Сухих завтраков



жүктеу 88.21 Kb.
Pdf просмотр
Дата30.04.2017
өлшемі88.21 Kb.

205 

 

Сыздыкова Л.С., Смагулова А.К. 



 

ПОВЫШЕНИЕ ПИЩЕВОЙ ЦЕННОСТИ ОВОЩНЫХ 

СУХИХ ЗАВТРАКОВ 

 

В данной статье для  повышения пищевой ценности овощных сухих завтраков была 



добавлена хурма. 

В    процессе  выполнения  научной  работы  были  использованы  результаты  анализов 

химического состава и технологические схемы сухих завтраков из моркови и свеклы. 

По    результатам  анализов  состава  новых  видов  сухих  завтраков  можно  сделать 

вывод  об  их  высокой  пищевой  ценности  и  минеральных  веществ.  так  же  в  работе 

показаны результаты органолептической оценки качества сухих завтраков. 



 

Syzdykova L.S., Smagulova A.Kh. 

 

INCREASE  OF A NUTRITION VALUE OF VEGETABLE DRY BREAKFASTS 



 

For  increase of a nutrition value of vegetable dry breakfasts the persimmon was added 

In  the course of performance of scientific work results of analyses of a chemical 

composition and technological schemes of dry breakfasts from carrots and beet were used 

By  results of analyses of structure of new types of dry breakfasts it is possible to draw a 

conclusion on their high nutrition value and mineral substances. As  in work results of an 

organoleptic assessment of quality of dry breakfasts are shown 

 

ӘОЖ: 634. 1/7:631.541 

 

Тоичибекова У.А., Укибасов О.А. 

 

Қазақ ұлттық аграрлық университеті 

 

АЛМАНЫҢ АПОРТ СОРТЫ ТАМЫРЫ ЖАБЫҚ ҚЫСҚЫ ТЕЛІМЕЛЕРЕНІҢ 

ФОТОСИНТЕЗ ӨНІМДІЛІГІ МЕН БИОМАССАСЫ 

 

Аңдатпа  

Бұл  мақалада  физиологиялық  белсенді  заттар  (АН-16,  МЭРС,  фунгокуксин)  мен 

телітуші түрлерінің (себінді, М9, ММ-106) алманың Апорт сорты тамыры жабық қысқы 

телімелерінің фотосинтез өнімділігі мен биомассасына әсері зерттеледі.  

Кілт  сөздер:  Апорт  сорты,  себінді,  М9,  ММ-106,  АН-16,  МЭРС,  фунгокуксин, 

фотосинтез, сабақ, жапырақ, қаңқалық тамырлар, шашақ тамырлар, биомасса.  



Кіріспе  

Тіршілік  кезеңіндегі  өсімдіктердің  өсу  процессі,  көпшілігінде  жапырақ 

тақталарындағы фотосинтез өнімділігімен байланысты.  

 

Өсімдік мүшелері жалпы биомассасының 95%-на жуығы, фотосинтез кезінде пайда 



болатын,  органикалық  қосындылардың  үлесіне  тиесілі.  Сондықтан  құрғақ  массаның 

өзгеруі  өсімдіктің  ассимиляциялық  белсенділігін  жеткілікті  объективті  сипаттай  алады. 

Дәл  осы  көрсеткіш  «Нетто-ассимиляцияны»  немесе  фотосинтездің  таза  өнімділігін 

анықтайтын әдістің негізі болып табылады [1].  



Зерттеу нәтижелері  

Біздің  зерттеуіміздің  нәтижесі  бойынша  (1-кесте),  7  күн  бойына  жиналған  құрғақ 

масса  мөлшері,  барлық  телітушілерде  ең  төменгі  өлшемі  бақылау  нұсқасында  0,55  г/м

2

-



206 

 

тан (М9) 0,77 г/м



2

-

қа дейін (себінді), ал ең жоғарысы – АН-16 нұсқасында 0,88 г/м



2

-

тан 



(ММ-106) 1,36 г/м

2

-



қа дейін (себінді) құрады.  

Кесте  1  –  Қысқы  телімелердің  жапырағындағы  фотосинтездің  таза  өнімділігі  (Апорт 

сорты, бақылау ұзақтығы 7 күн) 

Нұсқа 


Жапырақ тақтасы 

Фотосинтез

дің 

таза 


өнімділігі, 

г/м


телітуші 

физиологиялық 

белсенді заттар 

қосылған масса, г 

орташа 


ауданы, см

2

 





 



Себінді 

су (бақылау)     м  0,017 

32,50 

0,77 


АН-16               м 

                         t 

0,029 

31,16 


1,36 

1,60 


МЭРС               м 

                         t 

0,035 

50,83 


0,93 

0,64 


фунгокуксин    м 

                         t 

0,066 

40,16 


1,02 

0,60 


 

 

 



М9 

 

 



 

 

 



су (бақылау)     м  0,013 

35,33 


0,55 

АН-16               м 

                         t 

0,028 


32,33 

1,22 


1,52 

МЭРС               м 

                         t 

0,012 


35,83 

0,70 


0,94 

фунгокуксин    м 

                         t 

0,027 


 

 

32,67 



1,14 

1,93 


ММ-106 

су (бақылау)     м  0,010 

25,67 

0,61 


АН-16               м 

                         t 

0,016 

26,17 


0,88 

1,35 


МЭРС               м 

                         t 

0,015 

31,83 


0,67 

0,40 


фунгокуксин    м 

                         t 

0,013 

27,33 


0,70 

0,64 


 

Себінді телітушісіндегі тікпе көшеттер жапырақтарындағы фотосинтез өнімділігі ең 

жоғарысы (1,02 г/м

2

), ММ-106 телітушісінде – ең төменгі (0,72 г/м



2

), ал М9 телітушісінде 

– 

орташа (0,90 г/м



2

) болды.   

Вегетация  соңында  қазылған  тікпе  көшеттердің  биометриялық  көрсеткіштері  2-

кестеде  келтірілген.  М9  телітушісінде,  сумен  өңделген  нұсқада  сабақ  диаметрі  3,67  мм 

болса,  себінді  телітушісінде  МЭРС  нұсқасында  6,67  мм-ге  дейін  артты.  Себінді 

телітушісіндегі  тікпе  көшеттер  барлық  нұсқаларда,  М9  бен  ММ-106  телітушілеріндегі 

сондай  нұсқалардағы  өсімдіктерге  қарағанда  едәуір  жуандау  болды.  Мұнда  ММ-106 

телітушісінде  сабақ  диаметрінің  біркелкі  болғандығы  байқалады.  МЭРС  нұсқасындағы 

қысқы телімелердің сабақ диаметрі көпшілік жағдайда басқа нұсқалармен салыстырғанда 

едәуір дамыған (6,67 мм). Осындай заңдылық сабақ ұзындықтары бойынша да байқалады. 

Барлық  телітушілердегі  МЭРС  нұсқасындағы  сабақ  ұзындығы  (себіндіде  –  70  см,  М9  – 

51,5 см, ММ-106 – 46,67 см) басқа нұсқалармен салыстырғанда ұзындау болды. Себінді 

телітушісіндегі  тәжірибе  нұсқаларындағы  тікпе  көшеттер  сабақтарының  орташа 

ұзындығы  бойынша  (56,25  см),  М9  (46,13  см)  бен  ММ-106  (44,59  см)  телітушілерімен 

салыстырғанда  біршама  басымдылығы  бар.  Себінді  телітушісіндегі  тәжірибе 

нұсқаларындағы тікпе көшеттерде 10,0 данадан (АН-16) 16,67 данаға дейін (МЭРС), ал М9 



207 

 

телітушісінде  –  9,0  данадан  (АН-16)  15,0  данаға  дейін  (МЭРС)  және  ММ-106 



телітушісінде  –  8,0  данадан  (су)  13,0  данаға  дейін  (фунгокуксин)  жапырақ  тақталары 

болды.  


Жалпы  алғанда,  МЭРС  физиологиялық  белсенді  заты  (ФБЗ)  нұсқасындағы  тікпе 

көшеттердің  жапырақтылығы,  себінді  телітушісінде  (16,67  дана)  және  М9  телітушісінде 

де  (15,0  дана),  ал  ММ-106  телітушісінде  –  фунгокуксин  нұсқасында  (13,0  дана)  жоғары 

болды.  Ірірек  жапырақ  тақталары  себінді  телітушісіндегі  тікпе  көшеттерде  МЭРС  ФБЗ 

нұсқасында  (23,38  см

2

)



,  ал  М9  телітушісінде  фунгокуксин  нұсқасында  (18,90  см

2

)  және 



ММ-106  телітушісінде  сумен  өңделген  нұсқада  (20,13  см

2

)  қалыптасты.  Жапырақ 



тақтасының  орташа  ауданы  мен  олардың  тікпе  көшеттегі  саны  өсімдіктердің 

жапырақтылығына  әсерін  тигізді.  Осыған  орай  тікпе  көщеттегі  жапырақтардың  жалпы 

ауданы бойынша өсімдіктер МЭРС нұсқасында екі телітушіде (себіндіде-389,67 см

2, 


М9-

270,67


 

см

2



), ал ММ-106 телітушісінде АН-16 нұсқасында (198,33 см

2

) озық шықты.  



Жапырақ  саны,  олардың  орташа  және  жалпы  ауданы  бойынша  себінді 

телітушісіндегі  тікпе  көшеттер  ерекшеленді,  ал  олардың  дамуына  МЭРС  ФБЗ  оң  әсер 

көрсетті.  Әртүрлі  телітушілерге  телінген  тікпе  көшеттердің  тамыр  жүйесі  контейнер 

жағдайында дамуы біркелкі болмады. Сондықтан артықтау дамыған қаңқалық тамырлар 

себінді телітушісіндегі тікпе көшеттерде қалыптасты. Бұл тамырлардың ұзындығы 49,33 

см-ден (АН-16) 71,67 см-ге дейін (су) құрады (2-кесте). Біртектес телітушілерде (М9, ММ-

106) қаңқалық тамырлар кемірек дамыды да 9,83 сантиметрден (фунгокуксин,; ММ-106) 

16,17  сантиметрге  дейінгі  (су,  М9)  аралықта  болды.  Біртектес  телітушілердегі  тікпе 

көшеттерде шашақ тамырлар жақсы дамыды. Әсіресе, М9 телітушісінде, оның ұзындығы 

7,24 метрден (МЭРС) 10,40 метрге дейін (фунгокуксин) жетті.  



208 

 

Кесте 2 – Алманың Апорт сорты біржылдық тікпе көшеттерінің биометриялық көрсеткіштері (2013) 



Нұсқалар 

Сабақ 


Жапырақ тақтасы 

Тамыр ұзындығы 

телітуші 

 

физиологиялық              



белсенді заттар 

диаметрі, мм  ұзындығы, см 

саны, дана  ауданы, см

2

 



қаңқалық, 

см 


шашақты, 

м 

орташа 



жалпы 

 

 



 

Себінді 


су (бақылау)  м  5,67 

58,0 


14,67 

19,95 


292,67 

71,67 


1,16 

АН-16             м 

                         t 

5,0 


42,67 

1,21 


10,0 

22,43 


224,33 

0,46 


49,33 

0,65 


1,48 

0,74 


МЭРС             м 

                         t 

6,67 

70,0 


0,46 

16,67 


23,38 

389,67 


0,46 

68,67 


0,09 

4,03 


0,94 

фунгокуксин  м 

                         t 

5,0 


54,33 

0,25 


15,67 

20,68 


324,0 

0,20 


53,67 

0,64 


1,42 

0,33 


 

 

 



М9 

су (бақылау)  м  3,67 

42,0 

10,33 


16,30 

186,33 


16,17 

7,90 


АН-16             м 

                         t 

4,33 

46,0 


0,48 

9,0 


16,19 

145,67 


0,43 

10,83 


1,25 

8,41 


0,12 

МЭРС             м 

                         t 

5,0 


51,5 

0,73 


15,0 

18,04 


270,67 

0,58 


13,33 

0,63 


7,24 

0,07 


фунгокуксин м 

                         t 

4,33 

45,0 


0,34 

10,67 


18,90 

201,67 


0,16 

10,0 


1,47 

10,70 


0,79 

ММ-106 


су (бақылау)  м  4,67 

43,0 


8,0 

20,13 


161,0 

10,66 


4,38 

АН-16             м 

                         t 

4,67 


46,0 

0,45 


11,67 

16,99 


198,33 

0,86 


11,67 

0,62 


5,03 

0,39 


МЭРС             м 

                         t 

4,33 

46,67 


0,43 

11,67 


15,17 

177,09 


0,33 

12,0 


0,44 

2,87 


0,84 

фунгокуксин  м 

                         t 

4,33 


42,67 

0,04 


13,0 

9,56 


124,33 

0,63 


9,83 

0,42 


2,20 

2,27 


209 

 

Тамырлардың  жалпы  ұзындығы  бойынша  жақсы  нәтижелер  себінді  телітушісінде 



МЭРС нұсқасында (471,67 см), ал ММ-106 телітушісінде АН-16 нұсқасында (514,67 см) 

алынды  және  ең  жақсы  көрсеткішімен  М9  телітушісіндегі  фунгокуксин  нұсқасындағы 

(1050,0 см) тікпе көшеттер ерекшеленді.    

Сонымен,  М9  телітушісіндегі  тікпе  көшеттер  фунгокуксин  нұсқасында  жақсы 

дамыған шашақты тамыр жүйесімен ерекшеленді.  

Жылыжай  жағдайында  қысқы  телуді  пайдаланып  өсірілген  тікпе  көшеттердің 

биологиялық  массасын,  тамыз  айының  соңында  анықтадық.  Тікпе  көшеттердің  құрғақ 

салмағының негізгі үлесі жер үсті бөлігіне тиесілі (3-кесте). Себінді телітушісіндегі тікпе 

көшеттер  сабақтарының  құрғақ  массасы,  тәжірибенің  нұсқалары  бойынша  9,04  грамнан 

(су)  11,98  граммға  дейін  (МЭРС),  ал  М9  телітушісінде  –  6,36  г-нан  (су)  10,77г-ға  дейін 

(фунгокуксин)  және  ММ-106  телітушісінде  –  10,44г-нан  (су)  12,16  г-ға  дейін  (МЭРС) 

құрады.  Келтірілген  мәліметтерден  байқалғандай  барлық  телітушілерде  сумен  өңделген 

нұсқада  (бақылау)  ең  төменгі  нәтиже  алынған,  ал  ең  жақсы  көрсеткіш  МЭРС  пен 

фунгогкуксин физиологиялық белсенді заттар нұсқаларында белгіленді.  

Жапырақтардың  құрғақ  массасы  бойынша  екі  телітушіде  (себінді,  М9)  АН-16 

нұсқасында төмен мәлімет алынған (себінді – 2,09 г, М9 – 1,43 г), ал МЭРС нұсқасында 

жоғары  нәтиже  (себінді  –  3,57  г,  М9  –  2,64  г)  көрсетті  (3-кесте).  ММ-106  телітушісінде 

осындай жағдайда су мен АН-16 нұсқалары орналасты (1,57 г, 2,13 г).  

 

Кесте  3  –  Қысқы  телумен  өсірілген  тамыры  жабық  біржылдық  тікпе  көшеттердің 



биомассасы (Апорт сорты, 2013) 

Нұсқалар 

Құрғақ масса, г 

телітуші  физиологиялық 

белсенді заттар 

сабақтың  жапырақт

ың 

қаңқалық 



тамырлар

дың 


шашақ 

тамырла


рдың 

барлығы 


 

 

 



Себінді 

су (бақылау)  м  9,04 

2,67 

7,67 


0,72 

20,10 


АН-16             м 

                         t 

10,19 

0,30 


2,09 

0,35 


9,88 

0,66 


0,87 

0,14 


23,03 

МЭРС             м 

                         t 

11,98 


0,66 

3,57 


0,42 

8,03 


0,07 

1,05 


0,29 

24,63 


Фунгокуксин м 

                         t 

10,26 

0,33 


2,88 

0,12 


7,72 

0,02 


0,91 

0,17 


21,77 

М9 


су (бақылау)  м  6,36 

1,60 


3,94 

0,75 


12,65 

АН-16             м 

                         t 

8,57 


1,19 

1,49 


0,08 

4,49 


0,38 

0,92 


0,43 

15,47 


МЭРС             м 

                         t 

7,72 

0,9 


2,64 

0,77 


3,39 

0,44 


0,92 

0,53 


14,67 

фунгокуксин  м 

                         t 

10,77 


1,92 

2,14 


0,74 

4,00 


0,02 

1,28 


2,04 

18,19 


ММ-106  су (бақылау)  м  10,44 

1,57 


5,67 

0,97 


18,65 

АН-16             м 

                         t 

11,54 


0,23 

2,13 


1,40 

7,37 


0,26 

1,17 


0,51 

22,21 


МЭРС             м 

                         t 

12,16 

0,47 


1,66 

0,29 


6,38 

0,47 


0,76 

0,42 


20,96 

фунгокуксин  м 

                         t 

10,83 


0,08 

1,88 


0,88 

6,05 


0,21 

0,59 


1,46 

19,35 


 

Қаңқалық  тамырлардың  құрғақ  массасынан  телітушілердің  барлық  түрінде  жоғары 

нәтиже  АН-16  нұсқасында  (9,88г,  4,49г,  7,37г)  байқалды,  ал  шашақты  тамырлардан  бұл 


210 

 

деңгейде МЭРС нұсқасы (себінді – 1,05г) мен фунгокуксин (М9-1,28г) және АН-16 (ММ-



106  – 

1,17г)  нұсқалары  орналасты.  Қаңқалық  және  шашақты  тамырлардың  құрғақ 

массалары  бойынша  барлық  телітушілерде  төменгі  көрсеткіштер  көпшілік  жағдайда 

бақылау  нұсқасында  (су)  және  жекелеген  жағдайларда  МЭРС  пен  фунгокуксин 

нұсқаларында  орын  алды.  Құрғақ  заттың  жалпы  массасынан  алдыңғы  шепте  себінді 

телітушісінде МЭРС нұсқасы (24,63 г), М9 телітушісінде – фунгокуксин (18,19 г), ал ММ-

106 телітушісінде – АН-16 нұсқасы (22,21 г) орналасты. Телітушілердің барлық типіндегі 

тікпе  көшеттерде  құрғақ  заттардың  ең  төменгі  қосындысы  бақылау  нұсқасында  (су) 

жиналды.  

Сонымен  биомассаның  ең  үлкен  қоры  себінді  телітушісіндегі  МЭРС  ФБЗ 

нұсқасында, ал ең азы М9 телітушісінде бақылау нұсқасында (су) байқалды.  

Қорытынды  

Сабақ және тамыр ұзындығы, жапырақ саны мен оның ауданы бойынша МЭРС және 

фунгокуксин нұсқаларындағы тікпе көшеттер ең жоғары нәтиже көрсетсе, МЭРС пен АН-

16 нұсқаларында фотосинтез өнімі мен құрғақ масса мол жиналды.  

 

Әдебиеттер 



1. 

Третьяков Н.Н. Практикум по физиологии растений. 2-ое изд. перераб. и доп.   М.: 

Колос, 1982. 271C.  

 

У.А. Тоичибекова, О.А. Укибасов 

 

ПРОДУКТИВНОСТЬ ФОТОСИНТЕЗА И БИОМАССА ЗИМНИХ 



ПРИВИВОК ЯБЛОНИ СОРТА АПОРТ С ЗАКРЫТОЙ КОРНЕВОЙ СИСТЕМОЙ 

 

В статье рассмотрено влияние физиологически автивных веществ (АН-16, МЭРС, 



фунгокуксин)  и  типа  подвоев  (семенной,  М9,  ММ-106)  на  показатели  продуктивности 

фотосинтеза  и  биомассы  зимних  прививок  яблони  сорта  Апорт  с  закрытой  корневой 

системой. 

Ключевые слова: сорт Апорт, сеянец, М9, ММ-106, АН-16, МЭРС, фунгокуксин, 

фотосинтез, стебель, лист, скелетние корни, мочковатые корни, биомасса.  

 

U.A. Toichibekova, O.A. Ukibasov 

 

PRODUCTIVITY OF PHOTOSYNTHESIS AND BIOMASS OF WINTER 

APPLE VARIETIES ALTAVISTA VACCINATION WITH CLOSED ROOT SYSTEM 

 

The article considers the influence of physiologically avtivnyh substances (AN-16, MERS, 



fungokuksin) and type rootstocks (seed, M9, MM-106) on productivity of photosynthesis and 

biomass of winter apple varieties AltaVista vaccination with closed root system. 

Keywords: Sort Aport seedling, M9, MM-106, AN-16, MERS, fungokuksin, 

photosynthesis, stem, leaf, skeletal roots, filamentous roots, biomass. 

 

 

 



 

 

 



 

 

Каталог: files -> parts
files -> Issn 2308-0590 Индекс 74661 редакциялық кеңес мағауин Мұхтар Қазақстанның халық жазушысы Ғарифолла Есім
files -> Жансүгіров атындағы жму хабаршысы №4 /2012
parts -> С., Шойбекова А. Ж. Жоо оқытушысының педагогикалық шеберлігін қалыптастыру мәселелері
parts -> Лекции на повышение устойчивости пшеницы к бурой ржавчине. Ключевые слова: пшеница, бурая ржавчина, перспективные линии, гены устойчивости
parts -> Протравливание семян зерновых колосовых культур. Защита и карантин растений, №3, Москва, 2005
parts -> Ізденістер, нəтижелер Исследования, результаты. №4 (72) 2016
parts -> Земледелие, агрохимия, кормопроизводство, агроэкология, лесное хозяйство
parts -> Педагогика адасханова А. Б., Кенбаева Г. К
parts -> Салып, өлшеу жəне есептеу барысында дəрілік өсімдіктердің шикізат ресурстарының

жүктеу 88.21 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет