Сыц Сендер к осталайи ык, сықдсф



жүктеу 288 Kb.
Pdf просмотр
бет1/2
Дата01.06.2017
өлшемі288 Kb.
  1   2
10537

іл$и

ч.  дә/и.

Щ0-

тагац

конош

41 


т щ }

әкім  <к>  ^ ^ р д Е І^ ^ Н ^ Е Іід д і г а і Я ' Ш : " і п М   Пі  *

Ш Х Х Ш .

Ш

Я0’ 

ЛЯК* 

~

'   '&&<■  қаржьігер.  4-  мш   Асца(і  +   мын  крфлыз Т й м   бастык,  \  



'еің д ф .  Ж іңйнке қама/і:~ә І  ұ  в е іс  г  Віпісш к  4- у   -Ғ  д ь щ / діқ ^ 

Щт+- ым  (м ой  ф лаг)  у +   лсф.  (я д ы )  М енің  атым  №.  д . и м  

иайы ндалды .  Ои ийоен ш ыкмьі. М еи. экономист  4-  пш^дэ^гае/ь  4- 

амист  4-  сің  Лск/Ці  +   сыц  Сендер  к^осталайи ык,  сықдсф.

'емейде  нііфады.  су  +  *а  (&  вод у) /гу  4-  дан  (  из {годлйШ му

• •  е й ........ 6е?  Ж еңіздің  еды  салқмн  екен.  Ои  әкім  боиып  тагаи



к  4-  м ін  Лсца/г  4-  м м н  к/л/ш аз  4*  £мн  Заапьщ  +   пын  Сен  эмии 

щатар: а і  ц ө е к г   Ет іст ік+ д   +' ды ң / д ің М енің дос  4-  ыЖ ] 

а л ) 

д   +   л ф   (яды )  М енің аттм Л£; .и . .им ахан.  Саиемет. .--£&

{  ших ты .  тАіен.  экономист  4-  пін  дәігііеіг  4"  м ін   қпр.гуң?*^  +   м  

'  Йьң  Сендг/і 

Қостанайиык,  сықда^і /с ің д ф  .  Ж іңіиисе к/она 

бу  +  *а  ( 4  воду) /гу  4-  дан  ( и з / года)   ту  4-  мм  (м ой <£.

'тік  Ш

*£Н экономь

сц  -$■  ш   (  £  в о д у ) / у   4-

1: 


'"

 и’' 


14Щ6Ш екен

х

  ' 


бын.  Заст.

Ш тЖ Щ І

гтым  №. .у

4* 


т н дә/й\ 

°^НЛ/ис 


йиық  сықдсц

(~ из]ю д а) 

&ОЯШІ Иіагай

\іздің  суы  самцлн  екен.  Ои  әкім   іольиг  жа&айындалды.  Ои  цйдея

 

• 



~  м ін  ^ Һ

уг

Н

і

мын  крф*ыз  4-  £ын  басіпық  +   пы л  Сен экономист  +   сщ  Л ск/ф   +~сьщ  Сендер  ^ __ 

— 

Ж іңиШ е *



ам ст й.  + у   +   дың /  дің  М &аң дос  4-  ым  Семейде м ф ады .  сд  4-  *а  ( і  бодд) Цу  Ч-  .  •  .  (  из р о д а )  ту  + іым  (м ой ф, 

ы /  Л іенің  атым  Қ  .-ф  им ахан  .  СаАемет  -  сіз . . .  ;  6е?  7/іеңіздің  суы  салқын  ем-ен..  Ои  әкім   Зоиыл  ш ш гйындалды  - 

ьЩн  экономист  4-  нін дә/игер  4-  м ін  к/фжьшф,  4-  м ін  Л скар  4-  м ин  қы(ігыз  +     +   пын  Сен  экономист  4-  Ың 

Щі  Қостанаймлқ  сьіқдар. / Ықдеіг.  Ж іңіш хе қат а/і:_ә і  і/ ө  е к  г  Етістік  + у   +  дың / д ің   М енің дос  4-  ым  Семейде ту/н 

У

9У ) ҺУ 

9 °*   (

)

  ши 4-  ым.  /.и лй  гһллт)  и  4-  ууяб  /.а лы )  .Млнім  пш нм  У.  и  ім пу/зн  Смемет  .сіз  ....... <£е?

ъін  екен.  Ои  әкім   Ахш п 

АСТАНА  2 0 1 2  

1" 

ъае

/1

  4-  м ін  Л сқі



Щ1Ш ******

  р   *•■■---•  -  • 



ОН

 



-н  у   4-  дың  /  дсқ  М енің  дос  4-  мм  Семейде тиһааы \  си  4- 

/  €  €оаи) һ и   4-  о а л  (  и з һоаа)  ти  +  ым  /м о й  л л т )


УДК 

811.512.122(036) 

ББК  81.2қаз-2я2 

Қ 17


Қазі

ақпарат  мш

министрлігі« 

/ Ь   і ( .

П ікір жазғаі 

А.М. Алдаш, 

О.С. Жубаев

Қ 1 7 Қ а за қ т

Г.Қ. Досмам 

Астана: 

¥ лт 

І5ВЫ 978-60

ішты Қазақстан Республикасы Мәдениет және 

Қазақстан  Республикасы  Білім  және  ғылым 

кеттік қазыналық кәсіпорны әзірледі

М.С. Жолшаева,

/А вторлары:

ва

Гра



Анықтағыш 

құрылымда] 

жаттығулар 

қағидаты боі

іемесе  екінші  тіл  ретінде  үйренуге  арналған. 

іеді.  Күнделікті  өмірде  ж иі  қолданылатын 

Д.  Қазақ тілінің әрбір  ф ам м ати калы қ элементі 

*•. атысты жаттығуларды «осында және дәл қазір» 

рдың жауаптары беріледі.

Грамотетичсскии сираиичии». предназначен дли изучения казахского языка как иностранного или как 

второго  языка.  В  справочнике  дан  функциональный  аспект  грамматики  языка.  С  помощ ью   часто 

употребляемых  языковых  конструкций  разъясняется  грамматика  казахского  языка.  Каждый  элемент 

грамматики  закрепляется упраж нениями. Пользователь языка имеет возможность выполнять упраж нения по 

принципу «здесь и сейчас». Ко всем упраж нениям  прилагаются ответы.

-В В Ы  928-601-7185-60-2

б81.2Каз 

637569 

Қ17 


Қазак тілінің грамматикалык

1  Щ   -*  А Л



\)

Үіәдениет және ақпарат 

рлігі Тіл комитеті, 2012 

әне гылым министрлігі 

орталыгы» РМҚК, 2012


1-сабақ

2-сабақ


3-сабақ

4-сабақ


5-сабақ

6-сабақ


7-сабақ

8-сабақ


9-сабақ

10-сабақ


11-сабақ

12-сабақ


13-сабақ

14-сабақ


15-сабақ

Кіріспе


Құрметті, Тіл үйренуші!

Қазақ тілінің дыбыстары. 

Дауысты 

дыбыстар 

Звуки казахского языка. Гласные звуки

Дауыссыз дыбыстар 

Согласные звуки

Қосымшалардың жалғануы 

Присоединение аффиксов

Зат есім. Ж алпы, ж алқы  есімдер

И мя существительное. Собственные, нарицатель ные имена

Тәуелдік жалғауы 

Притяжательные окончания

И елік ф орма 

Форма  принадлежности

Септік жалғауы. Атау септігі

окончания. Именительный падеж

Ілік септігі 

Родительный падеж

Барыс септігі 

Дательный падеж

Тәуелдеулі барыс септігі

Притяжательная форма дательного падежа

Табыс септігі 

Винительный падеж

Т әуел деул і табыс септігі

Притяжательная форма винительного падежа

Ж атые септігі

Местный падеж

Тәуелдеулі жатые септігі 

Притяжательная форма мес/гного.

Шығыс септігі

Исходный падеж

* ты н дағы   ПМ У-д|ң

• /іо м и к  С.Бөйсөмбае 

гтындағы ғылыми

К І Т А П Х А Н А С Ы

*

О



10

12

16



18

22

Зат есімнің грамматикалық категориялары. Көптік жалғау 



Грамматические категории имен существительных. Аффиксы

множественного числа

28

33

36



40

42

46



49

53

56



58

17-сабақ

Тәуелдеулі шығыс септігі 

Притяжательная форма исходного падежа

18-сабақ


Көмектес септігі

Винительный падеж

19-сабақ

20-сабақ


21-сабақ

2 2 -с а б а қ

23-сабақ

24-сабақ


25-сабақ

2 6 -с а о а қ

27-сабақ

28-сабақ


29-сабақ

ВРШёеабақ 

^  31-сабақ

32-сабақ


33-сабақ

Тәуелдеулі көмектес септігі

Притяжательная форма винительного падежа

Жіктік жалғауы



*

Личные окончания

Жіктік жалғауының болымсыз түрі

Отрицательная форма личных окончаний

Сын есім. Саиалық және қатыстық сын есімдер

Имя прилагательное. Качественные и относительные имена 

прилагательные 

:•  -   Л 1

Сын есімнің ш ы райлары . Салыстырмалы ш ы рай

Степени имен прилагательных. Сравнительная степень

Сын есімнің күш ейтпелі ш ырайы 

Усилительная степень имен прилагательных

Сан есім. Есептік сан есім

Имя числительное. Количественные имена числительные

Реттік сан есім 

Порядковые числительные

Ж инақтық сан есім 

Собирательные числительные

Топтық сан есім 

Разделительные числительные

Болж алды қ сан есім

Пред пол ожите л ьные числ ител ьные

Бөлш ектік сан есім 

Дробные числительные

■\

Есімдік. Ж іктеу есімдіктері 



Местоимение. Личные местоимения

-

Сілтеу есімдіктері



Указательные местоимения

Өздік есімдіктері 

т 

*



Возвратные местоимения 

*  -


С ұрау есімдіктері 

- • • т  • • ‘ -

Вопросительные местоимения 

і

і..............!.................................. ..................................  .1................... I......



I

Белгісіздік есімдіктері 



Неопределенные местоимения

70

72



75

77

80



82

85

88



89

91

93



95

97

100



102

105


108

I  

36-сабақ


Болымсыздық есімдіктері

Отрицательные местоимения 

*

114


37-сабақ


Жалпылау есімдіктері 

Определительные местоимения

117



38-сабақ



Етістік

Глагол 


г

120


39-сабақ


Етіс. Өздік етіс

Залог. Возвратный залог 



г ' ^  

- \  л_ ^

123


40-сабақ


Өзгелікетіс 

2   л 



і

Побудительный залог 

I  | 

1

 

3 |  



К

126



41-сабақ


Ортақ етіс 

Совместный залог

128



42-сабақ



Ырықсыз етіс

Страдательный залог 

Д* 


чВяр

130


43-сабақ


Шақ категориясы. Осы шақ. Нақ осы шақтың жай түрі 

Категория времени. Настоящее время. Простая форма собственно­

настоящего времени 

132



44-сабақ


Өткен шақ. Жедел өткен шақ

Прошедшее время. Очевидно-прошедшее время 

:

136


1  45-сабақ

Жедел өткен шақтың қолданылуы 

Употребление очевидно-прошедшего времени

139



46-сабақ

Жедел өткен шақтың болымсыз түрі

Отрицательная форма очевидно-прошедшего времени

142



47-сабақ

Бұрынғы өткен шақ

Давно-прошедшее время

144


48-сабақ

Бұрынғы өткен шақтың болымсыз түрі

Отрицательная форма давно-прошедшего времени

147


49-сабақ

Нақ осы шақтың күрделі түрі

Сложная форма собственно-настоящего времени

149


50-сабақ

Нақ осы шақтың болымсыз түрі

Отрицательная-форма собственно-настоящего времени

153


51-сабақ

Ауыспалы осы шақ

Переходное настоящее время

157


52-сабақ

Ауыспалы осы шақтың болымсыз түрі

Отрицательная форма переходного настоящего времени

160


53-сабақ

Ауыспалы осы шақтың қолданылуы



ш

:

Употребление переходного настоящего времени

163

54-сабақ


Келер шақ. Болжалды келер шақ

Будущее время. Предположительное будущее время

166


55-сабақ

56-саба қ

57-саба қ

58-саба қ

59-саба қ

60-саба қ

61-саба қ

63-саба қ

64-саба қ

65-саба қ

66-саба қ

67-саба қ

68-саба қ

Мақсатты келер шақ 

Будущее время цели

Ауыспалы келер шақ 

Переходное будущее время

69-саба қ

70-сабак

71-саба қ

72-саба қ

Ш артты рай 

Условное наклонение

Қалау рай

Желательное наклонение

М ақсат мәнді қалау рай

Желательное наклонение со значением цели

Қимыл есімі (Тұйық етістік) 

Инфинитив

Есімше


Причастие

Есімшенің болымсыз түрі 

Отрицательная форма причастия

Көсемше


Деепричастие

Шылау. Ж алғаулықтар

Служебные слова. Союзы

-------------



Да/де,  та/те

 жалғаулық ш ылаулары 

Соединительные союзы 

да/де, та/те

Т ур и т , арцылы,  үиіін

 септеулік ш ылаулары 

Послелоги 

турит, арқылы,  үшін

Бірге,  цатар,  цоса

 септеулік ш ылаулары 

Послелоги 

бірге, катар,  коса

73-саба қ



Барысы,  кезі, іиіі, боііы

 септеуліктері 

Послелоги барысы, кезі, іші, бойы

Сияцты, секілді

 септеуліктері

Послелоги 

сияқты, секілді

169


172

Рай категориясы. Аш ық рай. Бұйры қ рай

Категория наклонения. Изъявительное наклонение. Повелительное 

176 



наклонение 

г. 


% ---  - -  я  

^

180



182

188


190

194


198

201


207

Көмекші етіспктер. 



Бол, ет,  к^ыл

 көмекш і втістіктері 

-Вс.-1.0^°/.а^ел.ЬН.Ы.е гла гсмы• Вспомогательные глаголы бол, 

ет,  қыл

Үсгеу


Наречие 

Й



Щ

 

у ф ж д ж



  -


  •

  -


  -

  -


 

'!* * *

  -


  -

  -


  -

  -


  »

  -


 »

  -


  -

  -


 

*

т \ +

&

т : т   -

  т

 т

  - г —


-

  -


  •

  -


  -

  -


Еліктеу сөздер 

'  '*"



Подражательные слова 

- - і / Я Н Ш н



----------------- 

. .  


.  

• 

■■•иІГШ Ш ЯД



209

215


218

221


224

Баиланысты,  сәйкесісай, бола

 септеулік ш ылаулары

Послелоги 

баиланысты, сэчкеЫсаи, бола 

'■

 

227



229

231


75-саба қ

76-саба қ

77-сабақ

78-саба қ

79-сабақ

80-сабақ


81-сабақ

82-сабақ


83-сабақ

84-сабақ


85-сабақ

86-сабақ


87-сабақ

88-сабақ


Модаль сөздер 

Модальные слова

89-сабақ

Модаль сөздердің қолданылуы 

Употребление модальных слов

90-саба қ



Тиіс, міндетті

 модаль сөздері 

Модальные слова 

тиіс, міндетті

91-сабақ


Бар, жоц,  иә

 модаль сөздері 

Модальные слова 

есть,  нет, да

92-саба қ

Көмекші есімдер (

іиіінде;  үстінде, астында) 

|  Служебные имена 



(іиіінде, үстінде, астында)

тіркесі 


Словосочетание

Сөздердің байланысу түрлері 

Типы соединения слов

Синтаксистік қатынастар 

Синтаксические отношения

Сөйлем мүш елері. Бастауыш 

Члены предложения. Подлежащее

Баяндауыш

Сказуемое

Сөйлемнің тұрлаусыз мүш елері 

Второстепенные члены предложения

Сөйлемдегі сөздердің орын тәртібі 

Порядок слвв в предложении

Сөйлем


Предложение

Сабақтас қүрм алас сөйлем 

Сложноподчиненные предложения

А ралас қүрм алас сөйлемдер 

Сложные предложения смешанного типа

О қш ау сөздер 

Обособленные слова

Бөгде сөз. Төл сөз бен төлеу сөз

I  Чужая речь. Прямая и косвенная речь

93-саба қ

Тыныс белгілері

Знаки препинания

238

241


243

245


248

250


252

254


256

258


261

264


Қ үрм алас сөйлем. Салалас қүрм алас сөйлем

0жен 


1ІЙ'

 Сложносочиненные предложения 

271


276

279


283

286


Жаттығу ж ауаптары

Ответы к упраж нениям



Қазақ тілі шетел тілі және екінші тіл ретінле оқьпуда грамматиканың орны ерекше. Тіл 

үйренуші тілді үйреиудіц алғашқы қадамыііда негізгі ірамматикалық күрмлымдардм үйрене 

бастайды және айтайын деген ойым қүрылымдық, стилистикалық гүргыдан дүрыс қүрылган 

сөйлемдермен  жеткізуге  талпымады.  Сондықтан  негізгі  тілдік  бірліістерді  жэне  олардың 

қолданылу ерекшеліктерін білу -  басты мәееле болып табылады.

■ ■ { ■ Ғ 3,РП таііда қазақ плін оқыту әдістемелерініц тиімді тасілдері айқындалып, қолданысқа

енгізілуде.  Қазақ  тілін  үйренуде  сөйлеу  әрекеті  арқылм  үйрену  үрдісі  тиімді  жол  ретінде

таңдалып  отыргаіідыгы  белгілі.  Алгашқы  қадамдарда,  кобіне  сөйлеу  арекетініц  сейлесім

түріне  көніл  бөлінетіні  анық,  тіл  үйренуші  тезірек  қазақ  тілінде  сөйлегісі  келеді.  Алайда

сойлеу  орекетішң  түрлерін  меңгеру  тіл  үйренушінің  түр.ц  дагдыларының  кдлыптасуыиа 

тікелей байланысты. 

'"■ '


V

-  іг


Грамматикалық  материалдьі  әртүрлі  қүрылымда  беру  жане  ж атіы плар  жүйесін 

соған  сәйкестендіру  арқылы  фамматикалық  дагдыны  қалыптастыруга  болады.  Мүндагы 

негізгі  маселе  -   тацдалып  алынган  фамматикалық,  материалды  мөлшермен  беру,  ягни 

қандай  колемде  жэне  қай  уақытта  беру  мәселесі.  Тілдік  бірліктердің  гурленуін  бәрін 

оірден жоне күрделі қүрылымдармен бірге үсыну -  тілдің фамматикасын тиімді  үнренуге 

кері  әсерін  тигізетіиі  анық.  Осы 



ретте

  машықтануга  ариалган  жаттыгулар  да  тілдік

ІЛСММІІІЛІі  к л . і і л п т ^ г і п і л  

__^  ___  _ _ _  * 

.  .  -.1-■ ?■-'

--*  —


і шилаЛША  аркылы

Г1ЛД1К ^үры-іьімным қалыптасуына ыкпал етеді. Бір такырыптың аясында болатын тіідік 

қүрылымның  бір  ү-іпсше дагдыланудьгң  мысалдары  мен  жатгыіулары  дал  сол  такырыпқа 

ұқсас  жагдаиларда  сол  үлгі  мен  тілдік  күрылымды  дүрыс  колдануга  сеіттігін  тигізеді,  осы 

арқылы фамматиканың табигатын түамуге үлкен мүмкіндік түындайды.

Үсынылып отырган қазақ тілін оқьпуга арналган фамматнкалық аныктагьшггың негізгі

"  ™   Меңгеруші  түлгаі,ын  бойыида  ^

 

үйреііу барысында  фамматиісалық 



қүрылымды қамтитын минимальды грамматикалык қорыіі қалыптасгыру.

Грамматикалық анықтагыштың қурылымы төмекдегідей:

2) ережеге сайкес мысал келтіріледі;

оаяидалады

3) 

әртүрлі  дағдылардын  қалыптасуына  ықпал  ететін  жатгыгулар  беріледі  және 



жапыіулардын үлгісі орындалып, көрсетіледі; 

У  Р 


р  вДІ  ЖӘне

ҚҮРЫ/ШМДЫ-  ТНІМЛІРек 



Я Й  

Үшін  келтірмген  жагдаяттарга  байланыста 

сүре і гер мен безендірулер оеріледі;

5) 


ж атты гу л ар д ы   о р ы н д а у  

барысында  «осында 

ж ә н е  

дал 


қазір» 

қапідасы  бонынша 

о

р

Г



^

; м


Т

^

Р



р; РеЛМВ 

ЯГН“  


-псы рм аларды  осы кұрадда

• 

------ -----



халыкаралык, Тджіриоелеріне негізделіп үсынылады;

турғыда тілді 

оқытү

I I

 

аНЫҚТаГЫШТЫҢ  өзіне 



тақырыбынан  басгап.  тіл

меңгеру деңгейін жетілдіре алады.



В  обучении  казахскому языку  как  иностранному  или  как  второму языку  грамматика 

играет большую роль. На начальных этапах личность, обучающаяся языку изучает основные 

грамматические  конструкции  языка,  стремится  излагать  свои  мысли  грамотными  с  точки 

зрения  структуры  и  стилистики  предложениями.  Поэтому  знание  основных  языковых 

конструкций, а также особенностей их употребления является основной задачей.

На сегодняшний день изучены и активно внедряются наиболее эффективные методики 

обучения  казахскому языку.  Очевидно,  что  одним  из  эффективных  путей  обучения  языку 

является изучение языка через речевую деятельность. На начальных этапах большее внимание 

уделяется  такому  виду речевой деятельности,  как  говорение,  так  как личность,  изучающая 

язык, стремится быстрее научиться говорить на казахском языке. Однако овладение видами 

речевой деятельности напрямую зависит от формирования разного рода речевых навыков.

Грамматический материал можно представить в разной форме, грамматические навыки 

можно сформировать посредством соответствующей системы упражнений. Основная задача 

заключается в выборе объема грамматического материала, то есть в какой период обучения и в 

каком объеме его представить. Представление всех языковых конструкций в сложной форме 

с  начальных  этапов  отрицательно  влияет  на  процесс  эффективного  изучения  грамматики 

языка.  Формированию  языковых  навыков  способствуют  тренировочные  упражнения. 

Употребление  определенных  примеров  речевой  деятельности  в  схожих  ситуациях 

способствует  формированию  и  закреплению  данных  языковых  конструкций.  Примеры  и 

упражнения для применения одной и той же языковой конструкции в рамках единой темы 

в схожих ситуациях способствуют правильному применению языковой структуры, посредством 

этого представляется возможность понять и овладеть элементами грамматики.

Основная цель предложенного грамматического справочника для изучения казахского

языка -  это формирование в процессе изучения языка минимального запаса грамматических 

единиц и структуры казахского языка.

Структура Грамматического справочника следующая:

1) для начала предложены правила, раскрывающие структуру языка. Правила излагаются 

доступным языком.



щ

2) далее приведены примеры, соответствующие правилам;

3)  также  даны  упражнения,  способствующие  формированию  различных  языковых 

навыков. В упражнениях приведены образцы их правильного выполнения;

4)  для  эффективного  восприятия  языковых  конструкций  приведены  картинки  и 

иллюстрации, соответствующие ситуациям;

5)  в  процессе  выполнения  упражнений  можно  использовать  справочник  в  качестве

рабочей  тетради  по  принципу  «здесь  и  сейчас»,  то  есть  дана  возможность  выполнить 

упражнение;

6)  подача  грамматического  материала  ошована  на  международном  опыте  обучения 

языку с позиции структурного и функционального аспектов изучения языка;

7) личность, изучающая язык, имеет возможность совершенствовать уровень владения 

языком, начиная с нужного для него раздела данного справочника.


«Қазақ тілінің  грамматикалық  анықтағышы»  -   қазақ тілінің  грамматикалық 

құрылымдарын түсінуге септігін тигізетін көмекші құрал.

«Қазақ  тілінің  грам матикалы қ  анықтағышы»  қазақ  тілін  практикалы қ 

тұрғыда  пайдалануға  бағытталған.  Әр  ереж е  түсінікті  тілмен  баяндалады  және 

оларға тілдік дағдыларды қалыптастыру үш ін бірнеш е ж атты іу беріледі.

Қазақ тілінің  әрбір  грамматикалық  қағидалары  сабақтар  арқылы  бекітілген. 

Сабақ  барысында  ереже  беріледі,  тілдік  құрылымның  жасалу  ж олы   арнайы  

қорш аумен ерекшеленіп,  тілдік қүрылымның жасалу жолы  бойынш а  мысалдар 

келтіріледі.  Одан  соң  тақы ры пқа  сәйкес  өз  бетінш е  орындауға  арналған 

ж атты іулар  үсынылады.  Суреттер  мен  иллю страциялар  тілдік  қүрылымды 

нақтырақ түсінуге көмектесёді. 



 *"

«Қазақ 


тілінің 

ф ам м ати калы қ 

анықтағышы» 

қ азақ 


тілінің 

тілдік 


қүрылымдарын қамтитын сабақтардан түрады.

Қазақ  тілінде  жиі  қолданылатын  қүры лы м дар  кесте  түрінде  берілген.  Бұл

кестелер  қалыптасқан  тілдік  дағдыларды  еске  түсірудің  тиімді  тәсілі  болып 

табылады. 

/  



V \.-Сү  - 



Ч'

Ж аттығулардың дұрыс ж ауаптары  қосымш ада берілген.

Үсыныльш отырған грамматикалық анықтагыш  қазақ тілін меңгеруге септігін 

тигізеді деген сеніммен қазақ тілін игеруде үдкен сәтгілік тілейміз!



впп

  Данный 

грамматический 

справочник 

казахского 

языка 


является 

спомогательным  пособием,  которое  пом ож ет  Вам  усвоить  грамматическую

структуру казахского языка. ‘

п Ра к ™


Т ™ Г ИЙ СПраВ° ™ ИК НапРавлен 

В 

Употребление казахского языка с 



к

3Ре ния - Ка*Д ое правило разъясняется доступным языком,

навыков  Р 

° 1  РаЗНОГ°   В

  УПРажнения  ® Й   ф орм ирования  речевы^

Каждый


В  ХОЛР  УППКПР  ,-тптоп 

отдельным уроком.

И н с тр у к ц и и  

ИЯ ЯЗВ 


^ ° С° бЫ  обРазования  определенной  язы ковой

к о ™


 

І Й І І   В  РаМКИ’ 



В

 

СП0С0бУ  образования  язы ковой 

конструкции  приведены  прим еры .  После  чего  предлагается  самостоятельно

э Л Л « т ИТЬ  у п р аж н ен и я'  К артинки  и  иллю страции  способствуют  более 

эф ф ективному усвоению языковых конструкций.

казахского языка

структуру

таблицах  приведены  частоупотребляемые  языковые  конструкции

закреплеГнияЯг Г а‘ 

^   Таблицы  предлагаются  как  эффективный  Г е г о д  

закрепления сформированных речевых навыков.

Правильные ответы к упраж нениям  приведены в прилож ении.

ГІІПС НаДеЖДОЙ на то' что представленный грамматический справочник булет 

способствовать изучению казахского языка, желаем Вам огромных  ™

^


Қазақ  тілінің  дыбыстары.  Аауысты  дыбыстар

Звуки  казахского  языка.  Гласные  звуки

ж у ан


твердые

Т

іуідің



 қ а т ы с ы н а   қ а р а й  

(по п о л о ж е н и ю  язы ка)

ж щ іш ке

мягкие


аш ы қ

широкие


Ж ақтың қатысына қарай

(п о  у ч асти ю  губ)

қысаң

узкие


еріндік

іубиые


Еріннің қатысына қарай 

(по степени раскрытия рта)

езулік

негубные


зерттеуші, әнші, әріптес, әкім, өндіріс

ж уай ү н д есім

Щ 

(созвучие тверды х звуков)



ж іңіш ке ү н д ес ім

(созвучие мягких звуков)

Қазақ тілінің дыбыстары 

дауысты

 және 


дауыссыз

 болып екіге бөлінеді.

Өкпеден  шыққан  ауа  ауыз  қуысында  кедергіге  ұш ы рам ай  ш ы ққан  дыбыстар 

дауы ст ы  дыбыст ар

 деп аталады. Қазақ тілінің дауысты дыбыстары: 



а, ә, е, о, ө, ү, ү, ы, і. 

Дауысты дыбыстар тілдің қатысына қарай 



жуан, жіцішке;

 ж ақтың қатысына қарай



ашык,  цысац;

 еріннің қатысына қарай 



еріндік, езулік

 болып бөлінеді.

В  казахском  языке  звуки  делятся  на  две  группы:  дауысты  дыбыс  (гласные  звуки) 

и 

дауыссыздыбыс(согласныезвуки). 



^

Звуки, образующиеся свободным потоком воздуха, не встречая преграды в виде органов 

речевого  аппарата,  называются  дауысты  дыбыстар  (гласными  звуками).  Гласные  звуки 

казахского языка: 



а, э, е, о, ө, ү, у,  ы, І.

 

г 



.• 

 I • 



1 Н

Дауысты  дыбыстар  делятся  по  положению  языка  на  жуан  (твердые)  и  жіңішке; 

(мягкие);  по степени раскрытия рта на ашық (широкие) и қысаң (узкие);  по участию губ 

на еріндік (губные)  и езудік (неіубные). 



к  

'

Сөз  құрамындағы  дыбыстардың  бір  әуезбен  айтылуы 



үндесім  цүбылысы

  деп 


а халалы . 

V  


1 

I  .  ;.! 

’ 

.  ,


Произношение  гласных в слове в созвуіюи называют сингармонизмом.

Қазақ тілінде сөздер бірыңғай ж уан не бірыңғай ж іңіш ке дауыстылардан тұрады

казахском языке « 10ва бывают либо с твердыми гласными либо с мягкими гласными.

ғалым, маман, ақын, домбыра, бұры ш



1. С өздерді ти іс ті баған дарға ж азы ңы з.

Впишите слова в соответствующую колонку.



сабщ,  ттл,  к;ала,  тақырып,  сөйлем,  олар,  күнделік,  пәтер,  Атыраи,  бөлме, 

орындық,  аппарат,  Астана,  дүкен,  Өскемен,  дэптер,  аспан,  терезе,  жігіт,  кеме 

Казахстан,  мектеп,  гүл,  алма,  көлік,  агаш,  шалбар,  жылк;ы,  энші,  цызана^

жуан ү н д есім

1.

2

.



3.

4.

5.



6

.

7.



8

9.,



10

.

11



.

12

.

13.

14.


15.

жщ іш ке ү н д есім

1. 

.МЫ.

2. М И


3  .   ....

4.

5 . 1.......



6

..........

т а

/

......................................

8.......

  9 


1  0

 

11.........



12..........

1  3 


1  4  .

1  5 


2. К ө п  н ү к т е н ің  о р н ы н а  т и іс т і д ы б ы стар д ы  қ о й ы ң ы з. 

Впиш ите соответствующие звуки вместо многоточий.

Менің атым -  Г.^лнүр. 

Меня зовут Гульну р.

Менің атым -  С ултан. 

Меня зовут Султан.



Қ...лым таза.

У меня чистые руки.

м е р


Мен к...лге барамын 

Я пойду на озеро.



а/е

ж

8 Л*


Мен Астан...да қалдым

Я остался в Астане.

Ол театрға к...лді. 

Он пришел в театр

...кем келді. 

Пришел отец.

С...кен университетте оқиды

Сакен учится в университете.

М...нау -  менің ұял... телефоным 

Это -  мой мобильный телефон.

Мен дәптерд... үстелге қойдым 

Я положил тетрадь на стол.



І м п і і у і і п і й и р п м і   *«* »* 

ш й т*

 ш  м ім м ц м і



ш*

Шт

»'»


■И

* ~ у « »



ш-  **

|?»‘ГЧ,>.-ИЦ

*..  імп»

« « и  


«  «%

ММІ


ш т

 „ , м


*«**  .  ч

«I

*40*м* ^АМкІ



АЯ

|Р«Г*


І'Ы

  ». і.-и %>‘тік

Л п м і

•** * 


* і 5

I  >»■** 

« ф

Ии»


4Ч #М І

Дауыссыз  дыбыстар

Согласные  звуки

Өкпеден  шыққан  ауа  ауыз  қуысында  сөйлеу  мүш елерінің  бірінің  кедергісіне 

ұш ы рап шыққан дыбыстар 

дауыссыз ды бы ст ар

 деп аталады.

Қазақ тіліндегі 

дауыссыз дыбыстар:

 б, в, г, ғ, д, ж, з, й, к,  қ, л, м, н, ң, п, р, 



с,

 т, у, ф, 

х, Һ, ц, ч, ш, щ.

Дауыссыз дыбыстар дауыс пен салдардың қатысына қарай 



цатац, үяң, үнді

 болып 


бөлінеді. 

х

Звуки,  которые  образуются  при  преодолении  различного  рода  преград  в  разных 



участках речевого аппарата, называются согласными звуками. 

|

Согласные звуки казахского языка: б, в, г, ғ, д, ж, з, й, к, қ, л, м, н, ң, п, р, с, т, у, ф, х, Һ, ц,



ч, ш> щ. 



1

"

Согласные звуки в свою очередь делятся на қатаң (твердые), уяң (звонкие), үнді (сонорные).



Қатаң

Глухие


П/ ф, к, қ, с, т, Ш, Щ, X, ц, ч

ІЙің


Звонкие

б, в, Г, Ғ, д , ж, з, һ

1   Үнді

Сонорные


м, н, ң, 

й, л , у,

 р

Ескерту:

  и,  у  дыбыстарымен  келген  бір  буынды  сөздерге  ж уан  да,  ж іңіш ке  де 

қосымша жалғанады. 

-  ^


Примечание:

 К  словам  со  звуками  и, у,  состоящих из  одного  слога,  присоединяются  и 

твердый и мягкий вариант аффиксов. 

- у -   \'т

жуан ү н д есім

(созвучие твердых звуков)

су+гя ( в воду)  ми+ы (его мозг) 

ру+дан

 ( из рода) 



бу+дан

 (из пара) 

ту

+ым

 (мой флаг) 



шу+лар

 (шумы)


ж щ іш ке ү н д есім

(созвучие мягких звуков)



ти+ме

 (не трогай) 



би+лер

 (танцы) 

ши+ге (к соломинке)

П,  к,

 |  дыбыстарына біткен сөздерге дауысгыдан басгалатын қосы м ш а жалғанса, 

ол дыбыстар үяңданып, 

б, г, г

 болы п өзгереді.

Мысалы: ж ауап + 

ым

 -  ж ауабьш , сұрақ + 



ым

 -  сұрағьш , көйлек 



+ і м -

 кей легш . 

Если последний звук основы глухой согласный 

п,

 кГ^^прибавляемы й к основе суффикс

или окончание начинаются с гласного, эти глухие звуки озвончаются: 

п-б,  к-г,  к-г.

Например: жауап + 



ым

 -  жауабьш, сұрақ + 



ым -

 сұрағы


м,

 көйлек + 



'ім

 -  көйлегш.



А р к к ц н д і й   і й б і т ш ,

Ж о л б ір ж т ій  қдйрапты -  

Қырйидай күшті қанатты.

Мсм жасгарға ссішкін!

Кшдеріиде от ойш р,

Сөздерінде жадын бар,

Жаннам қымбаг оларға ар,

Мен жасгарға сенемін!



(М. Жүмабаеч)

2. Ү


яіі

 дауыссыідарды бір сыэықпен, үнді дауыесыздарды екі сызықпен

О е л гіл е н п .

імм  по.гіеркіімшіем

1. Мен кітап оқыгац^ы 

жақсы коремін.

2. Бос кезімде спортпен 

шұгылданам ын.

3. Бақшада гүлдің  гур- 

тур! бар.



\£ Ъ 1 -ь 6 9 Ш

ІС.ТораАғмро* 

атындағы  ПМУ-дІн

академик  С.ВаЙсамбае 

атындағы  ғылыми

К І Т А П Х А Н А С Ь


3-САБАК

Қосымшалардың  жалгануы

Присоединение  аффиксов

Қазақ тілінде қосымш алар сөздің соңғы буынына қарай жалғанады. Сөздің соңғы 

буыны  жуан  болса  -   жуан  дыбысты  қосымша,  жіңішке  болса  -   ж іңіш ке  дыбысты 

қосымш а жалғанады. 

11 ІЩ Й ИИ И И

В казахском языке аффиксы присоединяются к последнему слогу. Если 

последний слог 

слова  твердый,  то  к  нему  присоединяется  твердый  аффикс,  если  последний 

слог  мягкий  -

присоединяется мягкий аффикс. 

• ~

ж уан 


үндесім

ж іңіш ке 

ү н д есім

(созвучие твердых звуков)



(созвучие мягких звуков)

досым


нанға

асханасы


қаладан

дәптерім


үйге

мемлекетіңіз

кілемге

унта


Сондай-ақ, сөздің соңғы дыбысына да байланысты болады.

Так же присоединение аффикса зависит от последнего звука.

ҺЛ

а, э, е,  і,

 у, о, ы, 



р, у,  й

-лар/-лер

оқуш ыд 


ар 

ү й л е р

з, ж, л, м , н , ң

-дар/-дер

адамдар 

к

өлдер



п,  ф,  к



ц,  т, с,  ш,  щ, х,  ц,  ч,  Һ,  6,, в,  г, д



-тар!-тер

дост ар

мектептер

Бақытбек+ке

Бакытбеку

Төлеухан+ның 

у Толеухана

аг

9-

Айгүл+де

у Айгуль


Султанбек+ке

Султанбеку



әуежай+лар

аэропорты

елорда+дан

из столицы

тікүшақ+тар

вертолеты

Ақтөбе+ден

из Актобе

шекара+дан

из-за границы

я г

дай


ч|

жолсерік+пен

с проводником

А ралас  буынды  сөздерге де  (өзге  тілден енген)  қосымша  соңғы  буыннын  жуан- 

ж щ іш келіпне қарай жалғанады. 

оуынның  жуан-

К осі

Н Я  


Юве за,ІмствоваННЫХ из других языков слов, состоящих из твердых И МЯГКИХ СЛОГОВ

аффиксы также присоединяются в зависимое™ от твердости/мягкости последнего слога 

'

жуан ү н д есім  



(созвучие твердых звуков)

кітап+қа в 

книгу

М

герман+дық 



германский

жіңіш ке ү н д есім

(созвучие мягких звуков)

компьютер+лер 

компьютеры 

мүғалімдер+ге 

учителям

1. Т и істі қ о сы м ш ан ы  ж алғаң ы з. 

Присоедините нужный аффикс.

б а л а


(~лвр/-лер) 

К   (дети)

тау.....

(-га/-ге)

(в  гору)

Д О С

......


(-ым/-ім)

\

 

(мой друг)



ү н .......

(-нан/-ысн)

(из муки)

I


сүт....

(-та/-те)

 

і  ү  



бақ.....

(-қа/-ке)

(в молоке) 



{

 

(в сад)



өзен.....

(-га/-ге)

(на  реку)

кесте.......

(-дан/-ден)

(из таблицы) 

•  *

орындық.... .



(-тар/-тер)

(стулья)


ағаш ......

(-тап/-тен)

(из дерева)  *  •

2. С өйдём дегі сөздерге ти істі қ о сы м ш ан ы  ж алғаңы з.

К сювам в предложениях присоедините соответствующие аффиксы.

1. Конференция сағат 10-да бастала.^А . 

(-диі-ді)

2. Сенің  кабинет....... қайда? 



(-ыц/-ің)

3. Қ ы з....... сөйлесіп түр. 



(-дар/-дер)

4. Бейбітшілік күн....  1  мамырда. 



(-ы/-і)

5. Сіздің қызметкер............ келді ме? 



(-ыңыз/-іціз)

6. М ұраж ай қала орталығында орналас......



(-щан/-кен)

_ 7. Теледидар......... айтыс көрсетіп жатыр. 



(-даи/-ден)

8. Ғылым таппай мақтан......



(-6а/-беУ

9. Студент........ аудиторияға кірді. 



(-тар(-тер)

10. Кинотеатрда «Ж аужүрек мың бала» ф ильм і көрсетіл......



(~ды/-ді)

3. К ө п  н ү к т е н ің  о р н ы н а  т и іс т і қ о сы м ш а н ы  қ о й ы ң ы з.

Вместо многоточий вставьте нужные аффиксы.

Интернет желісін ж иі пайдалана.^А-?



(-М ыз/-м із)

Делегаттар Астанаға үш ақпен 

кел.... .......

(-ды/-ді)


Тоқтар Әубәкіров -  қазақтың тұңғыш

ғарышкер..... I 



(-ы/-і)

Біз жазда А лакөл...... демалдық.



(-да/-де)

Қазақстан.... көп ұлт өкілдері тұрады



(-даі-де)

4. Ж а л ға у л а р д ы ң  ж у а н  н ем есе ж ің іш к е  н ү сқ асы н  қо й ьщ ы з. 

Выберите твердый либо мягкий вариант окончаний.

1. Үстел....®. оның күнделігі жатыр.

.... табиғаты керемет.

3. Қызметтестер...... сенбілікке барды.

4. Еш қаш ан өтірік ай т.......

5. Қ ала...... сыртында демалыс орындары көп

Менің әпкем іссапар

(-ШІ-ге)

кетті.


З а т  есім.  Жалпы,  жалқы  есімдер

Имя  существительное.  Собственные,  нарицательные  имена

студент


министр

компью тер

сазгер

арм ан


жазушы

арыстан


мемлекет

Заттың атын, заттық ұғымды білдіретін сөз табы 



зат  есім

 деп аталады.

Часть  речи,  которая  обозначает  наименование  предмета,  понятие  предмета  называется 

зат ест (имя существительной).

 

Г*.- 



Н   I   ЙЙ'М'л1'  Н

Қазақ  тілінде 



кім?

  деген  сұрақ  адамға  қатысты, 



не?

  деген  сұрақ  заттарға, 

жануарларға, құбылыстарға т.б. қатысты қолданылады.

В казахском языке вопрос кім? (кто?) задается только по отношению к человеку, во всех

других  случаях  (по  отношению  к  предметам,  животным,  явлениям  и  т.д.)  употребляется 

вопрос-не? (что?), 

г 

^

Үқсас затгар  мен  қүбылыстардың,  ж ан-ж ануарларды ң  ортақ  атауы 



ж алпы  есім 

деп аталады. Мысалы: қала, кітап, білезік, сазгер, ғылым т.б.

Обобщенные  наименования  предметов,  явлений,  живых’ существ  называются  ж алпы

(нарицательные И

 существительные).  Например:  город,  книга,  браслет,  композитор,


наука 

и.д:


Жеке  адамның  аты-жөні,  жекелеген  заттар  мен  құбылыстардың  атауы 

жалқы 

есім

 деп аталады: Алматы, «Абай жолы», Жайық, «Қазақстан».

Конкретные  имена,  фамилий  людей,  наименования  предметов,  отдельных  вещей  и 

явлений называются жалкы есім (собственные имена существительные).

Жалқы есімдер бас әріппен жазылады.

Жалқы есімдер (собственные имена существительные) пишутся с заглавной буквы.

Жалқы есімдерге:

- адампьщ аты-жөні: Ахмет Байтүрсынүлы, Нұрғиса Тілендиев т.б;

- жан-жануарлардың аттары: Қүлагер, Тайбурыл, Бөрібасар т.б;

- мемлекет, кала, облыс, аудан аттары: Қазақстан Республикасы, Алматы облысы т.б.;

- жер-су, тау, кеше аттары: Атырау, Сарьдарқа, Үлытау т.б.;

-  газет-журнал, кітаптардың аттары: «Қазақ әдебиеті газеті», «Жүлдыз» журналы, 

«Ақсақ киік» күйі, «Сүлушаш» поэмасы т.б;

-  мекеме,  кәсіпорын  атаулары:  Халық  банкі,  Қазақ  Үлттық  техникалық 

университеті, «Хаи шатыры» кешені т.б;

- астроиомиялық атаулар: Күн, Ай, Үркер, т.б;

- тарихи окигалардын аты:  Ақтабан  шүбырынды,  Үлы Отан соғысы,  Желтоқсан 

оқигасы т.б;

-  лауазымдар  мен  атақтар:  Қазақсган  Республикашның  Президенті,  «Тардан» 

сыйлығының лауреаты т.б. жатады.

К жалқы есім откосятся: 

кл/’Ч* ‘г- 



- имена, фамилии людей: Ахмет Байтүрсынүлы, Нүршса Тілендиев и  і.д.;

- клички животных: Қу лагер, Тайбурыл, Борібасар и  г.д.;

- названия  государств,  городов,  областей,  районов:  Цазаксган  Ресиуб л и к асы,  Алматы

облысы и т х ;

- названия местности, озер, рек, гор, улиц: Атырау, Сарыарка, Үлытау и  г.д.;

-  названия  га ют,  журналов,  книг  •• Казак «хдебиеті  гаіеті»,  «Жу.цы>  журналы,  «Акслк

киіх» күйі, «Сулушаш» поэмасы и  г.д.;

-  названия  учреждений,  предприятий:  Халык  банкі,  каіак  ү.іттық  гехникалык

университет!, «Хан шатыры» кешені и т.д.; 

,

- астрономпческие названия: Кун. Ай, Үркер и  г.д.,*



- названия исгорических собыпін:  Акгаоан  шубырынды,  Үлм Отан соіысы, Желтоқсан

оқиғвсы и ТчД.;

-  названия  доз ж нос гей  и  іваііий:  Ка за кета н  РеспуЛликасынын  Президент!,  «Тарлан»» 

сыйлыгынын лауреаты и т.д. 

\  д


Әнші жаңа әндерін орындады. 

Певица исполнила новые песни.

НУ

Һ

п

)



М ария дубляж  бөлімінде істейді 

Мария работет в отделе дубляжа.

Серік Сэпиев -  Лондон 

олимпиадасы ны ң жүлдегері. 

Серік Сапиев -  чемпион лондонской

олимпиады.

1

Елш ілер өзара келісімге келді. 



Послы пришли к взаимному согласию.

Бүл  — «Баспана» комгіаниясының

қүрылысшысы.

Это —


 строитель компании «Баспана».

Ж арысқа бүркітш ілер қатысты.

В состязании участвовали охотники с

беркутами.



1. 

Кім? не?

 сұ р ағы н ы ң  қ а ж е т т іс ін  қойы цы з. 

Задайте нужный из вопросов: 

һ

&

ію

? что?

Қозы


Саға т

Ноутбук


О-іе?





•   •   •   •   •

•   •   •

•   •   •   •

Студент

9

I



I

»



I

I

9



0

|

|



|

I

|



9

9

і



I

9

I



Ақсақал

9

I



|

|

I



|

9

I



I

I

I



Д әптер

Биші


есім і  б а р   сө й л ем д ер д і

2. 


Ж ал қ ы   есім і  б а р   сө й л ем д ер д і  б ір   бағанға,  ж а л п ы  

екін ш і баған ға ж азы ңьіз.

Впишите жалқы есім в одну колонку, жалпы есім  - в другую.

ВИВ 


ЗСа КӨРНеКгі ҒаЛЬШЫ МарГ^ Лад Әлкей Хақанұлы -  Қазақсган шлымының

тарих,  әдебиет,  өнер,  археология,  э т а о ф а ф и я ,  геоф аф и я,  архитектура  сияқты 

алуан  саласында  өзіндік  із  қалдырған  ғалым.  Қазақстан  Республикасының  Ұлтгық

л а ^ е а т Т ЬппоЛ  

Қазақсган  Республикасыньщ  М емлекеггік  сыйлығының

лауреаты,  профессор  М арғұланның  «Ежелгі  Қазақсган  қалалары   мен  құрылыс

өнерінщ  тарихынан», «Орталық Қазақстанның ежелгі мәдениегі», «Қазақтың кш з үйі

ОНЫҢ ЖаСаУЬІ>>' <<Ежелп мәдениет куәлары» сияқты кітаптары -  туған өлкем ізіің  

тарихи-мәдени ш еж іресін зерделеген құнды еңбектер. 

4 4


ШЯШШШ

__1__|  |  .  ■■ ■■   Щ   |  ;  |  |

Ж алқы есім

Ж алпы  есім

.. 



-



--------------

д и к е й   с ^ а қ а н і^ ь і.

.......  



\

  ......  



£ и

I

I



3. С өздерге 

-ш ы і-иіі

 ж ұ р н а ғы н  қосы п, т и іс т і с у р е т ін  таб ы ң ы з.

Присоедините к словам суффикс 

и найдите к ним 

соответствующие картинки.

жазу.Жй*.

•/

Ъ

аударма.


балық

ж үргізу,  ,

домбыра

сату


бокс

теннис......

теңіз..

тіл,


4. К ө п  н ү к т е н ің  о р н ь ш а  т и іс т і сөздерді ж азы ңы з. 

Вместо м н о го то ч и й  в п и ш и т е  н уж н ы е слова.

Қ а ж е т т і сөздер: футбол шы, домбыраш ы, боксшы

жүргізуші, даяшы, шаңғышы

Бүл  Асхат.  Ол 10 жасында  1

- М

ш Ш

  болғысы  келді

13  жасында

болғысы  келді.  Қазір  Асхат  20  жаста.

Ол у н и в е р с и т е т а   оқиды.  Университетге 

7

Универсиадада Асхат



достары  көп

ретінде  алтын медаль алды

Сенбі,  жексенбі  күндері

ағасына  қонаққа  барады

Ал досы Бақыт

О

болып істейді



5. Әр суретке жалқы ееімді және жалпы есімді сөйлем құраңыз 

1 Іо каждому рисунку 

составьте ж а л қ ы  есім 

и 

ж а л п ы  есім.



..........£ к і  К-О-манданың

ойы нда.

ерексие  кө з г е   т ң с т і

I  Ч ' *


хоіск. еи и ііле р і  д е   о са и

і

^Ща и г а т

З а т  есімнің  грамматикалық  категориялары.  Көптік  жалгау

Грамматические  категории  имен  существительных.  Аффиксы  множественного  числа

Зат есім көптеледі, септеледі, тәуелденеді, жіктеледі. 



К ө п т ік  жалгау

 затгың біреу 

емес, бірнеше екенін білдіреді. Көптік жалғаулары: 

-лар/-лер,  -дар/-дер,  -тарі-тер.

Зат  есім  (имена  существительные)  моіут спрягаться  во  всех  грамматических 

формах.

Көптік  жалғаулары  (окончания  множественного числа)  обозначают,  что 



предмет не один, 

а

несколько.  Көптік  жалгаулары  (окончания  множественного  числа):  -л



ар/-лер,  -дар!-дер  -тар! 

гтер,

• - и



қаз

кеме


кемелер

гул


қаздар

гүлдер


©

доп


өрік

I •   %


 

%  #


д о п т а р

ө р ік тер

Н

 

квптік В



Я

 жалканбай-ақ кептік  мәнді  білдіретін  сөзлео  бао

В ^азахт - 

КүрШ' Сүт' мешз' ЖҮК* ы я н ,а у а  райы,  жүмыс,  тэртіп жэне т б

(песок),  күріш

 

ЯВ“



  ИеИСЧИ° ,Яемыми'  Например:  д а ,

(работа) и т.д. 

"

 



* ү к  (груз),  зиян  (вред),  ауараиы  (погода),  жүмые

Жагага ц ү м  үйілген.

 



Ш я Н

Күріштен т а м а ц  істедім.

 





жүктеу 288 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет