Студенттердің ОҚУ-Əдістемелік кешені



жүктеу 0.85 Mb.

бет8/8
Дата29.03.2017
өлшемі0.85 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Document Outline

  • Бағалы  қағаздар нарығы пәні бойынша Қ..И. Сатпаев атындағы Қазақ ұлттық Техникалық Университеттiң 050509 Қаржы (бакалавриат) студенттерiне арналған.- Алматы: ҚазҰТУ, 2010.
    • Бағалы  қағаздар нарығы пәні бойынша Қ..И. Сатпаев атындағы Қазақ ұлттық Техникалық Университеттiң 050509 Қаржы (бакалавриат) студенттерiне арналған.- Алматы: ҚазҰТУ, 2010.
      • Бағалы  қағаздар нарығы пәні бойынша Қ..И. Сатпаев атындағы Қазақ ұлттық Техникалық Университеттiң 050509 Қаржы (бакалавриат) студенттерiне арналған.- Алматы: ҚазҰТУ, 2010.
        • Бағалы  қағаздар нарығы пәні бойынша Қ..И. Сатпаев атындағы Қазақ ұлттық Техникалық Университеттiң 050509 Қаржы (бакалавриат) студенттерiне арналған.- Алматы: ҚазҰТУ, 2010.
          • Бағалы  қағаздар нарығы пәні бойынша Қ..И. Сатпаев атындағы Қазақ ұлттық Техникалық Университеттiң 050509 Қаржы (бакалавриат) студенттерiне арналған.- Алматы: ҚазҰТУ, 2010.
        • Негізгі әдебиеттер
  • Бақылау түрлері бойынша рейтинг балдарын бөлу
  • Бағалы  қағаздар портфелінің тәуекелін басқару
    • Сурет 1 – Операцияларды  жүргізу мақсатына қарай жіктеу
    • Өзінің экономикалық бағыты бойынша бұл пассивті операциялар, яғни бағалы  қағаздарды эмиссиялау арқылы жүзеге асады, сондықтанда бұның екінші атауы – эмиссия операциясы деп аталады. меншік немесе тартылған қаржы ресурстарын субъектінің өз атынан қор активтеріне салу. Өзінің экономикалық бағыты бойынша- бұл активті операциялар, яғни қор құндылықтарын қор биржасы арқылы иелене отырып одан тыс сауда жүйесінде жүзеге асыру.  Сондықтан бұлар инвестициялық операция деген атауға ие. клирингтік операция- субъетінің бағалы  қағаздарға клиент міндеттемесіне қатысты бағалы  қағаздармен қамтамасыз етілген міндеттемелерді қамсыздандыру. Бағалы  қағаздармен жасалынатын операциялардың экономикалық аспектісі, оның мүмкін қаржылық тиімділігімен және тәуекелі бар операциялардың мақсатымен сипатталады. Сондықтан да, операцияларды сипаттау барысында, әр бір бөлімнің басында операцияны жасау мақсаты көрсетіледі, бұдан кейін мүмкін болар тәуекел және сол операцялардың методикалық бағалау тиімділігі көрсетіледі. Ұйымдастырушылық қөз қараспен қарасақ операцияның сипаты,оның орындалуына қажетті іс-әрекеттердің тәртіптілігін қамтиды. Басқа сөздермен айтсақ, бұл операцияны жүргізу технологиясы. Бұл операцияны жүргізу тәртібін анықтайды, сонымен қатар олармен операция жасауға қажетті құжаттарды анықтайды. Сондықтанда операцияның экономикалық және ұйымдастырушылық аспетілерінің бет бейнесі осылардың технологиясынан көрінеді. Осылайша кез-келген технология операцияның тиімділігін, тәуекелін және мақсатын есепке алумен құрылады. Эмиссиялық немесе инвестициялық операциялар сатушы мен сатып алушының арасында орнатылатын мәміле көмегімен жүзеге асуы мүмкін, яғни тікелей немесе делдалдар арқылы. Егерде мәміле мәміле делдалдардың қатысуынсыз жүргізілсе,онда мәміле тікелей сатушымен сатып алушының арасында жүргізіледі. Мысалы, эмиссиялық операция кезінде қаржылық делдалдардың қатысуынсыз эмитент бастапқы нарықты өзі үймдастырса, ал бұл мәміле апатты нарықта немесе үйыдасқан нарықта дилерлер арасында немесе компьютерлік сауда қатысушыларының арасында жүзеге ауысуы мүмкін.  Мәмілені жасауда делдал ретінде брокер шығуы мүмкін, бұл қызметті банк немесе ірі компания атқарады. Ол бағалы  қағаздарды сатушыға да сатып алушыға да қызмет корсетуі мүмкін. Эмиссиялық операция жасау барысында – бұл бағалы  қағаздарды орналастыруда брокердің араласуының бір формасы:
    • өзіне нақты бірден-бір міндеттемені жүктемей «бар күшімен» орналастыру;
    • орналаспаған бағалы  қағаздарды  өз есебінен сатылу кепілімен орналастыру.
    • Қайталама нарықта кездесетін инвестициялық операция жүргізу кезінде көрінеді, бұндай жийі тұрақты байланыста мәмілелердің тұрақтылығын да көрінеді.
    • Бірақ мәміленің орындалуы сатушы мен саты алушыға байлынысты, брокер тек сатушы мен сатып алушыны кездестіретін немесе керісінше сатыпалушымен  сатушыны кездестіретін заңды немесе жеке тұлға.Ұйымдасқан нарықта ереже ретінде екінші брокердің болғаны дұрыс, оның біреуі сатушының қызығушылығын қарастырады, ал екіншісі сатып алушының қызығушылығын қарастырады. Бұндай сызба қор биржасынан тыс жерде  де сатушы мен сатып алушының арасында да болуы мүмкін, егер клиенттер кәсіби маманданған болмаса тек делдал арқылы операцияны жүргізуге болады.
    • Бағалы  қағаз нарығында сатушы банк және сатып алушы банк тек дилер немесе брокер арқылы байланыса, онда олардың арасында тікелей қарым- қатынас жүргізілмейді.  Егер қор нарығын мәмілелер делдалдар арқылы жүргізілетін болса, онда клиенттер олармен тапсырыс келісім- шарт, немесе комиссия келісімін түзу қажет. Оны 2 - суреттен көруге болады.
    • ақша     бағалы қағаз
    • сатуға
    • мәмілені    ұсыныс
    • жүргізу
    • мәмілені
    • түзу
    • сатыпалуға
    • тапсырыс
    • Сурет 2 – Бағалы  қағаз нарығының қатысушыларының арасындағы мәміле  жасау қарымқатнасының жаңа механизімі.
    • Бағалы  қағазбен операция жасау барысында банктердің алдына қойған мақсаты тікелей олардың қаржы нарығының қатысушысы ретінде шығатын табиғаты мен ерекшелігіне байланысты.
    • Банк – бұл қаржы нарығында ауықымды операция жүргізуге ұмтылатын универсалды кәсіпорын. Әрине басқа қаржы институттарынан анағүрлым ерекшеленеді, себебі өзіне тән ерекше банктік қызметті орындау барысында, яғни бағалы  қағаздармен операция жасауда басымдылық көрсетеді. Осындай жағдайда банктік операция жалпы мақсаттарға жетудің құралы ретінде көрінеді. Коммерциялық банктер бағалы  қағаздарды пайдалануы ақша- несиелік қатынастарын ұйымдастыруға, олардың нарықтық сипатын және  іс- әрекетін кеңейтуге мүмкіндік береді. Бағалы  қағаздар басқа қаржы құралдарымен салыстырғанда, көбірек нарықтық экономика жағдайында қызмет етуге бейімделген. Тұрақты сериялық деген сипаттамаларының бар  болғандығынан қаржы нарығында бағалы  қағаздар интенсивті айналыста жүреді, сондықтан да коммерциялық банктерге басқа қаржы құралдарына қарағанда (ссуда немесе депозит) бұлар тартымды болып табылады. Банктердің бағалы  қағаздарды пайдалануы, олардың негізгі қызметінде кездесетін кедергілерді жеңілдетуге мүмкіндік береді.
    • Ақша   Бағалы  қағаз
    • Ақша    Бағалы  қағаз
    • Сурет  3 – Делдалдармен клиенттер арасында бағалы  қағаздармен операция жүргізудің тәртібі
    • Коммерциялық банктердің ақшалай есеп жүргізу барысында шығатын өтімділікті жоғары деңгейде ұстау және тартылған ақша қаражаттардың өсімін қамтамасыз ету тәуекелі төмен, өтімділігі жоғары және табыстылығы жоғары бағалы  қағаздармен өтімділігі жоғары резервтерді құру арқылы шешуге болады.
    • Банктердің бағалы  қағаздармен жасайтын классикалық операцияларына тоқталайық. Коммерциялық банктердің көздеген мақсаттарының критерилері бойынша былай топтастыруға болады:
    • резер өтімділігін қолдау мақсаты бойынша операциялар
    • салыстырмалы ұзақ уақытқа табыс алу бойынша операция
    • шаруашылық жүргізуші субъектілерді бір біріне ұхсақ несиелік операциялары
    • өз бағалы  қағаздарын эмиссиялау арқылы ресурстарды тарту опрациялары
    • банк клиенттердің агенті ретінде, олардың мүддесін қанағаттандыру үшін жасалынатын операциялар.
    • Басқалар мен салыстырғанда коммерциялық банктер өтімділігі жоғары қаражаттарды өте қажет етеді. Бұндай қажеттілік халық шаруашылығын банктермен қызмет көрсету барысында, яғни ақшалай есеп айырысу кезінде пайда болады. Белгілі бір жағдайда келген ағым, кеткен ағымнан көп болу мүмкін, ал кей жағдайда келген ағым, кеткен ағымнан аз болуы мүмкін. Бұндай жағдайда банктерде туындайтын проблемаларға көңіл аудармай қоюға болмайды, яғни банкке деген сенім жоғалады. Банктерге бір күндік өтімділіктіжоғалтудың өзі, кележатқан сәтсіздікті білдіреді.
    • 1) Өтімділікті жоғары деңгейде ұстаудың ең қарапайым жолы, ол- коореспонденттік шотта азаймайтын беделді қалдық болу қажет, яғни ақша ағымынан шығатын ауытқыларды жабу үшін. Бірақ бұл жол сенімді болғанмен банкке қымбат түседі, себебі осы бос ақшалардың қатып қалған уақыт ішінде, яғни 100 күн ішінде, олар айналыста жүріп, эмиссияланған бағалы  қағаздардың орнына барып, акциялардан дивиденд, депозиттерден пайыз алу мүмкіндігінен айырылады.
    • Қалыптасқан жағдайдан шығудың бір жолы ол қаржы құралдарын қажет болған жағдайда тез ақшаға айландыру. Бұндай жағдайда банктерге қаржы жүйесі жақсы дамыған бағалы  қағаз нарығында қамтамасыз етеді. Бұл бағалы  қағаз нарығында банктерге резервтік өтімділікті қамтамасыз етуші құралдар жеткілікті. Бұндай резервті  көбінде екінші реттік деп атайды, бірінші реттіктен айырмашылығы кассада және коресподентік шотта ақша- қаражаттардың болуымен ерекшеленеді. Бұндай резервті құру үшін бағалы  қағаздар бір қатар артықшылықтарға ие болу қажет.
    • Біріншіден, олар бағалы  қағаз нарығында белсенді айналыста жүру қерек, қажет болған жағдайда тез арада үйымдастыру үшін
    • Екіншіден, бұл бағалы  қағаздарға деген бағаның ауытқуы минималды болуы қажет, себебі олар кез келген уақытта шығынсыз сатылу қажет
    • Үшіншіден, бұл бағалы  қағаздар эмитентпен жабылып қалмау тәуекелі мейлінше аз болу қажет.
    • 2) Банктік операциялардың классикалық қызметінің маңыздысы бұл үзақ уақыт ішінде табыс алу немесе инвестициялық қызмет деп те атайды. Банктің бағалы  қағаз нарығындағы инвестициялауының негізгі мақсаты болып қанағаттанарлық, тұрақты несиелік тәуекелге бағынбайтын табыс алу. Инвестициялық бағалы  қағаз, резерв өтімділігіне жататын бағалы  қағаздарға қарағанда, ал  банктердің ссудалық операцияларына қарағанда төмен табыс береді. Бірақ банктер бұл табысты қанағаттанарлық деп табады, себебі, инвестициялық бағалы  қағадар  банк актив портфелін диверсификациялайды, яғни жоғарғы табысты құралдар яғни ссудалық несиелік тәуекелге тәуелді және төмен табысты құралдардың арасындағы буфер болып табылады.
    • Инвестициялық бағалы  қағаздар банк мекемелерінің табыс деңгеиін реттеуде белсенді пайдалынады. Бұлардың бұл ерекшелігі, көп елдердегі бағалы  қағаздар бойынша теріс курстық айырма мен байланысты,себебі табысқа есептеген салық салу базасын азайтады. Осылайша экономикалық өсу кезінде егер банктер берілген ссудалардың көлемін өсуінен және пайыз мөлшерлемесінің жоғарлауынан егер де  көп пайда түсірсе, онда банк салықтық своп операцияларын жүргізе алады.
    • Ескеретін жайт, ол нарықта пайыз ставкаларының жоғарлау нәтижесінде ұзақ мерзімді облигацияларға баға төмендейді, бүгінгі ссудадан түскен табысты, ертенгі күні бағалы  қағаздардан түсетін табысқа айналдыруға болады. Бұл үшін инвестициялық портфелден шығынмен ағымдағы пайыз пайыз мөлшерлемесінің бағалы  қағаздармен салыстырғанда төменгі табысты бағалы  қағаздарды сатып, орнына жаңадан эмиссияланған табысты бағалы  қағаздарды сатып алу қажет. Операцияның нәтижесінде ағымдағы табыс көлемі азаяды, сәйкесінше салық көлемі де, ал азаю көлемі келешектегі табыс көлемін арттырады, егер экономика құлдырап ссудадан табыс минимумға түссе.
    • 3) Енді банктерді аналогиялық несиелеу, яғни бағалы  қағаздар арқылы жүзеге асатын несиелік қызмет сияқты операциясына тоқталайық. Ең көп тараған операциялардың түрлерінің біреуі болып аудармалы вексель операциялары, яғни тауарды жабдықтаушымен сатып-алушылар арасындағы операциялар жатады. Сатушылардың вексельдік есепті тіркеу, тарихи қалыптасқан банк операцияларының бірі болып табылады.
    • Банктік несие берудің тағы бір жолы, ол қайтадан сатып алу шартымен бағалы  қағаздарды сатып алу операциясы немесе «репо» операциясы. Бұл операциялар ереже секілді қысқа мерзімді несиелеу кезінде қолданылды, мысалы, кәсіпорын жақын күнде түсетін бос ақша қаражаттарын бағалы  қағазға салуын жоспарлап отыр, бірақ бұл уақытқа дейін біраз шығындарды қаржыландыру қажет. Егерде кәсіпорын нарықта пайыздың төмендеуін күтіп бағалы  қағаздарды сатқысы келмесе несие пайызына қатысты, сонымен қатар табы алатыны белгілі болса, ол пайзды төмендеуін күтеді. Бұл операцияның мәні, банк нарықта казіргі күндегі бағадан төменгі бағада бағалы  қағаздарды сатып алып, кеін сатып алу бағасынан көтеріп сату арқылы қысқа мерзімді несие ставкасынан сәл ғана аз табыспен өзін қамтамасыз етеді.
    • Банк операциясының ұтымдылығы мынада, яғни нарықтағы бағадан төмен бағада сатып алу, арқылы мүмкін болатын жағымсыз пайыз мөлшерлемелерінің өзгеруінен сақтайды, яғни клиенттік қайта сатып алуға мүмкіндігі болмаған жағдайда мүмкін шығындардан өздерін сақтайды. Сондықтан бұндай операциялардың несиелік тәуекелі мүлдем жоқ деп айтуға болады, ал клиент несие алған сияқты ақша қаражаттарын алады.
    • 4)  Бағалы  қағаздар банктерге косымша қаражат  тартуда ыңғайлы құрал болып табылады. Осы сападан бағалы  қағаздарды пайдалану үлкен тартымдылыққа ие болудың себептері.
    • 1. Банктік бағалы  қағаздардың ие болушысы қажет болған жағдайда қаржы нарығында тез уақыт аралығында ақша қаражаттарға айналуы мүмкін. Бұл кезде оны банкке алдын ала хабарлап, немесе депозит секілді алдын- ала бекіткен 1 жылға шарт бойынша пайыздан айырылып қалу кауіпсіздігі болмайды. Сондықтан да бағалы  қағаздар банкке қосымша қаражаттар тартуға мүмкіндік береді.
    • 2. Банк бағалы  қағаздарды эмиссиялау арқылы тартылған ақша қаражаттардың уақытысынан бүрын талап етілмейтініне сенімді болады, және сол уақыт аралығында ұзақ мерзімді несиелеу мен басқада активті операцияларымен жоспарлап айналысуға мүмкіндік береді.
    • 3. Бағалы  қағаздар банктермен өзінің капитал базасының ұлғаюына пайдаланылуы мүмкін. Яғни тек акцияны эмиссиялауға ғана байланысты емес сонымен қатар әр түрлі ұзақ мерзімді бағалы  қағаздардың эмиссиясынада байланысты.
    • 5) Қаржылық мекеме сияқты өз клиенттеріне универсалды қызмет көрсетуші коммерциялық банк агент ретінде корпорацияларға және сол сияқты жеке тұлғалардың  тапсырысы бойынша бағалы  қағаздармен операция жүргізуде әр түрлі қызмет көрсетеді.
    • Егер жеке тұлғаға қатысты бұндай қызметтер шектелсе онда ең бастысы, бағалы  қағаздарды сату мен сатып алу  брокерлік операциялар корпоративтік секторда акциялдардың қайталама нарықтың айналысына байланысты комплестік қызметті толықтырады. Бұл жерде банктер трансферт – агенттер тіркеушілер және депозитария рөлінде шығады. Трансферт – агент ретінде акционерлік қоғамдардың келісімімен банетер осы қоғамның құрылтайшыларына дивиденттерді төлеуді ұйымдастырады. Тіркеушілер ретінде банктер эмиссияланған бағалы  қағаздардың көлемін бақылап отырады, яғни эмиссия проспектісінде қарастырылған көлемнен артпау үшін. Банктер депозитария рөлінде, банктер арнайы «депо» шотын жүргізеді, бұл шоттан ақша – қаражатын аударған сияқты бағалы  қағаздардың қозғалысын тіркеп отырады.
    • Ең маңызды қызметті банктер депозиттік колхаттардың негізінде халықаралық бағалы  қағаздар айналысын ұйымдастыруы болып табылады.  Шетел бағалы  қағаздарына ақша қаражаттар салуға тиым салынған жағдайда осындай бағалы  қағаздарға салуға мүмкіндік береді, бір жағынан бағалы  қағаздарды халықаралық нарықта белгілі бір шектеулер болған жағдайда (сатуға) депозиттік қолхаттар арқылы халықаралық нарыққа шығуға мүмкіндік береді.
    • Шет елдерінде талап еткенге дейінгі депозиттер кез келген уақытта ақша қаражаттарын, яғни салымдарын алу мүмкіндік береді, бірақ қатаң заңды түрде оларға сыйақы төленбейді, төленседе аз мөлшерде төленеді. Бұл салымдардың кемшілігі салымшысына мүлдем немесе аз мөлшерде сыйақы төленуі, ал артықшылығы салынған ақша қаражаттардың тез арада шоттан қолма- қол ақшаға айналуы.
      • Шет елдерінде талап еткенге дейінгі депозиттер кез келген уақытта ақша қаражаттарын, яғни салымдарын алу мүмкіндік береді, бірақ қатаң заңды түрде оларға сыйақы төленбейді, төленседе аз мөлшерде төленеді. Бұл салымдардың кемшілігі салымшысына мүлдем немесе аз мөлшерде сыйақы төленуі, ал артықшылығы салынған ақша қаражаттардың тез арада шоттан қолма- қол ақшаға айналуы.
        • Шет елдерінде талап еткенге дейінгі депозиттер кез келген уақытта ақша қаражаттарын, яғни салымдарын алу мүмкіндік береді, бірақ қатаң заңды түрде оларға сыйақы төленбейді, төленседе аз мөлшерде төленеді. Бұл салымдардың кемшілігі салымшысына мүлдем немесе аз мөлшерде сыйақы төленуі, ал артықшылығы салынған ақша қаражаттардың тез арада шоттан қолма- қол ақшаға айналуы.
          • Шет елдерінде талап еткенге дейінгі депозиттер кез келген уақытта ақша қаражаттарын, яғни салымдарын алу мүмкіндік береді, бірақ қатаң заңды түрде оларға сыйақы төленбейді, төленседе аз мөлшерде төленеді. Бұл салымдардың кемшілігі салымшысына мүлдем немесе аз мөлшерде сыйақы төленуі, ал артықшылығы салынған ақша қаражаттардың тез арада шоттан қолма- қол ақшаға айналуы.
            • Шет елдерінде талап еткенге дейінгі депозиттер кез келген уақытта ақша қаражаттарын, яғни салымдарын алу мүмкіндік береді, бірақ қатаң заңды түрде оларға сыйақы төленбейді, төленседе аз мөлшерде төленеді. Бұл салымдардың кемшілігі салымшысына мүлдем немесе аз мөлшерде сыйақы төленуі, ал артықшылығы салынған ақша қаражаттардың тез арада шоттан қолма- қол ақшаға айналуы.
              • - бақылау және реттеу органдары
              • Ұсынылатын әдебиеттер:
              • Ұсынылатын әдебиеттер:
              • Ұсынылатын әдебиеттер:
              • Бақылау сұрақтары
      • Доу-Джонс индексі (DJI)
      • Американ қор биржасының индексі (AMEX индекстері). Американ қор биржасы екі түрлі жолмен анықталатын екі индексті жариялайды:
      • Биржадан тыс айналым индексі (NASDAQ) – биржадан тыс айналымдағы және жеклеген корпорациялар бағалы  қағаздарын қамтитын индекс. Биржадан тыс айналым индексі (NASDAQ) 1971 жылы бірінші рет есептелді.
        • Биржадан тыс айналым индексі (NASDAQ) – биржадан тыс айналымдағы және жеклеген корпорациялар бағалы  қағаздарын қамтитын индекс. Биржадан тыс айналым индексі (NASDAQ) 1971 жылы бірінші рет есептелді.
          • Биржадан тыс айналым индексі (NASDAQ) – биржадан тыс айналымдағы және жеклеген корпорациялар бағалы  қағаздарын қамтитын индекс. Биржадан тыс айналым индексі (NASDAQ) 1971 жылы бірінші рет есептелді.
            • Биржадан тыс айналым индексі (NASDAQ) – биржадан тыс айналымдағы және жеклеген корпорациялар бағалы  қағаздарын қамтитын индекс. Биржадан тыс айналым индексі (NASDAQ) 1971 жылы бірінші рет есептелді.
              • Биржадан тыс айналым индексі (NASDAQ) – биржадан тыс айналымдағы және жеклеген корпорациялар бағалы  қағаздарын қамтитын индекс. Биржадан тыс айналым индексі (NASDAQ) 1971 жылы бірінші рет есептелді.
                • Биржадан тыс айналым индексі (NASDAQ) – биржадан тыс айналымдағы және жеклеген корпорациялар бағалы  қағаздарын қамтитын индекс. Биржадан тыс айналым индексі (NASDAQ) 1971 жылы бірінші рет есептелді.
                  • Глосарий


1   2   3   4   5   6   7   8


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал