Тар мен саяса


В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»



жүктеу 3.48 Mb.
Pdf просмотр
бет22/36
Дата26.04.2017
өлшемі3.48 Mb.
1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   ...   36

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

ФИЛОСОФИЯ ТОЛЕРАНТНОСТИ 

В ПОЛИЭТНИЧЕСКОМ КАЗАХСТАНСКОМ 

ОБЩЕСТВЕ

Мукарама ГАБДСАТТАРОВА 

(Актобе)

Как известно, большинство современных наций в практи-

ке национального строительства представляют собой в основ-

ном полиэтнические общества. Это относится и к Казахстану, 

на территории которого в мире и согласии проживают пред-

ставители более 130 этносов, 17 конфессий и множество на-

циональных культур.

Национальный  вопрос  актуален  для  Казахстана  в  кон-

тексте его развития как суверенного унитарного государства. 

Разумеется, проблемы есть  и будут в области межэтнических 

отношений, но они решаются только в контексте общенацио-

нального единства и межконфессионального согласия. В зави-

симости от того, насколько общество будет единым, монолит-

ным,  внутренне  консолидированным  зависит  решение  всех 

проблем, стоящих перед казахстанским народом. 

Сохранение  традиции  толерантности  в    сознании  казах-

ского  народа  продиктовано  многолетней  историей  прожива-

ния с другими этносами. 

На гостеприимной земле казахов в силу различных обсто-

ятельств – это переселение  русских и украинцев в годы при-

соединения Казахстана к России, начавшееся в начале XVIII в. 

и завершившееся в середине 60-х годов XIX столетия; и годы 

репрессий в период Советской государственности, и тяжелые 

годы Великой Отечественной Войны, когда также перманентно 

продолжалась депортация многих народов Кавказа, Закавказья 

и Поволжья – оказались представители более 130 этносов. 

Достаточно  высокий  уровень  межэтнической    толерант-

ности обусловлен так же высокой духовностью и образован-

ностью  казахского  народа.  Отметим,  что  в  Центральной    и 


Международный форум философов и политологов

II Казахстанский философский Конгресс



241 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

Средней  Азии    казахстанский  народ  является  наиболее  гра-

мотным и высокообразованным.  И это можно рассматривать 

в качестве конкурентного преимущества современного Казах-

стана, в котором обеспечены межэтническое и межконфесси-

ональное согласие.  Именно Казахстан на постсоветском про-

странстве избежал сегодня межэтнических столкновений. 

В самой природе полиэтничности и поликонфессиоанль-

ности  казахстанского  общества  содержатся  позитивные  мо-

менты. Речь идет о процессах обогащения духовности через 

взаимовлияние различных культур. Духовность этноса – это 

наиболее значимая составляющая культуры. Этносы могут за-

имствовать друг у друга элементы не только материальной, но 

и духовной культуры. Следует констатировать, что моральные 

установки казахского народа, регламентированные в нормах 

обычного казахского права, приобрели особый статус в систе-

ме межнациональных отношений. Почтительное отношение к 

старшим и обычай гостеприимства, житейская мудрость и ми-

лосердие, характерные особенности культуры казахского на-

рода, стали сущностью менталитета и компонентов культуры 

всех этносов, проживающих в Казахстане.

Поликультурная политика в Казахстане носит гуманный 

и  правовой  характер:  действует  Конституция,  гарантирую-

щая равные права и свободы всех граждан. Ратифицирован и 

применяется  ряд  международных  правовых  документов,  ре-

гламентирующих отношение к этническим группам. На сло-

жившуюся ситуацию в межэтнической сфере оказали влияние 

многие факторы. Путем поощрения различных форм диалога, 

а также усиления взаимных связей и отношений между людь-

ми  углубляется  осознание  взаимозависимости  и  взаимной 

ответственности, формируются убежденность и патриотизм. 

Главным условием этих процессов является недопущение по-

литизации этнокультурного развития. 

Начиная с 1996 года, Казахстан ежегодно 1 мая празднует 

как День единства народа Казахстана. Этот праздник стал за-

мечательной традицией казахстанского народа.  Он символи-

зирует  дружбу, доверие, солидарность и сплоченность народа. 


Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



242 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

Съезд  мировых  религий  и  множество  других  сделали 

республику узнаваемой в мире – не просто как государство, 

строящее  рыночную  экономику,  но  и  как  одну  из  немногих 

стран  на  постсоветском  пространстве,  которая  избежала  ка-

ких-либо потрясений на межэтнической основе.

Республика  Казахстан    –  это  светское  государство,  но 

нельзя  воспринимать  государство  только  как  совокупность 

политических отношений и властных институтов. Это прежде 

всего  система  человеческих  ценностей,  определенный  тип 

культуры взаимоотношений общества и личности. В связи с 

этим, необходимо создавать широкую программу культурного 

и духовного развития общества, которая должна быть осно-

вана на уважении к религиозным традициям, к общечелове-

ческим нравственным ценностям, к демократическим нормам 

и  правилам  сосуществования  государств.  Этническое,  кон-

фессиональное, культурное, языковое многообразие являются  

бесценным богатством казахстанского общества. Наше госу-

дарство  целенаправленно  создает  все  условия  для  развития 

культуры и языков этносов Казахстана.  



Международный форум философов и политологов

II Казахстанский философский Конгресс



243 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

ЖАҺАНДАНУ: ҰЛТТЫҚ МӘДЕНИЕТ 

ЖӘНЕ РУХАНИ-ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ АХУАЛ

Нәби ЕЛІКБАЕВ

(Караганда)

Тарихтың  әрбір  кезеңі  қоғамға,  мемлекеттерге,  ұлттық 

қауымдастықтарға тиісті өзгерістер әрі ықпал жасап отырады. 

Оған  әлемдегі  жаһандану  құбылысы  ерекше  болады.  Әрбір 

елдің  тарихи  негізі,  рухани  орнықтылығы  бұл  ықпалдарды 

тұрліше  қабылдап  дамытып  көрсетеді.  Оның  ішінде  ұлттық 

мәдениет пен  рухани-психологиялық  жағдай түрленіп өзгереді 

де ұлттық табиғи негізден аулақтап кетуге ұшырайды. Осыдан  

барып  мәдени  жаңару,  ұрпақ  тәрбиесі,  қоғамдық  бейімделу 

қасиеттері көп өзгерістерге душар  болады. Дәстүрлі ұлттық 

мазмұн  мен  жаңаның  арасында  алшақтық  пайда  болуына 

әкеледі. Соған орай қазіргі замандағы жаһандану құбылысы 

осы мәселелерді ескеруді талап етеді.

Жаһандану  этностарға,  мәдениет  пен  өркениеттерге 

ықпалды  құбылыс.  Осы  жағдайдан  дұрыс  шығу  оның 

жеткілікті дамуы жолында этнос  орнықты мақсаттар такти-

касын ұстап сонымен қоса  ұлттық жанғыру  стратегиясының  

жолындағы  үздіксіз  жаңару  бағдарламасын  ұстануы  керек. 

Осылайша ғана жаңа дәуірдің екпініне қарсы тұра алады. 

Еліміздегі  жаңғыру  моделі  достық,  өзара  келісім,  шы-

дамдылық пен байсалдылық принциптері және стратегиялық 

мақсаттарға  біріге  қол  жеткізу  арқылы  жүзеге  асуда.  Ке-

лешектегі  алаңсыз  өмір  сүру  кепілі  осылайша  ұстамды 

алға  тартуда.  Мұндағы  ортақ  мәніміз  бен  оның  жүзеге  асу-

міндеті  тәуелсіздік,  тұрақтылық  және  бірлік  арқылы  рух 

мығымдылығына жетелейді.

Осы  құбылыс  кешенінде  мәдениеттің  дамуы  оған  

ықпалдық нәрселердің рөлі мен маңызы өлшеусіз. Олай бол-

са  мәдениетіміз халқымыздың  тарихымен    бірге  жасап  келе 

жатқан  асыл  қазына,  оның  мінез-құлқы  әрі  жан-дүниесі, 



Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



244 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

бостандығы  мен  зердесі,  философиялық  күретамыры  мен 

бет-бейнесі,  тыныс-тіршілігінің,  жасампаздығының  қайнар 

көзі,қоғам  өміріндегі  сезімтал  қасиеттің  бірі.  Оған    қоса 

әрбір жанның дәстүрі мен  сенімі, ойлау мен  талдау қабілеті, 

ізгілігінің көзі. Осы  мәселелерді ескерсек қазіргі жаһандану 

жағдайындағы  мәдениет    дамуына  ерекше  позициялар  бо-

луы  міндетті деуге болады. Сондықтан еліміздегі әлеуметтік-

мәдени  даму тұжырымдамалары осыны талап етеді.

Қазіргі    кезеңде  осы  бағыттағы  мемлекеттік  саясаттың 

тарихи  сананы қалыптастырудағы негізгі басымдылықтарын 

айқындауда  мынадай  міндеттерді  атқару  керек:  тарихи 

ілім-білімнің  негізгі-негізгі  нысаналарын  анықтау;  тарих 

ғылымының басты проблемалары мен оны шешудің ықтимал 

бағдарларын  айқындап  алу;  тарихи  білім  беру  мен  ағарту 

ісін реформалаудың нақты жолдарың белгілеу. Бұл  бағытта 

Қазақстан  тарихының  мәнін ерекше  қойып көрсеткен жөн.

Нарықтық  экономика  жағдайындағы  азаматтарымыздың 

жаңа  әлеуметтік-экономикалық  мінез-құлқын  қалыптастыру 

ұйтқысы-жеке адам, ал оның мінез-құлқы, біріншіден, өзінің 

дербестігі  мен  жауапкершілігін  ұғынуы,  екінші  жағынан-

ынтымақтастық қисыны, жеке  басының мүддесін басқалар-

дың жеке мүддесімен, сондай-ақ тұтас алғанда күллі қоғам-

ның мүддесімен  сәйкестендіре білуі арқылы көрінеді. 

Жалпы  алғанда    оның  мінез-құлқының,  өмір  салтының 

тіректерін  аңғартатын  құндылық  бағдарлары  қалыптасуы 

тиіс.  Қазіргі    заманға  лайық  білім,  іскерлік,  жауапкершілік, 

идеялық-рухани  ұстамдылық,  Отан  игілігіне  берілгендік  қа-

сиеттері әрбір  азаматта жетіле түсуі мемлекеттік қажеттілік 

ретінде тіршілікке енгені жөн. 

Бұл  Қазақстан  Республикасының  нығайып,  жетіле  түсу 

міндетіне  сай  келетін  мемлекеттік  сәйкестілікті  қалыптас-

тырады.

Қоғамда  Қазақстан  –  біздің  ортақ  Отанымыз  де-



ген  ұғым  түпкілікті  орнығуы  кажет.  Қандай  ұлттың  өкілі 

болғанына  қарамастан,  достық,  татулық  пен  келісім  аху-

алын  орнықтыруға  жәрдемдесу  –  әрбір  азаматтың  бо-


Международный форум философов и политологов

II Казахстанский философский Конгресс



245 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

рышы.  Көптеген  елдерде  асқақ  қойылатын  отаншылдық 

рухы  мемлекетті  нығайтуға,  қоғамды  өз  мемлекетіне  деген 

мақтаныш сезімі, өз азаматының мүддесін кез келген уақытта, 

оның қайда жүргеніне қарамастан, корғай алатын қабілетіне 

деген  сенімі,  мемлекеттік  нышандарга  деген  аялы  көзқарас 

салтанат  құратындай  етіп,  топтастыруға  жәрдемдеседі. 

Мұндай  дәстүрлерді  біздер,  қазақстандықтар  да  қабылдап 

алып,  азаматтарымызды  сәби  кезінен  бастап,  отаншылдық 

рухта тәрбиелеуіміз керек.

Мемлекеттік  сәйкестіліктің  қалыптасуы  үшін  шынайы 

азаматтың  қалыптасуы  мейлінше  маңызды.  Мұның  өзі  қо-

ғамда саяси және құқықтық жоғары мәдениет болғанда ғана 

жүзеге  асуы  мүмкін.  Бұл  үшін  азаматтарға  саяси-құқықтық 

білім берудің жаңа жүйесін қалыптастыру қажет.

Тарихи білім мен тәрбие беру жастардың туған халқының 

рухани әлемінен нәр алуына, оның мәдениеті мен тарихының 

бастауын байыптауына жәрдемдеседі, халық поэзиясын, му-

зыкасы мен бейнелеу өнерін терең түйсінуіне жетелейді. Осы 

мақсатта өлкетану жұмысын жандандыру, тарих, мәдениет пен 

табиғат  ескерткіштерін  корғауды  күшейту,  дәстүрлі  қолөнер 

кәсібін түлетіп, дамыту кажет.

Тарихи сананы ғылым, білім, отбасы тәрбиесі, бұкаралық 

ақпарат кұралдары, әдебиет, өнер, мәдени-ағарту, мұражай, ар-

хив, өлкетану жұмысы, туризм ісі қалыптастырады; қысқасы, 

ол адамды тарихи парасатка, тарихи ой жетістіктеріне, тұтас 

алғанда  коғам  мәдениетіне  қауыштыратын  арналар  арқылы 

жүргізілуге тиіс.

Жоғарыда  көрсетілген  ресми  тұжырымдамалар  қазіргі 

жаһандану  процесінің  ауқымы  мен  ықпалына    байланысты 

туындаған  міндеттер. Олардың принципті түрде жүзеге асуы 

еліміздің мәдениеті мен рухани қасиеттеріміздің талапқа сай 

жетілуіне негіз болады.


Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



246 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

КАЗАХСТАНСКАЯ ИДЕНТИЧНОСТЬ

В КОНТЕКСТЕ  КУЛЬТУРНОГО БРЕНДИНГА

Куралай ЕРМАГАНБЕТОВА

(Астана)

Сегодня многие страны занимаются «брендингом терри-

торий»  с  целью  повышения  узнаваемости  и  привлекатель-

ности не только конкретного региона, но и в целом страны. 

Казахстан – это 

развивающаяся

 быстрыми темпами 

молодая 


страна, которая претендует на место в числе пятидесяти наи-

более  конкурентоспособных  государств.  А  конкурентоспо-

собность, как известно, начинается с узнаваемости и устой-

чивости бренда.

Рассматривать культурный брендинг государства без поня-

тия идентичности невозможно. Вопрос казахстанской идентич-

ности является важной частью национальной политики и вну-

треннего брендинга страны. Внутренний брендинг государства 

способствует  развитию  патриотизма  и  идентичности.  Основ-

ными направлениями в данном вопросе являются следующие.

Во-первых, 28 декабря 2015 года была утверждена Кон-

цепция  укрепления  и  развития  казахстанской  идентичности 

и единства. 

Цель Концепции – укрепление и развитие казах-

станской идентичности и единства, основанных на принципе 

гражданства и ценностях общенациональной патриотической 

идеи «Мәңгілік Ел». 

В Концепции закреплено не этническое, 

а  гражданское  понимание  нации,  объединяющей  всех  граж-

дан многонациональной и поликонфессиональной страны. В 

Концепции ключевым является понятие казахстанской нации 

как нации единого прошлого, совместного настоящего и еди-

ного  будущего.  Концепция  служит  укреплению  имиджа  Ка-

захстана как страны, где разные этнические группы живут в 

мире и согласии.

Во-вторых,  государственная  программа  «Культурное  на-

следие».  Цель  «Культурного  наследия»  –  изучение,  восста-


Международный форум философов и политологов

II Казахстанский философский Конгресс



247 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

новление и сохранение историко-культурного наследия стра-

ны, возрождение историко-культурных традиций, пропаганда 

культурного наследия Казахстана среди населения и за преде-

лами страны. В рамках данной программы отреставрированы 

множество исторических объектов, возрождены забытые куль-

турные традиции. Самое главное «восстанавливается, возрож-

дается» память об истории и культуре казахского народа, где 

каждый человек находит свой «исток или продолжение». 

В-третьих,  концепция  культурной  политики  Республики 

Казахстан.  Цель  концепции  –  развитие  единого  многонаци-

онального  культурного  пространства  страны,  формирование 

конкурентоспособной  культурной  ментальности  и  высокой 

духовности  казахстанцев,  создание  современных  культур-

ных кластеров, влияющих на успешное развитие экономики и 

формирование позитивного международного имиджа страны. 

В рамках данной программы были открыты множество музе-

ев,  которые  стали  культурно-образовательными  и  научными 

центрами. Например, можно назвать музей национальных ин-

струментов имени Ыхласа, который находится в городе Ал-

маты, Национальный музей РК в Астане. В их работах можно 

проследить  конструирование  национальной  идентичности  и 

брендирование не только региона, но и страны в целом.

В рамках культурного брендинга также проводятся мас-

штабные  мероприятия,  которые  создают  узнаваемость  стра-

ны  на  международной  арене.  Например,  550-летие  Казах-

ского  Ханства,  20-летие  Ассамблеи  народа  Казахстана  и 

ЭКСПО-2017.  Все  эти  мероприятия  важны  для  укрепления 

казахстанской идентичности и единства. Также они являют-

ся инструментами брендирования страны на международном 

пространстве.

В данной статье я буду аргументировать, что репрезента-

цию концепта казахстанской идентичности мы находим в про-

странстве региональных и национальных музеев, которые от-

крыты в Казахстане до 1990 года и созданные после 1991 года.  

Поэтому  главными  исследовательскими  методами  были 

включенное  наблюдение  в  музеях  Астаны,  Алматы,  Тараза, 


Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



248 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

Петропавловска,  Семипалатинска,  Карагандинской  обасти. 

Сравнительный  анализ  музейных  практик  в  формировании 

казахстанской идентичности, который может стать вкладом в 

направление культурного брендинга Казахстана. Также интер-

вью с руководителями и работниками Национального музея   

г. Астаны, музея национальных инструментов имени Ыхласа 

г. Алматы, Государственного музея искусств имени А. Кастее-

ва г. Алматы, Дома-музея Д. Кунаева г. Алматы, Историко-кра-

еведческого музея г. Джезказган, Государственного историко-

культурного и литературно-мемориального заповедник-музея 

Жидебай-Борели г. Семей.

Из вышесказанного можно сделать вывод, что Казахстан 

живет в режиме быстрых и резких трансформаций, а это соз-

дает множество проблем, требующих своего исследования и 

решения. Поэтому проблема конструирования казахстанской 

идентичности и создание культурного брендинга относится к 

числу первоочередных задач для Казахстана.



Международный форум философов и политологов

II Казахстанский философский Конгресс



249 

«ҚАЗАҚСТАН ФИЛОСОФИЯСЫ ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ОЙ 

КЕҢІСТІГІНДЕ: ТАРИХЫ, БҮГІНІ, КЕЛЕШЕГІ»

«ФИЛОСОФИЯ КАЗАХСТАНА В ПРОСТРАНСТВЕ МИРОВОЙ 

ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ: ИСТОРИЯ, СОВРЕМЕННОСТЬ, ПЕРСПЕКТИВЫ»

ҚАЗАҚ АҒАРТУШЫЛЫҒЫНЫҢ 

ФИЛОСОФИЯЛЫҚ АСТАРЫ 

(АБАЙ ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫНЫҢ НЕГІЗІНДЕ)

Динара ЖАҢАБАЕВА, 

Дамира СИҚЫМБАЕВА

(Алматы)

ХІХ  ғасырдың  екінші  жартысында  еліміздің  тарих  бет-

терінде  орын  алған  әлеуметтік-саяси  мәселелердің  нәти-

жесінде Ресей арқылы қазақ қоғамына ағартушылық идеясы 

келгені белгілі. Қазақстанның Ресейге қосылуы күштеу арқылы 

жүзеге  асқанымен,  ұлы  империяның  мәдениетімен  танысу 

және ол арқылы дамыған Еуропаның әлеміне кірігу үдерісі-

нен қазақ ағартушылығы қалыс қалмай, қатар дамып, барын-

ша  тиімділікті  көре  білді.  Қазақ  ағартушылығы  идеясының 

басты  ерекшелігі  тәуелсіздікке,  еркіндікке,  қоғамдағы  тең 

қатынастарға,  діни  фанатизмге  қарсы  бағытталумен  қатар, 

заман талабына сәйкес білім мен ғылымды игеруге үндеуін-

де  болды.  Ел  тарихында  орын  алған  осы  бір  қасірет  қиын-

қыстау  кезеңі  тарих  алаңына    қазақ  рухының  шыңына 

шыққан  Ш.  Уәлиханов,  Ы.  Алтынсарин,  А.  Құнанбаев, 

Ш.  Құдайбердиев,  кейіннен  М.  Дулатов,  М.  Жұмабаев,                                                                        

А.  Байтұрсынов  сияқты  бірегей  ұлы  тұлғаларды  шығарды.  

Олар  өздерінің  дүниетанымдық  көзқарастары  арқылы  қазақ 

халқының тағдыры, олардың білімге, жалпыадамзаттық құн-

дылықтарға,  дамуға  талпынуы  және  т.  б.  сияқты  қоғамның 

өткір мәселелердің шешімін табуға тырысты. 

Қоғамның  ілгері  дамуына  ұмтылу  –  ұлы  Абай  шығар-

машылығындағы  басты  бағыттардың  бірі.  Осы  орайда 

қазақ  халқының  маңдайына  біткен  алтын  жұлдызы  іспетті 

жеке  дара,  алып  әрі  қайталанбас  кемеңгер  тұлға  Абай  шы-

ғармашылығындағы  философиялық  мәселелерге  тоқталу 

қашан да орынды. Оның шығармашылығы сөзсіз жан-жақты  

қырынан, түрлі аспектіде зерттелді. Дегенмен, қоғам бір орын-



Философтар мен саясаттанушылардың халықаралық форумы

 ІI Қазақстандық философиялық Конгресс



250 

«ФИЛОСОФИЯ-САЯСАТТАНУ ӨЛШЕМІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН 

ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ 25 ЖЫЛДЫҒЫ»

«25 ЛЕТ НЕЗАВИСИМОСТИ КАЗАХСТАНА 

В ФИЛОСОФСКО-ПОЛИТОЛОГИЧЕСКОМ ИЗМЕРЕНИИ»

да  тұрмайды,  ол  дамуының  әр  сатысында  түрлі  әлеуметтік-

саяси,  экономикалық  қиыншылықтарды  өткізеді.  Сол  дағ-

дарыстардан  шығудың  бірден-бір  жолы  бірінші  кезекте  ру-

хани құндылықтарға бет бұру. Осындай күрделі өзгерістерді 

басынан өткеріп жатқан қоғамның рухани құраушылары са-

налатын  құндылықтар  өзекті  мәселелер  санатында  екендігі 

сөзсіз айшық дүние.

Қазіргі таңда ғалымдар заманауи өркениеттік мәселелер-

дің  қатарына  үш  негізгі  жаһандық  мәселелерді  жатқызып 

отыр, олар: экологиялық, әлеуметтік және мәдени-антрополо-

гиялық.  Экологиялық  мәселелердің  негізін  техносфера  мен 

оның биосфераға деген теріс әсері құрап отыр. Мұнда руха-

ни экология, яғни қоғам руханиятының дағдарысы қоршаған 

ортаның  ластануының  себебі  ретінде  қарастырылып  отыр. 

Бұл  дағдарысты  өткеру  үшін  адам  мен  табиғат  үйлесімін 

қайта  қалпына  келтіру  мәселесі  алға  шығарылады.  Ал 

антропологиялық  мәселенің  негізін  адамның  табиғи  және 

әлеуметтік    қасиеттерінің  үйлесімсіздігі  құрап  отыр.    Оның 

маңызды құрамдас бөліктері адам денсаулығының нашарла-

уы, адамның биосфералық өмірден алшақтап техносфералық 

жағдай аясында өмір сүруі, қоғам дегуманизацияға ұшырап, 

адамдардың  рухани  құндылықтардан  алыстатылуы  болып 

отыр.  Қоғам  рухани  вакуумды  толтыру  жолындағы  үздіксіз 

рухани  ізденісті  қай  кезеңде  де  талап  етеді.  Қазақ  қоғамы 

аясында  рухани  қажеттілікті  қанағаттандыру  үшін  Абай 

шығармашылығына  жүгінеріміз  анық.  Себебі  оның  филосо-

фиясы  мәңгілік  және  өз  өзектілігін  екі  ғасырға  жуық  уақыт 

өтсе де жоймаған. 

Абай шығармашылығындағы философиялық мәселелерді 

қазіргі таңда зерттеп, зерделеу ерекше қажеттіліктерді туды-

рып, оның ақыл-ой кеңістігіне үңілудің маңызды жолы ретін-

де  танылып  отыр.  Осы  мақсатта  Абай  еңбектеріндегі,  атап 

айтсақ қара сөздері мен философиялық негіздегі өлеңдерінде 

қаншалықты  дәрежеде  қарама-қайшылық  ойдан  теориялық 

ойлау әдісі мен логикалық ойлау формасы дүниеге келетініне 

талдау  жасау,  Абай  философиясының  диалектикалық  ерек-

1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   ...   36




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет