Студенттердің ОҚУ-Əдістемелік кешені



жүктеу 0.85 Mb.

бет2/8
Дата29.03.2017
өлшемі0.85 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Операцияны жүргізу мақсаты

Капиталд


ың

құрылуы


жəне

көбеюі


Бағлы

қағаздард

ы

инвестиц


иялаудан

табыс алу

Бағалы

қағаздарды



операция

жұргізуден

ақшалай

табыс алу



Банктің

активті


операциял

арында


пайдалану

үшін


Меншікті

бақылау


барысынд

а

жарғылық



капиталға

қатысу


Бағалы

қағаздард

ы басқа

операцияд



а

пайдалану

Өзіндік

капиталды



құру. Жай

акцияларды

ң  1- реттік

эмиссиясы

Клиенттерді

ң

эмиссиялық



қызметін

жұргізетін

операциясы

Спекул


ятив-ті

операц


иялар

Вексель


ді

эмиссия


лау

Еншілес


құрылым

арқылы


акциялар

ды сатып


алу

Бағалы


қағазда

рды


кепіл

орнына


беріп

несиел


еу

Өзіндік


капиталдың

үлғаюына 2

реттік п-ді

жай


акцияларды

эсиссиялау

Қайталама

нарықта


брокерлік

операция


Арбитра

ждық


операци

ялар


Табыстық

жəне


жинақтау

шы

сертифика



т-тардың

эмиссиясы

Кепіл

аукцион


дар-да

қатысу


РЕПО

операц


иясы

Портфел


ьді құру,

инвестиц


иялық

оперция


лар

Депозитар

лық жəне

кастодиан

-дық

сервис


Банктің

қарыз


капиталы

н құру,


облигаци

яларды


эмиссиял

ау

Депо



оперрац

иялары


Клиенттің

бағалы


қағаз

портфелін

құру жəне

оларды


басқару

СВОП


операц

иялары


Артықш

ылықты


акцияла

рды


эмиссия

лау


Бағалы

қағаздар


мен

траст


операци

ялары


12

Өзінің  экономикалық  бағыты  бойынша  бұл  пассивті  операциялар, яғни

бағалы  қағаздарды  эмиссиялау  арқылы  жүзеге  асады, сондықтанда  бұның

екінші  атауы – эмиссия  операциясы  деп  аталады. меншік  немесе  тартылған

қаржы  ресурстарын  субъектінің  өз  атынан  қор  активтеріне  салу. Өзінің

экономикалық  бағыты  бойынша- бұл  активті  операциялар, яғни  қор

құндылықтарын қор биржасы арқылы иелене отырып одан тыс сауда жүйесінде

жүзеге  асыру.  Сондықтан  бұлар  инвестициялық  операция  деген  атауға  ие.

клирингтік  операция- субъетінің  бағалы  қағаздарға  клиент  міндеттемесіне

қатысты  бағалы  қағаздармен  қамтамасыз  етілген  міндеттемелерді

қамсыздандыру. Бағалы  қағаздармен  жасалынатын  операциялардың

экономикалық  аспектісі, оның  мүмкін  қаржылық  тиімділігімен  жəне  тəуекелі

бар  операциялардың  мақсатымен  сипатталады. Сондықтан  да, операцияларды

сипаттау  барысында, əр  бір  бөлімнің  басында  операцияны  жасау  мақсаты

көрсетіледі, бұдан  кейін  мүмкін  болар  тəуекел  жəне  сол  операцялардың

методикалық бағалау тиімділігі көрсетіледі. Ұйымдастырушылық қөз қараспен

қарасақ  операцияның  сипаты,оның  орындалуына  қажетті  іс-əрекеттердің

тəртіптілігін  қамтиды. Басқа  сөздермен  айтсақ, бұл  операцияны  жүргізу

технологиясы. Бұл  операцияны  жүргізу  тəртібін  анықтайды, сонымен  қатар

олармен  операция  жасауға  қажетті  құжаттарды  анықтайды. Сондықтанда

операцияның  экономикалық  жəне  ұйымдастырушылық  аспетілерінің  бет

бейнесі  осылардың  технологиясынан  көрінеді. Осылайша  кез-келген

технология  операцияның  тиімділігін, тəуекелін  жəне  мақсатын  есепке  алумен

құрылады. Эмиссиялық немесе инвестициялық операциялар сатушы мен сатып

алушының арасында орнатылатын мəміле көмегімен жүзеге асуы мүмкін, яғни

тікелей  немесе  делдалдар  арқылы. Егерде  мəміле  мəміле  делдалдардың

қатысуынсыз  жүргізілсе,онда  мəміле  тікелей  сатушымен  сатып  алушының

арасында  жүргізіледі. Мысалы, эмиссиялық  операция  кезінде  қаржылық

делдалдардың қатысуынсыз эмитент бастапқы нарықты өзі үймдастырса, ал бұл

мəміле  апатты  нарықта  немесе  үйыдасқан  нарықта  дилерлер  арасында  немесе

компьютерлік  сауда  қатысушыларының  арасында  жүзеге  ауысуы  мүмкін.

Мəмілені  жасауда  делдал  ретінде  брокер  шығуы  мүмкін, бұл  қызметті  банк

немесе  ірі  компания  атқарады. Ол  бағалы  қағаздарды  сатушыға  да  сатып

алушыға да қызмет корсетуі мүмкін. Эмиссиялық операция жасау барысында –

бұл бағалы  қағаздарды орналастыруда брокердің араласуының бір формасы:

– өзіне  нақты  бірден-бір  міндеттемені  жүктемей «бар  күшімен»

орналастыру;

– орналаспаған  бағалы  қағаздарды  өз  есебінен  сатылу  кепілімен

орналастыру.

Қайталама нарықта кездесетін инвестициялық операция жүргізу кезінде

көрінеді, бұндай  жийі  тұрақты  байланыста  мəмілелердің  тұрақтылығын  да

көрінеді.

Бірақ  мəміленің  орындалуы  сатушы  мен  саты  алушыға  байлынысты,

брокер  тек  сатушы  мен  сатып  алушыны  кездестіретін  немесе  керісінше

сатыпалушымен  сатушыны кездестіретін заңды немесе жеке тұлға.Ұйымдасқан

нарықта  ереже  ретінде  екінші  брокердің  болғаны  дұрыс, оның  біреуі



13

сатушының  қызығушылығын  қарастырады, ал  екіншісі  сатып  алушының

қызығушылығын  қарастырады. Бұндай  сызба  қор  биржасынан  тыс  жерде  де

сатушы мен сатып алушының арасында да болуы мүмкін, егер клиенттер кəсіби

маманданған болмаса тек делдал арқылы операцияны жүргізуге болады.

Бағалы  қағаз нарығында сатушы банк жəне сатып алушы банк тек дилер

немесе  брокер  арқылы  байланыса, онда  олардың  арасында  тікелей  қарым-

қатынас  жүргізілмейді.  Егер  қор  нарығын  мəмілелер  делдалдар  арқылы

жүргізілетін  болса, онда  клиенттер  олармен  тапсырыс  келісім- шарт, немесе

комиссия келісімін түзу қажет. Оны 2 - суреттен көруге болады.

       ақша

бағалы қағаз

          сатуға

     мəмілені

ұсыныс

     жүргізу



  мəмілені

         түзу

           сатыпалуға

   тапсырыс

Сурет 2 – Бағалы  қағаз  нарығының  қатысушыларының  арасындағы

мəміле  жасау қарымқатнасының жаңа механизімі.

Бағалы  қағазбен операция жасау барысында банктердің алдына қойған

мақсаты  тікелей  олардың  қаржы  нарығының  қатысушысы  ретінде  шығатын

табиғаты мен ерекшелігіне байланысты.

Банк – бұл қаржы нарығында ауықымды операция жүргізуге ұмтылатын

универсалды  кəсіпорын. Əрине  басқа  қаржы  институттарынан  анағүрлым

ерекшеленеді, себебі  өзіне  тəн  ерекше  банктік  қызметті  орындау  барысында,

яғни  бағалы  қағаздармен  операция  жасауда  басымдылық  көрсетеді. Осындай

жағдайда  банктік  операция  жалпы  мақсаттарға  жетудің  құралы  ретінде

көрінеді. Коммерциялық  банктер  бағалы  қағаздарды  пайдалануы  ақша-

несиелік  қатынастарын  ұйымдастыруға, олардың  нарықтық  сипатын  жəне  іс-

əрекетін  кеңейтуге  мүмкіндік  береді. Бағалы  қағаздар  басқа  қаржы

құралдарымен  салыстырғанда, көбірек  нарықтық  экономика  жағдайында

қызмет  етуге  бейімделген. Тұрақты  сериялық  деген  сипаттамаларының  бар

болғандығынан  қаржы  нарығында  бағалы  қағаздар  интенсивті  айналыста

жүреді, сондықтан  да  коммерциялық  банктерге  басқа  қаржы  құралдарына

қарағанда (ссуда немесе депозит) бұлар тартымды болып табылады. Банктердің

бағалы  қағаздарды  пайдалануы, олардың  негізгі  қызметінде  кездесетін

кедергілерді жеңілдетуге мүмкіндік береді.

Инвестор

банкі (сатып

алушы)

Эмитент


банкі

(сатушы)


Брокер

Брокер


14

      Ақша     Бағалы  қағаз

      Ақша

    Бағалы  қағаз

Сурет  3 – Делдалдармен  клиенттер  арасында  бағалы  қағаздармен

операция жүргізудің тəртібі

Коммерциялық  банктердің  ақшалай  есеп  жүргізу  барысында  шығатын

өтімділікті жоғары деңгейде ұстау жəне тартылған ақша қаражаттардың өсімін

қамтамасыз  ету  тəуекелі  төмен, өтімділігі  жоғары  жəне  табыстылығы  жоғары

бағалы  қағаздармен  өтімділігі  жоғары  резервтерді  құру  арқылы  шешуге

болады.

Банктердің бағалы  қағаздармен жасайтын классикалық операцияларына



тоқталайық. Коммерциялық  банктердің  көздеген  мақсаттарының  критерилері

бойынша былай топтастыруға болады:

– резер өтімділігін қолдау мақсаты бойынша операциялар

– салыстырмалы ұзақ уақытқа табыс алу бойынша операция

– шаруашылық  жүргізуші  субъектілерді  бір  біріне  ұхсақ  несиелік

операциялары

– өз  бағалы  қағаздарын  эмиссиялау  арқылы  ресурстарды  тарту

опрациялары

– банк  клиенттердің  агенті  ретінде, олардың  мүддесін  қанағаттандыру

үшін жасалынатын операциялар.

Басқалар  мен  салыстырғанда  коммерциялық  банктер  өтімділігі  жоғары

қаражаттарды  өте  қажет  етеді. Бұндай  қажеттілік  халық  шаруашылығын

банктермен  қызмет  көрсету  барысында, яғни  ақшалай  есеп  айырысу  кезінде

пайда  болады. Белгілі  бір  жағдайда  келген  ағым, кеткен  ағымнан  көп  болу

мүмкін, ал кей жағдайда келген ағым, кеткен ағымнан аз болуы мүмкін. Бұндай

жағдайда  банктерде  туындайтын  проблемаларға  көңіл  аудармай  қоюға

болмайды, яғни  банкке  деген  сенім  жоғалады. Банктерге  бір  күндік

өтімділіктіжоғалтудың өзі, кележатқан сəтсіздікті білдіреді.

1) Өтімділікті  жоғары  деңгейде  ұстаудың  ең  қарапайым  жолы, ол-

коореспонденттік  шотта  азаймайтын  беделді  қалдық  болу  қажет, яғни  ақша

ағымынан шығатын ауытқыларды жабу үшін. Бірақ бұл жол сенімді болғанмен

банкке қымбат түседі, себебі осы бос ақшалардың қатып  қалған уақыт  ішінде,

яғни 100 күн ішінде, олар айналыста жүріп, эмиссияланған бағалы  қағаздардың

Брокер


Клиент

Клиент


Диллер

Брокер


15

орнына барып, акциялардан дивиденд, депозиттерден пайыз алу мүмкіндігінен

айырылады.

Қалыптасқан жағдайдан шығудың бір жолы ол қаржы құралдарын қажет

болған  жағдайда  тез  ақшаға  айландыру. Бұндай  жағдайда  банктерге  қаржы

жүйесі жақсы дамыған бағалы  қағаз нарығында қамтамасыз етеді. Бұл бағалы

қағаз  нарығында  банктерге  резервтік  өтімділікті  қамтамасыз  етуші  құралдар

жеткілікті. Бұндай резервті  көбінде екінші реттік деп атайды, бірінші реттіктен

айырмашылығы  кассада  жəне  коресподентік  шотта  ақша- қаражаттардың

болуымен ерекшеленеді. Бұндай резервті құру үшін бағалы  қағаздар бір қатар

артықшылықтарға ие болу қажет.

Біріншіден, олар  бағалы  қағаз  нарығында  белсенді  айналыста  жүру

қерек, қажет болған жағдайда тез арада үйымдастыру үшін

 Екіншіден, бұл  бағалы  қағаздарға  деген бағаның  ауытқуы  минималды

болуы қажет, себебі олар кез келген уақытта шығынсыз сатылу қажет

Үшіншіден, бұл бағалы  қағаздар эмитентпен жабылып қалмау тəуекелі

мейлінше аз болу қажет.

2) Банктік операциялардың классикалық қызметінің маңыздысы бұл үзақ

уақыт  ішінде  табыс  алу  немесе  инвестициялық  қызмет  деп  те атайды. Банктің

бағалы  қағаз  нарығындағы  инвестициялауының  негізгі  мақсаты  болып

қанағаттанарлық, тұрақты  несиелік  тəуекелге  бағынбайтын  табыс  алу.

Инвестициялық бағалы  қағаз, резерв  өтімділігіне  жататын бағалы  қағаздарға

қарағанда, ал  банктердің  ссудалық  операцияларына  қарағанда  төмен  табыс

береді. Бірақ  банктер  бұл  табысты  қанағаттанарлық  деп  табады, себебі,

инвестициялық  бағалы  қағадар  банк  актив портфелін диверсификациялайды,

яғни жоғарғы табысты құралдар яғни ссудалық несиелік тəуекелге тəуелді жəне

төмен табысты құралдардың арасындағы буфер болып табылады.

Инвестициялық  бағалы  қағаздар  банк  мекемелерінің  табыс  деңгеиін

реттеуде  белсенді  пайдалынады. Бұлардың  бұл  ерекшелігі, көп  елдердегі

бағалы  қағаздар  бойынша  теріс  курстық  айырма  мен  байланысты,себебі

табысқа есептеген салық салу базасын азайтады. Осылайша экономикалық өсу

кезінде  егер  банктер  берілген  ссудалардың  көлемін  өсуінен  жəне  пайыз

мөлшерлемесінің жоғарлауынан егер де  көп пайда түсірсе, онда банк салықтық

своп операцияларын жүргізе алады.

Ескеретін жайт, ол нарықта пайыз ставкаларының жоғарлау нəтижесінде

ұзақ  мерзімді  облигацияларға  баға  төмендейді, бүгінгі  ссудадан  түскен

табысты, ертенгі  күні  бағалы  қағаздардан  түсетін  табысқа  айналдыруға

болады. Бұл  үшін  инвестициялық  портфелден  шығынмен  ағымдағы  пайыз

пайыз  мөлшерлемесінің  бағалы  қағаздармен  салыстырғанда  төменгі  табысты

бағалы  қағаздарды  сатып, орнына  жаңадан  эмиссияланған  табысты  бағалы

қағаздарды сатып алу қажет. Операцияның нəтижесінде ағымдағы табыс көлемі

азаяды, сəйкесінше салық көлемі де, ал азаю көлемі келешектегі табыс көлемін

арттырады, егер экономика құлдырап ссудадан табыс минимумға түссе.

3) Енді банктерді аналогиялық несиелеу, яғни бағалы  қағаздар арқылы

жүзеге  асатын  несиелік  қызмет  сияқты  операциясына  тоқталайық. Ең  көп

тараған  операциялардың  түрлерінің  біреуі  болып  аудармалы  вексель



16

операциялары, яғни  тауарды  жабдықтаушымен  сатып-алушылар  арасындағы

операциялар  жатады. Сатушылардың  вексельдік  есепті  тіркеу, тарихи

қалыптасқан банк операцияларының бірі болып табылады.

Банктік несие берудің тағы бір жолы, ол қайтадан сатып алу шартымен

бағалы  қағаздарды  сатып  алу  операциясы  немесе «репо» операциясы. Бұл

операциялар  ереже  секілді  қысқа  мерзімді  несиелеу  кезінде  қолданылды,

мысалы, кəсіпорын  жақын  күнде  түсетін  бос  ақша  қаражаттарын  бағалы

қағазға  салуын  жоспарлап  отыр, бірақ  бұл  уақытқа  дейін  біраз  шығындарды

қаржыландыру  қажет. Егерде  кəсіпорын  нарықта  пайыздың  төмендеуін  күтіп

бағалы  қағаздарды сатқысы келмесе несие пайызына қатысты, сонымен қатар

табы  алатыны  белгілі  болса, ол  пайзды  төмендеуін  күтеді. Бұл  операцияның

мəні, банк  нарықта  казіргі  күндегі  бағадан  төменгі  бағада  бағалы  қағаздарды

сатып  алып, кеін  сатып  алу  бағасынан  көтеріп  сату  арқылы  қысқа  мерзімді

несие ставкасынан сəл ғана аз табыспен өзін қамтамасыз етеді.

Банк  операциясының  ұтымдылығы  мынада, яғни  нарықтағы  бағадан

төмен  бағада  сатып  алу, арқылы  мүмкін  болатын  жағымсыз  пайыз

мөлшерлемелерінің  өзгеруінен  сақтайды, яғни  клиенттік  қайта  сатып  алуға

мүмкіндігі  болмаған  жағдайда  мүмкін  шығындардан  өздерін  сақтайды.

Сондықтан  бұндай  операциялардың  несиелік  тəуекелі  мүлдем  жоқ  деп  айтуға

болады, ал клиент несие алған сияқты ақша қаражаттарын алады.

4)  Бағалы  қағаздар банктерге косымша қаражат  тартуда ыңғайлы құрал

болып  табылады. Осы  сападан  бағалы  қағаздарды  пайдалану  үлкен

тартымдылыққа ие болудың себептері.

1. Банктік  бағалы  қағаздардың  ие  болушысы  қажет  болған  жағдайда

қаржы  нарығында  тез  уақыт  аралығында  ақша  қаражаттарға  айналуы  мүмкін.

Бұл  кезде  оны  банкке  алдын  ала  хабарлап, немесе  депозит  секілді  алдын- ала

бекіткен 1 жылға  шарт  бойынша  пайыздан  айырылып  қалу  кауіпсіздігі

болмайды. Сондықтан да бағалы  қағаздар банкке қосымша қаражаттар тартуға

мүмкіндік береді.

2. Банк  бағалы  қағаздарды  эмиссиялау  арқылы  тартылған  ақша

қаражаттардың  уақытысынан бүрын талап  етілмейтініне  сенімді  болады, жəне

сол  уақыт  аралығында  ұзақ  мерзімді  несиелеу  мен  басқада  активті

операцияларымен жоспарлап айналысуға мүмкіндік береді.

3. Бағалы  қағаздар  банктермен  өзінің  капитал  базасының  ұлғаюына

пайдаланылуы мүмкін. Яғни  тек акцияны  эмиссиялауға ғана  байланысты емес

сонымен  қатар  əр  түрлі  ұзақ  мерзімді  бағалы  қағаздардың  эмиссиясынада

байланысты.

5) Қаржылық  мекеме  сияқты  өз  клиенттеріне  универсалды  қызмет

көрсетуші коммерциялық банк агент ретінде корпорацияларға жəне сол сияқты

жеке  тұлғалардың  тапсырысы  бойынша  бағалы  қағаздармен  операция

жүргізуде əр түрлі қызмет көрсетеді.

Егер жеке тұлғаға қатысты бұндай қызметтер шектелсе онда ең бастысы,

бағалы  қағаздарды  сату  мен  сатып алу  брокерлік операциялар корпоративтік

секторда  акциялдардың  қайталама  нарықтың  айналысына  байланысты

комплестік  қызметті  толықтырады. Бұл  жерде  банктер  трансферт – агенттер



17

тіркеушілер  жəне  депозитария  рөлінде  шығады. Трансферт – агент  ретінде

акционерлік 

қоғамдардың 

келісімімен 

банетер 


осы 

қоғамның


құрылтайшыларына  дивиденттерді  төлеуді  ұйымдастырады. Тіркеушілер

ретінде банктер эмиссияланған бағалы  қағаздардың көлемін бақылап отырады,

яғни  эмиссия  проспектісінде  қарастырылған  көлемнен  артпау  үшін. Банктер

депозитария  рөлінде, банктер  арнайы «депо» шотын  жүргізеді, бұл  шоттан

ақша – қаражатын  аударған  сияқты  бағалы  қағаздардың  қозғалысын  тіркеп

отырады.


Ең  маңызды  қызметті  банктер  депозиттік  колхаттардың  негізінде

халықаралық  бағалы  қағаздар  айналысын  ұйымдастыруы  болып  табылады.

Шетел  бағалы  қағаздарына  ақша  қаражаттар  салуға  тиым  салынған  жағдайда

осындай  бағалы  қағаздарға  салуға  мүмкіндік  береді, бір  жағынан  бағалы

қағаздарды  халықаралық  нарықта  белгілі  бір  шектеулер  болған  жағдайда

(сатуға) депозиттік қолхаттар арқылы халықаралық нарыққа шығуға мүмкіндік

береді.

Шет елдерінде талап еткенге дейінгі депозиттер кез келген уақытта ақша



қаражаттарын, яғни салымдарын алу мүмкіндік береді, бірақ қатаң заңды түрде

оларға сыйақы төленбейді, төленседе аз мөлшерде төленеді. Бұл салымдардың

кемшілігі  салымшысына  мүлдем  немесе  аз  мөлшерде  сыйақы  төленуі, ал

артықшылығы  салынған  ақша  қаражаттардың  тез  арада  шоттан  қолма- қол

ақшаға айналуы.

- бақылау және реттеу органдары



Ұсынылатын əдебиеттер:

Негізгі  1[9-12]; 8 [15-19]; 14 [16-25]; қосымша 18[26-45]; 19[12-20]; 25[10-

26].


Бақылау сұрақтары:

1. Бағалы  қағаздар  дегеніміз не?

2. Бағалы  қағаздар  қызметі қандай?

3. Бағалы  қағаздар  құрылымы қандай?

4. Бағалы  қағаздар ның титері қандай?

5. Бағалы  қағаздар  қандай роль атқарады?



2-дəріс. Бағалы  қағаздар түрлері

Біздің  тəжірибемізде  бағалы  қағаздарды  мемлекеттік  жəне  мемлекеттік

емес бағалы  қағаздарға  немесе корпоративтік бағалы  қағаздар деп бөледі.

ҚР-ғы мемлекеттің бағалы  қағаздар түрлері 1-кестемен берілген.

1-кесте.

 ҚР-ғы мемлекеттің бағалы  қағаздарының түрлері



Түрі

Шығару

мақсаты

Орналастыру

тəсілі

Айн

алыс

мерзімі

Номина

л құны

Ұлттық банктің

қысқа мерзімді

нотасы


Айналыстағы ақша

массасын реттеу

Аукцион/сату

7 күнен


90 күнге

дейін


100 теңге

18

Ұлттық банктің

арнайы валюталық

нотасы


Еркін өзгермелі

валюта бағамына

өтуге байланысты

жинақ зейнет ақы

қорлардың

активтерін қорғау

Ноталар портфелін

жинақ зейнет ақы

қорларымен

айырбастау

35 күн

100 АҚШ


доллары

100 АҚШ доллары 

Жинақ зейнет ақы

қорлардың

активтерін қорғау

мемлекеттік

облигациялар

портфелін жинақ

зейнет ақы

қорларымен

айырбастау

5 жыл


Мемлекеттің

арнайы


қазынашылық

міндеттемесі

(МЕАКАМ)

Ұлттық банкке

Үкіметтің қарызын

қайта рəсімдеу

қайта рəсімдеу

10 жыл


1000 теңге

Мемлекеттің қысқа

мерзімді

қазынашылық

валюталық

міндеттемесі

(МЕКАВМ)

Республикалық

бюджеттің

ағымдағы


тапшылығын

қаржыландыру

Аукцион

3,6,9


жəне12 ай

100 АҚШ


доллары

Мемлекеттің

индексацияла-

натын


қазынашылық

міндеттемесі

(МЕИКАМ)

Республикалық

бюджеттің

ағымдағы


тапшылығын

қаржыландыру

Аукцион

3 ай жəне



одан

жоғары


1000 теңге

Мемлекеттің орта

мерзімді

қазынашылық

міндеттемесі

(МЕОКАМ)


Республикалық

бюджеттің

ағымдағы

тапшылығын

қаржыландыру

Аукцион


2 жəне 3

жыл


1000 теңге

Мемлекеттің қысқа

мерзімді

қазынашылық

міндеттемесі

(МЕККАМ)


Республикалық

бюджеттің

ағымдағы

тапшылығын

қаржыландыру

Аукцион


3,6,9

жəне 12


ай

100 теңге

Мемлекеттік ішкі

займдық ұлттық

жинақ

облигациялар



(ҰЖО)

Республикалық

бюджеттің

ағымдағы


тапшылығын

қаржыландыру

Жазылу жолымен 

364 


күн

1000 теңге

Мемлекеттің бағалы  қағаздары табыстылығына қарай үш түрге бөлінеді:

-

Дисконттық, мұндай  бағалы  қағаздар  алғашқы  нарықта

инвесторларғы  жеңілдікпен (номиналдық  құнынан  төменгі  бағамен) сатылып,

номиналдық құны бойынша өтеледі.



19

Мысалы, 91 күнге  шығарылған, номиналдық  құны 100 теңге  тұратын

дисконттық  бағалы  қағазды 75 теңгеге  сатып  алсаңыз, онда  одан  мынадай

табыс аласыз:

100-75

= 25 теңге немесе



25теңге : 75 теңге (бастапқы салынған инвестиция)* 100

% =33,3%


Сонымен қатар, егер 91 күнге салсаңыз, онда бір күндік табыс: 33,3

%: 91


күн

= 0,3659 %  құрайды. Демек, бір  жылдық  табыс: 0,3659 % * 364 күн =

133,19

% тең.


-

Купондық,  яғни  номиналдық  құнына  пайызбен  бейнеленген  табыс

əкелетін  бағалы  қағаздар. Купон  мерзіміне  қарай  жылына 2-4 ретке  дейін

төленеді.

-

Аралас, яғни купон жіне дисконт түрінде қатар табыс əкелетін бағалы

қағаз. Бұл  жағдайда  инвестор-банктің  табысы  екі  көзден: дисконт  түріндегі

жəне купон мөлшерлемесі түріндегі табыстардан құралады.

Бүгінгі таңда ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктердің инвестициялық

операцияларға бағытталған активтерінің басым бөлігі мемлекеттің бағалы

қағаздарға жұмсалып отырғаны жасырын емес. Себебі, мұндай бағалы

қағаздарға салған активтер: біріншіден, өтімді, яғни банк ондағы қаражатты тез

арада қолма-қол ақшаға айналдыра алады, екіншіден, олардан алатын табыс

төмен болғанымен тəуекел төмен немесе жоқ десе де болады.

Сонымен қатар активтерінің бір бөлігін өтімді корпоративтік бағалы

қағаздарға да орналастыруда. Корпоративтік бағалы  қағаздарға мыналар

жатады:

·  акциялар;



· облигациялар;

· депозиттік жəне жинақ сертификаттары;

· ипотекалық куəліктер;

· депозитарлық қолхаттар.

Осылардың ішінде инвестицялау операциялары акциялар мен

облигацияларға байланысты көп болады. Ал қалғандарының нарығы əлі өз

деңгейінде дами қойған жоқ.



1   2   3   4   5   6   7   8


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал