Ш еден ов Ө.Қ., Сағындыков Е. Н., Ж унісов Б. А., Байжомартов Ү. С., Комягин Б. И. Жалпы экономикалық теория



жүктеу 4.22 Mb.

бет9/47
Дата14.09.2017
өлшемі4.22 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   47

6.3.  КАПИТАЛ  МЕН  ИНВЕСТИЦИЯНЫҢ ҚОРЛАНУЫ

М атер и алд ы к  ж эн е  рухан и  и гіл ік тер   қ о ғ а м д ы қ   өндірісі 

токтамайды.  Күн сайын адам кандай да бір өнімді түтынады.  Қоғам 

гүгынуды  токтатпайды .  Д ем ек  өндіруді  де  тоқтатпак емес,  бірак 

тұтынатын  өнімдерді  унемі  ж анартып  отыру  қажет.  Өндірістін 

түракты жаңалану процесін ұдайы өндіріс дейміз. ¥дайы өндіріс жай 

және  үлғаймалы  болады.  Өндірістің  жыл  сайын  өзгеріссіз  ауқымда 

жанару процесін  жәй  ендіріс дейміз.  Өндірістің жыл сайын көбірек, 

үлғаймалы  аукымда  жанаруын  үлғаймалы  өндіріс  дейміз.  Осы 

үлғаймсілы  өнірістін есебінен  ондіріс аукымы все түседі.

Өндіріс  аукы мны ң осуі косы м ш а  күн есебінен жүзеге асады.

Мысалы. Айталык,  кәсіпкер жыл басында өндіріске 800 С. теңге 

акш а бірлігі — өндіріс  қүрал-ж абдығын  (түрақты  капитал  —  «С»), 

ал  жүмыс  күшіне  (өзгермелі  капитал  —  «V»)  —  200  V  теңге  ақша 

бірлігін жүмсайды. Ж ыл соңында өндірілген өнімнің күны мынаған 

тең:


800с + 

2 0 0


v + 

2 0 0


m = 

1 2 0 0


  ақш а бірлігі

Келесі  жылы  кәсіпкер  ендіріс  аукы м ы н  арттыруға  бел  буып, 

өндірісті үлғайтуға 

1 0 0


 теңге акдіа бірлігіғще косымша күнға жүмсап, 

қалғаны 


1 0 0

 теңге түтынуға кетеді.



80с + 

2 0


v —> 

1 0 0


m  (өндірісті үлғайтуға кетеді)

8

ООс + 

2

()

0



v + 

2 0 0


m = 

1 2 0 0


  тенге акш а бірлігінде

80

\

1 0 0


 тенге  (түтынуға  кетеді)

Тұракты және өзгермелі капиталдын арасында 

1 0 0

 теңге бірлігінін 



бөлігі олардың ара кдтынасына прапорционалды түрде жүзеге асады. 

Осы жағдайда бүл арақатынас 

4

С : іу  тең. Демек, тұрақты капитадды 



толыктыруға  80  т,  ал  әзгермелі  капиталды  толыктыруға 

2 0


  т 

жүмсалады.  Егер  косы м ш а  құн  нормасы  100%  денгейінде  калса, 

онда жыл  аяғында өндірілген өнім құны өсіп,  ол мынаған тең.

880с + 


2 2 0

v + 


2 2 0

m = 1320  тенге  акш а  бірлігі.

Егер келесі жылдын басында косымша құнды осылай белу процесі 

кайталанса,  онда  өндіріс  көлемі  тағы  да  артпақ.  Демек,  ұдайы 

үлғаймалы өндіріс  процесі жалғасып,  косымш а құнның бір бөлігі 

жыл сайын ф ункдионалды капиталға айналып отырады.  Косымша 



күнның капиталға айналуы капиталдын корлануын корсетеді.

Капитал корлануының факторлары:

~  косымша күнның нормасы;

~   кызмет атқаратын  капитал мөлшері;

-   еңбек өнімділігінін артуы;

-   қосымш а  құн  бөлігінің  корлану  және  түтыну  арасындағы 

пропроция.

Осы аталған факторлардын барлығыда  бір мезгілде жүзеге асады. 

Капиталдың  корлану  процесінде  о н ы ң   органикалы к  күрылымы 

немесе  капиталдын. күн  бойы нш а  (C:V)  кұрылымы өзгередк  яғни 

өндіріс күрал жабдығын (С) алуға жұмсалатын капитал тезірек өседі. 

Ал, жұмыс күшін (V) сатып алуға жұмсалатын капитал үлесі азаяды, 

себебі,  кәсіпкер бәсекелестік жағдайында кәсіпорынды техникалык 

жарақтандыруға  бары нш а  ұмтылады.  Капиталдын  техникалык 

күрылымы өзгеруінін нәтижесі  -  бұл С  мен  V арасындағы  ө з і е ,  

яғни өндіріс қүрал жабдығынын саны жұмыскер санына кать

Капитаддын корлану процесі екі түрде жүзеге асады.

1. Капиталдын, шоғырлануы;

2. Капиталдың орталықтануы. 

«„ййіиен

Капиталдың  орталыктануы  -   бұл  косымша  күннь

капитал молшерініц өсуі. 

я giniryi

Капиталдын орталыктануы дегеніміз б'рнеше^ка 

капИталдын 

жолымен ірілену процесін айтамыз. 

Осы  проце



81

о si  жоиылнды  немесе баскаларға  косылады.

Капитал  ортіілыкта нуы нын бірлен-бір түрі болған  акционерлік 

коғамнын  күрылуы  болып  табылады.  Капіггалдығі  шоғырлану мен 

орталыктануы  ондірістін шоғырлануына жағдаіі жасайды.  Өндірістін 



шоғырлануы  дегеніміз  ірі  кәсіпорында  барынша  өндіріс  кұрал- 

жабдығын,  жүмыс  күшін  ж әне  өнімді  шығаруды  бір  колға 

жүмылдыруды айтамыз.

Практикада  корлану  күрделі  қарж ыны  (инвестиция)  тартумен 

жүзеге  асады  Күрделі  каржы  (инвестиция)  — бүл  жана  кұрылыска, 

жабдыктауға, жумыс жасап  гүрған кәсіпорынды үлғайтумен техникалык, 

кайта жабдыктауға.  тұрғын-үй,  мәдени түрмыстык күры  іыска кеткен 

шығындар.

«Инвестиция»  немістін «invesition» деген сөзі және бүл кәсіпорынға 

(фирма)  пайда  табу  максатында  үзак  мерзімге  салынған  капитал 

молшерін көрсетеді.  Осы  гүрғыдан «инвестициялау»  күрделі каржыға 

карағанда  кең  мағына білдіреді.

Багыс  елдері  экон ом и калы к теория  мектептері  инвестиииялау 

ироиесін былай түсінген:  кез  келген  каржыны  жүмсаудьщ максаты 

гаоыс.  пайда  немесе  пайлалы лы к  табу.  Бүған  акция,  облигация, 

жинак,  сертификатгары ,  сактык.  жэне  зейнеткерлік  корға  жэне 

баскаларға жүмсалған  ш ығындар да жатады.

Инвестиция  кайнар  көзіне әнеркәсіл  кәсіпоры нының  кептеген 

пайдасы,  ірі банктердін еркін  акшалай  коры, түрғындардын, жинаған 

акш алары,  мемлекегтің  акш алай  каржылары,  яғни  мемлекеттін 

табыстары  (салык,  кеден  салығы  ж эне т.б.)  жатады.  Одан  барлык 

ш ы ғы ндары н  альш  гасталынады.  Түтынуға  кегпеген  барлы к 

ресурстар — жинакталған ресурстар болады. Олар инвестиция ретінде 

жана  кәсшорынды салуға, жол  қүрьыысына, денсаулык сактау, оку- 

ағарту,  мәдени  объектілеріне  бағытталады,  яғни  капиталды н 

корлануына жүмсалады.  Корлану теориясын  К.  Маркс «Капиталдын» 

оірінші  гомында  карастырады, онда капиталдын корлануынын мәні 

мен  механизм ін  аш ады ,  ол  өз  кезегінде  о н ы н   о р ган и к ал ы к  

күрылымын  езғертеді жене  жүмыссыздыкты тудырады.

Инвестиция  теориясын  ағылшын  экономисі  Дж.  Кейнс  өзінін 

«Енбекпен  камту,  пайыз жэне  ақшанын жалпы теориясы»  (1936 ж.) 

еңбегінде карастырды, онда ол  инвестицияны өндіріске жан бітіретін 

жоне  тиімді  сүранымғіың  басты  факторы  ретінде  анықтайды.

I

82


Инвестицияның өсуі үлттык табыстын үлғаюына,  әндіріске косымша 

жүмыскерлерді тартуға  ыкпал етеді, я ш и   жұмыссыздыкты жояды.

И нвестицияны н  тиімділігін  аныктау үшін  оларды  кол  жеткен 

нәтижелермен салыстыру керек.  Күрделі каржынынтікелей нәгижесі 

болып  негізгі  корды  іске  косу  болады.  Ал,  инвестицияны н  түпкі

нәтижесі үлтты ктабы сты ң өсуі болмак.



Инвестиция  тиімділігінің  артуы  дегенміз  ен  аз  инвестиция 

мелшерімен  нәтижесі  бір  өнімге деген  инвестициянын жеке  улесінін 

азаюында коғам үшін кажетті гірогрессивті өнімді шығаруды айтамыз. 

Инвестиция тиімділігін  арттыруға былай кол жеткізіледі.

—  и н вести ц и ян ы н   техн и к ал ы к   күры лы м ы н  жаксарту, 

үл 

жабдықтарға  шығындар оны н жеке үлесінің артуын  көрсетеді,



~   жүмыс жасап  түрған  кәсіпоры нда техникалык каруландыру 

мен  реконструкциялауға  ж әне  жана  күрылыстың  салын  ауыщи 

күрделі каржынын жеке үлесінің артуы;

—  жаңа  обьектілерін  салу  мерзімін  кыскарту.

Инвестиция тиімділігін  арттырудын басты  күралы 

т е х н и К с ^ 1*’1

н р о гр ес  б о л ы п   т а б ы л а д ы .  Ж а н а   т е х н и к а н ы   ен д ір у  

экономикалык тиімділігін аныктау кажеттілігін  каРастыраДЫ 

оны ң  пайдалы   ти ім д іл ігін ің   ескісім ен  салы сты рғанд' 

көрсеткіштермен  айкы ндалм ак:  маш ина,  станокт^!НгКуа^ й^ 

өнімділігі,  ондағы  деталдарды  дәл  ондеу  ж эне  т.  . 

он 


‘ 

пайдалы  тиімділігінің  басты  элеменгі  еңбек  қауіпсіздіг  , 

  ■


 

жасаудың  ыңғайлылығы,  енбек  тиімділігін  арттыру  жә

жеңіддету болып табылады.

Кәсіпоры н  мен  ф ирм а  тәжірибесінде  жана  гехника 

- •

мүмкіндігі жоғарьша керсетілген көрсеткіштермен ғана 



й

онда өндірілген өнімнін бағасы, өзшдік күны бойынша

Осындай кезде экономикалык тиімділікті есептеу үшін

көрсеткішті колданады:• 

.  юштаоым

~   жана техника үшін  күрделі каржыны  (инвести

мерзімі

Т   _  

К 

вн 

Э и г

83


мүндағы:  Т — күрделі  карж ы ны н  кайтарым  мерзімі:

КИІІ  —  өндірілгон  тех н и кан ы н   (ап парат,  прибор, 

жинакталған  жабдыктар және т.б.)  күиы  тенгемен;



Э ІІГ  —  жаңа  техниканы  ендіру  бойы нш а  жылдык

тиімділігі.

Егер  кай тары м   м ерзімі 

б ір кел кі  б олса,  он д а  бүл  кезде 

еалыстырмалы  вариант  тәсілі  керсетілген  ш ығындар  бойынша 

колданылады:



С +  Е н  ■

  К ин  —»  min  . 

мүндағы  С - өнімнің жыддық шығарымдылығынын өзіндік күны;



К ІШ

 

-  ж аңа  тех н и к ан ы   ен діруге  күрделі  каржы 



(инвестиция);

Е н 

-  тиімділіктін  нормативті  коэф ф ициенті  (жана 

техникаға жүмсалған әрбір тенгенің миним&тды жіберген қайтарымы).

Бүрынғы  КСРО-да жаңатехникаға нормативті  коэффициент сала 

бойынша 


0

.

1



-ден  0,5-ке  дейінгі  диапозонда  бекітілген,  ал  халык 

шаруашылығы үшін орташа — 0,15 болады.  Бүл минималды жіберген 

кайтарым  мерзімнің 

2

-ден 



1 0

 жылға  болатындығын  байкатады,  ал 

орташа 

6

 жыл шамасында.



Сондай-ак күрделі каржы тиімділігіне білімді,  ғылыми зерттеуді. 

окуды  инвестициялау  аркылы  кол  жеткізеді.  «Адам  капиталына» 

шығын жүмсау экономикалык өндірістік әлеуетін үлғайтады.

Накты, корланған капиталдын осуі сонғы  10 жылда индустриалды 

елдерге өмір денгейінін, материалды артуынын басты факторы болып 

огыр.  Бүгінгі  инвестиция  ең  жаңа  ендіріс  қүрал-жабдығының,  ен 

жана ғылым мен техниканын, негізінде еңбек өнімділіі іі іін артуына 

негіз  болады.  Сондықтан  да  бүгін  өндірілген  нәрсенің  көп  болігін 

сақтап ,  и н вести ц и ял асақ,  онда  б ізд ерд ін  ер тең   тұты наты н 

мүмкіндіктеріміз мол болмақ.



6.4.  КАПИТАЛДЫН, Ш ЕҢБЕР АЙНАЛЫМЫ 

ЖӘНЕ АЙНАЛЫМЫ

Капитал үнемі козғалыста болады.  Ол мынадай екі түрде болады: 

: ; ; ? Г ДЫК' 3аіТЬІК  және  ак-шалай.  Тауарлар  сатылады  -   акша

 



СОЛ  ақ^ аға тағьі да тауарлар  сатып  алынады  және

гағы солаи каиталана бермек.

84


Капитал өзінің  козғалысында  уш  сатыдан  өтеді.

Ақшалай түрі. 

Ө німдік  түрі. 

Тауарлы  түрі.

Л  Т 

"   Ж һ 



.........Ө .......... 

Т ' - А '

*•  Ө н.к.ж .

I  саты 


II  саты 

Ш  саты


Айналыс саласы 

(ендірістін 

айналым саласы

өнімдік сатасы)

Демек,  «...капиталды   козғалы с  ретінде  түсіну  керек, 

тыныштықтағы  зат деп 



емес».’ 

Сонымен 


капитал өз козғалысь 

калыпты жағдайда үш сатымен үш түрге ие болатьг. ақшалаи, вн« 

 

тауарлы.  Капиталдын қалыпты жағдайда  бір ФункиионаЛДЫ 

басқасына 

ауысуы  жэне 

онын 

бастапкы  түріне оралуы  капи

шеқбер айналымы дейміз. 

.  „йнаі1КІС,

Капитал  өз  қозғалысында  өндіріс  сатысына  және 

й

сатысынан өтеді.  Ол өз айналымын белгілі уакыт кезеңінде 

Капитал  шеңбер  айналымынын жеке  акті  ретінде  еме*7 

процесспен айналуын капитал айналымы дейміз.  арлык ав 

. 

капиталдын  осы  мерзімде  өндіріс  пен  айналыс  саты  ь 

жиынтык уақыты  -  капиталдын айналым уақытын кураиды.

Егер ж іш ды   (ж ы л-ж алпы  өлш см) уакыт —

^

 

ретіндегі өлшем деп,  «0»-әрп ім ен белгілесек^каи  ‘Р 



(іП11_

уақыт айналымын 

-  

«о^-әрпімен  кврсетіп, 

ш н а л ы м  

м ы н а ғ а н  

ерпімен  белгілесек.  о ш в  осы  к я н т л д ы н  ашальм  саны  мынағ

т е ң :„  = £  



4



Егер  капиталдын айналым уакыты  3  айды  күраса,  онд 

3

болып,  капитал бір жылда 4 айналым  жасайды. 



я й н а л ы м д ы

Өндіріске  каты саты н  әртурлі  қүрал-жа  ды к 

а й н а л ы м ы

біркелкі  жасалмайды,  сонды ктан оларды  негіз 

„ , гепмелі  деп 

деп  жіктейміз  (бүрын  капиталды  тұрақты  жә

Й

а

 ІТ



гіл

 ■ 


\

бөлгенбіз).

1  Маркс  К...  Энгельс  Ф  Ш ығармалар.  24  т..  121


Негізгі  капитал  онімлі  капиталдын  dip  бо.ійі  бодын  табылады. 

Әдетте ол жабдыктар, машина,  станок,  >іі.іер чеп а.іып  күрылыстың

күнына енін кетеді. 

Оны н ерекш едіі і  сонда.  ол  даиындалатын өнімге 

o s m in   күнын  боліиектеп  оні 'ізіп  о ты рад ы .  [д е р с іа н о к   (машина, ірі 



үйлер.  ;иіьш  күрылыетар) 

10

  жыл  кы   smci  етсе.  ал  ои ы и   қүны 

100 

м ы н  долларға  тең бол са.  он д а  ол 



1

  ж ы лда  о н д ір іл іе н   онім ге 

0

,

1

-ге 

езінін  күнын бөлшектеп  жайлап  сн изу  ироцссін 

амортизация 

дейміз. 

Іаоиғи  тозу  ондіріс  процесінін  әсерінен  ғана  болып  коймайды,  оған 

таоиғат күшіде эсер етеді:  тозады,  ірі үйдер күлайды.  Ал,  моралдык 

тозудін  екі  түрі  бар:

1 •  оүрынғы  конструкииядағыдай  машинанын  пайда  болуы,  бірак 

одан  арзандау;

2. 

бүрынғы  конструкциядағыдай машинанын  пайда  болуы,  бірак 

одан  өнімділеу және үнемділеу.

Техникалық прогресс  непзгі  капиталдын табиғи тозуына дейін 

оиын  моралдык  тозуын  жеделдетелі.  М оралдық  тозуға  кеткен 

шыіыцды азайіу ущін жоне жабдыктарғажүмсалған шығынды қысқа 

мер дмде  қайгару үшін,  кәетк ер л ер  жедел  амортизациялык жүйені 

кешнеи  колдануға  мәжбүр.  Негізгі  капиталдың  күны  кәсіпкерге 

лрнеіие шеңбер айналымынан  сон кайтарылады.

^ортизациялык тшіемдер онімнің өндірістік шығындарына енеді 

әткерілуінен кейін кәсіпорын есебінде акшалай кор түрінде

негізгі капит1МОР™ 3аиИЯЛЫК  корды  кҮРайды.  Лмортизациялык  кор 

онын йогтірг‘ШЬ1 ТОль,к кал,ІҺ,иа келтіруіңде немесе ремонт процесінде

К  Гзтп  ж 

.КаЛПЫНа кеотіР ^  кодданыладьГ

жүзеге  а с ь ф Г -^ к о п д .Т 'Г '  КіШиталды  жедел  амортизациялауды

күрылымдык өзгепістеплі» яІСШаНДЬфУДЬЩ  ЖӘНе 

Ж О І 1 0 М и к а л а ғ ь 1  

Негізгі 

^  


^  

бйСТЫ Күрамы Ре™

е болады.

күРіиШ

а^;;Т;ГеГженРГтРб 

^

мелшермен  жоюды  мемлекет  б Т к іГ ”  б^ЛШектей ОТЫРа  шектеУ

л1 

амортизациялык  жоюпми 



Л!'  Н епзп  капиталды  жедел

елдерде  кеңінен колд шктп 

МӨЛШеРІН  0згертуді  барлы к  дамыған 

м 

іі



  клржыландырүынын 

ЖӘНе °Л КӘСІГІОРыннын (фирма) өзін- 



Негізғі 

б ™ ь .п  табылады

жанар-май,  косымша  материалла™*"™  Капитал  баР'  ° л  шикізат, 

күшіне енгізіледі. 

’  элекгР°э нергияда  және  жүмыс

КАТЕГОРИЯЛАР  М ЕН  Т Е Р М И Н Д Е Р

капитал  косы мш а  күн.  кажетті  уакы г.  косы мш а  уақыт,  түракты 

капитан, өзгермелі  капитал, абсолкгггік косымша құн, салысшрмалы 

косымша  күн,  арты к  косы м ш а  күн,  косы м ш а  күннын  мелшері 

(нормасы),  кап италды н  корлануы .  капиталды н  органикалы к 

күрылымы, жай үдайы өндіріс, үлғаймалы ұдайы өндіріс, капигалдын 

шеңбер айналымы және айналымы, негізгіжәне айналмалы капитал, 

к ап и тал д ы н   т а б и ғи   т о зу ы .  к а п и т а л д ы н   м о р а л д ы к   тозуы . 

амортизация,  жедел  амортизация.

САБАКТЫ Ң  ҮЛГІ  РЕТІН ДЕГІ  Ж О СП А РЫ

1

.  Капиталдын  мәні.  А кш анын капиталға айналуы.



2

.  Қосымш а күн ж әне  оны  ондіру процесі.

3.  Капиталдын корлануы  және  инвестиция.

4.  Капиталдын  шеңбер айналымы және айналымы.

М ӘНЖ АЗБА  М ЕН  БАЯНДАМА ТАҚЫ РЫ ПТАРЫ

1

.  Капиталдын  моні  туралы теориялык көзкарастар.



2

.  Қ азақстан  экон о м и касы н а  шетел  инвестициясы н  тарту

проблемалары.

Ә Ң Г ІМ Е   Ө ТКІЗУ ГЕ  Ж Ә Н Е  Ө З ІН -Ө З І  БАКЫЛАУҒА 

АРНАЛҒАН  СҰРАКТАРЫ

1.  Капитал  дегеніміз  не?  Капиталдын  түрлері  және  олард 

ендіріс процесіндегі ролі  кандай?

2.  А рты қ  косы м ш а  қүнды  калай  түсінеміз  және  о 

калыптасады?

3.  Капиталдын қорлануын калай түсінеміз?

4.  Капитал амортизациясын калай түсінеміз. 

^

5.  Негізгі  кап итаі тозуының кандай түрлерін  ілесіз.



6

.  И нвестиция дегеніміз не ж әне оны н кандаи түрле



Ж Е Т ІН Ш І  Т А РА У .  Т Ү Р Ғ Ы Н Д А Р Д Ы  

Ж Ұ М Ы С П Е Н   К  A M  Т У   Т Е О Р И Я С Ы

7.1.  ЖҰМЫСПЕН  КАМТУДЫҢ  БҮРЫНҒЫ ЖӘНЕ 

КАЗІРГІ  ТЕОРИЯСЫ

/Ж үм ы есы зды к  —  эк о н о м и к ал ы к   т ео р и я н ы н   бүрынғы  және 

клзіргі 

тар и хы н д ағы  

ең  өткір  м әселесінін  бірі. 



Ж ум ы ссы зды к ты  

а р іү р л і  м е к т еп   ө к іл д е р і  ә р т ү р л і  т ү с ін д ір е д і.  М ы сал ы , 



мальтузиандык  теори я  ж үм ы ссы зды к гы н   пайда  болуын 

іүрғындардьщ  тым  артып  кетуімен  түсіндіреді.  Кейнстік  теория 

оүл  қүбылысты нарыктык  сураныстың жетіспегендігімен дәлелдейді, 

еркін  кәсіпкерлік  мектебінін теориясы  — жүмыссыздык  жалакы 

децгеиінің жоғарылауьшен  туындайтынын  айтады,  яғни  ол еркін 

оолып  табылады.  Еркін  кәсіпкерлік  теориясы  казіргі  өкілдері  ~ 

«монетаристер»  -   осы  козкарасты  күптайды.

К. 

Маркстын  корлану  теориясы  мен  казіргі  технологиялык 

іеория  жүмыссыздыктың  болуын  біріншіден  —  капиталдын 

корлануымен,  екіншіден,  — техника  прогрессімен  болатындығын 

аитады.

Енді  осы теорияларды н  м ән -ж ай ы н а  кы скаш а тоқталайык- 



п ? ? П Л

оҚЛ е0рИЯ,ІЫ  ағылшын  экономисі  Томас  Роберт 

т у о а л ы 66-1834  * * • )   жасағаи.  Ол  1798  жылы  «Халык саны 

жазғян-  жеп ЫН  тәжірбиесі>>  кітабын  шығарған.  Онда  ол  былай 

өседі- 

яғн и  

т*р,,іШдаР  іеометриялык  прогрессиямен

тек  аг>и(ЬметикЯ,Р 

Жылда  екі 

есе  өседі;  ал  өмір  сүру  жабдығы 

»6  з Г і н е  т 

б  Г  ПроГрессияме«  « сей :  халық сань,  -   1,  2,  4,  8,

От  халык  гя'м  Л  ӨМ,Р 

жабды™   —  1,  2,  3  ,  4 ,  5 

жэне 

т.б-

жоғарьщағы  к ө р с ^ н * с е п п е н '? 



* * * * * * *

корытындыға  келген-  түпғын™  

ЛЫСТЫра  ° ™ р ы п  м ы нандаи 

к ай ы рщ ы лы к  пен  ж үм ы ггк 

ж оғары   к а р қ ы н м е н   өсуі

табылады. 

ы зДыктың  себеп  сал д ар ы   болы п

всуі)  XVII-ші  ғась^рда'*д К П {-'"  Мальтус  <әРбіР 25 жылда екі есе

есептеген, бірақ ол кезле Alfтті  Да  халық  санының  өсуі  негізінде

рана  емес,  Еуропадан  и м м и г р Г н ^ ' ТеК  табиш өсіммен 

ескермеді. 

Ранттар  лепнщ  келуімен  де  өскенін


Қазіргі  жағдайда  адамзатты ң  өмір  сүру  әдісінін  түрғындар 

қарқы ны ны ң  тез  өсуінен  калмауы  үшін  мүмкіндіктер  коп.  Бүл 

туралы ағылшын экономисі Джон Бернал өзінің  1954 жылы  ш ыккан 

«Қоғам  тарихындағы  ғылым»  кітабында  бы лай  жазған.  «Қазіргі 

уақытга атом ядросының бөлінуі негізінде ядролык энергия алынды 

және  оны   ядро л ы қ  синтезден,  тіпті  көп  мөлшерде  кутуге  голык 

негіз  бар,  себебі  там ақ  ендірісін  мүнан  ары  дамытудың  шексіз 

екенін көрсетеді».

Ағылшын экономисі Джон Кейнстін баяндауынша, жүмыссьіздык 

бұл тауарға сүранымныц толем кабілеттілігініц жеткіліксіздігі  мен 

жалақының  өте  жоғарылауынын  салдары деп  түсіндіреді.  Төлем 

сүран ы м ы ны ң  ж еткіл іксізд ігін   ол  адам дарды н  к о р   ж инауға 

б е й ім д іл іг ім е н   ж ә н е   к ү р д е л і  қ а р ж ы ғ а   ы н т а л а н д ы р у д ы н  

әлсіздігімен түсіндіреді.  О ны ң ойы нш а,  толы к жүмы сгы лы кпен 

қам там асы з  етуге  болады ,  ол  үш ін  адам дарды н  кор  ж инауға 

бейімділігін жою ы   кажет ж әне жүмыс орны н күру ушін жоғарғы 

деңгейлі күрделі карж ы н ы  қарасты рған дүрыс.

Б а т ы с   м е к т е б ін ің   ө к іл д е р і.  Х Х -ш ы   ғд с ы р д ы ң  

шы 

ж ы лдары на д ей ін   ж үм ы ссы зды қты   ~   ж олдам алы   ж үмыскердін 



өзін ш е  еркін  талдауы   деп  есептеді.  Жүмысшылар  шектен  тыс 



1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   47


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал