Тар мен саяса


  «ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ



жүктеу 3.48 Mb.
Pdf просмотр
бет23/36
Дата26.04.2017
өлшемі3.48 Mb.
1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   ...   36

251 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

шелігіне жетелейді. Оның шығармашылығындағы диалекти-

каны жетік түсіну үшін ең алдымен сол дәуірдегі қоғамдық 

қайшылықтарды,  әлеуметтік  күйзелістерді  дұрыс  бағалай 

білу керек. Өйткені, тарихтағы даналықтың кез-келген фор-

масы, сол тарихи дәуірдің, заман талабының айнасы болып 

табылады.  Философия  тарихындағы  диалектиканың  даму 

ерекшеліктерінің өзі бұл ойдың айқын дәлелі бола алады. Со-

нау замандардағы антика философтары Гераклит, Демокрит, 

Сократ,  Платон  мен  Аристотельдің  даналығы  өз  кезеңінің 

бұлжымас керекті, алдыңғы қатарлы ой санасы болатын. Ака-

демик  Ғарифолла  Есім  де  Абайдың  шығармашылығындағы 

дүниені меңгерудің екі тәсілі тұтасып жатқандығын айтады. 

Бірі көркемдік образдылық тәсіл, яғни ақындық өмір, екіншісі 

логикалық  немесе  философиялық  (диалектикалық)  тәсіл. 

Абай  көзқарасы  осы  екі  тәсілдің  синтезінен    түзілгендігін 

пайымдайды. Абайдың философиясын қарастырғанда, оның 

өзіндік  ерекшелігін  атап  өту  керек.  Абай  диалектикасы, 

белгілі бір дәрежеде қоғамдық санаға, әлеуметтік болмысқа 

негізделген  диалектика.  Сонымен  қатар,  Абай  өзінің  жан 

мен  тән  туралы  түсінігінде  диалектикалық  танымды  арқау 

етеді, сол арқылы адамның рухани әлемін, идеалды кеңістігін 

түсіндіреді. 


Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



252 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

МӘҢГІЛІК ЕЛ КАК  НОВАЯ СТУПЕНЬ

  ДУХОВНОЙ ЭВОЛЮЦИИ (проект)

Баглан КОКУМБАЕВА, Гаухар АХМЕТОВА,

Майра КОЖАМЖАРОВА, Нина СМИРНОВА

(Павлодар)

Аутентичная  константа  казахской  философии  Мәңгілік 

Ел  аккумулирует  в  себе  значение  таких  основополагающих 

терминов, как «бытие», «вечность», «народ», «государство»,  

«общество».  Она  выступает  своего  рода  путеводной  нитью, 

связующей  традиционную, индустриальную и постиндустри-

альную  социокультурные реальности и  образующей тем са-

мым созвучие Времен в хронотопном измерении. В Незави-

симой Республике Казахстан ценностная значимость данного 

определения  приобретает  судьбоносный  смысл.  Сущност-

ные  основания  Мәңгілік  Ел  зафиксированы  в  определениях    

Еңбек (труд), Аналық (Великое Женское Начало) и Ұлт (от ұл) 

(Великое Мужское Начало).  Сказанное обосновывается  тем, 

что,  пройдя от судьбоносного периода матриархата  (Аналық) 

и прекрасную пору патриархата (Ұлт), независимая Республи-

ка Казахстан вступила в новую ступень, а именно: Мәңгілік 

ел, синтезирующую  все  лучшее из  предыдущих эпох в круп-

ном масштабе. 

Избранный  ракурс  способствует    изучению  проблемы  в 

культурно-историческом и метафизическом (глубинно-фило-

софском) измерениях, исходя из сущностных оснований ан-

тропогенной  цивилизации,  поскольку  аутентичная  констан-

та  Мәңгілік ел содержит смысловую основу человечества о 

вечности. Следовательно, она востребована и в региональном 

(казахстанском),  и  в  цивилизационном  (общечеловеческом) 

ракурсах как  идея,  в которой неразрывно переплетены жизнь 

и смерть, сущее и существование, всеобщее и особенное. И 

это  закономерно:  диалектическое  единство  всеобщего,  осо-

бенного и единичного – объективная закономерность  антро-


Международный форум философов и политологов

II Казахстанский философский Конгресс



253 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

погенной  цивилизации,  в  которой  содержатся  как  общече-

ловеческие  черты,  так  и  самобытные  качества,  отличающие 

одни    этносы  от  других.  И  если  всеобщее  восходит  к  исто-

кам человечества как единой целостности, то неповторимое, 

особенное  детерминировано  спецификой  культурно-истори-

ческого развития этнических сообществ на обширной терри-

тории Великой Степи.  Той древней земли, которая получила 

сегодня подлинно народное имя «Ұлы дала елі».

Со-бытийствуя «здесь» и «теперь» в добрососедских от-

ношениях со всеми народами и государствами,  страна после-

довательно  следует  по  своему  –  казахстанскому  –  пути  раз-

вития.  Аргументом тому,  во-первых,  серьезное отношение к  

традиции, которая оказалась одной из составляющих девиза 

председательства Казахстана в ОБСЕ (четыре «Т» – «траст» 

(доверие),  «традишн»  (традиции),  «транспаренси»  (транспа-

рентность)  и  «толеранс»  (толерантность).  На  этих  же  прин-

ципах (4T) базируется Доктрина национального единства. Во-

вторых, это отношение к труду (еңбек)  как  к социотворческой  

деятельности  Общества Всеобщего Труда,  озвученного  «как 

решающий  национальный  фактор»,  содействующего    благо-

состоянию народа и государства.       

Третий  пример,  отражающий  и  выражающий  созвучие 

Времен в казахстанском проекте – это органичное взаимодей-

ствие женского и мужского начал, составляющих смысловую 

суть  человеческого  Бытия.    В  истории  антропогенной  циви-

лизации эти судьбоносные начала  зафиксированы в опреде-

лениях «матриархат» и «патриархат». Статус женщины и, как 

следствие, историческое значение матриархата  исключитель-

но велики. Это – начало становления общечеловеческой циви-

лизации.  Сущностная  особенность  матриархата,  получившая 

логическое продолжение в последующем, состоит в том, что 

в этот период были найдены  ответы на главные вопросы, в 

том числе и на дискурс о бытии и должном. В этом контексте 

антропо-социо-культурогенез определяется как судьбоносная 

ступень  духовной  эволюции,  поскольку  человечество  имеет 

импульс для дальнейшего культурно-исторического развития.


Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



254 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

К  глубокому  сожалению,  ныне  эти  всеобщие  основания 

человеческого рода чем далее, тем более предаются забвению. 

Исключение составляет евразийский континент, где получи-

ли высокое развитие оба Великих Начала, аргументом чему 

как языковый материал, так и фактологические данные. Если 

перевести изложенное на философский язык, то  на заре че-

ловеческой истории Ана (Мать) родила Ұл (Сына), который  

создал Ұлт – нацию. Иными словами, здесь сохранены исто-

ки  антропологической  универсальности  как  союза  Велико-

го Женского Начала (Аналық) и Великого Мужского Начала 

(Ұлт). В этом суть  футурологического проекта, масштабность 

и  значимость  которого  сопоставимы  с  актуальными  для  со-

временного человечества проблемами, инициированными не-

зависимой Республикой Казахстан (идеи ядерного разоруже-

ния, съезда мировых и традиционных религий и другие).  

Четвертый  аргумент,  свидетельствующий  о  целенаправ-

ленном движении Республики Казахстан по избранному пути 

(жол),  это  деятельность  философско-научного  сообщества   

страны, которым ставится и решается задача осмысления со-

кровищницы  отечественной  и  мировой  философской  мысли 

в  аспекте  формирования  духовно-нравственного  облика  и 

смыслов современности. Тем самым оно содействует нейтра-

лизации технократического менталитета, поскольку дальней-

шее чрезмерное развитие техники может привести к катастро-

фе.  Суть  альтернативной  парадигмы  составляет  целостное 

отношение «человек-мир», при котором личность, общество 

и социум интерпретируются во всей полноте человеческих ка-

честв, включая внутренний, экзистенциальный уровень.

Таким образом, независимой Республике Казахстан «есть 

что  предъявить  миру».  Это  «наша  священная  и  достойная 

страна»  и  национальная  идея  Мәңгілік  Ел,  предопределяю-

щие Жол (Путь) человечества в будущее.  В духовное будущее  

Мәнгілік ел.  

 


Международный форум философов и политологов

II Казахстанский философский Конгресс



255 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

ДӘУІР ТЫНЫСЫ ЖӘНЕ 

РУХАНИ-ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ҚАСИЕТТЕР

Гүлбаршын КОНКИНА

(Арқалық)

Мемлекеттік  дамудың  жаңа  қазақстандық  жолын  ай-

қындап  берген  Елбасы,  Қазақстанның  тұңғыш  Президенті 

Н.Ә.  Назарбаевтың  қазіргі  заманғы  мемлекет  құрудың  бес 

институтционалды  бағыттарын  айқындаған  «100  нақты 

қадамы» ел өміріндегі ерекше саяси оқиға болды. Бұл көптен 

күткен  реформа  екенінін  әркім  жүрек  елегінен  өткізіп, 

өткір  сезініп  отыр.  «Нұлы  жол  –  болашаққа  бастар  жол» 

бағдарламасы    енді  «100  нақты  қадаммен  толықты».  «100 

нақты қадам» жоспары қазақ халқының жарқын болашағын 

аңсаудан  туғаны  анық.  Мемлекетімізді  нығайту,көркейту 

жолындағы  жобаларды  кезінде  алаш  арыстары  да  ұсынған 

болатын. 85-ші қадамда «Мәңгілік ел» патриоттық акциясы 

жобасын  әзірлеу  атап  айтылған.  Мемлекетіміздің  мәңгілік 

болуының  алғышарттарының  бірі  –  ұлттығымызды  сақтау 

болса,  сол  ұлттығымыздың  қайнар  бұлағы  болып  табыла-

тын  рухани  мұраларымызды  сақтау,  оларды  насихаттау  ел 

игілігіне  жарату  бүгінгі  ұрпақтың  басты  міндеттерінің  бірі 

болып саналмақ.  

Кез-келген  адам  белгілі  ұлт  өкілі  екендігі  анық.  Сон-

дықтан  тарих  тәжірибесі  өткерген  кезеңдерде  ұлт  мәселесі, 

оның  қалыптасуы,  материалдық  және  әлеуметтік,  саяси  т.б. 

өмірлерінің  негіздері,  мәдениеті  мен  рухани  жағдайлары 

тұрғысындағы  проблемалар  ғылыми  зерттеу  мен  пікір 

тоғыстыратын  өріске  айналуда.  Мұнда  ұлт  мәселесінің 

күрделілігінің бір қыры байқалады. 

Елімізде әлемдік сарынға сәйкес  өзіміз күтпеген меншік-

тің түрлері пайда болды. Оған деген  көзқарас, іс-қимыл, әре-

кет бәрі де жаңа өмір салты мен психологиялық өзгерістерді 

талап етуде.  Қоғамдағы экономика, саяси-әлеуметтік,  рухани 



Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



256 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

өмірдің түбірінен жаңғыртылуы дамуға деген дағдылы пози-

цияларды өзінше бейімділікке нұсқап отыр. 

Қазіргі  Қазақстан  қоғамды  қайта  құрудың  неғұрлым 

оңтайлы да демократиялық жолдарын іздестіру үстінде. Әтсе 

де,  технологиялық  өзгерістер,  күшейіп  келе  жатқан  бәсеке, 

мемлекет  тарапынан  қолдаудың  шектеле  түсуі  көптеген 

адамдардың  көңіліне  күдік  ұялатып  отыр.  Олар  тұтынушы 

ретіндегі жағдайдың нашарлап кеткенін осынау өзгерістердің  

салдары деп біледі.

Мінез-құлықтың  жаңа  тіректері-нарықтық  үлгілерін  қа-

лыптастырудың  шешуші  шарты-қоғамымызда  бұлардың 

дүниеге  келуіне  мұрындық  бола  алатын  жігерлі,  әлеуметтік 

құрылымның орын алуы.

Нарықтық  қатынастар  жүйесінің  ұйтқысы  –  жеке  адам, 

ол  оның  мінез-құлқы,  біріншіден,  өзінің  дербестігі  мен 

жауапкершілігін  ұғынуы,  екінші  жағынан  ынтыақтастық 

қисыны,  жеке  басының  мүддесін  басқалардың  жеке  мүд-

десімен сәйкестендіре білуі арқылы көрінеді. 

Әлеуметтік-экономикалық  мінез-құлықтың  нақтылы  кө-

рініс інез-құлықтың екі нұсқасынан және олардың түр-түрі-

нен,  атап  айтқанда:  1.  Мінез-құлықтың  күні  өткен  (тұтыну-

шы-бөлуші)  нұсқасынан;  2.  Мінез-құлықтың  инновациялық 

(тенденция  түріндегі)  нұсқасынан  құралады.  Әлеуметтік-

экономикалық  мінез-құлықтың  осы  аталған  нұсқалары  Қа-

зақстандағы  реформаның  объективті  барысын  бейнелейді. 

Күні өте бастаған мінез-құлық нұсқасының басымдығы және 

мінез-құлықтың  инновациялық  нұсқасының  солғын  ғана 

көрінісберуі  әлеуметтік  инфрақұрылымның  экономикалық 

реформадан едәуір артта қалып отырғанына айғақ.

Бұл  кешеуілдеудің  негізінде  мынадай:  бұқараның  сана-

сына сіңісті стереотиптерді қалпына келтіріп отыру дағдысы-

ның  салқыны;  өркениетті  нарық  талаптарына  сай  келетін 

әлеуметтік құрылымның қалыптаспауы сияқты екі себеп жа-

тыр.

Бір  өзі  әрі  жұмыс  беруші,  әрі  демеуші,  әрі  әлеуметтік 



қорғаушы  бола  отырып,  мемлекет  әркімге  еңбегінің  сапасы 

Международный форум философов и политологов

II Казахстанский философский Конгресс



257 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

мен  санына  қарамастан,  бәрінде  орташа  төмен  көрсеткішке 

келтіріп, тұтынудың бегілі мөлшерін қамтамасыз етіп келді. 

Мұның  өзі  қоғамда  екіұдай  мораль  орнықтырып,  қоғамдық 

екіжүзділік жүйесін қалыптастырды.  

Гуманистік  арнадағы  ұлттық  энергия  –  жалпыадамзат-

тық  өркениеттің  дамуындағы  жетекші  күш.  Осыған  орай 

«Қазақстан  Республикасындағы  этникалық-мәдени  білім  тұ-

жырымдамасы»  саяси-әлеуметтік  және  экономикалық  ілге-

рілеуіміз  бен  демократиялық  реформаларымызды  қамтама-

сыз етудің қажеттіліктерін міндеттеп отыр.

Этникалық-мәдени  білім  берудің  негізгі  міндеттері 

тұрғысында  мына  мәселелерді    ұсынуға  болады:  1)  жан-

жақты  мәдениетті  тұлғаны  тәрбиелеу,  тұлғаның  өзінің  төл 

мәдениетіне  сай  болуына  және  өзге  мәдениеттерді  игеруі-

не  жағдай  жасау.  Мәдениеттер  алмасуына,  олардың  бірін-

бірі  байытуына  бағдар  ұстау;  2)  көптілді  жеке  адамды 

қалыптастыру: ана тілінде, мемлекеттік және орыс тілдерінде 

еркін ұсынысуға қабілетті азаматтарды даярлау. Сол арқылы 

өзі  этникалық  тобына  қатысты  да,  мемлекетіне  қатысты  да 

«бірдей адалдық» үлгісін іске асыру.

Сонымен    нарықтық    қатынастар    саяси-экономикалық, 

әлеуметтік,  мәдени  құбылыстарды  түбірінен  өзгертіп  өз  дә-

уірінің  талаптарына  сәйкес  рухани-психологиялық  қасиет-

терді  қалыптастырып  дамыту  үстінде  екендігін  талдадық. 

Осы негізде жаңғырту табиғатына тән ұлттық психологияның  

қазіргі кезеңдегі ерекшеліктерінің қалыптасу себептеріне мы-

надай жағдайлар ықпалды:

–  кеңес  саясатының  қалдырған  ұлт  психологиясындағы 

пішіндер толық арылмаған күйі ескі мен  жаңаның араласқан 

жағдайында әлі де  өмір сүруде;

–  дәстүрлі  қоғамдық  меншік  пен  жауапкершілік,  өмір 

салтының  дағдылары  көп  салалы  меншікке  өткенде  оның 

ерекшеліктеріне жаңаша көзқарас пен әдеттер түрінде толық 

орныққан жоқ деуге болады. Себебі  нарықтық қатынастар өз 

талаптарын,  рухани  жаңғырту  қасиеттерін  қалыптастыруды 

алға тартуда;


Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



258 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

– түбірінен  өзгерген әлеуметтік қатынастар меншік түр-

леріне  қарай еңбекті ұйымдастыру, оның нарық кешенінде-

гі ерекшеліктеріне бағытталғандықтан ұлт психологиясының 

күрт өзгерістері аяқталған жоқ.

–  жаңғырту  кезеңінің  ұстанымдық  қасиеттері  адамға 

деген    сергек  көзқарас,  енжарлықтан  арылу,  кәсіпқойлық, 

отаншылдық,  ұзақ  мерзімді  міндеттер  қоюға  қабілеттілік, 

оларды жаңа жағдайда шеше алатын білімділік пен жігерлі-

лік,    ұлттық  намыс  пен  мәмілелік,  жаңаша  жауапкершілікті 

өмір салты және т. б. рухани байлығымызды толықтыра түсуі 

қоғам талабына айналуы қажет;

–  ұлттық  психологияның  жаңғырған  қасиеттерінің 

ғылыми  тұрғыдан  талданып  ұсынылуы  оның  қолданбалық 

мәні  мен    маңызын  көтеріп,  еліміздің  тәрбие  жүйесіндегі 

талаптарға өз үлесін қосады.

–  Елбасы  Н.Ә.  Назарбаев  өзінің  «Тарих  толқынында» 

атты еңбегінде: «Егер біз мемлекет болғымыз келсе, өзіміздің 

мемлекеттілігімізді  ұзақ  уақытқа  меңзеп  құрғымыз  келсе, 

онда  халық  руханиятының  бастауларын  түсінгеніміз  жөн. 

Оған  барар  жол  халық  даналығының  негізінде  жатыр»,  де-

ген еді. Ал «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, 

бір  болашақ»  атты  Қазақстан  халқына  Жолдауында  ежелгі 

ата-бабаларымыз  –  түркілердің  Мәңгілік  Ел  идеясын  Қазақ 

елінің  ұлттық  идеясы  деп  жариялаған  болатын.  Мәңгілік 

Ел идеясы ұлттық құндылықтарды бойына сіңірген, ұлттық 

мінез  –  құлықты  бойына  жинақтаған  саналы,  елі  үшін  жан 

тәнімен қызмет ететін азаматтардың жарқын болмыс-бітіміне  

айналары сөзсіз. 


Международный форум философов и политологов

II Казахстанский философский Конгресс



259 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

ПРЕДСТАВЛЕНИЯ О ЦЕЛОСТНОСТИ 

ЧЕЛОВЕКА В СУФИЗМЕ

Александра КОТКОВА

(Россия, Магнитогорск)

В  современных  научных  исследованиях  о  человеке  воз-

никает мощная тенденция в сторону движения к его целост-

ности.  Сегодня  невозможно  понять  феномен  целостности 

человека  без  постижения  космического  измерения  жизни, 

разнородных  формулировок  антропного  космологического 

принципа, идеи ноосферы. Cовременный подход к проблеме 

целостности человека основан на необходимости построения 

синтетической теории, которая вобрала бы в себя опыт Запа-

да, Востока и России. Этот подход предполагает синтез раци-

онального и внерационального (интуитивного) познания. 

В  рамках  мусульманского  менталитета  суфизм  (или  ис-

ламский мистицизм, как его часто называют) отвечал на гло-

бальные религиозно-философские вопросы. Эта своеобразная 

религиозно-философская  система  не  была  непосредственно 

воспринята европейской духовной мыслью, поскольку оста-

валась  частью  чужой  религии,  но  общность  нравственных 

исканий восточных и западных мыслителей не исчезла бес-

следно. 

Суфизм – это одновременно и продукт элитарного созна-

ния,  и  народная  религия,  он  не  имеет  бесспорных  аналогов 

в  христианстве,  но  его  представления  о  сущности  бытия  во 

многом близки философским идеям Гераклита, Платона и не-

оплатоников, которые являются предтечами основных фило-

софских учений Запада.

Суфизм  видит  в  человеке  соединение  божественного  и 

тварного,  причем  человек  –  самое  совершенное  бытие  уни-

версума. Он  интегрирует в себе все сущее, «объединяет все 

сущностные реальности мира» (Ибн Араби). Мыслитель счи-

тает, что человек представляет собой «вместилище» дарован-



Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



260 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

ных Богом возможностей, которые он способен реализовать 

самостоятельно.  Он  посредствующее  звено  между  Богом  и 

миром, которое обеспечивает единство космического и земно-

го бытия. Если на космическом уровне единство бытия – он-

тологический принцип суфизма – означает «все есть Бог», то 

на уровне феноменальном этот принцип обретает смысл «все 

есть человек», считал ал-Газали. Иными словами,

 для суфиев 

Бог – «универсум», все остальное – «частица», отделенная от 

него, а человек есть часть Бога, стремящаяся к слиянию с ним. 

В суфизме есть понятие Совершенный человек – (ал-инсан 



ал-камил),  который    вырвался  из-под  владычества  плотской 

или побуждающей души (нафс-и аммара). Реальность вокруг 

него,  равно  как  и  его  внутренняя  реальность,  определяются 

качествами высшей природы, благодаря чему он освобожда-

ется от самости и достигает единения с Богом. Такой чело-

век  становится  зеркалом,  отражающим  Абсолютную  Реаль-

ность, а единственное средство добиться совершенства – это 

очистить себя, став последователем совершенного Духовного 

наставника  (кутба). Путь гармонии (Духовный путь) состоит 

из духовной нищеты (факр), преданности (ирадат) и постоян-

ного самоотречения вспоминания Бога (зикр). «Цель и смысл 

Пути – в самом себе безмерное найти», – писал аль-Фарид.

В Казахстане суфизм известен благодаря учению Ходжа 

Ахмета Яссави – основоположника тюркской ветви суфизма, 

мыслителя, поэта. До наших дней сохранилось его произведе-

ние «Диван-и-хикмет» («Книга мудрости» – часто сокращен-

но употребляется под именем «Хикметы».

 

Среди тюркоязыч-



ных  народов  «Диван-и-хикмет»  называли  «Корани  тюрки», 

так как они восприняли Коран через «Диван-и-хикмет». 

Яссави  занимает  особое  место  в  развитии  суфийской 

идеи смысла жизни. Бог присутствует везде и во всем, суще-

ствует вечно, утверждал Яссави. По его мнению, абсолютно 

в каждом человеке есть условия, благодаря которым возмож-

но совершенствование личности. Для достижения истинного 

смысла предназначения у человека есть свобода, дарованная 

Богом с определенной целью.

 Созданный Ходжа Ахмедом Яс-


1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   ...   36




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет