Собственник



жүктеу 5.01 Kb.
Pdf просмотр
бет18/19
Дата04.05.2017
өлшемі5.01 Kb.
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19

 
Тҥйіндеме
 
Автор    мақалада    ҧлттық  білім  беру  жҥйесіндегі  «Ҿзін

ҿзі  тану»    пҽні    рухани 

адамгершілік  білім  болып  негізгі  роль    атқарады.  Жҽне  де  біліктілікті  арттыру  жҥйесі 
арқылы 
педагогтың 
кҽсіби 
қалыптасуы 
педагогика
-
психологиялық 
жағдайда 
анықталынатыны  айтылады.
 
Резюме
 
В  данной  статье 
 
автор    предлагает    рассматривать 
 
ключевую
 
роль  
нравственно
-
духовного  образования  «Самопознание»  в  условиях  реформирования 
национальной системы образования.
 
Выделяются 
и 
описываются 
психолого
-
педагогические 
условия 
профессионального становления педагога через систему повышения квалификации.
 
 
Summary 
This  article  examines  the  key  role  of  moral  and  spiritual  education  "Self"  in  terms  of 
reforming  the  national  system.  Reals  and  describes  the  psychological  and  pedagogical 
conditions of professional development through teacher training system. 
 
Литература:
 
1. 
Послание  Президента  Нурсултана  Назарбаева  Казахстанский  путь  –
  2050: 
Единая цель, единые интересы, единое будущее
 
2. 
Джадрина  М.Ж.  Ценностный  потенциал  самопознания  как  основа  развития 
нравственно
-
духовного образования./ Открытая школа, 2007, № 9, с. 8
-13. 
3. 
Рысбаева  А.  Воспитать  настоящего  человека».  Казахстанская
 
правда 
27.03.14 г
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
152 
 
ҰЛТТЫҚ  САЛТ -  ДӘСТҮР 
ЭТНОПЕДАГОГИКА
     
№1 (72) 2014
 
 
 
ТРАДИЦИОННЫЙ
 
ВИД ИСПОЛНИТЕЛЬСКОГО
 
ИСКУССТВА 

СОЛЬНОЕ ПЕНИЕ НА ДОМБРЕ
 
 
Г

Сапарбаева
 ,
 
 старший преподаватель 
 
факультета культуры и искусств
 
 
КазГосЖенПУ 
 
В  проекте  Государственного  эксперимента  «Развитие  музыкального 
образования  РК»  на  2007
-
2012  годы  содержание  проблемы  музыкального 
образования  конкретизировано  следующим  образом:  «Современные  социологи  и 
политологи  обеспокоены  негативными  процессами,  происходящими  в  обществе. 
Одной из причин признана сохраняющаяся многие годы недооценка искусства как 
средства формирования эмоциональной и нравственной культуры населения. 
 
Доказательно,  что  музыкальное  образование  в  Казахстане  имеет  богатые  и 
глубокие  традиции,  но  на  сегодняшний  день  нуждается  в  выработке  концепции 
современного  развития  на  основе  синтеза  сложившейся  национальной 
образовательной системы и признанного опыта мировых музыкальных учреждений 
[1]. 
Многими  учеными  доказано,  что  музыка
   
в  жизни  каждого  народа  издревле 
занимала важное место. Она сопровождала степняков везде: в младенчестве 

это 
колыбельная песня, в детстве 

это игры и забавы детей, в повседневной жизни 

это  мелодии  пастухов  и  степных  певцов,  народные  напевы  и  домашнее 
музыцирование
  
и,
 
наконец, игра профессиональных музыкантов [4].
 
Именно в музыке нашла наиболее полное отражение душа казахского народа. 
Благодаря  музыкальным  инструментам,  изготовленным  из  дерева  и  тростника,  из 
глины  и  металла,  из  шкур  и  костей  животных,  оживают  звуки  древности. 
Прослеживая  историю  инструментов  можно  сказать,  что  это  был  длительный  и 
сложный процесс, неотделимый от хода исторического развития народа, его быта, 
культуры,  искусства.  В  связи  с  этим,  изучение  их  является  актуальным  для 
современной науки.
 
На  сегодняшний  день,  история  изучения  музыкальных  инструментов 
насчитывает несколько тысячелетий.
 
Живым  свидетельством  становления  и  развития  музыкальной  культуры 
казахского  народа  являются  дошедшие  до  нас  музыкальные  инструменты, 
имеющие многовековую историю.
  
Ценные  документы  о  музыкальной  культуре  кочевников  средних  веков, 
особенно в период тюркского каганата (VI
-
VIII вв. н.э.) хранятся в г. Нара (Япония), 
в императорской казне Сесоид
  [6]. 
Среди  исторических  экспонатов  привлекают  особое  внимание  древние 
тюркские музыкальные инструменты, а также найденное в Дунхуа тюркское нотное 
письмо (партитура, табулатура)[6].
  
Особая  роль  инструментов  и  инструментальной  музыки  в  жизни  казахов 
отражена  в  многочисленных  древних  мифах  и  легендах,  что  подтверждает 
глубокую историческую почвенность этого слоя культуры. 
 
 

 
153 
 
ҰЛТТЫҚ  САЛТ -  ДӘСТҮР 
ЭТНОПЕДАГОГИКА
     
№1 (72) 2014
 
 
Мало  что  может  сравниться  по  глубине  и  красоте  с  этими  мифами  и 
легендами  в  казахском  фольклоре.  Они  были  созданы  древними  племенами  и 
народами,  принявшими  участие  в  этногенезе  казахов,  которые,  в  свою  очередь, 
умножили богатейшие культурные традиции предков. 
 
Музыкальные  мифы  и  легенды,  являющиеся  неотъемлемой  частью 
традиционной  религиозной  системы,  ставят  музыкальный  инструмент  на  высшую 
ступень мироздания,  как создателя и носителя космического порядка, проводника 
чистых энергий, объединяющих в гармоничное целое Космос, Природу и Человека.
 
По представлениям казахов, инструменты 

носители мирового порядка, игра 
на  них  поддерживает  равновесие  космических  сил.  Насыщая все вокруг  потоками 
жизнетворящей
  
энергии, инструменты обеспечивают развитие всего живого, лечат 
живые существа этого мира и даруют несказанное наслаждение людям.
 
Говорят,  что  душа  народа  отражается  в  его  культуре.  Если  говорить  о 
казахском  народе,  то  в  его  душе  особое  место  всегда  занимала  песня.  В  давние 
времена казахи, все, от мала, до велика искусно играли на домбре, и практически 
каждый при этом старался во всей красе проявить свои поэтические способности. 
Еще  во  второй  половине  ХІХ  века  российский  ученый  Василий  Радлов, 
исследовавший  казахскую  поэзию,  песни,  легенды,  обычаи  и  традиции,  дал 
высокую оценку развитому поэтическому и песенному искусству казахов. 
  
Казахское  профессиональное  песенное  искусство  в  целом  едино  на  всей 
территории страны. Исполнения песен различаются лишь в манере игры мелодий 
на домбре. В этом отношении у каждого региона 
 
свой стиль.
 
 
На  сегодняшний  день  сформировалось  несколько  крупных  школ 
традиционного песенного творчества. Сегодня в одном только при сырдарьинском 
регионе  несколько  школ  песенного  творчества.  Согласно  историческим  данным, 
село  Турмаганбет  Кармакшинского
   
района
   
Кызылординской  области  является 
родиной более 100 жырау.
 
Проблемой 
музыкального 
образования, 
а 
также 
музыкальными 
инструментами  занимались  такие  казахстанские  авторы  как:  Б.  Сарыбаев,  А. 
Мухамбетова, М. Ахметова, Б. Каракулов, Ю. Аравин, А. Затаевич, А. Жубанов [4] и 
многие другие.
 
Современные  программы,  используемые  в  Республике  Казахстан  «Кайнар», 
«Балбҿбек»,  а  также  российские  программы  «Радуга»,  «Детство»,  «Развитие», 
«Школа  2100»  нацеливают  педагогов  на  формирование  широкой  двигательной 
культуры дошкольников. 
 
Тогда 
как 
анализ 
программного 
материала 
и 
государственного 
общеобразовательного  стандарта  показал:  для  анализа  программного  материала 
использовались такие программы, рассчитанные на подготовку детей дошкольного 
возраста  с  переходом  к  12
-
летнему  обучению  в  средней  школе,  как  программа 
воспитания и обучения детей, начиная с раннего возраста
 
Самым  распространенным  музыкальным  инструментом,  являвшимся 
непременной принадлежностью каждого акына и певца, была домбра —
 
щипковый 
инструмент
 
с  треугольным  или  овальным  корпусом  и  небольшим  грифом  с  двумя 
струнами, скрученными из бараньих кишок
 
В  каждом  казахском  доме  на  стене  висит  домбра  –
 
любимый  национальный 
инструмент. Во время обрядов, праздников и в повседневной жизни звучат песни и 
кюи.
 
Когда  люди  собирались  на  праздниках,  они  пели  вместе  или  по  очереди 
простые  народные  песни.  Особо  почѐтное  место  в  обществе  занимали 
профессиональные певцы, получившие звание –
 
титулы акынов, салов и серэ.
 

 
154 
 
ҰЛТТЫҚ  САЛТ -  ДӘСТҮР 
ЭТНОПЕДАГОГИКА
     
№1 (72) 2014
 
 
Акын  –
 
мастер  поэтического  слова,  поэт
-
импровизатор.  Выступает  обычно  в 
песенно
-
поэтических состязаниях –
 
айтысах –
 
на крупных сборищах, праздниках от 
имени своего рода.
 
Что  же  такое  айтыс?  Это  самобытный  жанр  казахского  народа,  искусство 
словесной  импровизации.  Акын  –
 
человек,  хорошо  знающий  историю  своего 
народа, он пользуется авторитетом, выступая, он аккомпанирует себе на домбре, а 
стихи,  которые  он  сочиняет,  звучат  напевно  или  как  мелодический  речитатив. 
Прежде,  чем  стать  признанным  народом  акыном,  представлять  свой  род  в 
состязаниях,  он  должен  пройти  несколько ступеней,  знать  массовые  обрядовые и 
бытовые айтысы: жар
-
жар, бадик и другие.
 
Слово  «айтыс»  произошло  от  казахского  «айт»  –
 
скажи  и  имеет  значение 
«состязаться, схватиться, поспорить».
 
Существует несколько видов айтыса:
 
«Бадик»  –
 
один  из  самых  древних  видов  айтыса.  Изгнать  «хозяина»  из 
больного  животного.  Ведь  раньше  люди  были  неграмотные  и  не  знали,  от  чего 
болели  животные  и  люди.  Словами  старались  испугать  «хозяина»  болезни

заставляли  покинуть  «бедное  животное»,  уйти  в  болота,  леса  и  т.д.  в  настоящее 
время это –
 
шуточный айтыс.
 
«Жар
-
жар» –
 
свадебный айтыс, который устраивается перед тем, как невеста 
покинет отчий дом. Айтыс «жар
-
жар» исполняется джигитами –
 
друзьями жениха,
 
и 
девушками  –
 
подругами  невесты,  по  очереди.  Каждая  строчка  заканчивается 
словами  –
 
жар
-
жар.  В  настоящее  время  это  свадебная  церемониальная  песня, 
которую исполняет ведущий свадьбы, а все присутствующие дружно подпевают  –
 
«жар
-
жар»; используется для общего веселья.
 
«Айтыс  девушек  и  джигитов»  –
 
используется  для  игр  и  развлечений. 
Начинается такой айтыс с приветствия (амандасу), в нѐм звучат шутки и веселье, 
как правило, две первые строчки повторяются, а 3
-
4 сочиняются на ходу.
 
«Айтыс  акынов»  –
 
самый  сложный
 
из  айтысов.  Это  состязание  мастеров 
слова. В таких айтысах звучат только новые слова. Ведь главное в айтысе –
 
слово! 
Акыну необходимо быть не только остроумным, находчивым, но и знать историю, 
географию  своего  народа,  страны.  Акыны  поют  под  сопровождением
 
домбры  или 
гармони, используют свой мотив, ритм для импровизации. Импровизация –
 
умение 
сочинять на ходу, без особой тренировки.
 
Устраиваются  айтысы  и  среди  учеников,  которые  учатся  владеть  словом  –
 
искусством  словесной  импровизации.  Для  этого  необходим  талант,  ежедневные 
тренировки –
 
репетиции.
 
Традиционным  видом  исполнительского  искусства  остается  сольное  пение, 
сопровождавшееся  игрой  самого  певца  на  домбре,  или  сольное  исполнение 
музыкального  произведения  (песни,  кюя)  на  народных  инструментах  —
 
домбре  и
 
кобызе. 
 
Многоголосное  хоровое  пение,  как  и  ансамблевое  исполнение  на 
инструментах,  в  народе  не  было.  Развитие  песенного  и  инструментального 
искусства шло в тесной связи с поэтическим творчеством акынов (поэтов). Основой 
развития  мелодии  в  казахской  музыке  явилось  терме  —
 
небольшая  по 
длительности,  однородная  по  ритму  мелодия  речитативного  склада,  на  основе 
которой  акыны  складывали  свои  поэтические  импровизации,  жырши  (сказители) 
передавали эпические и исторические поэмы, сказки, легенды.
 
 
 

 
155 
 
ҰЛТТЫҚ  САЛТ -  ДӘСТҮР 
ЭТНОПЕДАГОГИКА
     
№1 (72) 2014
 
 
В отличие от песен, куплеты, где
 
имеются
 
четыре
-
шесть строк в одиннадцати 
слоговом  размере,  в  терме  применяются  семи
-
восьми  слоговые  строки,  а  мотив 
повторяется без изменений много 
 
раз, в зависимости от размера поэмы.
 
Характерно,  что
 
у 
 
каждого 
 
акына
 
свое  терме,  являющееся  как  бы 
музыкальной  канвой  его  поэтического  творчества.  Если  терме,  за  редким 
исключением,  по  своему  музыкальному  содержанию  были  без  развитой 
мелодической  линии,
 
то  песенные  произведения  отличались  выразительностью  и 
напевностью,  широким  диапазоном,  стройностью  и  разнообразием  куплетных 
форм.
 
Таким образом, история домбровой традиции уходит вглубь веков, о которой 
свидетельствуют археологические открытия. В традиционном казахском народном 
 
музыцировании,
   
домбрового  исполнительства
 
особенностью  является
 
сольная 
форма  игры  на  инструменте.  Искусство  пения  на  домбре  отличаются  яркой 
индивидуальностью,  характерной  манерой  исполнения,  определенным  арсеналом 
средств  музыкальной  выразительности  и  разнообразием  тематики  домбрового 
звучания с голосом.
 
Тҥйіндеме
 
Мақалада    автор    қазақ    халықтық    ҿнер  тҥрі  ақындар  айтысы,    жыршы, 
ҽншҽлердҽң  ҿнерінің  тҥпкі  шыққан   ортасы алыс   ғасырлардан бастау  алатындығы  
жҿнінде  археологиялық  қазбалардан да  кҿрініс табатындығын, домбырада ҽн айтып, 
оның    орындалу    мҽнерін  игеру    шеберлікті    қажет    ететіндігі    туралы    жақсы    ойлар  
қозғаған. 
 
Резюме
 
Таким  образом

история  домбровой  традиции  уходит  в  глубь  веков,  о  которой 
свидетельствуют  археологические  открытия.
   
В  традиционном  казахском  народном 
 
музыцировании,
  
домбрового исполнительства
 
особенностью является
 
сольная форма 
игры 
на 
инструменте.
 
Искусство 
пения 
на
 
домбре 
отличаются 
яркой 
индивидуальностью,  характерной  манерой  исполнения,  определенным  арсеналом 
средств  музыкальной  выразительности  и  разнообразием  тематики  домбрового 
звучания с голосом.
 
Summary 
 Thus, the history dombra tradition goes back centuries, as evidenced in archaeological 
discoveries.  In traditional folk music playing Kazakhs, one of the features of playing dombra 
- solo form of playing the instrument.  
The  Art  of  Singing  on  the  lute  different  bright  personality,  characteristic  manner  of 
execution,  certain  arsenal  of  musical  expressiveness  and  variety  of  subjects  dombra 
sounding voice. 
Список использованной литературы
 
1. 
Проект государственного эксперимента 

Развитие музыкального образования 
РК  на 2007
-
2012 г.
 
2. Закон
   
Республики Казахстан «Об образовании» 

в кн.: Законодательство: Об 
образовании  в РК. 

Алматы, 2009. 

256 с.
 
3.  Государственный  общеобразовательный  стандарт  образования  Республики 
Казахстан. 

ГОСО. РК.1.,2001 
- 2009. 
4. 
Ахмет
   
Жубанов
   
Музыкальный
    
букварь. 

Оренбург, 1935 г
 
5. Теплов Б. Психология музыкальных способностей. 

М., 1961. 

С. 
- 230-231. 
6. Юсуф Баласагуни Кути
-
билиг (Познание, ведущее к счастью. 
- 1069-
1070 гг.) в 
сутре «Золотой блеск».
 
7.  Виноградов  В.С.  Мир  музыки  Фикрета:  [О  композиторе  Ф.  Амирове]. 

Баку: 
Язычы, 1983. 

130 с.
  

 
156 
 
ҚҰҚЫҚ  ЖӘНЕ  БІЛІМ 
ПРАВО И ЗНАНИЕ
  
     
№1 (72) 2014
 
 
 
ТАРИХИ
-
ҚҦҚЫҚТЫҚ САРАПТАМА
-
ТЕРРОРИЗМ МЕН 
ЭКСТРЕМИЗМ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
 
 
А.А.Акашев
,  
Орталық Азия  Университеті
 
 
Қазақстан  қазіргі  кезде  ҽлемдік  ҿркениетте  орны  бар  ҽлеуетті  мемлекет  ретінде 
қалыптасты.  Қысқа  мерзім  ішінде  мемлекет  негізін  қалаушы  елбасымыздың  ерекше 
басшылығының  арқасында  қазіргі  заманғы  бҽсекеге  қабілетті,  ауқымды  саяси, 
экономикалық  жҽне  ҽлеуметтік  реформаларды  сҽтті  жҥзеге  асырған,  ҿзіндік 
қазақстандық даму жолын таңдаған қуатты мемлекеттердің біріне айналып отыр.
 
Қазақстан  Республикасы
ның  білім  беру  саласы    да  ҿркениетті  ҽлемнен  ҿзіне 
лайық орын алу ҥшін адамзат тҽжірибесіндегі озық ҥлгі, тиімді ҥрдістерді ҿз білім беру
 
жҥйесіне  енгізе  отырып,  дамудың  жаңа  сатыларына  кҿтеріліп  келеді. 
Қазақстанның 
бірнеше  жыл  қатарынан  ЮНЕСКО
-
ның  білім  беруді  дамыту  индексінде  алғашқы 
тҿрттіктен орын алуы –
 
осының дҽлелі. 
 
   «Қазақстан  Республикасының  Президенті  –
 
Елбасы  Н.Ҽ.Назарбаевтың 
«Қазақстан
-
2050»  Стратегиясы  қалыптасқан  мемлекеттің  жаңа  саяси  бағыты»  атты 
Қазақстан  халқына  Жолдауы  мен  Қазақстан  Республикасында  Білім  беруді 
дамытудың 2011
-
2020 жылдарға арналған Мемлекеттік Бағдарламасында кҿрсетілген 
міндеттер  мен  талаптарды  іске  асыру  жҽне  білім  беру  жҥйесінде  қызметкерлердің 
кҽсіби қҧзырлылығын арттыру –
 
бҥгінгі кҥннің басты талабы болып отыр. 
 
Қазіргі  қоғам  мҥлдем  ҿзгерді,  айналадағы  қауырт  тірлік  жер  бетіндегі  адамзат 
баласының  санасына  салмақ  тҥсіріп,  кҿп  жағдайда  олар  кҿмек  сҧрап  психолог 
мамандарға  жҥгініп  жатады.  Бҧл  жағдай  барлық  ҿркениетті  елдерде  бар.  Мҧнда 
баламен  жҧмыс  істейтін  ҧстаздар  қауымының  жҥйкесін  тоздыратын  жағдайлар 
жеткілікті.  Сол    себепті  бҧл  мҽселені  біздің  алдымызға  уақыттың  ҿзі  кҿлденең  тартып 
отыр деп ойлаймын. 
Соның  ішінде аса бір ерекше  кҿңіл бҿлуге   тҧрарлық мҽселе 
-
терроризм –
 
бҧл 
адамдар  ҥшін  мҽселелерді  шешу  қҧралына  айналып  барады.  Оның  ҧлттық 
шекаралардан шығып халықаралық сипатқа ие болуы ҽлем халқына, мемлекет аралық 
бейбітшілік  пен  ынтымақтастыққа  деген  қаупін  кҥшейте  тҥсті,  сондықтан  бҧл  мҽселе 
жан
-
жақты жҽне объективті зерттеуді қажет етеді.
 
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің Ерекше бҿлімінде кҿрсетілген 
ҽр  бір  қылмыс  қҧрамына  тҽн  жиынтығында  қылмыс  қҧрамының  жалпы  тҥсінігін 
қҧрайтын,  яғни  кез 

келген  қылмыстар  қҧрамының  жалпы  белгілерін  бейнелейтін 
белгілер бар.
 
Қазақстандық  оқулықтар  мен  ғылыми  заң  ҽдебиеттерінде  ―Қылмыстық  қҧқық 
қоғамдық  қатынастарды  реттемейді  жҽне
 
реттей  алмайды.  Қоғамдық  қатынастарды 
қандай  да  бір  реттеу  сапасы  мен  еркіне  қылмыстық
-
заң  нормаларының  функциясы 
тікелей  ҽсер  ететін  жеке  адамның  мінез
-
қҧлқы  арқылы  оған  тікелей  ҽсер  етуді 
қарастырады» деп сын пікір айтылған.
 
Біз  тҧжырыммен  келіспейміз.  ―Қылмыстық  заң  нормалары  функциясының‖  ҽсер 
етуі
-
ҽлеуметтік  оң
 
немесе  теріс  мінез
-
қҧлықтың
 
субъективтік  мазмҧнын  қҧрайтын 
адамдардың  санасы  мен  еркіне  қылмыстық  заңның  ҽсер  етуі  болып  табылады. 
Адамның  мінез
-
қҧлқы,  қылмыстық  заңның  реттеу  пҽніне  енгендіктен,  қоғамдық 
қатынастардан  тысқары  қалмайтындығын  атап  ҿткен  жҿн.  Жҽне  де  ол  кҿрсетілген 
қатынастардың қажетті элементі деп танылған. Соған байланысты, адамдардың мінез
-
қҧлқын реттей отырып, заң шығарушы сонымен қатар, қатынастарды да реттейді.
 

 
157 
 
ҚҰҚЫҚ  ЖӘНЕ  БІЛІМ 
ПРАВО И ЗНАНИЕ
  
     
№1 (72) 2014
 
 
Қылмыстық  заңның  қорғау  объектісі  болып  табылатын  қоғамдық  қатынастың 
қҧрылымдық элементтерін ашуға кҿптеген ғалымдар ҥлкен мҽн береді.
 
Қҧқық теориясын зерттеуші бірқатар авторлардың тҧжырымы бойынша қоғамдық 
қатынастардың мазмҧнына енетін қҧрылымдық элементтеріне мыналар жатады:
 
-
қатынастарды тудыратындар (субъектілер);
 
-
қатынастардың  туындауына  себеп  болған  заттар,  басқаша  айтқанда,  мҧндай 
ҿзара байланыстың тууын жҽне болуын кҿрсететін факторлар;
 
-
қоғамдық маңызы бар ҽрекет (ҽлеуметтік байланыс).
 
Қоғамдық  қатынастың  қҧрылымы  объектінің  бҧзылған  кезін,  қол  сҧғушылықтың 
нақты  нҽтижесін  қылмыстық  заң  деңгейінде жҽне  оны  қолдану  практикасы  деңгейінде 
кҿрсетуге мҥмкіндік береді.
 
Бҧл 

қылмыстық  заңның  қорғау  объектісі  теориясындағы  айтыс  тудыратын 
мҽселелердің  бірі.  Мысалы,  Н.А.  Беляев  қоғамдық  қатынастың  ҥш  элементті 
қҧрылымын жақтайды: қатысушылар 

зат
-
затқа байланысты қатынас (байланыс)
1
. Б.С. 
Никифоров  пен  Е.А.  Фролов  қоғамдық  қатынастың  қҧрылымдық  элементтеріне: 
қатысушыларды,  қатысушылар  арасындағы  қатынасты;  қатынастың  болу,  іске 
асырылуы шартын жатқызады. Е.І. Қайыржанов пен Э.Х. Норбутаев қҧрылымға мҥддені 
де кіргізеді жҽне т.б
*

Бҧл теориялардың ішіндегі бір ғана дҧрыс нҽрсе 

ол барлық қатынас
-
заттардың 
адамдардың мҧқтаждығы мен мҥдделерінен кҿрініс табатындығы жҽне олардың нақты 
жҽне қҧрылымды екендігі. Қоғамдық қатынастың қалыптасуына себеп болған заттарды, 
қызмет ҿнімдерін анықтау ҥшін мҧқтаждықтардың маңызы зор.
 
Қазақстан  Республикасы ҚК  15
-
бабына  сҽйкес  жауаптылық  қабілеті бар,  қылмыс 
жасаған  кезде  14  жасқа  толған  адам  тек  мҥлікті  талан
-
таражға    салуға  байланысты 
ҧрлық,  тонау,  қорқытып  алушылық,  қарақшылық  ҽрекеттер,  сол  сияқты  қорқытып 
алушылық  саралаушы  белгі  ретінде  кездесетін  кісі  ҿлтіру  қылмысы  (ҚК  96
-
баптың  2
-
бҿл.  ―з‖  тармағы)  ҥшін,  қару
-
жарақты,  оқ
-
дәрілерді,  жарылғыш  заттар  мен  қопарғыш 
қҧрылғыларды  талан
-
тараждағаны  немесе  қорқытып  алғаны  ҥшін  (255
-
бап),  есірткі 
заттар мен  жҥйкеге  ҽсер  ететін  заттарды  талан
-
тараждағаны не  қорқытып  алғаны (ҚК 
260-
бап)  ҥшін  жауаптылыққа  тартылады,  ал  қалған  жағдайларда  (ҚК  231
-
б.4
-
бҿл.  ―в‖ 
тармағы, 248
-
бап) 16 жасқа толған адам қылмыстық жауаптылыққа тартылады. ҚР ҚК
-
нің 15
-
бабының 2
-
бабына сҽйкес бандитизмдік қылмысы  ҥшін  жауапқа тартылуы  ҥшін  
тҧлға он алты жақа толуы қажет. 
 
14  жастан  қылмыстық  жауапкершілікті  заң  шығарушы  белгілегенде  мына 
жағдайлар ескерілген:
 
1) 
ҽрекеттің
 
қоғамға қауіптілік дҽрежесі;
 
2) 
жасы толмағанның
 
жасалған ҽрекеттің
 
қоғамға қауіптілігі, ҿз ҽрекетін бақылай 
алатын қабілеті.
 
Кҿрсетілген  қылмыстар  ҥшін  14 жасқа жеткен адамды  қылмыстық жауапқа тарту 
ғылыми  дҽлелді  деп  ойлаймыз,  себебі  заң
 
шығарушы  бҧл  жерде  жасы  толмағанның
 
қаншалықты  ҿсіп
-
дамығандығын  негізге  алады.  Адам  бҧл  жаста  едҽуҽр  дамып  білім 
алады, жасаған ҽрекетіне есеп алады, оның
 
қоғамға қауіптілігін тҥсінеді.
 
Жеткіншек  ҽлеуметтік  ҥрдіс
 
барысында  қалыптасады,  адамның
 
мінез
-
қҧлқына 
ҽсер  ететін  бойына  оң
 
не  теріс  қасиеттер  жинақтайды.  Жасы  толмаған
 
баланың 
ҽлеуметтік дамуы оның
 
санасында кҿрініс табады, ҿмірден тҽжірибе жинақтаған сайын 
ол  ақ
-
қараны
 
тҥсіне  бастайды,  нендей  ҽрекеттерді  жасауға  болмайтындығын  біледі. 
Сондықтан  да,  осы  жастан  қылмыстық  қарастыру  сана
-
сезімінің
 
белгілі  бір  деңгейге 
кҿтерілгендігін
  
білдіреді.
 
 
                                                           
 

 
158 
 
ҚҰҚЫҚ  ЖӘНЕ  БІЛІМ 
ПРАВО И ЗНАНИЕ
  
     
№1 (72) 2014
 
 
Сонымен  қатар,  жасы  толмаған  адам  ҿзі  істеген  ҽрекеттің
 
қоғамға  қауіпті 
екендігін, сондай
-
ақ оған заңда тыйым салынғандығын білуге, жҽне де заңнан хабардар 
болуға  тиіс.  Кҥш  кҿресетілетін  пайдақорлық  қылмысты,  ҽдетте,  ҿзімшіл,  ашкҿзді, 
басқаларды қадір тҧтпайтын, бас пайдасын ғана ойлайтын, оңай олжаға ҽуес адамдар 
жасайды.  Бҧл  қасиеттердің
 
ҽрқайсысы  ҽртҥрлі  қылмыстарда  кҿрініс табады.  14  жасқа 
толған  адам  бҧл  факторлардың
 
бҽрін  тҥсінеді,  себебі  осы  жаста  адамның
 
ақылға 
салып  білу  қабілеті  тиісті  деңгейге  жетеді.  Жасы  толмаған  бала  тиісті  білім,  ҿмірлік 
тҽжирибе жинақтайды.
 
ҚР  Қылмыстылықтың  дҽмін  татқан,  жасы  толмағандардың
  80%-
і  кҥшейтілген 
режимдегі  еңбекпен  тҽрбиелеу  колонияларында  отыр.  Біздегі  мҽлімет  бойынша  ҽрбір 
ҥшінші  қылмысты  қайталап  жасаушы  ҿзінің
 
қылмыстық  ҿмірбаянын  кҽмелетке  жасы 
толмаған кезде бас бостандығынан айырудан бастаған.       
Сондықтан  да  жеткіншектер  мен  жастардың
 
қылмысқа  баруының
 
себептері  мен 
жағдайларын,  ҽсіресе  қазіргі  нарықтық  жағдайларды 

жҧмыссыздықты,  бай
-
кедейге 
бҿлінуді,  қылмыспен  баюды  жастар  ҧғымына  жақындатпау  керек,  онда  келеңсіз 
қҧбылыстар жастар санасына тез дариды, дейді ол.
 
Қазақстан  Республикасының  қылмыстық  кодексінде  терроризм  ҥшін  ҥш  жылдан 
сегіз жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
 
Терроризмді егер:
 

 
адамдар тобының алдын
-
ала сҿз байласуы бойынша;
 

 
бірнеше рет;
 

 
атыс қаруын қолдана отырып жасалса;
 

 
жеті  жылдан  он  екі  жылга  дейінгі  мерзімге  бас  бостандығынан
 
айыругажазаланады.
 
Осы жоғарыда кҿрсетілген ҽрекеттер, егер оларды:
  

ҧйымдаскан топ жасаса;
 

жаппай  қырып
-
жоюға  ҽкеп  соғуы  ықтимал  ҿзге  де  ҽрекеттерді  жасауға  немесе 
жасаймын деп қорқытуға ҧмтылса;
 
-
абайсызда адам ҿліміне немесе басқа да ауыр зардаптарға ҽкеп бостандығынан 
айыруға жазаланады.
 
Қазақстан  Республикасының  қылмыстық  кодексінде  тікелей  кҿрсетілгендей,  егер 
терроризм актісін дайындауға қатысқан адам  болса, ол мемлекеттік органдардың дер 
кезінде  ескертумен  немесе  басқа  жолмен  терроризм  актісінің  жҥзеге  асырылуын 
болдырмауға  жҽрдемдессе  жҽне  ол  адамның  іс
-
ҽрекетінде  ҿзге  қылмыс  қҧрамы 
болмаса, қылмыстық жауаптылықтан босатылады. Айтылған қылмыстық кодекстің 233
-
бабының 2
-
бҿліміне талдау жасайтын болсақ онда былай делінген:
 

 
адамдар тобының алдын
-
ала сҿз байласуы;
 

 
бірнеше
 
рет;
 

 
қаруын қолдана отырып жасалған дҽл осы ҽрекеттер.
 
Егер  де  терроризмді  жасауға  осы  қылмысты  бірлесіп  жасау  туралы  алдын
-
ала 
келіскен (жарылыс, ҿрт не басқа да ҽрекеттерді немесе осы ҽрекеттермен қорқытудың 
жасалу  сҽтіне  дейін)  екі  не  одан  да  кҿп  тҧлғалар  қатысса,  ол  алдында  сҿз  байласу 
бойынша адамдар тобы арқылы жасалған деп танылады.
 
Террористік шараларға келесі ҽдістер қолданылады: 
 

мемлекеттің  стратегиялық  жҽне  ҿмірге  маңызды  объектілерді  жҽне 
коммуникацияларды,  халықтың  қалыпты  ҿмір  сҥру  жағдайын,
 
мҥлкін  жҽне  басқа  да 
материалдық қҧндылықтарды жою немесе жою қаупімен қорқыту арқылы;
 

мемлекеттік  жҽне  қоғамдық  қызметкерлердің  оның  мемлекеттік  жҽне  саяси 
қызметін  тоқтату  немесе  осындай  қызметі  ҥшін  кек  алу  мақсатында  оның  ҿміріне  қол 
сҧғу арқылы; 
 
 

 
159 
 
ҚҰҚЫҚ  ЖӘНЕ  БІЛІМ 
ПРАВО И ЗНАНИЕ
  
     
№1 (72) 2014
 
 

шет 
ел 
мемлекеттерінің 
ҿкіліне 
жҽне 
халықаралық 
ҧйымдардың 
қызметкерлеріне  шабуыл  жасау  жҽне  халықаралық  қорғаныс  қҧқына  ие  тҧлғалардың 
кҿлік қҧралдарына шабуыл жасау арқылы;
 

жеке  адамдарға  қатысты  кҥш  қолдану  немесе  кҥш  қолдану  қаупімен  қорқыту 
арқылы; тҧлғаларды белгілі бір саяси мақсатты кҿздеп кепілдікте ҧстау арқылы;
 

Қазақстан  Республикасының  қылмыстық  кодексінде  жҽне  терроризмге  қарсы 
кҥрес  жҿніндегі  халықаралық  қҧқықтық  актілерде  кҿзделген  іс
-
ҽрекеттерді  жасау 
арқылы. 
Террорзм  қазіргі дҽуірдегі ең  қауіпті  халықаралық  қылмыс тҥрі  болып  табылады. 
Мҧндай қылмыстар кҿп жағдайларда ҧлттық шектен шығып, халықаралық сипат алуда. 
Террорлық  ҽрекеттер  ҽр  тҥрлі  болуы  мҥмкін,  бірақ  оның  бҽрін  біріктірген  екі  тҥрлі 
элемент бар:
 
біріншісі –
 
терроризм мемлекеттік ҿкімет билігін кҥйретуге бағытталған; 
 
екіншісі  –
 
терроризмді  жҥзеге  асыру  арқылы,  яғни  террористердің  ҧйымдасқан 
қатыгездік  ҽрекеттері  арқылы  тҧрғындарға  ҥрей,  қорқыныш,  қорғансыздық  сезімін 
туғызу болып табылады. 
 
Ҽлемдегі  барлық  мемлекеттер  терроризм,  ақша  белгілерін  қолдан  жасау,  ҽуе 
кемелерін  басып  алу  жҽне  айдап  кету,  есірткі  жҽне  психотропты  заттардың  заңсыз 
айналымы,  қарақшылық  жҽне  басқа  да  халықаралық  сипаттағы  қылмыс  тҥрлерімен 
кҥресуде  ынтымақтастықты  белсенді  тҥрде  жҥзеге  асыруға  бірлесіп  мҥдделілік 
танытуда.
 
Халықаралық  терроризм  халықаралық  қылмыстардың  ауыр  тҥрлерінің  біріне 
жатады.  Қылмыстың  бҧл  тҥрімен  кҥрес  1937  ж.басталды.  Осы  жылы  «Терроризмнің 
алдын  алу  жҽне  оны  болдырмау  туралы»  Женева  конвенциясы  қабылданды.  Бҧл 
конвенцияда  террористік  деп  танылған  жҽне  жазалануға  жататын  ҽрекеттердің  тізімі 
кҿрсетілді.  Аталған  конвенция  кҥшіне  енбесе  де,  ол  терроризммен  кҥресуге 
бағытталаған кейінгі конвенциялардың қабылдануына негіз болды.
 
Қазіргі  жағдайда  экстремистік  ҧйымдардың  террористік  қызметінің  эскалациясы 
байқалады,  оның  сипаты  ҿзгеріп  келеді,  террористік  актілердің  жаңа  тҥрлері  мен 
адамилығының    жоқтығы  ҿсіп  келеді.  Террор  кҿптеген  елдердің  саяси  ҿмірінде  белді 
орындарға  ие  бола  бастады:  адамдарды  кепілге  алу,  ҧшақтарды  айдап  алып  кету 
жағдайларының жиілеуі,  этно
-
конфессионалды  қақтығыстар  кезіндегі  геноцид  актілері, 
саяси  кҥрес,  бақталастық  кезіндегі  тікелей  қорқыту  жҽне  т.б.  Террордың  басты 
себептері  болып  дағдарыстың  жағдайлардың  кҿбеюі,  қоғамның  кҥрделі  ҽлеуметтік
-
саяси  процестерді  реттей  алмауы,  адам  жҽне  саяси  идеалдар  мен  қҧндылықтар 
жҥйесінің тез ауысуы, белсенді саяси ҿмірге саяси тҽжірибеден хабары жоқ халықтың 
кҿп  бҿлігінің  қосылуы  сияқты  жағдайлар  табылады.  Осының  нҽтижесінде,  қоғамдық 
жҽне  мемлекеттік  жҥйенің  ҽлсіз  жерлерін  пайдалануға  ең  қысқа  жол  —
 
кҥштеу  мен 
террор
 
жолы арқылы алдағы қойған мақсатқа жетуге деген қҧлшыныс арта тҥседі.
 
Террордың  басты  элементі  болып  террористік  акт,  жҽне  де  оның  мақсаты 
ҽлдеқайда  алдыға,  болашаққа  кҿзжҥгіртетін  мақсат  болса  да,  ол  белгілі  бір  саяси  
мҽселе  немесе  жағдайға  қоғам  мен  мемлекет  органдарының  кҿңілін  аударады  жҽне 
ҿзінің  тікелей  міндеті  ретінде  адамдарды  кепілге  алу,  саяси  қайраткерлерді    ҧрлау 
немесе оларды ҿлтіру, ақша, арнайы материалдар, кҿлік қҧралдарын немесе қару алу, 
саяси  тҧтқындарды  босату,  жалпы  террор  жағдайынан  тарату,  ―кҥшті  тҧлға‖  немесе 
оның  жақтастарын  ―алып  тастау‖,  террор  ҧйымдастырушылар  ойынша  кейіннен 
детонациялық  саяси  эффект,  нҽтиже  беретін  мемлекет  тарапынан  репрессияларды 
туғызу  сияқты  ҽрекеттерді  жҥзеге  асырады.  Бірақ,  террорлык  акт  террордың  алдына
 
қойған басты, ―жоғарғы‖ мақсатқа жетудің ең ―қысқа‖, тура жолы ғана болып табылады.
 
Террористік актіні алдына қойған мақсатқа тікелей жету мҥмкіншілігі жоқ жҽне ол 
кҿбінесе келесі элементтерден тҧрады: 
 

 
160 
 
ҚҰҚЫҚ  ЖӘНЕ  БІЛІМ 
ПРАВО И ЗНАНИЕ
  
     
№1 (72) 2014
 
 
1) ҿз нысанының алуан тҥрлілігімен мҽлім кҥштеу ҽрекеттері (террористік актінің 
неғҧрлым қатал, елді тҥршіктіретін зҧлым нысандарын таңдау); 
 
2) террористік актіні жасау негізінде саяси мақсаттардың жатуы; 
 
3)  актінің  ҿзі  қорқыту  ҥшін  немесе  белгілі  бір  талаптарды  орындату  ҥшін  жеке 
тҧлғаларға,  ҧйымдарға,  ҧлттар  мен  ҧлт  ҿкілдеріне,  мемлекеттік  институттар  немесе 
оның ҿкілдеріне қарсы бағытталады.
 
Террористік  актіні жасау  субъектісі  —
 
объектісі  бағыты  бойынша  комбинациялар 
варианттары ҿте кҿп, саралаудың кейбір критерийлері: 
 

 
бейбітшілік жҽне соғыс кезінде террор саяси кҥрес тҽсілі ;
 

 
жеке дара, ҧйымдастырылған террор жҽне мемлекет саясаты ретіндегі террор;
 

 
ішкі  саяси  кҥрес  қҧралы  ретіндегі  террор  жҽне  халықаралық  сипаттағы 
террористік актілер [7, 373 бет].
 
Ал, енді экстремизм ҧғымына тоқталып ҿтелік. Экстремизм (фр. extremіsme, лат. 
extremus 

 
шеткі  асыра  сілтеушілік)  —
 
саясат  пен  идеяларда  аса  қатал  шараларды 
қолдануды  кҿздейтін  шеткі  кҿзқарастар  мен  ҽрекеттерге  бейімділік  [7,  400  бет]. 
Экстремизмді  ҽралуан  факторлар  туғызуы  мҥмкін:  ҽлеуметтік
-
экономикалық 
дағдарыстар,  халықтың  негізгі  бҿлігінің  ҿмір  сҥру  дҽрежесінің  кҥрт  тҿмендеуі,  саяси 
институттар  мен  қҧрылымдардың  деформациясы,  олардың  қоғамда  пісіп
-
жетілген 
сҧрақтар  мен  мҽселелерді  шеше  алмауы,  жҥйенің  тоталитарлық  сипаты,  ҥкіметтің 
оппозицияны басып тастауы, басқаша ойлағандарды қудалауы, ҧлттық басымшылдық, 
ҽлеуметтік жҽне саяси топтардың ҿздерінің ҧсынған мҽселерін жылдам жҥзеге асыруға 
ҧмтылуы, олардың басшыларының жеке саяси амбициялары жҽне т.б

Саяси  тҧрғыда  экстремизм  қалыптасып  қалған  қоғамдық  қҧрылымдар  мен 
институттарға  қарсы  ҿз  мақсаттарына  жету  ҥшін,  кҿбінесе  кҥштеу  шаралары  арқылы, 
олардың  тҧрақтылығын  бҧзу,  қҧлату  ҥшін  жҥзеге  асырылады.  Ол  ҥшін  экстримисттік 
ҧйымдар  мен  қозғалыстар  жанды  жандыратын  ҧрандар  тастайды  (ашық  демагогия), 
тҽртіпсіздіктерді,  азаматтық  бағыныссыздықты,  террористік  акцияларды,  партизандық 
соғыс ҽдіс
-
тҽсілдерін ҧйымдастырады жҽне қоздырады.     
 
Экстремизм  лидерлері  жҽне  олардың  жақтастары  ҿзара  жол  беруге  негізделген 
келіссҿздер,  келісімдер,  компромистерге  кҿнбейді  жҽне  де  ҿз  іс
-
ҽрекеттерін  ―не 
барлығы, не ештеңе емес‖ ҧранына негіздейді. 
 
Экстремизмнің жалпы базисы ретінде, негізінен қоғамдағы тҽртіптен кҥдерін ҥзген 
ҧсақ  буржуаздар  жҽне  маргинал  топтар,  интеллигенцияның,  ҽскерилердің  кейбір 
топтары, студенттер, ҧлтшылдық жҽне діни қозғалыстар болып табылады.
 
Экстремизмнің нысандарының ішіндегі кҿрініс :
 
1) саяси; 
 
2) ҧлтшылдық; 
 
3) діни экстремизмдерді бҿліп кҿрсетуге болады. 
 
1)  Саяси  экстремизм  қоғамдағы  мемлекеттік  қҧрылымды  қҧлатып,  орнына  ―сол‖ 
немесе ―оң мағынадағы‖ тҽртіптің тоталитарлық диктатурасын орнатуды кҿздейді. 
 
2) 
Ҧлтшылдық экстремизм 

―ҿз ҧлтының мҥддесін, оның қҧқықтарын, мҽдениеті 
мен  тілін  қорғау  тҧрғысынан  келе  отырып,  басқа  ҧлттың  жҽне  этникалық  топтар  ҥшін 
бҧндай  қҧқықтарды  жоқ  санайды.  Ҧлтшылдық  экстремизм  органикалық  тҥрде 
сепаратизммен  тығыз  байланысты  жҽне  де  ол  кҿп  ҧлтты  мемелекеттердің  қирауын, 
жергілікті жерде ҥнемі тҧратын ҧлттар ҥстемдігін қолдайды (Индиядағы Халистан ҥшін 
кҥрес, Испаниядағы басктік ҧлтшылдар қозғалысы, т.б.). Бҧндай экстремизм ҧлтаралық 
қатынастардың    ҿршуіне  ҽкеледі  жҽне  халықтар  арасында  қақтығыстардың  қайнар 
кҿзіне айналады. 
 
3) 
Кҿптеген  аймақтар  мен  елдерде  кҿп  таралып  отырған  діни  экстремизм 
ҽртҥрлі конфессиялар ҿкілдеріне ―шыдамсыздық‖ кҿрсету немесе бір конфессия ішінде 
қатаң бақталастыққа ҽкелумен сипатталады.
 

 
161 
 
 
ҚҰҚЫҚ  ЖӘНЕ  БІЛІМ 
ПРАВО И ЗНАНИЕ
  
     
№1 (72) 2014
 
 
Барлық  нысандағы  экстремизм  халыққа  қайғы  мен  қасірет  қана  ҽкеледі,  оларды 
еш принципсіз саясаткерлердің қҧрбаны етеді. 
 
Жалпы алғанда, жоғарыда аталып ҿткен терроризм мен экстремизм ҧғымдарына 
берілген анықтамалар жалпыға ортақ жҽне халықаралық деңгейде қалыптасып қалған 
тҽжірибе негізінде   берілген. 
Ал,  ―террооизм‖  ҧғымындағы  анықтамаға  келетін  болсақ,  1999  ж.  4
-
маусымда 
Минск  қаласында  қабылданған  ―Терроризммен  кҥресу  мақсатында  Тҽуелсіз 
Мемлекеттер  Достастығының  қатысушы  —
 
мемлекеттері  арасындағы  қызметтестік 
туралы  келісімінде  «терроризмге»  мынандай  тҥсініктеме  берілген:  ―терроризм‖  —
 
қҧқыққа қайшы,  қылмыстық  жауапкершілікке тартылуға жататын,  қоғамдық  қауіпсіздікті 
бҧзу,  билік  органдарының  қабылдайтын  шешімдеріне  ықпал  ету,  тҧрғылықты  халықты 
қорқыту
 
мақсатында жҥзеге асырылатын ҽрекеттер жиынтығы жҽне де ол тҿмендегідей 
ҽрекеттер арқылы кҿрініс табады:
 
1)  
жеке  немесе  заңды  тҧлғаларға  қатысты  кҥштеу  шараларын  қолдану  немесе 
қолданамын деп қорқыту; 
 
2)  
Мҥлікті  немесе  басқа  да  материалдық  объектілерді  (бҥлдірсе)  жойса  немесе 
жою қаупін (бҥлдіру қаупін) тудырса жҽне де бҧл ҽрекеттер адам ҿлу қаупін тудырса;
 
3) 
елеулі  материалдық  залал  келтірілсе  немесе  басқа  да  қоғамға  қауіпті 
нҽтижелерге ҽкелсе; 
 
4)  
мемлекеттік  немесе  қоғамдық  қайраткер  ҿміріне  қауіп  тҿндіру,
 
оның 
мемлекетттік  немесе  саяси  қызметін  тоқтату  немесе  осындай  қызметі  ҥшін  ҿш  алу 
мақсатымен жҥзеге асырылса;
 
5)  
Халықаралық  қорғаушылыққа  ие  шетел  мемлекеттерінің  ҿкілдеріне  немесе 
халықаралық  ҧйымдар  ҿкілдеріне  шабуыл  жасау,  сондай
-
ақ  халықаралық, 
қорғаушылыққа ие қызметтік ғимараттар немесе кҿлік қҧралдарына шабуыл жасау;
 
Ал  Қазақстан  Республикасының  ҚКодексінде Терроризм  233
-
баппен  сараланады 
жҽне  тҥсіндіріледі:  терроризм,    яғни  адамдардың  қаза  табуы,  елеулі  мҥліктік  зиян 
келтіру, не қоғамға қауіпті басқа зардаптардың болу қаупін тҿндіретін жарылыс жасау, 
ҿрт  қою  немесе  ҿзге  де  іс
-
ҽрекеттер  жасау,  егер  осы  іс
-
ҽрекеттер  арқылы    қоғамдық 
қауіпсіздікті  бҧзу,  халықты  қорқыту  не  мемлекеттік  органдардың  шешім  қабылдауына 
ықпал  ету  мақсатында  жасалса,  сондай
-
ақ  аталған  іс
-
ҽрекеттерді  дҽл  осы  мақсатта 
жасаймын деп қорқыту [9, 233 бет].
 
Қазіргі  уақытта  діни  экстрамизм,  исламдық  экстрамизм,  исламдық  терроризм 
деген  сияқты  ҧғымдар  ҿте  кҿп  кездесіп  келеді.  Бҧл    арда  ҿзара  синонимдес  немесе 
ҧқсас терминдер ретінде қарастырсақ онда  : 
 
-
бір тҥрі бҧл —
 
діни экстремизм,
 
терроризмді де алдына қойған мақсатына байланысты діни терроризм деп бҿліп 
кҿрсетуге  болады:  дін 

 
фундаментализм 

 
экстремизм 

 
терроризм  яғни,  діннен 
басталған ҧғым дҧрыс сараланбауы нҽтижесінде, яғни теріс жолмен кете отырып, бір
-
бірінен асып тҥсетін, асқынған, теріс мағынаға ие болып отыр. 
 
Яғни,  теріс  ҧғылған,  тҥсінілген  діннен  фундаменталдық  кҿзқарас  одан  ҽрі 
фанатизмдік  дҽрежеге  жеткен  ой
-
пікір  іс
-
ҽрекеттерге,  яғни  экстремизмге,  ал  ол  болса 
терроризмнің  бір  бҿлігі  ретінде  террористік  актілерде  ҿз  орнын  табады,    осы  жерде 
діннің орнында басқа да мақсат
-
мҥдделер қарастырылуы ҽбден мҥмкін. 
 
Тҥйіндеме
 
Мақалада  автор қазіргі  уақытта терроризм, экстремизм шеңберінің барған сайын 
кеңейтіп  келетіндігіне  тоқталады.  Ҿскелең    ҧрпақ  біліміне  жаңа  қоғамды  сипаттайтын 
жаңа  анықтамалар  мен  терминдердің  қажеттігі,  барлау  қызметкерлері  мен  саяси 
басшылар  ҽртҥрлі  террористік  топтардың  ҽртҥрлі  кҿзқарастарын,  ниеттері  мен 
мақсаттарын алдын
-
ала кҿре білуге ҥйренулері тиіс
.          

 
162 
 
ҚҰҚЫҚ  ЖӘНЕ  БІЛІМ 
ПРАВО И ЗНАНИЕ
  
     
№1 (72) 2014
 
 
Резюме
 
В    статье    автор    обращает    внимание    на    то  ,  что  в      настоящее    понятие  
экстремизм  и    терроризм    заполняет    пространство,  и    необходимо    молодому  
поколению    знание      о    терроризме    и    экстремизме,  новых  справочных  и  
терминологические    словарных    знаний,    предупреждение  взглядов,    целей  и  задач  
группировок, компаний и др. с иными  взглядами и понятиями.
 
 
Summary 
In  the  article  the  author considers expansion  of  terrorism  extremism recently. The 
growing-up youth has to know  new  definitions and   terms  that  explains  new society,  and  
also  opinion,  
purposes  of  prospecting  employees’  and  political leaders
, various  terrorist  
groups. 
Литература
 
1. 
Назарбаев Н.А. Эпицентр мира. 

Астана. Елорда. 2001. 

294с.
 
2. 
Назарбаев  Н.А.  Казахстан  2030.  Процветание,  безопасность  и  улучшение 
благосостояния всех казахе ганцев: Послание Президента страны народу Казахстана // 
Вечерний Алматы. 
- 1997. - 
ІЗокт. 

С. 1
-8. 
3. 
Назарбаев  Н.А.  Казахстан  на  пути  ускоренной  экономической,  социальной  и 
политической  модернизации:  Послание  Президента  страны  народу  Казахстана  // 
Алматы: Атамҧра, 2005. –
 
48 стр.
 
4. 
Декларация о создании Шанхайской организации  сотрудничества. Шанхай. 15 
июня 2001 г. В кн.; Национальная безопасность: итоги десятилетия. Сб. документов и 
материалов. 

Астана: Елорда, 2001. 

С. 442
- 446. 
5. 
1
 
Курс советского уголовного права. Общая часть. Москва, 
- 1968. - 
189 с. Т.1. 
СМ. 304.
 
6. 
Қазақстан  Республикасының  Президенті  –
 
Елбасы  Н.Ҽ.Назарбаевтың 
«Қазақстан
-
2050»  Стратегиясы  қалыптасқан  мемлекеттің  жаңа  саяси  бағыты»  атты 
Қазақстан халқына Жолдауы

Астана: Елорда, 2014 ж. қаңтар
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
163 
 
БИБЛИОГРАФИЯЛЫҚ  ДАЙДЖЕСТ  
БИБЛИОРГАФИЧЕСКИЙ  ДАЙДЖЕСТ 
№1 (72) 2014
 
 
 
БИБЛИОГРАФИЯЛЫҚ ДАЙДЖЕСТ
 
 
М.М

Туткушова,
 
ААҚ «Ӛрлеу» орталығының филиалы
 
ББЖ КБАРИ  кітапхананың  маманы 
 
 
Қҧрметті  оқырман,  сіздерді  біздің  библиографиялық  дайджест  бетінде  
Қазақсандық    жҽне  шет  елдік  педагогикалық  ҽдебиеттерінің    жаңалықтарымен  
танысуға  шақырамыз.
 
Қазақстан      Республикасы    педагогикалық    мамандықтар  бойынша 
ЖОО
 
ҧстаздарының 
біліктілігін 
кӛтеру 
бағдарламасы 
бойынша 
әдістемелік нҧсқаулар.

Алматы, 2013 
-
118б. 
 
Қазіргі  заман
 
талабына  сҽйкес  жаңа  тиіптегі  мектеп  оқытушыларын 
даярлау жҽне педагогикалық институттар ҧстаздары жаңа қаблеттер мен сапаға 
ие болулары керек. Олар: Кҽсіби, педагогикалық, коммуникативтік, ҽлеуметтік 

экономикалық қабілеттілік жҽне рухани –
 
имандылық сапасын негізге алу керек. 
Осы  нҧсқаулықта  білім  беруде  мектептерді  жетілдіру  жаңа  формация  жҥзеге 
асыру жҽне білікті ҧстаздар қҧрамын даярлау туралы айтылады.
 
Деңгейлік бағдарламма  орталығы 
 
Кембридж  университеті  бағдарламасының  негізінде  тренерлердің 
тәжірибе алмасу шеберлер сыныбы . –
 
Алматы, 20
13,-
32б.
 
Центр уровневых программ
 
Мастер  –
 
классы  по  обмену  опытом  тренеров  по  программе 
кембриджского университета. –
 
Алматы, 2013 
-
32с.
 
Бҧл  нҧсқаулық  институтың  деңгейлік  бағдарламалар  орталығының 
тренерлері  ҿткізген  шеберлік  сыныптар  педагогтардың  біліктілігін  арттыру 
жҥйесінің  қазіргі  талаптарына  сай  білім  беру  ҥдерісін  ҥнемі  дамытып  отыру 
туралы  айтады.  Оқытудың  саапсын  арттырудың  жҽне  білім  беруді  дамытудың 
негізгі  белгілерінің  бірі  –
 
ҽдістемелік  деңгейді  жанартып  жҽне  жетілдіріп  отыру 
туралы баяндайды.
 
Абдрасилова  Б.А.  «  Ҧлттық  қҧндылықтарды  оқу  –
 
тәрбие  жҧмысына 
пайдалану» 

Алматы, 2013

90б.
 
Ҧсынылып  отырған  ҽдістемелік  қҧралда 
 
қай  заманда  болмасын  кез  –
 
келген халық сонау ата 

бабаларының салт
-
дҽстҥрлерінен, қолҿнерінен жиып –
 
терген  мол  тҽжірибесін  кейнгі  ҧрпақ  тҽрбиесіне  пайдаланып,  оларды  еңбекке, 
ҿнерге  баулып,  ҿзінің  ісіне  мҧра  бола  алатын,  ҿмірін  жалғастыратын 
салауатты,саналы адам тҽрбиелеп ҿсіруді алдына ҥлкен мақсат етіп қойған.
  
Ҧмыт  болып  бара  жатқан  қазақ  халқының  ҽдет  –ғҧрып,  салт  –
 
дҽстҥрі, 
қолҿнер  оның  тҽрбиелік  маңызын  оқырмандарға  таныстыра  отырып  одан  ҥлгі 
алу,  асыл  мҧраларға  мҧрагер  болу  жҽне  адамзаттық  қҧндылықтарды    тҽрбие 
беруге пайдалану туралы айтылады.
 
Жҥнісханова  Қ.Қ.  12  жылдық  білім  беру  жағдайындағы  әдістемелік 
қызмет. –
 
Алматы. 2013 
-
39б.
 
Бҥгінгі  қоғамда  ең  ҿзекті  мҽселенің  бірі  –
 
ҽлеуметтік,  экономикалық 
ҿзгермелі жағдайда ҿмір сҥруге дайын болып қана қоймай, сонымен қатар оны 
жақсартуға ықпал ететін жеке тҧлғаны қалыптастыру. 
 

 
164 
 
БИБЛИОГРАФИЯЛЫҚ  ДАЙДЖЕСТ  
БИБЛИОРГАФИЧЕСКИЙ  ДАЙДЖЕСТ 
№1 (72) 2014
 
 
Бҧл тҧлғаға қойылатың  талаптар: шығармашылық, белсенділік, ҽлеуметтік 
жауаптылық, жоғары интеллектілік, терең білімділік жҽне кҽсіби шеберлік. 
 
Ҧсынылып  отырған  нҧсқаулықта  білім  беретін  мектептерде  атқарылатын 
жҧмыс тҥрлері, ҽдістемелік қызмет моделдері жҽне қазіргі заман талабына сай 
жаңа  формация  мҧғалімін  қалыптастыру  жҽне  оның  ҽдіс  тҽсіл  жолдары 
ҧсынылған. 
 
Нарсеитова  Ф.С.  Оқушылар  арасында  қарым  –
 
қатынас  мәдениетін 
қалыптастыру. –
 
Алматы.2013 –
 
30б.   
 
Бала  тҽрбиесінде  ата
-
ана  мен  басқа  да  отбасы мҥшелерінің  тигізетін 
ҽсері   зор.  Алғашқы  қадам  мҥғалім мен ата
-
ана арасындағы байланыс дҥрыс 
жолға  қою  керек.  Ата  –
 
аналардың  кҿпшілігінде  педагогикалық,  психологиялық 
білім  болмағандықтан    ата 

аналарға  баламен    қарым  –қатынас  жҿнінде 
педагогикалық та, психологиялық та кҿмек берілуі керек.
 
Оқушыларда  қарым  –
 
қатынас  мҽдениетін  дҧрыс  қалыптастыру  ҥшін  ең 
бастысы мҧғалім мен оқушы арасындағы қарым –
 
қатынас дҧрыс жолға қойылу 
талабы туындайды. 
 
Ҽдістемелік  нҧсқаулық  сынып  ҧжымын  ҧйымдастыру,  ата  –
 
ана  мен  бала 
арасындағы қарым –қатынас, ата –
 
ана мен   оқытушылардың қарым –қатынасы 
туралы  айтылады.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
165 
 
АТАУЛЫ  КҮНДЕР  МЕН  ҚҰТТЫҚТАУЛАР 
ДАТЫ  И  ПОЗДРАВЛЕНИЯ
 
№1 (72) 2014
 
 
 
 

 
166 
 
Информационное сообщение о ежеквартальном журнале  
 
«Білім берудегі менеджмент
-
Менеджмент в образовании»
 
 
Ел  тарихының  ХХІ  ғасырдағы  аса  бір  кҥрделі  кезеңі  басталды.  Соның 
ішіндегі  маңызды  кезең,  қазіргі  заманғы  еңбек  нарығы  талаптарына  сҽйкес 
келетін  техникалық  жҽне  кҽсіби  білім  берудің  тиімді  жҥйесін  қалыптастыру. 
Білікті,  отандық  кадрларды  даярлау,  елді  индустрияландыру.  Жоғары  білім 
берудің деңгейін ҽлемдік стандарттарға жеткізу, ҿмір бойына тиімді оқу жҥйесін 
қалыптастыру.  «Білім  берудегі  менеджмент»  журнал  беттеріне  жарық  кҿруге 
тҥскен материалдар мазмҧны осы талаптарды кҿрсетеді.
 
 
Журнал  бетіндегі 
«ХАБАРЛАР  МЕН  ДЕРЕКТЕР,  ИНФОРМАЦИЯ  И  ФАКТЫ», 
«БАСҚАРУДАҒЫ  ЖАҢА  КӚЗҚАРАСТАР,  НОВЫЕ  ПОДХОДЫ  В  УПРАВЛЕНИИ»,  «ТӘРБИЕ  
ТАҒЫЛЫМДАРЫ,  ВОПРОСЫ  ВОСПИТАНИЯ»,  «ҒЫЛЫМ  ЖӘНЕ  БІЛІМ,  НАУКА  И 
ОБРАЗОВАНИЕ»,  «БІЛІМ
 
ФИЛОСОФИЯСЫ,
 
ФИЛОСОФИЯ  ЗНАНИЯ»,
 
«ИНКЛЮЗИВТІ  БІЛІМ 
БЕРУ,«ИНКЛЮЗИВНОЕ  ОБРАЗОВАНИЕ»,
 
«ҒЫЛЫМ  ҦСТАЗ  НАЗАРЫНА,  НАУКА  В  ЖИЗНЬ 
ПЕДАГОГА», 
«
E-LEARNING-
ЭЛЕКТРОНДЫҚ 
ОҚЫТУ, 
E
-LEARNING-
ЭЛЕКТРОННОЕ 
ОБУЧЕНИЕ»,
 
«ҒЫЛЫМ  МЕН  ТӘЖІРИБЕНІҢ  ИНТЕГРАЦИЯСЫ,  ИНТЕГРАЦИЯ  НАУКИ  И 
ПРАКТИКИ»,  «БІЛІМ,  ОБРАЗОВАНИЕ»,  «ҒЫЛЫМ  ЖӘНЕ  БІЛІМ,  НАУКА  И  ОБРАЗОВАНИЕ», 
«КӘСІПТІК ШЕБЕРЛІКТІ АРТТЫРУ, ПОВЫШЕНИЕ ПРОФЕССИОНАЛЬНОГО МАСТЕРСТВА», 
«ЖАҢА  ТЕХНОЛОГИЯЛАР,  НОВЫЕ  ТЕХНОЛОГИИ»,  «БИБЛИОГРАФИЯЛЫҚ  ДАЙДЖЕСТ, 
БИБЛИОРГАФИЧЕСКИЙ 
ДАЙДЖЕСТ», 
«РЕСПУБЛИКАЛЫҚ 
ІС
-
ШАРАЛАР, 
РЕСПУБЛИКАНСКИЕ  МЕРОПРИЯТИЯ»,  «АТАУЛЫ  КҤНДЕР  МЕН  ҚҦТТЫҚТАУЛАР,  ДАТЫ  И 
ПОЗДРАВЛЕНИЯ»,  «БІЛІМ  БЕРУДІҢ  МӘСЕЛЕЛЕРІ,  ОЛАРДЫ  ШЕШУ  ЖОЛДАРЫ, 
ПРОБЛЕМЫ  ОБРАЗОВАНИЯ,  ПУТИ  ИХ  РЕШЕНИЯ»,  «ББЖКБАРИ  ҦСЫНАДЫ,  РИПКСО 
РЕКОМЕНДУЕТ», «МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛДІ ҚОЛДАНУ ІС ЖҤЗІНДЕ, ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ЯЗЫК 
В  ПРАКТИКЕ»
 
т.т.
 
айдарлар  мазмҧны  отандық  педагог  кадрлардың  біліктілігін 
арттыру  ҚР  «Білім 
 
беру  туралы»  Заңы,  ҚР  Президенті  Н.Ҽ.  Назарбаевтың 
«Қазақстан –
 
2050 стратегиясы, Қалыптасқан  мемлекеттің жаңа саяси бағыты» 
атты  Қазақстан  халқына  2012  жылдың  14  желтоқсанындағы  Жолдауы,  2011
-
2020  жж.  ҚР  Білім  беруді  дамытудың  мемлекеттік  бағдарламасы  АҚ  «Ҿрлеу» 
Біліктілікті  арттыру  ҧлттық  орталығы»  стратегиясын  жҥзеге  асыру  бойынша 
2012-
2016  жж.  Дамыту  жоспары,  Қазақстан  Республикасы  ЖОО  педагогикалық 
мамандық  оқытушыларының  біліктіілігін  арттыру,  елді  индустрияландыру 
жоспарларымен сҽйкес екендігін кҿрсетеді. 
 
Журналға  ҚР  Мҽдениет  жҽне  ақпарат  министрлігінің  «Ақпарат  жҽне 
мҧрағат  комитетінің» № 13497
-
Ж
   
жҽне  № 134
69-
Ж тіркеу куҽліктері берілген 
жҽне  Қазақстан  Республикасы  Білім  жҽне  ғылым  министрлігінің  Білім  жҽне 
ғылым  саласындағы  бақылау  комитеті  есебінде,  халықаралық  (ЮНЕСКО, 
Франция,  Париж  қ.)  сериялық  басылымдарды  тіркейтін  халықаралық 
орталығында тіркелген жҽне 
ISSN 2226-1176  
номері
 
берілген,
 
диссертациялық 
зерттеулердің нҽтижелерін басып шығаратын басылымдар  тізіміне еніп отыр.
 
 
«Менеджмент в образовании»
-
«Білім берудегі   менеджмент»
  
Филиала  АО  «НЦПК  «Ҿрлеу»  «Республиканский  институт  повышения 
квалификации  руководящих
  
и
 
научно  –
 
педагогических  работников  системы 
образования  Республики  Казахстан,  начало  издания  с  1996  года,  Первичный 
постановочный №476  издания. Постановке на учет ППИИА МКиИ РК №
  13497-
ж   2013 г
 
и  № 134
69-
Ж  
 
«Каталог  портфолио»
  
ISSN - 2226 

 
1176, Выходит ежеквартально,  4 раза в год
 
Импакт  –
 
фактор
 
(КазБЦ)
-
заключен    договор    с  АО    «НЦНТИ»РК    по 
вхождению  в  Единую  Электронную  Библиотеку  для    получения  бесплатного 
 
доступа  к ресурсам базы данных SpringerLink
 
и к базе данных WebofKnowledge 
(ThomsonReuters).  Подготовлены  документы  в  Комитет  по    контролю  в  сфере
  

 
167 
 
образования  и  науки  МОН  РК  для    включения  журнала  в  перечень    изданий,  
рекомендуемых  Комитетом  для    публикации    основных    результатов    научной  
деятельности.
 


жүктеу 5.01 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет