Ш еден ов Ө.Қ., Сағындыков Е. Н., Ж унісов Б. А., Байжомартов Ү. С., Комягин Б. И. Жалпы экономикалық теория


— милитаризация  мен  кару-жарақтану



жүктеу 17.01 Mb.
Pdf просмотр
бет46/47
Дата14.09.2017
өлшемі17.01 Mb.
1   ...   39   40   41   42   43   44   45   46   47

— милитаризация  мен  кару-жарақтану;

— коршаған ортанын төзімсіз ластануы;

— кауіпгі  аурулардың тарауы мен  өсуі:  СПИД,  рак,  нашакорлық 

г.б.


—  дамушы  елдердегі  демографиялык,  процесстердің  асқыну 

салдарыиаі! такыр кедейлену, жұмыссыздык, сауатсыздыкдын пайда 

болуы;

— жаппай  мәдениеттілікгі  уағыздау әсерінен үлттык, мәдениеттің 

ыдырауы.

— дүниежүзілік мүхит байлығын бақылаусыз канау.

Ғаламдык  проблемалардың  ерекшелігі  сол,  гек  қана  барлык 

мемлекет  пен  халы қтарды д  саяси  экономикалы к,,  ғы лы ми- 

техникалык. күштерініц бірігуі  нәгижесінде шешуге болады.

Барлы кхалықтар адамзатгы ядролық соғыс зардабынан қүтқару, 

эк о л о ги ял ы к   катастр о ф ан ы   болды рм ау,  дам уш ы   елдердегі 

халыктардың кедейленуін  барынша бетін  қайтаруға мүдделі.  Осы 

айтылған өмірлік саушщардан дүрыс шешім кабылдау — халықтардьщ 

өмір сүрігі кетуіне жағдай жасап, еркениетгіліетің дамуына сатылап 

көшу деген сөз.



32.2.  ҚАРУСЫЗДАНУ -   ҒАЛАМДЫҚ ПРОБЛЕМАЛАРДЫ 

Ш ЕШ У ДІҢ   БАСТЫ  КІЛТІ

XX- 


шы ғасырдың 80-ші жьшдарының екінші жартысында АҚШ 

пен  бүрынғы  КСРО   арасында  кару-жарықтану  көз  жетпейтін 

масштаб пен интенсивгенудің шарықтану шегіне же'гті.  Осы хезде 

дүниежүзінде  50  мыңға  жуық  әртүрлі  соғыс  зарядтарының  коры 

болып, олардын жалпы куаты шамамен  15 мындай мегатонн күрады. 

Бүл дегеніміз  1945-шы жылғы Хиросимадағы атом жарылысының 

қуатынан  миллион есе артық еді.

Аламзат  тоталитарлық  жойылудың  адам  айтқысыз  қаупімен 

бетпе-бет  келді.  Мұралык  қару-жарақты  пайдаланып  соғысуда 

ешкімде  жеңімпаз  болмак емес,  тіпті  адамзат үрпағы  толығымен 

ты

п

-типы;і  болады.

Ғаламдык соғыс  шығындары 80-ші жылдардын ортасында жыл 

сай ы н   100  м лн.  а д ам -ж ы л ғ а   (ч е л о в е к -л е т )  ж етті.  Соғы с 

д ай ы н д ы ғы н а  одетте  «еркін  емес»,  «тегін  емес»  ресурстар

438


пайдаланылады.  Оларға әлемдік ресурстардың көптеген мөлшері 

жүмсалады.  Ол адамзат дамуы  мен өмір сүруі  үшін ең кымбат.  ең 

кажетті ресурстар еді.  Соғыс кару-жарақтарына жүмсалған көптеген 

ресурстар ғаламдық масштабта кептеген зиян келтіреді.  Олардың 

зияндылығы,  тіпті  ,  дүниежүзіндегі  елдерде  болған жер  сілкінісі, 

куаңшылык,  су  таскыны,  тайфундар  мен  басқалай  стихиядык. 

жағдайлардан әлденеше рет асып кетеді.

Соғыс ж әне соғыс түтынастары  К.М арсктің сөзімен айтқанда: 

«тікелей экономикалык катынастарда сондай болып көрінеді, егер 

бар үлт суға озінің капиталының белгілі бөлігін лактырса».1

Әдетте  қ а р у -ж ар а қ та н у   күрделі  саяси ,  әлеу м еттік   ж ән е 

экономикалық  шығындарға  алып  барады.  Қоғамдағы  ғылыми- 

техникалық прогресс жетістігі қару-жарктануды өсірумен емес, оны 

қысқартумен бағаланады. Экономиканы демилитаризация жасамай, 

дүниежүзілік ынтымақтастық болмай тіпті  соңғы  есепте  басқада 

ғаламдық проблемалардың озі шешілмек емес.

Совет Одағы  1987 жылғы тамызда Нью-Йорктегі 

Халыкаралық 

конференцияда «Даму үшін карусызлдну» деген халыкаралык қорын 

күруды үсынады.  «Стратегиялық бағытгағы қару-жарақты қысқарту 

мен шектеу Шарты» (СНВ-2)  бойынша аса жай және дүниежүзілік 

соғыстың туу каупын дегенмен шектеді.  Мүскеуде екі ірі мүралық, 

державалар -АҚТТТ пен Ресей -19 9 3  жылы қаңтардың 3-ді СНВ-2 

шартына  қол  койды.  Ш арт  талабына  сай  стратегиялы қ  қару 

арсеналын  2003-і  жылға  дейін  қазіргі  деңгейдін  2/3  бөлігіне 

қы сқартуды   аяғы нда  БҮҮ-на  қабы лданы п,  дүниеж үзілік  іс- 

әрекеттерге катыстырьшу мүмкіндігіне ие болды. Сөйтіп Қазақстан 

мүралық қаруды таратпау шартына қосылды. Ядролык қаруцы сынау 

полигоны Семей жауып, мүралық зарядтары бар алысқа атылатын 

ракеталардан босатьшады. Кдзақсгаң Республикасы жер планетасында 

алғашқылардың бірі болып мүрасыздык зонаға айнадды.

Мүралык қару А Қ Ш  пен Ресейден басқада елдерде  бар.  Олар: 

Үлыбритания,  Ф ранция, Қытай.  ҚХ Р-сы  1996 жылы маусымның 

29-да  Лобнор  полигонында  кезекті  ядролы к  сы нақ  жасап,  оған 

енді  мораторий  болғанын  хабарлап,  ядролы қ  сынақты  токтату 

шартына қосылды.

Соғыс ресурстарын бейбіт максатка жүмсауды көздеу-конверсия-



1  Маркс  К.,  Энгельс  Ф.  Таңдамалы  шығармалар,  1  том .  67  бет.

439

карусыздану жагдайында соғыс өндірісін мен кызметгерін бейбіт 

рельске көшіру.  Конвереияны  жүзеге асыру жаппай қаруланудың, 

әлеумеггік - э коно

м 

і

 скал


ы к

  салдары ны ң  келеңсіздігін  жойып, 

түрғындардынәл-аука;.лнын көтерілуіне  о н ы қпалы н жасайды.

Конверсия  жоспарын  жасау халыкаралык ынтымақтастыктьщ 

жаца  даму  жолын  айкындайды.  Ол  дегеніміз  қарусыздану  мен 

«ялролық каупті» жою  мақсатындағы үлттык шаралардың жүзеге 

асуы.  Ядролы к  карусыздану  мен  ж аппай  қарулануды  жою  - 

ғаламдык проблсмаларды шешудің басты  кілті болмақ.

32.3.  КЕДЕЙЛІК,  А Ш ТЫ Қ ,  АУРУДЫ Ж О Ю   -  

ИНТЕРҮЛТТЫ Қ  М ІН ДЕТ

Ж ер  ш ар ы н ы ң   кеп   б о л ігін   қ а м ты п   о ты р ған   ғалам ды қ 

проблемалардың бірегейі-кедейлікті,  аштықты, ауруды жою болып 

отыр.  Қазіргі  уакытта  Ж ер  бетінде  адамзат  тарихында  бұрын  — 

сонды  болмаған ашаршылық коптеп  белең алуда.

БҮҮ-ның  мәлімдеуінше  дамушы  елдерде  800  млн  астам  адам 

немесе түрғындардың 40 % абсоліотгі кедейлікжағдайда омір сүруде. 

Болжам  бойынш а 2000 жылға дейін  кедейлер саны  1,2 млрд адам 

болмақшы.  Дамушы  елдерде  1980  жылы  аштыктан  50  млн.  адам 

кайтыс  болған.  ал  оньщ   15  млн.  сәбилер.  Азық-түлік  жағдайы 

томендеп,  оны  ондіру  осімі  кеп  елдерде  «жеп  койылды».  Ол 

тұрғындардын әсуімен жұтылуда. Демек, дамушы елдерде кедейлік, 

аштык, аурудың асқьінуы демократиялық процестермен байланысты. 

Дамушы  елдерде  астыкты  импорттау жоғарғы  қарқынмен осуде: 

жылына  70-ші жылдың  басында  —  30  млн  т.,  1975  ж .-  80  млн.т., 

1990 ж.  —  135  млн.т,  ал  2000 ж.  —226  млн.т.,  болып  37 млрд. АҚШ  

долларын  қүрамақ.  Көптеген елдерде  мұндай ақша ж оқта. Әдетге, 

астык имгюрына кедей елдер мұқтаж екені белгілі.

Бар  ресурстар  мен  халык  саны  ара  қатынасының  алшактығы 

осуде.  Қазіргі  кезде  жер  бетіндегі  адамзат  6  млрд.  құраса,  келесі 

ғасырда 8-14 млрд.  оседі деп көзделуде,  сонын 90%-тен астамы ең 

кедей мемлекеттердің үлесіғще болмак.

Екінші дүииежүзілік соғыстан сон,  жаппай  карулануға кеткен 

жалпы тікелей  шығындар 6 трлн.доллардан асқаны белгілі болып 

отыр. Жьш сайынғы соғыс шығындары шамамен триллион доллар 

кұруда.  Қазіргі жаппай қарулану каркынын ескерсек, дүниежүзінде 

жіілпы

 

соғыс  мақсатына жүмсалатын шығындар кемдегенде әрбір

440


15 жыл сайын екі есе артып отырмак.

Дүниежұзіндегі кару-жараққа  жүмсалатын шығындар дамушы 

елдерді қажетті тамақ-тағамдармен және медидиналық көмекпен 

қамтамасыз етуге жетер еді.

Д ә л ір е к   а й т с а к ,  к ар у сы зд ан у   адам   ж әне  д ү н и еж ү зіл ік  

ресурстарының  белгілі  бөлігін  сақтап  қалуға көмектесер  еді.  Ал, 

одан қалғандарын дүниежүзілік кауымдастык шешімімен қоршаған 

ортаны  қорғауға,  ауруды жоюға,  азық-түлыкпен қамтамасыз етуге 

бағыттауға болады.

32.4. АҚПАРАТТЫҚ  ӨРКЕНИЕТТІЛІКТІҢ ПРОБЛЕМАЛАРЫ

П ланетам ы здағы   дам ы ған   елдер  индустриалды   дәуірден 

постиндустриадцыға,  өркениетті акпараттык дәуірге өтуде.  Туып 

келе жатқан акпараттык катынастар планетадағы барлық елдерге 

оның экономикасының дамуы мен сипатының деңгейіне карамай- 

ақ (рыноктық па, әлде рыноктык емес пе) эсер етуде. Қазіргі уақытга 

дамыған  елдерде  кешенді  сапалар  тез  қалыптасуда.  Әдетте,  олар 

өндіріс сферасына  ақпараттық технологияның енуімен,  жоғарғы 

тиімділікті компьютер жүйесін өндеумен байланыстырылады. Алыс 

к а ш ы қ т ар ғ а   т е л е к о м м у н и к а ц и я л ы к ,  к о с м о ст ы қ ,  о п т и к о - 

волокникалық байланыстар жүйесі арқылы ақпараттык корларды 

тасымалдайды. Нәтижесінде компьютерлік және коммуникациялык 

жабдықтар өндірісі жоғары деңгейге көтерілді.

Дүниежүзіндегі бірқатар өркениетгі елдерде акпарат индустриясы 

даму деңгейі жағынан материалдык ендіріс сферасынан асьш түсуде. 

Мысалы,  А ҚШ   мен Ж апонияда  ақпараттық өндіріс  сферасында 

50-%  ке жуық еңбек ресурстары қамтылған.

А Қ Ш -ты ң  Үлттық  ғылыми  қоры ны ң  болжауынша  ХХІ-ші 

ғасырдын басында бүл тенденция все түседі. Егер ғылыми қызметтер, 

инженер, техникгерге сүраныс 36%-ке ессе, есептеу техникасындағы 

мамандарға 70%-ке, программистерге 70%  -ке дейін өспек.

Дүниежүзілік қауымдастықта ақпараттык рынок пайда болып, 

оньщ  30%  американың  ақпаратты қ  корпорациясына  жатады. 

Ақпараттық бизнес қарқынын үдетуде жэне кызмет көрсету көлемін 

үлғайтуда.  Егер  80-ші жылдардың  басында жетекші ақпараттык, 

компаниялардың табысы әдценеше миллион доллардан аспаса, қазіргі 

компьютерлік қызметті он миллиардтаған доллар кәлеміңде сатып 

отыр.


Бұл деген жалпы әлеуметгік-экономикалық қатынастар жүйесіңде 

—ақпараттық  катынастардың  —  К.  М аркс  дәуіріндегі  қоғамдық 

катынастардың түрі ретінде тезірек үлғайтып, барынша қарқынды 

күш алуда.



А кпаратты к  каты насты ң  ү д еу і  ө н д ір іст ің   дам уы   мен 

интеллектуалдык  қүндылықтарды  қарқынды  пайдаланумен 

түсіңдіріледі. Қүндылықтарға: білім, ақпараттар, ғылыми-техникалық, 

жаңалыктар, алгоритмдар, ресурстар жатады. 

Ақпаратгық катынастар 

дерлік барлық әлеуметгік-экономикалық жүйелерге эсер етеді.

Ғалымдардың  ойынша,  акпарат  —  коғамдык  өндірістің  жаңа 

кызметтік категориясы ретінде, оның ерекше және маңызды компоненті 

болып табылады.

Осыған  байланысты  ғалымдардың  есептеуінше,  ақпараттык 

өркениеттілік  дәуірінде  үдайы  үлғаймалы  өндірістің  жаңа  типті 

калыптасып, кебінесе интеллектуалдык факгорлармен байланысты.

Экономикалык  теория  ғылымы  өндіріс  зандары,  бөліну  мен 

түтыну,  материалды к  игіліктерді  ерекш е  түсіндіре  отырып, 

акпаратпен  жакындаса  түседі.  Өндіріс  зандары  мен  ақпараттык 

ресурстарды 



колдануды акпараттық 

ғылым дейміз. 



Акпараттанудьщ 

негізгі  бағы т-бағдары   ж аң а  халы қ  ш аруаш ы лы ғы   сферасын 

калы птасты ры п, 

карқы нда 

дамыту,  ол  дегеніміз  ақпараттык 

индустрия.

ТМД елдері мен Қазақстан үшін экономиканы ақпараттандыру

— алыс келешектің міндеті. Бүл үшін ТМ Д елдерінде қосымша көп 

каржы  қажет 

етеді.  Соған  қарамастан  Қазақстан 



Республикасы 

рынокқа етудің  екінші бағдарламасы ретінде телекоммуникация 

жедел дамытып, технологиялық артга қалуды жоймақшы.

К азакстан  Республикасы   эконом иканы   ақпараттандыруда 

дүниежүзілік  қауымдастықта  қалыптасқан  оң  тәжиірбені  іске 

асырмақшы. Дүниежүзілік экономиканы ақпаратгандыру 



процесінде 

өз орнын төмендегідей корсеткіштермен айқындап алмақ:

— жалпы айналысатын түрғындар санының ішінде ақпараттык 

сектормен айналысатындардың болуы;

—  шаруашылык  сапалары  бойынша  ақпараттық  қызметтерді 

бөлуі;


-  бүгінде бар акпаратгық технология типтері мен олардың өзара 

аракатынасы;

-   жалпы  үлттык  акпарат  берілу  көлеміндегі  прогрессивтік

442


ақпаратгық технологияның мөлшері;

— ж иы нты қ коғамдық өнімдегі ақпаратгык өндірістің үлесі.

Мүндай критерилер дүниежүзінде баска елдерде де қабылданған. 

Оларды Қазақстан Республикасы экономика акпараттындыру үлітық 

бағдарламасының негізгі ретінде алуға болады.

32.5. ЭНЕРГЕТИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ШИЫЗАТТЫҚ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ 

ПРОБЛЕМАЛАРДЫ Ш ЕШ УДІҢ ПЛАНЕТАЛЫҚ МАСШТАБЫ, 

Ж ЕРДЕ ТЕПЕ-ТЕҢЦІКГІ  САҚТАУ ЖОЛЫ

Э нергия  түты нуды ң  қүрлы м ы   мен  деңгейін  аны қтайты н 

эконом икалы к  өсу  бастапқы  энергияны ң  юарлық  түрлерінін 

өндірісінің айтарлықтай өсуіне әкеледі. Егер қазір әлемдік энергия 

тұтыну  20  млрд.  тонн  кесілген  отын  қүрайды,  ал  XXI  ғасырдын 

ортасында (болжам бойынша) 30-38 млрд. тонн қүрамақ.

Қайта өндірілетін ресурстар (су энергиясы, жел,  күн энергиясы) 

мамандардың бағалауы бойынша әлемділік энергия түтынудын  '/ 5 

қамтамасыз ете алады. XXI ғасырда энергияның көп бөлігі ядролык 

отын есебінен қамтамасыз етіледі деп күгілуде.

Бірақ ірі су электр станцияларын салу гидрологиялык режимде 

қосады,  ал  ірі  жылу  электр  станцияларын  пайдалану  қоршаған 

ортаның қатты, суық ж эне газ тәрізді қалдықтар мен ластануына 

келеді. Осының бәрі планетаның климатына айтарлықтай эсер етеді. 

Қазіргі энергетиканың даму қорш аған ортаға локалды масштабта 

да, сондай-ақ ғаламдық масштабта айтарлықтай ж әне көп жақты 

эсер  етумен  байланысты.  Әсіресе  атом  электр  станциясының 

экологиялық қауіпсіздік проблемасы өткір тұр (мысалы, Чернобыль 

АЭС-сының қасіреті).

Бірақ бүл адамзатгың өндірістік қызметінің тек бір жағы. Табиғи 

ресурстар қорлары азайуда, сонымен бірге биосфераны ластандырып 

ж әне уландырып атмосфераға жылына  115 млн. т.  күкірт тотығы, 

1  млн. т.  қорғасын қосындысы,  100 млн. т.  астам азот тотығымен, 

500 млн. т.  шамасында көміртегі тотығы бөлінуде.

Егерде әлемдік қауымдастықтың өнеркөсібі аз қалдықты ж эне 

қалдықсыз технологияға көше алса, онда осы бағалы элементгердің 

адамға пайдалы өнімдерге айналдыру және биосфераға айтарлықтай 

сауыктыру мүмкін еді.

XX  ғасы рды ң   басы нда  акад ем и к   В .И .  В ер н ад ск и й   ж ер 

табиғатында  адам қызметі  мен  болған  өзгерістер таяу болашақта



443

п л ан етал ы қ  си п ат  алады   деп  б олж ам   айтты .  Бүл  болж ам 

ш ы нды ққа  айналды.  XX  ғасы рды ң  50-ш і  жылдардан  бастап 

та б и ғатк а   б ой лауда  ө н д ір іс т ік   қ ы зм е т т ің   ж э н е   б а с қ а   да 

ныш андардың  еселей  өсудегі  масш табы  ж ағдайы нда  әуе ж эне 

cv бассейндерін  ойланбастан  игеру мен ж аппай ластану жүруде. 

Бұл  ад ам зат  қ о ғ а м ы н ы ң   тү гел д ей   ө м ір   сү р у ін ің   таб и ғи  

жағдайының терең бұзылуына әкеледі.  Оның өмір сүру ортасының 

бүзылуы  ш ы нды ққа  айналды .  М ысал ретінде Арал маңындағы 

аудандар болатын.

Арат теңізінің жоғалуы — адамзат тарихындағы масштабының 

ауқымды лы ғы мен  ж әне  тірш ілікті  ж ояты н  салдарлы  бүрын 

б о л м а ғ а н ,  Е у р а з и я   м а т е р и г і н і ң   О р т а л ы к   б ө л іг ін д е  

континенталды  климатты  жүмсартқан,  алып су қоры ны ң қүрып 

кету  ап аты .  Бүл  Қ а з а к с т а н   ж ә н е   Т ү р к ім е н с т а н н ы ң   кең 

т е р р и т о р и я л а р ы н ы ң   к л и м а т т ы қ   ж а ғ д а й л а р ы н   ғал ам д ы қ  

озгерістерге  әкеледі.  Қ азір  әсіресе  белгілі  ғалым-экономистін, 

сөзі  өте  маңызды:  «Егер,  м әдениет ретсіз дамы са ж әне сапалы 

гүрде  бағытталмаса,  онда  ол  өзінен  кейін  шөлетті  айм аққа 

айналдырады»1.

А тмосферада  күкіртің  тотығы,  азот  тотығы,  көмір  қы ш кы л 

тотығы  ж эне  басқа  да  о р ган и кал ы қ  қосы нды лар  жиналуда. 

Нәтижесінде «қышқыл жауындар» пайда болып,  олар өнеркәсібі 

дамыған елдерде  31  млн.  га жерге  зи ян  келтірді.  К емір қыш қыл 

тотығының 2 еселенуі келесі жүз жылдықта  «парник эффектісі» 

әсерінен  ірі  клим атты к өзгеріс  әкелуге  қабілетті.  Ж ыл сайы н 6 

млн.  га  жер  ш елге  айналы п,  11  млн  га  орман  шабылады.

Адамзатта жалғыз бөлінбейтін ауа  кеңестігінің барлығы үшін 

бір түтас орман массиві,  «жеңіл планеталар» қандай континентте 

орналасса да бір әлем дік мұхит,  бір космос.

Қ о р ш а ғ а н   о р т а н ы ң   қ о р ғ а у   с а л а с ы н д а   х а л ы к а р а л ы к  

концепциялар мен  іс-қим ы л бағдарламаларын жасалу көп түрлі 

ғы лы ми,  техникалы қ,  өндірістік  ж әне  басқа  да  міндеттерді 

шешумен  байланысты.

О ларды ң  ар асы н д а  ко р ғау д ы ң   эк о н о м и к а л ы к   аспектісі 

шығарылады. Жеке алғанда әлемдік экологиялық проблемаларды 

шешуде үлес ретінде ғылыми зерттеу мен «экологиялық бюджет»



Маркс  К..  Энгельс  Ф.  Шығармалар.  32-т;  45-бет.

деп аталатын халыкаралык келісімдер негізінде жасалғанда жэне 

әрбір елдің орындау кажеттілігі пайда болады.

ТЕРМ И Н Д ЕР М ЕН  КАТЕГОРИЯЛАР

Ғаламдық проблемалар, қарусыздану, ядролықапат, конверсия, 

экологиялы к проблема, энергетика ж эне ресурстар проблемасы, 

ақ п ар атты қ   оркени ет  проблем асы ,  акпаратты к  әлеуметтік- 

экономикалық катынастар, информатика индустриясы, азык-түлік 

проблемасы  кедейлік,  жұмыссыздық,  аурушаңдық жэне  аштык 

проблемасы, демографиялык проблемалар, дүниежүзілік мұхит пен 

космос проблемасы.

САБАҚТЫҢ ҮЛГІ  РЕТІНДЕГІ ЖОСПАРЫ

1.  Ғаламдық проблемалардың экономикалык аспектілері жэне 

олардың құрылымы.

2. Ядролық апатты болдырмаудың жолдары.

3.  Өндірісті дамыту ж эне табиғат пен адамға кауіп.

4. Демография жэне азық-түлік проблемалары.

МӘНЖАЗБА М ЕН  БАЯНДАМА ТАҚЫ РЫ ПТАРЫ

1.  Энергетика ресурстар мен қоршаған орта.

2. Азық-түлік проблемасы ж эне биосфера.

3. Жүз жылдык карсаңындағы демография проблемалары.

ӘҢГІМ Е ӨТКІЗУГЕ Ж Э Н Е   Ө З ІН -Ө З І БАҚЫЛАУҒА 

АРНАЛҒАН  СҰРАҚТАР

1. Ғаламдық мәселедегі экономикалык аспекгінің мэн-жайы неде?

2. Өндірісхі конверсиялаудың мәні мен салдарын калай тұсінеміз?

3.  Қарусыздану глобалдык мәселені шешудің неге кілті дейміз?

4. Ядролық кару мен ядролык АЭС:  біреуін жоюды,  екіншісін 

дамытуды көздейміз.  Неге олай?

5.  Планетадағы  ауа  райының  озгеруі:  бұған  ондірістегі  адам 

қызметі қалай эсер етеді?

6.  Адамзат  өркениетілігінің  жойылмауы  үшін  дүниежүзілік 

қоғамдастық қандай шара колдануы керек?


М А З М Ұ Н Ы

К іріспе....................................................................................................  3



БІРІНШ І  БӨЛІМ . Жалпы экономикалык теорияға кіріспе 

Бірінші тарау. Жалпы экономикалык теорияның методологиясы

1.1.  Экономикалык теорияның даму кезендері  ............................  5



<  1.2.  Экономикалык теорияның пәні,

"

 

әдістері және зан д ар ы ................................................................. 11



у  1.3. Жалпы экономикалык теорияның кұрылымы

және оның қы зметтері................................................................ 17



ЕЮНШІБӨЛІМ. Экономикалык дамудьщ жалпы теориялық негіздері 

жэне макроэкономика

Екінші тарау.  Меншіктің мәні нысандары жэне экономикалык жүйенің 

типтері

2.1.  Меншік — экономикалык, категория....................................... 21

2.2.  М еншіктің түрлері және олардың

экономикалык кы зм етгері......................................................... 23

2.3.  Экономикалык жүйенің типтері мен моделдері.................... 28

2.4.  Экономикалык мүдделер, кажеттіліктер

және олардың мәні мен түрлері................................................ 32

/  Үшінші  тарау.  Коғамдык  ендіріс:  мәні,  факторлары,  кұрлымы және 

уііымдастыру түрлері] 

<

3.1.  Өндіріс,  онын мәні жэне ф акторлары ....................................38

3.2.  Ресурстардың шектеулілігі

жэне оларды таддау м әселелері................................................ 40

3.3.  Қоғамдық өндірістің натуралды жэне тауарлы түрлері...... 42

3.4.  Қоғамдық өндірістің кұры лы м ы .............................................. 44



Төртінші тарау. Игілік, тауар, кун, бағалылық және шекті пайдалылык 

теориялары

4.1.  Игілік экономикалык категория ретінде/^

Тауардың мәні және оның қасиетгері..................................... 46

4.2. Тауар күнының мөлшері. 

Л’

Қоғамдық қажетгілік.  Еңбектің ш ығындары.........................49



4.3.  Қызмет көрсету ерекше экономикалык игілікретінде 

.-!;■■■■■

 51


4.4.  Еңбектің құндык,  бағалылық және

446

шекті пайдалылықтеориялары................................................. 52

Бесінші тарау. Акша жэне инфляция теориялары

5.1. Ақшаның пайда болуы,  мәні және қ ы зм ет і..........................56

5.2. Ақшаның металдық жэне номиналдык теориялары............ 60

5.3. Ақша айналымының заңы. Ақшаның түрактылығы

және оның конверсиялану проблемалары.............................. 62

5.4. Ақша айналымын тұрақтандырудың

әдістері мен ныш андары ............................................................ 70

Алтыншы тарау.  Капитал жэне инвестиция теориялары

6.1. Капиталдын мәніне теориялык көзқарастар..........................73

6.2. Қосымша құн және оны өндірудің тәсілдері........................ 74

6.3. Капитал мен инвестицияның қорлануы .................................79

6.4. Капиталдың шеңбер айналымы жэне ай н алы м ы .................83

Жетінші тарау. Түрғындарды жүмыспен қамту теориясы

7.1. Жүмыспен қамтудың бүрынғы және қазіргі теориясы........88

7.2. Жүмыссыздықтың мәні, түрлері мен себептері.................... 91

7.3. Еңбек нарығы және түрғындарды

V

 

жүмыспен қамтудың мемлекетгік саясаты.............................. 93



Сегізінші тарау.  Пайда мен өндіріс шығыны теориялары

8.1. Өндіріс шығыны теориялары ................................................... 102

8.2.  Пайда теориясы және оның эвалю циясы ............................. 107

Тоғызыншы тарау.  Өзгерген пайда түрлерінің теориялары

9.1. Сауда капиталы, сауда пайдасы жэне айналым 

шығындары теориясы.  Сауданың түрлері............................. 119

9.2. Қарыз капиталы, қарыз пайызы

жэне кәсіпкерлік табыс теориялары ........................................124

9.3. Акционерлік капитал, дивидент, құрылтайшылық пайда...  126

Оныншы тарау. Ренталар теориясы жэне аграрлық катынастар

N/10.1. Аграрлық қатынастардың мәні мен ерекш елігі.................. 129

і \ '

 /І0 .2 .  Рента ж эне оның лгүрлері.........................................................131

10.3. Агробизнес жэне агроөнеркәсіптік интеграция.................. 138

Он бірінші тарау.  Ұдайы өндіріс теориясы

11.1. Экономика ілімі классиктерінің еңбегіндегі

үдайы өңдіріс теориясы ............................................................144

11.2.  Қоғамдық үдайы өндірістің қүрьшымы


Каталог: dmdocuments
dmdocuments -> Қазақ филологиясы кафедрасы
dmdocuments -> Айса байтабынов эпик жыршы
dmdocuments -> Мүхамбетқалиев С., Ахметов К.Ғ, Ғабдуллин Х. А. Байүлы мен Жетіру және Төре, Төлеңгіт
dmdocuments -> Көпбаева М. Р. ф.ғ. к., М. Әуезов атындағы Оңтүстік
dmdocuments -> Н. С. Тілеуханов
dmdocuments -> Т.ӘЛімқҰловтың «Қараой» ӘҢгімесіндегі махамбет тұЛҒасы акбулатова С. Б
dmdocuments -> Батыс қазақстандық КҮй дәСТҮрін әлемге мойындатқан қҰрманғазы рухы с. Ә. Күзембай
dmdocuments -> Кафедрасының отырысы шешімімен бекітілген. Педагогикалық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған. Орал, 2011

жүктеу 17.01 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   39   40   41   42   43   44   45   46   47




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет