Т. Я. Эрназаров 201 ж



жүктеу 265.4 Kb.
Pdf просмотр
бет1/3
Дата15.09.2017
өлшемі265.4 Kb.
  1   2   3

Пәннің

 бағдарламасының

(Syllabus) титулдық парағы

Нысан


ПМУ ҰС Н 7.18.4/19

Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі

С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті

Қаржы кафедрасы

(кафедраның атауы)

 

ПӘННІҢ БАҒДАРЛАМАСЫ (Syllabus)

Ақшалы-несиелі саясат

 

(пәннің коды мен атауы)



Павлодар, 2013 ж.

Пәннің бағдарламасының

бекіту парағы (Syllabus)

Нысан

ПМУ ҰС Н 7.18.4/19



БЕКІТЕМІН

Қаржы - экономика факультетінің  

деканы

___________Т.Я. Эрназаров 

«____»_____________201__ ж

Құрастырушылар: доцент А.Р. Салихова ___________

                               доцент Д.З. Айгужинова __________

6М050900 «Қаржы» мамандығының

магистранттарына арналған

 «Ақшалы-несиелі саясат» пәні бойынша 



ПӘННІҢ БАҒДАРЛАМАСЫ 

(Syllabus)

Бағдарлама «___» _________201_ж. бекітілген жұмыс оқу бағдарламасының

негізінде әзірленген.

20__ж. «___»____________кафедра отырысында ұсынылған №_____ хаттама.

Кафедра меңгерушісі  _______  Г. М. Бейсембаева  201__ ж. «____» _______

                    

(қолы)                    (А.Ж.Т.)

Қаржы-экономика

 

факультетінің



 

оқу-әдістемелік

 

кеңесімен



құпталған__________________ 201_ ж. «_____»____________№____ хаттама

ОӘК төрағасы  ___________ А. Б. Темиргалиева  201_ ж. «_____»__________ 



1 Оқу пәннің паспорты

Пәннің атауы «Ақшалы-несиелі саясат»

Таңдау бойынша компонент



Кредиттер саны және оқу мерзімі:

Барлығы – 3 кредиттер

Курс: 1

Семестр: 1



Аудиторлық сабақтардың барлығы: 45

Дәрістер – 30;

Практикалық/ семинарлық сабақтар-15 сағат;

СӨЖ – 90 сағат, оның ішінде СӨЖМ - 22,5 сағат;

Жалпы жұмсалған еңбек -135 сағат.

Оқу нысаны

Емтихан -1 семестр



Пререквизиттер

Аталмыш пәнді меңгеру үшін келесі пәндерді оқудан  алынған білімі, машықтары

қажет: «Микроэкономика», «Макроэкономика», «Қаржы».

Постреквизиттер 

Пәнді оқу барысында алынған білімі, машықтары келесі пәндерді меңгеруге қажет:

Стратегиялық   банктік   менеджмент,   Экономикалық   қызмет   субъектілерінің   қаржы

саясатының өзекті мәселелері, Қаржы теориясы.



2. Оқытушылар туралы мәлімет және байланыс ақпараты 

А.Т.Ә. _Айгужинова Д.З.

Ғылыми дәрежесі, атағы, қызметі: э.ғ.к., доцент____________

Кафедра


 

«___Қаржы________»,

 

аудитория



 

_519___,


__________________________________

телефон: ___67-36-43________________________, 

Е-mail: dinara.aiguzhinova@mail.ru

3. Пәнді оқу негізі, мақсаттары және міндеттері

Пәнді   оқутудың   мақсаты  -   тыңдаушылар   тарапынан   ақша-несие   саясатының

принциптерін терең игеруге бағытталады, оның институционалды қырларын тануға, сол

сияқты   ақша-несие   саясатының   әр   түрлі   режимдерін   саясатының   әр   түрлі   режимдерін

жүзеге асырады.



Пәнді меңгерудің міндеттері

 ақша-несие саясатының мақсаты мен түсінігін тану, үйрену;

 ақша-несие саясатының құралдарын игеру;

 ақша-несие саясатының трансмиссионды механизмдерінің каналдарын зерттеу;

 Қазақстан   Республикасының   Ұлттық   Банкінің   ақша-несие   саясатының   заңды

негіздерін таныту;

 ақша-несие саясатының операцияларына талдау жүргізу;

 Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатын тану;

 Қазақстан   Республикасының   Ұлттық   Банкінің   ақша-несие   саясатының

перспективалық бағыттарын үйрену. 



4. 3. Білімге, икемділікке, машықтарға және құзіреттерге талап:

Осы пәнді меңгеру нәтижесінде магистранттарға түсінік болу:

 «ақша-несие саясаты» ұғымын анықтаудың қарым-қатынастарын;

 ақша-несие саясатының принциптері туралы; 



 ақша-несие саясатының құралдары туралы; 

 Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің трансмиссионды механизмдерінің

моделі туралы.

икемді болу:

 Қазақстан   Республикасының   Ұлттық   Банкінің   ақша-несие   саясатының   заңды

негіздерін;

 ақша-несие саясатының трансмиссионды механизмдерінің каналдарын;

 Қазақстан   Республикасының   Ұлттық   Банкінің   ақша-несие   саясатының

перспективалы бағыттарын. 



практикалық машықтарды иемдену қажет:

 ақша-несие саясатының механизмдерін зерттеу;

 ақша-несие   саясатының   операцияларын   талдау   және   оларды   өткізудің

тиімділігін бағалау. 

Пәнді оқу нәтижесінде магистрант келесі құзретерді меңгереді:

- ақша-несие саясатының теоретикалық негіздерін иелену;

- ақша-несие саясат туралы ақпаратты талдау, жинақтау және қолдану қабилетті;

- практикада ақша-несие саясатының құралдарын басқару тәсілдері мен әдістерін

қолдану;

- ақша-несие саясатының құралдарын жетілдіру ұсыныстарын негіздеуі;

- ақша-несие саясатының негізгі даму бағыттарын бағалау.

5 Пәнді оқытудың тақырыптық жоспары

Сабақ түрлері бойынша академиялық сағаттарды бөлу

р/р



Тақырыптар атауы

Сабақ түрлері

бойынша аудиторлық

сағаттар саны

СӨЖ

Дәріс


Практикал

ық

(семинарл



ық)

Барлы-


ғы 

оның


ішінде

СӨЖМ


1

Ақша-несие саясатының мақсаты мен түсінігі

3

1

10



2

2

Ақша-несие саясатының



құралдары

3

2



10

2,5


3

Ақша-несие   саясатының   трансмиссионды

механизмдерінің каналдары

4

2



10

3

4



Қазақстан   Республикасының   Ұлттық   Банкінің

ақша-несие саясатының заңды негіздері

4

2

10



3

5

Қазақстан   Республикасының   Ұлттық   Банкінің



трансмиссионды механизмдерінің моделі

4

2



15

3

6



Қазақстан   Республикасының   Ұлттық   Банкінің

ақша-несие саясатының операцияларына талдау

4

2

15



3

7

Қазіргі   заманда   Қазақстан   Республикасының



Ұлттық Банкінің ақша-несие саясаты

4

2



10

3

8



Қазақстан   Республикасының   Ұлттық   Банкінің

ақша-несие саясатының перспективті бағыттары

4

2

10



3

БАРЛЫҒЫ

30

15

90

22,5

6. Дәріс сабақтарының мазмұны

Тақырып 1 Ақша-несие саясатының мақсаты мен түсінігі - 3 сағат.

Мазмұны:

1 Ақша-несие саясатының реттеуі объекті 

2 Ақша-несие саясаты түсінігі, принциптері, үрдістері, жіктелімі. 


3 Ақша-несие саясатының стратегиялық және кезеңаралық мақсаттары. 

4 Ақша-несие саясатының әдістері

5 Ақша-несие саясатының рестрикциясы және экспансиясы. 

6 Ақша-несие саясатының негізгі ережелері.  Фридман и Тейлор ережелері

7 Ақша-несие қысымының индекстері

Қазіргі кезгі сөздіктер мен глоссарилер «ақша-несие саясаты» түсінігіне келесідей

ережемен түсіндіреді: 

 Ақша-несие   саясаты   экономикалық   өсуді,   құнсыздықты   ұстап   тұруды

қамтамасыз ету мен төлем балансын түзеуге бағытталған несие мен ақша айналымының

саласындағы   бірқатар   іс-шаралар   кешенімен   түсіндіріледі.   Ақша-несие   саясаты

мемлекеттің   қайта   өндіріс   процессіне   араласудың   басты   процессі   ретінде   қызмет

атқарады; 

 Ақша-несие саясаты   – бұл мемлекетпен   ақша айналымы мен несиені жүргізу

саласында жүргізілетін бағытты іс-шаралар, ол ақжа жүйесіне тәуелді тұрақтандыратын

экономиканың қызметін ретттеуге бағытталған. Осындай саясаттың басты негізін ашық

нарық құрайды, есептік саясаты мен міндетті төмен мөлшер резервтері есепке алынады.

Ақша-несие  саясат  әдісінде  жиі қолданылатын әдістері  келесідей:  есептік пайыз төлем

мөлшерінің   өзгеруі,   ашық   нарықтағы   операция,   міндетті   резерв   нормасының   өзгеруі,

сонымен қатар несиенің жеке түрлерін таңдау әдісін реттеу жатады»; 

 Ақша-несиелік   саясат     –   бұл   орталық   банк   пен   үкіметтің   өзіндік   ақтауы,   ол

айналымдағы   ақша   төлемінің,   несие   ставкасы,   инфляцияның   төмендетуіне   мен   басқа

көрсеткіштердің   өзгеруіне,   тұрақты   экономикалық   өсуді   ұстап   тұру   үшін   бағытталған

қатынасы болып табылады». 

Қазақстандық ғалым Л.М.Сембиеваның пікірінше: « ақша-несиелік саясат дегеніміз

бұл   макроэкономикалық   саясаттың   бір   бөлігі,   мемлекеттің   ақша-несиелік   қатынас

саласына   деген   монетарлық   биліктің   және   үкіметтің   бағытталған   іс-шаралары,   ол

қоғамның тұрақты дамуы мен бағамның тұрақтылығына бағытталған құралдардың және

арнайы әдістердің қолданылуы».

Ақша-несие саясаттың  бірнеше  қағидаларын айыруға болады :

– Соңғы   дәлелдің   ашылуы   немесе   аралық   мақсатты   деңгейіне   жетуі,   нақты

ережені табу ;

– Ақша-несие   саясатының   тазалығын   қамтамасыз   ету,   ол   орталық   банктің

мақсаты  мен   қызметінің  нақтылығын   ашуына   мүмкіндік  береді,   орталық  банктің   ақша

несие саясаты құралдарының құрылымының өзгеруі туралы шешімдердің  мәліметі ақша-

несие саясат құралының құрылымына негізделген. 

Ақша-несие процессін реттеуге екі деңгейді енгізуге болады. Біріншісінде орталық

банк  ақша-несие  саласының   параметрлеріне  әсері  тиеді.   Екіншісіне  өндіріс  саласының

берілген көрсеткіштерінің өзгертулері енгізіледі. 

Ақша-несие   саясатының   мақсаты   стратегия   ретінде   қаралып   келесі

классификацияларға бөлінеді : 

– Әсер ету шекарасы бойынша  – ішкі және сыртқы ; 

– Әсер ету уақыты бойынша  – аралық және саяқ жағы. 

– Аяқ жағындағы мақсатын   айыру кезінде жиі «сиқырлы» төртбұрышы туралы

айтады, олардың шегі ретінде келесі макроэкономикалық көрсеткіштерді айтуға болады : 

– төлем балансының теңдігі ;

– экономиканың даму үрдісі ; 

– жалпы баға деңгейінің тұрақтылығы ;

– жалпыға орта қызметтілік. 

Аралық   мақсаттар  .   Аяқша-несиелік   саясаты   тиімді   болуы   үшін,   оның   негізгі

қызметінің екі басты аспектісі құралуы қажет : өзара айырмашылық мақсаты ; зерттелетін

мақсатқа жасалатын саясаттың сәйкес болуы туралы белгісі.


Ақша-несиелік саясат негізінде нарықтық жоғары деңгейлі экономика жағдайында

«компенсациялық реттеу» қағидасы жатыр. Компенсациялық реттеу қағидасы өткізілетін

іс-шаралардың екі кешенің қосады :

– ақша-несиелік   рестрикция   саясаты       (   несиелік   операцияның   шектеулігі,

пайыздық төлем деңгейінің артуы, айналымдағы ақша төлемінің тежелуі );

– ақша-несиелік   экспансия   саясаты     (   несиелік   операцияны   пайыз   нормасын

азайту арқылы айналымдағы ақша төлемінің реттелуі ).

Ақша-несие саясатының реттеу процессін реттеу келесі деңгейлерден тұрады . 

Бірінші   деңгейде   экономикалық   өсу,   ақша   төлемін   төлеу,   бақылау   саны   ретінде

ақша-несие саясатының аралық мақсаты қойылады. 

ЕКінші деңгейде ақша-несиелік саясатының аралық мақсаты ретінде нақты ақша-

несиелік көлемдік көрсеткіші нысаны ретінде қойылады. 

Үшінші   деңгейде     ақша-несиелік   саясаттың   операциялық   мақсаты   қойылады.

Орталық банктің әсеріне тиетін несиелік көрсеткіш аумағы бөлінеді. 

Төртінші   деңгейде   ақша-несие   саясатының   құралдарын   іріктеу   жұмысы

жүргізіледі.   Ақша-несиелік   реттеу   әдістемесін   таңдау   реттеу   объектісінің   мақсатына

сәйкес, нарықтық қатынастың жетілуіне  байланысты. Реттеу объектісі ретінде несиенің

макроэкономикалық   көрсеткіштерін   қолдану,   несиені   қолдану   арқылы   орталық   банк

экономикаға   әсерін   тигізуге   мүмкіншілігі   туады,   жинақтау   саласы   бойынша   ағымды

қолданылуы   негізделеді,   сонымен   қатар   банк   жүйесінің   реттеушілігі   тұрақтылығын

қамтамасыз етеді. 

Әдебиеттер тiзiмi

Негізгі

1 Доллан Э. Дж. и др. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика/Пер.

с англ. В. Лукашевича и др; Под общ. Ред. В. Лукашевича. – М.,2008. – 448.

2   Ильясов   А.А.   «Денежно-кредитная   политика»:   Учебное   пособие.   –   Алматы:

Экономика, 2008. – 115 с.

3 Мишкин Ф. Экономическая теория денег, банковского дела и финансовых рынков:

Учебное пособие для вузов / Пер. с англ. Д.В. Винаградова под. Ред. М.Е. Дорощенко. –

М.: Аспект Пресс – 2008. – 820 с.

4 Моисеев С.Р. Денежно-кредитная политика: теория и практика: учебное пособие.

– М.: Экономист, 2008. – 652 с.



Қосымша 

5 www. nationalbank. Kz 



2 Тақырып Ақша-несие саясатының құралдары - 3 сағат.

Мазмұны:

1 Ақша-несиені реттеудің құралдарының мазмұны. 

2   Несиелер   мен   депозиттер.   Бағалы   қағаздардың   бастапқы   нарығындағы

операциялар. Валюталық интервенциялар. Өкімет тарапынан депозиттерді орналастыру.

Резервті талаптар. 

3   Ақша-несиені   реттеудің   құралдарын   әр   түрлі   операциялық   мақсаттарға   қол

жеткізуде қолданудың алғышарттары. 

Ақша-несиелік саясатын жүргізу барысында орталық банк нарықтық реттеу немесе

әкімшілік   шараларды   қолдану   іс-шараларына   бара   алады.   Бірінші   жағдайда   ол

қосарланған құралдарға негізделеді,  ал екінші жағдайда тікелей ақша-несиелік саясаттың

құралын қолданады.  


 1кесте  - Ақша-несиелік саясат құралдарының орталық банкінің балансына әсері. 

Ақша-несие саясатының

құралы 

Операция


MB

NDA


BR

NIR


Несие мен депозиттер 

Несиені кеңейту 

0

Депозитті тарту



0

Құнды қағаз 

интервенциясы 

Құнды қағазды алу 

0

Құнды қағазды сатып алу 



0

Бірінші қатарлы 

операциялар 

Құнды қағазды сату 

0

Үкіметтен құнды қағазды сатып алу 



0

Валюталық 

интервенциялар 

Шетел валютасын сатып алу 

0

Валюталық сатып алу 



0

Үкіметпен депозиттерді 

орналастыру 

Депозиттік шотта депозитті 

орналастыру

0

Депозитті ҰлтБанк шотынан 



орналастыру

0

Резертік талаптар 



Резервтік коэфициенттік төлемнің 

өсуі 


0

Резервті коэфициенттің төмендеуі 

0

MB  – денежная база,  NDA  – чистые внутренние активы,  BR  – банковские резервы,  NIR  – чистые



иностранные активы,    - увеличение,    - снижение, 0 – изменение отсутствует.  

Тәуліктік несиелер мен депозиттер   банк жүйесімен қойылған несие мен депозит

пайыздық төмен және жоғары көрсеткішін реттеу үшін арнайы қолдануға арналған, оның

контрагенті ретінде орталық банк болып табылады. Жоюды реттеу мақсаты төлем жүйесі

мен банк аралық ақша нарығының тиімді қамтамасыз етілуіне негізделген. Коммерциялық

банктер  жеке ұсыныстары бойынша орталық банкіге депозитті орнату үшін немесе беру

үшін   өтініштерін   беріп   отырады.     Бірақ   қайта   қаржыландыруға   қатыспайтын   банкілер

оған   әсер   ете   алмайды,     өйткені   олар   банкаралық   нарық   төлемінің   коридоры   болып

табылады. Осыдан қысқа мерзімді қайта қаржыландыру құнды реттеуге ғана тиісті болып

табылады.  

Ашық нарықтағы операциялар бастапқы және   екінші деңгейлі нарық активінде

қолданылады.     Бастапқы   деңгейдегі   операцияда     орталық   банк   құнды   қағазды   сатады

немесе   үкіметпен   келісіп   сатып   алады,   ал   екінші   деңгейлі   нарықта     –     жеке   сектор

уәкілдерімен шарт жасасады. Жиі түрде бұл шарттар тендерлік негізде жасалады. Оларды

құнды немесе көлемдік таргеттеу мақсатында қолдануға болады. Пайыздық төлемді реттеу

үшін  алдын ала жария етілген төлемі аталады  – қатысушылар  шарт көлемін ғана атайды.

Таргеттеу   ккезінде     ақша   базасы   сауда   жолы   арқылы   өз   ойлары   бойынша   пайыздық

төлемді қойып операция көлемін атап отырады. 

 2 кесте  -  Әртүрлі операциялық мақсатқа жету үшін ақша-несиелік саясаттың құралдарын

қолдану ережесі 

Ақша-несие саясат құралы 

Құнды  таргеттеу 

Таргеттеу көлемі 

Несие мен депозиттер 

Белсенді түрде қолданылады 

Овердрафт көбінесе 

қолданылмайды 


Нарықтағы интервенция, 

үкіметпен құнды қағазды қою;

Тендерлер алдын ала жүргізіледі 

Алдын ала тендерлер 

жүргізіледі 

Валютные интервенция 

Айырбас курсының таргеттеу үшін 

келеді, пайыздық төлемі аяқ асты 

тұрақсыздыққа байланысты 

Валюталық нарық дамыған 

болса 

Валюталық операция 



Пайыздық төлем үшін қызмет етеді 

Қолданылады, Айырбас нарығы

дамыған,ақша нарығы 

Резервтік талаптар 

Буферлік қызметін атқарады 

Ақша мультипликаторының 

тұрақталуын сақтау 

Егер   орталық   банк     шетлдік   резервтің   жеткілікті   көлеміне   жететін   болса,   ақша

базасының   немесе   айырбас   курсының   тергеттеуі   үшін   валюталық   интервеция   жолына

көше   алады.       Валюталық     жолы   ақша   базасына   әсерін   тигізеді,   ол   ашық   нарықтағы

операциялардан ерекшелігі ұлттық валюта курсының тиімді бағамына әсері тимейтіндігі

болып   табылады.     Егер   ақша   нарығы   мен   мемлекеттік   құнды   қағаз   нарығы   біршама

дамымаған болса, орталық  банк валюталық  нарықта банк жүйесінің әсер ету ауқымын

кейбір акивтерін жоюға дейін барады.  

Орталық   банкідегі   шоттарындағы   тартылған   ресуостарының   бөлігін   резервтеу

бойынша талабы жиі түрде банкіге немесе басқа қаржы институттарына жүктеледі, олар

ақша   қосымшасының   құруына   көмектеседі.   Қазіргі   уақытта   олар   пайыздық   құрамды

немесе ақша базасының  тагеттеу үшін тиімді болып табылмайды.сонымен қатар  белгілі

бір   резевті   міндеттері   бойынша   талаптары   екі   ауыспалы   тұрақтау   күшіне   байланысты

болуы мүмкін. 



Әдебиеттер тiзiмi

Негізгі

1 Доллан Э. Дж. и др. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика/Пер.

с англ. В. Лукашевича и др; Под общ. Ред. В. Лукашевича. – М.,2008. – 448.

2   Ильясов   А.А.   «Денежно-кредитная   политика»:   Учебное   пособие.   –   Алматы:

Экономика, 2008. – 115 с.

3 Мишкин Ф. Экономическая теория денег, банковского дела и финансовых рынков:

Учебное пособие для вузов / Пер. с англ. Д.В. Винаградова под. Ред. М.Е. Дорощенко. –

М.: Аспект Пресс – 2008. – 820 с.

4 Моисеев С.Р. Денежно-кредитная политика: теория и практика: учебное пособие.

– М.: Экономист, 2008. – 652 с.



Қосымша 

5 www. nationalbank. Kz 



3   Тақырып  Ақша-несие   саясатының   трансмиссионды   механизмдерінің

каналдары - 4 сағат

Мазмұны

1 Ақша-несие саясатының трансмиссионды механизмдері

2  Ақша-несие саясатының трансмиссионды механизмдеріне көзқарастар 

3 Ақша-несие саясатының трансмиссионды механизмдерінің каналдары. 

Ақша-несиелік   саясаттың   трансммиссиялық   механизмі   бірінші   рет   кейнсиан

талдауында пайда болды.  Трансмиссиялық немесе қосу  механизмі (ansmission mechanism

of monetary policy) Кейнс ауыспалы жүйесінің экономикалық белсенділігін көрсетті.  

Кейнстің   ойынша   ,   ақша-несиелік   реттеу   мен   ақша   ұсынымы   көлемінің   өзгеруі

туралы ұсыныс инвестициялық процесс жолы арқылы ғана әсер етеді деп көрсеткен, ондағы

психологиялық жағдайы пайыздық нормасын азайту арқылы өзгертуге болады. Сондықтан



мемлекеттің ұлттық табысқа деген әсер етуі мен реттеу күші келесі түрде жүргізіледі. (  3

сурет ).


Кейнстің  жолын кешушілері  ақша  ұсынымының экономикалық  қызметіне  құрылымдық

модель әсерін зерттееп келуде, ол экономиканың қызметіне басқару жүйесі ретінде әсері

тиеді,   ол   арқылы   ұлттық   шаруашылықтағы   әртүрлі   сектор   тұтынушылары   мен

фирмалардың   тәртібін   көрсетуп   тұрады.   Бұл   салыстырмалар   ақша-несие   саясатының

каналы   әсер   етеді.   Монетаристік   талдау   шеңберінде   зерттеушілер   ақша   ұсынымы

экономикаға   әсер   етеді   деген   алдына   мақсат   қоймайды.   Ақша-несие   саясатының   әсері

ақша   ұсынымының   тексеру   жолы   арқылы   зерттеледі   және   валдық   шығаруына

байланысты.Дәлелдің қысқарту әдісіне сүйене отырып  монетаризмнің экономиканы қара

жәшік   ретінде   қарайтындығы   байқалады,   оның   ішінде   белгісіз   процесстер   өтетіндігі

көрінеді.  

Осылай,   трансмиссиялық   механизмнің   монетарилік   теориясы   ретінде

болмағандығын   көруге   болады.   Уақыт   өте   келе   экономистер   ақша   ұсынымын

макроэкономикалық детерминантының басты өзгерісі ретінде және баға ретінде  қарауды

тоқтатты. Ақша айналымының орналасу жері ақырын тікелей инфляцияға әсер етті. Осы

себептен   қазіргі   уақытта     ақша-неие   саясатының   трансммисиясы   механизм   ретінде

қаралады, ондағы орталық банктің құралын қолдану экономикаға және құнсыздыққа әсер

ететіндігін ескеру қажет.       

Орталық банктің үй шаруашылығына және фирма арқылы ақша нарығына әсер ету

механизмі   әртүрлі.   Дәстүрлі   көзқарас   тұжырымына   сәйкес,   былай   айтқанда     «ақшалай

көзқарас » (money view) орталық банкпен қысқа мерзімді ставкасы арқылы реттеледі, ол

ауыспалы –валюталық курсқа әсер етеді және ұзақ мерзімді пайыздық ставкасын қоюға

мүмкіншілік береді. «Ақша көзқарасы»     басты рөл жеке сектор жағынан инвестицияға

деген   сұранысқа   көп   көңіл   бөлінген,   осының   қортындысында   қаржы   секторының

жетіспеушілігі мен ішкі әсері   (экстерналиялар ) көңілден тыс қалады.   Ақша-несиелік

саясаты инвестициялық жобаға әсер етіп қана қоймай, өндірістілігі мен пайдасы төмен.  

«Ақша   көзқарасына»   қарама-қайшы   ретінде     трансмиссиялық   механизмге

«несиелік көзқарасы»   пайда болды.   (lending view). Оның басты көзқарасы фрикцияға

негізделген, нақты айтқанда  қызметтік нарық көрсеткіші мен контрактілердің ұстап қалуы

байқалды. Олар қаржы секторының тиімді қызмет етуіне үлес қосып қана қоймай ішкі

қаржыландырудың   сыйлықақының   пайда     болуына   әкеледі,   ол   арқылы   зайым   алушы

қосымша ретінде шығынды пайыздық төлемін төлеуге тура келеді.  «Несиелік көзқарас»

басты мақсаты  орталық банктің пайыздық төлеміне әсер етіп қана қоймай, сыйлықақы

мөлшеріне әсер ететіндігі. Ақша-несиелік саясат пен сыйлықақы арасындағы байланысты

несиелік   нарықтың   қызметтік   ерекшелігімен   байланыстыруға   болады.   Осылай,   ақша

билігі   өзіндік   ерекшелігі   бар   мультипликаторлар     (   қаржы   акселераторы)   экономикаға

қысқа мерзімді әсер етеді. 

2000 жылдың басында   трансмиссияға деген үшінші көзқарас пайда болды, оны»

ұсыныс жағынан пайда болған көзқарас» деп атауға болады.   (supply view).Орта назарда

өндіріс   факторының   ұсыныстары   болып   табылады.   Тауар   нарығындағы     қаттылық

болмайды,   бірақ     капитал   нарығының   жетіспеушілігі   болмайды.     Осыған   байланысты,

фирмалар бірінші өндіріс факторының иеленуіне төлейді де, одан кейін   сатудан пайда

түсіреді,   пайыздық төлемнің өзгеруі орталық банкпен жасалады да өндіріс факторының

сұранысына әсер етеді.  

Өзіндік   сұранысты   ақтайтын   ақша-несие   өзгерісінің   импульсін   бірнеше   кестеге

бөлуге болады. Бұл кестелер мен ұсынымдар трансмиссиялық механизмнің каналы болып

табылады. Экономикалық теорияда осындай каналдар бірнешеу. 

Пайыздық   төлем   каналы   (interest   rate   channel)   дәстүрлі   түрде   трансмиссиялық

механизмнің басты каналы болып табылады. Ақша-несие саясатының макроэкономикалық

модельдердің көбі орталық банктің экономикаға пайыздық төлемді реттеу арқылы әсер

етеді.   Пайыздық   төлем   каналы   классикалық     IS-қисық   кейн   моделі   арқылы   көрінеді.



Пайыздық төлем каналының шығынды идеясы қарапайым.   Аталған қаттылық деңгейде

төлем пайызының номиналды құны жоғарлаған болса нақты төлемнің өсуіне әкеледі және

қарды   ресурстарының   ұстап   қалуына   әкеледі.  Ресурстардың   қымбаттауы   өз   қатарында

инвестицияның тұтынуының қысқаруына байланысты.  ( 5 сурет).

Жақсы жағдай каналы  (wealth channel) бірінші рет  өмір циклының процессіндегі

гипотезасы ретінде қаралған, ол  Франко Модильяни мен  Альбертом Эндомен өңделген.

Пайыздық төлемнің өзгеруі мен орталық банктің гендік әсері  акция бағамына, облигация,

басқа   құнды  қағаздар   және   қозғалмалы   мүліктің   бағасының  өзгеруіне    әсерін   тигізеді.

Активке деген ақша нарығының пайыздық төлемінің төмендеуі кезінде  әртүрлі жағдайда

өсуі   тиіс,   өйткені   пайыздық   төлемді   қысқарту     ақшаның   актив   ретінде   пайдалануына

әкеледі, экономикалық агенттер капиталды құюдың альтернативті жолын табуын іздейді.

Осыдан міндетті түрде  құнды қағазға және қозғалмалы мүлікке сұраныс азаяды.  

Несиелеудің   кең   каналында     (broad   credit   channel),   немесе   баланстық   каналда

(balance   sheet   channel)   қаржылық   активтер   болады,   бірақ   алдыңғыға   қарағанда   олар

осында   басты   рөлді   атқарады.   Егер   несие   нарығы   жетіспеушіліктерден

арылса,құндылықтың төмендеуі инвестициялық шешімге ешқандай әсері тимейді. Бірақ

ақпараттық   және   агенттік   ұстап   қалуда   бағасы   түскен   жағдайда   қаржылық   активтер

пайыдық   сыйақының   өсуіне   әкеледі,     ол   ішкі   қаржыландыру   арқылы   төленеді,   ол   өз

қатарында   тұтыну мен инвестицияның көлемінің азаюына әкеледі. Жиі түрде балансты

каналды қаржы акселераторы деп атайды. (financial accelerator channel).

Несиелеудің тар каналында  (narrow credit channel) немесе капиталды тартуда ұстап

қалу каналы  (cost-of-capital channel) басты орынға банк несиелеуі иеленеді. Оның мақсаты

орталық банк коммерциялық банк қорындағы бар резерв көлемін азайту арқылы  несиенің

ұсынысын төмендетеді. Фирма мен үй шаруашылығында белгілі бір түрде банк несиесінен

тәуелді болса және альтернативі болмаса шығынды қысқартуға тура келеді.  

Валюталық   курс   каналы     (exchange   rate   channel)   ашық   экономикада   ақша-несие

саясатының   моделді   элементі   болып   табылады.   Оның   жұмысында   пайыздық   төлем

паритеті қосылған. Шетелдік пайыздық төлемін арттыру арқылы орталық банк алдыңғы

қатарлы курстың өсуіне әкеледі.  Жергілікті валютаны бекіту таза экспорттың қысқаруына

және  сұраныстың тууына әкеледі.  Кейбір мемлекеттерде ұлттық шаруашылық  көбінесе

жеткілікті болып табылады және оның моделі жабық экономикаға жақын, валюталық курс

каналы басты назарға алынбайды. 

Монетаристік канал   (monetarist channel) қазіргі кезгі аполегот монетаризм   Алан

Мелтцермен  1995 жылы ұсынылды.  Монетаристік каналда пайыздық төлем басты рөлге

ие болған жоқ, ақша-несие импульстегі өзгерістер ақша базасы арқылы берілді.  


Каталог: arm -> upload -> umk pdf
umk pdf -> Нұсқаулардың; әдістемелік ұсыныстардың; әдістемелік нұсқаулардың титул парағы Нысан пму ұс н 18. 3/40
umk pdf -> Нұсқаулардың; әдістемелік ұсыныстардың; әдістемелік нұсқаулардың титул парағы Нысан пму ұс н 18. 3/40
umk pdf -> ЖҰмыс бағдарламасы павлодар Мамандық бойынша
umk pdf -> ЖҰмыс бағдарламасы павлодар Лист утверждения к рабочей Форма программе дисциплины
umk pdf -> БАҒдарламасы павлодар Мамандықтың элективті пәндер
umk pdf -> Бағдарламасының ( Syllabus) титулдық парағы Нысан пму ұс н 18. 3/37
umk pdf -> Ж. Т. Сарбалаев 2010 ж
umk pdf -> Тәжірибешілік сабақтардың мазмұны 1 – тақырып. Кіріспе. Қазақ хандығының құрылуы
umk pdf -> Бағдарламасының ( Syllabus) титулдық парағы Нысан пму ұс н 18. 3/37 Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі

жүктеу 265.4 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет