

айналасындағы адамдармен адамгершілікті тұрғыдан қарым-

қатынаста  болуының  негізі.  Өз  заманындағы  әлемде  болып 

жатқан  қан  төгіс  соғыстардың  себебі  неде  деген  сұраққа, 

адамдық  кейіптен  шығу  деп  қорытынды  жасайды.  Өйткені 

Толстой  заманы  құндылықтық  сана  дағдарысқа  ұшырап, 

адамшылық өлшемі құлдыраған кезеңдер болатын.  Бөкейханов 

өзінің «Ұят-ай» атты мақаласында «Дарвин, Уэлс, Спенсерлер-

ден бері ғылым жолы адамзат барша «туатын, өлетін» затпен 

бір тұқымдас дейді. Адамзат екі аяқты, сөйлейтін сөзді ұятты 

болып өзге қалған хайуаннан айрылады» – деп жазды. Әлихан 

Нұрмұхамедұлының  адамдықтың белгісі жайлы талдаулары-

нан тек қана орыстың озық ойлы ойшылдарының ғана емес, 

Вольтердің,  Руссоның,  Дидроның  көзқарастарымен  үндес 

екендігін  байқаймыз.  ХХ  ғасыр  басында  Үкімет  мұжыққа 

дүре соғуды заңдастырмақ болғанда Лев Толстой бұл қадамды 

хайуандыққа қайту деп есептеген болатын. Қазақ ойшылы да 

адамдықтың басты белгісі ұят дейді. 

Ұлтымыздың әлеуеттілігін арттыруда алаш зиялыларының 

адамгершілікті, биік тұлғалылығы ерекше рөл атқарады. Алаш 

зиялыларының  көздеген  түпкі  мақсат  мүддеге  беріктіктігі, 



табандылықтары  мен  төзімділіктері  олардың  күрескерлік 

іс-әрекеттерінде көрініс тапты. Ғасырлар бойы сахарада билік 

тізгіні  кісілік,  тұлғалық  қасиеті  бар  адамдардың  қолдарында 


Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



268 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

болған еді. Әлихан  заманында ол өлшемдер ысырыла баста-

ды. Ендігі жерде малын шашып, пара беріп билікке ие болды. 

Сондықтан басқару жүйесі жергілікті жердегі дәстүрлі қоғам-

ның ерекшеліктеріне қарама-қайшылық туғызды. Қазақ қоғамы-

ның әлеуметтік сыншысы Абай наразы болған қазақ ішіндегі 

сайлау  өткізудің  ұнамсыз  жақтарына  Әлихан  Құрмұхамед-

ұлы  да  арнайы  тоқталады.  Қазақтар  арасындағы  сайлау  мен 

орыс  мұжығының  сайлауын  салыстыра  зерттеген  ойшыл 

оның астарлы мәнін ашып көрсетеді.  Закон бір болғанмен  екі 

жұрттың: қазақ пен мұжықтың ғұмыры, жүріп-тұрысы, терінің 

оң жақ, теріс жағындай екі түрлі. Орыс мұжығының мінезінде 

маңдайы терлемей, табан ауырмай, қол дүмбімей мал табыл-

майды. Мұжық білуінше жұмыс қыла білмемген кісі адам емес, 

сабан-тас ұстай білмеген адам ер есебінде емес. Болыс, би, ау-

ылнай һәм елу басы болмақ, патшалық салған ауыр бір міндет, 

жұрт үшін қылатын қызмет. Мұжық ішінде болыс, ауылнай һәм 

елубасы болған шылғи залал. Мұжық таласпақ түгіл патшалық 

салған қызметтен қашады. Біріншіден, қазақтарды соншалық-

ты әбігерге салатын сайланатын қызметке ынтызарлықтың себе-

бін, олардың қол еңбегіне деген қырысыздықтарынан көреді. 

Екінші  себебі  олардың  шенқұмарлығы,  мансапқорлығы  деп 

білді.  Алаш көшбасшысы қазақ қоғамында орын алып отырған 

экономикалық және әлуметтік дағдарыстардан шығудың жол-

дарын  қарастырды.  Бұл  жерде  тереңнен  біліне  бермейтін 

дүниетанымдық  тұрғыдағы  өзгерістер  әрине  құндылықтарды 

қайта бағалауда болып табылады.  

  Халықаралық  жағдайды  жіті  қадағалау,  өз  тұрғысынан 

баға беру, қорытындылай келе өз көзқарасын сол кездегі газе-

та беттерінде жариялап отырды. Оның гуманистік тұрғыдағы 

дүниетүсінігін  мына  пікірі  дәлелдей  түседі:  «Бас  салып  әлі 

келгенді  талап  алатын  болса,  ұят-абыройдан  тысқары  бол-

са,  жығылған  жаққа  қылғаны  иттік  болса,  мұның  жетілген 

Еуропалығы,  христиандығы  қайда?»  Ендеше  білімді  болу 

мен  прогресске  қол  жеткізу,  техникамен  қаруланудың  оңды 

жақтарына қоса, залалды жағын да байқаған. Адамға білімді 

болумен қатар ізгілікті болу қажет деп білген Әлихан нағыз 

гуманист ойшылдар қатарында тұрды.



Международный форум философов и политологов

II Казахстанский философский Конгресс



269 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

ҚАЗАҚТАНУ ФИЛОСОФИЯСЫНЫҢ МӘНІ

Жақан МОЛДАБЕКОВ

(Алматы)

Әлемдік философия таным,  білім, тәрбие, дәстүр жүйесінің 

іргелі  идеялық-теориялық  негіздеріне  тұрақтамай,  ғылыми-

техникалық,  мәдени-информациялық  прогрестің,  нарықтық 

экономиканың салалық  тұжырымдарына бейімделуде. 

Қазақстандық  қарқынды  дамудың  болашақтағы  қозғаушы 

күші  –  интеллектуалды  ұлттың  қалыптасар  әлеуетіне,  оның 

тіршілік  болмысындағы  ұйымдасқан  әрекетіне,  қарым-қаты-

насты ұйыстыратын әлеуметтік белсенділігіне байланысты.  Осы 

жалпыұлттық бағыттар алдымен білім саласында нәр алмақ. 

ХХІ ғасырға лайықты қазақ философиясы туралы қандай 

ұстанымдар  лайықты,  дегенде  ойымыз  мынандай  тоқтамға 

тіреледі:  шығармашылық  ізденістерді  үш  кезеңге  –  қазақ 

философиясының тарихы, қазақ философиясы және қазақтану 

философиясы деп жіктеудің, саралаудың, жүйелеудің реті кел-

гендей. Зәрулік неден туындауда?

–  Кең  даладағы  қазақ  үшін  «алтын  бесіктің»,  «қара 



шаңырақтың», «ата қоныстың» руани-адамгершіліктің сар-

қылмас қайнар көзін ашудан; 

– Тәуелсіз Қазақстан халқының тарихи және ұлттық сана-

сезімін көтеруден; ұлттық  құндылықтарды ұлықтау қажеті-

нен, осы бағыттағы жетілу желістері мен даму орталықтарын 

қалыптастырудан;

–  Бүгінде  «Отан,  Атамекен,  Қазақстан»  деген  үштік 

тағанды ұғымдар арқылы нақты жаңа ахуалдағы (1) Өсім, Ре-



форма, Даму; (2) Бірлік, Тұрақтылық, Жасампаздық ұлағатты 

ұстанымдардың өмірлік мән-мағынасын ашудан; 

–  Жалпыұлттық  бағдардағы  бес  тіректі  –  елімізде 

отбасылық  құндылықтарды  нығайту,  жастарды  отансүй-

гіштікке тәрбиелеу, саламатты өмір салтын қалыпастыру, 

Жалпыға  Ортақ  Еңбек  Қоғамын  құру,  рухани-адамгершілік 


Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



270 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

құндылықтарын  жаңғырту  қажетінен  туындауда.  Бұл  бас-

таулар тәуелсіздіктің негізі әрі «Мәңгілік Ел» бағыттары бо-

лып табылады.

Елдіктің  танымдық  және  тәрбиелік  мәні  оның  тарихы-

нан туындайтыны айғақ.  Қазақ елі – қауымдасудың табиғи-

тарихи түрі. Тегі бірлердің өкілдері атамекенде, туған жерде 



ұқсас тіршілік тынысын, бірыңғай өмір сүру салтын, табиғи 

өсіп-өну үрдісін қалыптастырды. Болмыстың осы үш бастау-

ында жұрттың өскен ортасы, туыс-жарандардың қауымдасуы,  

ел болудың негізі қалыптасты, қолдау тапты. 

Ендігі  қазақ  тарихы  туралы  мәліметтер  тасқындауда, 

өрісіміз  кеңеюде,  өреміз  тереңдеуде.  Бабаларымызға  құтты 

қоныс  болған,  тегіміз  мен  туыстарымыз  табан  тіреген 

кеңістікті  киелі  жер,  өсіп-өнген  жұғысты  орта  деп  сипатта-

уы,  суреттеуі,  уағыздауы,  насихаттауы  тегін  емес.  Еліміздің 

ағартушылық және ұлттық дәстүріне жас ұрпақты тәрбиелеу 

–  отандық  өркениеттіліктің  бүгінгі  айғағы,  болашақ  өрістің 

өнегесі.  «Тарихын  білмеген  ұлттың  болашағы  бұлыңғыр»    

(Н. Назарбаев) екені даусыз. 

Осы  тұрғыдан  мойындайтын  екі  жай:  1)  қазақ  филосо-

фиясында  ғылыми  түпнұсқаға  сілтеме жасау,  ғылыми  жаңа-

лықтарды кеңінен пайдалану ізденістері кенже қалуда; 2) теріп 

түйгенімізді рухани күшке және әлеуметтік құндылыққа ай-

налдыру әрекеттері қанағаттандыра бермейді. Қазақ халқының 

тарихы  туралы  мәліметтер  түркі  тілдес  елдерде  ғана  емес, 

қытай, орыс, батыс тілдерінде көп екендігін мамандар басып 

айтуда. Бұдан түйіндеріміз: 1) қазақ философиясының тари-

хы бір мәдениеттің аясында қалыптасты деу ағаттық; 2) та-

рихи шындықты рухани кемелдікпен ұштастыру  қажеттілігін 

ұғатын кез келді.  

Қазақ  халқының  философиясы  –  тарихи-философиялық 

үрдістің  түрі,  дүниетанымдық-көркемдік  шығармашылық-

тың  ерекше  көрінісі.  Халық  философиясының  өмірлік  мән-

жайы енді (1)  қазақтың өзін-өзі танытатын тарихында, тал-

пынысында  ашылмақ;  (2)  қазақтың  халықтық  қасиеттерінің 

негізінде мазмұнданады.     

1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   36




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет