Ш еден ов Ө.Қ., Сағындыков Е. Н., Ж унісов Б. А., Байжомартов Ү. С., Комягин Б. И. Жалпы экономикалық теория



жүктеу 17.01 Mb.
Pdf просмотр
бет42/47
Дата14.09.2017
өлшемі17.01 Mb.
1   ...   39   40   41   42   43   44   45   46   47

сомасы.

Жумыскер өзінің номиналды жалақысьша бүгін және вртвн қандзй

1-ші кднтардан 

1 -ші сәуірден 

І-ші щілдеден 

1-ші  казаннан

-   2030 тенге

-   2060 тенге

-   2085  тенге

-   2340 тенге

398


тауарды,  қызмет  көрсетуді  кандай  мөлшерде  жасай  алуын  нақты 

жалақыға жатқызамыз. 

Осы  құбылыс  нарыкка  өту  кезінде және 

каркынды инфляцияда қатты сезіледі.  Егер акшалай (номиналды) 

жалақы-өспесе, баға өссе, онда ол жалақыны темендетумен пара­

пар.  Осындай құбылыс транспорт кызметіне, байланысқа,  гүрғын 

үй-тұрмыс қызметіне баға өскенде жэне салык өскеңде болады.



Кесте 29-2.

Жалакының түрі 

мен жүйесі

Төленетін  акынын сыйпаттамасы

1-  Мерзімді  түрі:

а)  жай  мерзімді

ИТЖ-нын  (ИТР)  жұмыс  істеген  уакыты  ұшін, 

жүмысшыларға  тарифтік  ставка  бойынша 

төленетін  жалақысы

ә) мерзімді- 

сыйлықты

ИТЖ-ға  айлыктан  баска,  ал жұмысшыларға 

тарифтік  ставкадан  басқа  сыйлыктар  беріледі.

2.  Кесімді  (жеке  және  үжымдық)  түрі:



<0  тікелей 

кесімді


Әрбір  өнім  мөлшері  бірдей  бағамен  төленеді.

9)  кесімді- 

сыйлық

Сапа,  үнемдегені  ушін  және  (жұмысты)  әнімді 



артык орыңдағаны үшін  сыйлык косылады.

б) кесімді 

прогрессивті

Әрбір  шығарған затка норманы артык орындағаны 

үшін  ақы  прогрессивті  өсім  бағамен  төленеді.

в)  ұжымдық- 

кесімді

Металлургия,  өндірісінде,  леггік  автомобиль 



жасауда  күрастыру же^ілеріңде  қолданады.  Әрбір 

болімше,  желі  мүшесінің  жалақысы  барлык  ужым 

ендірген  енім  көлеміне  байланысты.

f)  аккордықжүйе 

жалақысы — 

кесімді  жала- 

қының  өзгерген 

түрі  болып 

табылады.

Бүл жүйе бойынша ақы төлеу жүмысшылардын бір 

немесе  топтарына  әуедден  жалақының  жалпы 

сомасы  объект,  агрегат,  жұмыс  көлеміне 

байланысты  көрсетіледі.

Түрғыңцардын акшалай табысын индексациялау негізінде оларды 

әлеуметгік қорғау кажетгілігі туады. «Түрғындардын акшалай та  ысын 

түтыну тауарына жэне кызмет көрсетуге бағаның өсуіне байланысты 

индексациялау» Қазакстан Республикасынын Заңына сөшсес, 

жьшы 1-ші шілдеден басгап, Кззаксган терроториясында әрбір квартал



399

сай ын олардьщ акшалай табысы индексациялануы қажет.

Кәсіпорында  техникалық,  жабл ы ктау  оскенде  және  дамыған 

гехнологияны колданғандажалақыныңкалыіігаекан (калыпты) түрін 

пайдалану азая түсіп, жұмысшының еңбеғі кесімді немесе мерзімді 

ставка  бойынша  төленеді.  Жалакыньша, ^ұл».түрлері  жеке  жалакы 

вариантының  әр  түрімен  ауыстырыла/да.  Жеке  жалақы  да  әр 

жүмыскердің еңбегін бағалау негізінде, оның өзіндік үлесіне, аткдрган 

жүмысына үлкен жауапкершілікпен карауы ескеріледі.  Мүнда жеке 

енбек ақы түрінін «жүмыста аналитикал’ык, бағалау» кең етекалған. 

Онын  мәнісі  мынада:  жұмысты  орындаушы  қанағаттану  үшін, 

әртүрлі жүмыс пен талаптардың күрделілігін сипатгайтын, жасалған 

көрсеткіш шкаласының негізінде сандық, балл бойынша бағаланады. 

«Аналитикалык  бағалау»  негізінде  ж алакы ны ң  көптеген  жеке 

ставкасы  белгіленеді.  Германиддағы  «Хукингем»  металлургиялык 

кәсшорын  коннернде 5  мың жүмысшы бар, онда жалақынын  1000- 

нан астам жеке ставкасы ендірілген.

Ж апонняда  ірі  кәсіпорындар  ж алақынын  жасқа  әрі  стажға 

байланысты кіілыптаскан түрін кодданса,  70-ші жьщдардың аяғында 

жүмыс  стажына  косымша  мөлшерді  жыл  сайын  азайта  бастады. 

Тіпті, жүмыскер 35 жаска жеткенде, ол  қосымша мөлшерді токтатып 

гастады. Жоғарыдағы аіалған түрлердің орынына еңбек акы төлеудін 

комбинацияланған  түрі  келді.  Өзінің  каржы  мүмкіндігіне  қарай 

еңбектін  нәтижесі  үшін,  жүмыс  стажы  мен  жасы  үшін еңбек акы 

толеу.


Көитеген  өндірісі  дамыған  елдерде  әртүрлі  «пайдаға  катысу», 

«кәсіпорын жетістігі» жүйелері колданылады.

Пайдаға  катысу  кезінде енбек  акы  екіге белінеді.  Бірінші бөлімі 

үжымдык келісіммен белгіленеді, екіншісі — косымша бөлім, кәсіпорын 

жұмыскерлері  мен  әкімшілік  арасында  арнайы  келісім  аркылы 

аныкталып  жылдын  аяғында  кәсіпорынныц  «пайда  үлесі»  ретіндс 

теленеді.

29.3.  ТҮРҒЫНДАРДЫҢ ТАБЫСЫ Ж ӘНЕ ОНЫ Ң 

Қ¥РЫ ЛЫ М Ы

Жыл сайын материалдың өндірісте жиынтык қоғамдық енім мен 

үлтгыкгабыс болып отырады. Солардьщ арқасында когам өмір сүреді. 

дамиды. Алдымен макроэкономика деңгейіңде өндіріс факторлары 

арасында бөлініп. табыстын осылай бөлінуі  табысты функционалды

400


үлестіру болып аталады. Мұндай факторларға енбек, капитал, жерді 

жатқызамыз. М икроэкономика деңгейінде, яғни кәсіпорын (фирма) 

мен әртүрлі  шаруашылык  ассоциясында  табыстың  негізгі  түрлері 

қүрылады: жалақы, пайда, пайыз ж эне рента.



Факторлық шығындар бойынша табыстың барлык сомасы ұлттык 

табысты  қүрайды.  Алғашқьі  белу  нәтиж есінде  алғашқы  табыс 

күралады, кейін әлденеше рет қайта бөлінеді. Бөлу процесшде өндіріс 

аясына қатысатыңдармен бірге мемлекет ж әне ұйым қызметкерлері 

белсенді  ат  салысады.  Алайда,  олар  алғашкы  табысты  тікелей 

жасамайды (сурет 29-1 қараңыз).

Функционадцы белуден баска табысты мөлшеріне қарай үлестіру 

Де бар. Соңғысы қоғамда қүралған табысты от басы арасында немесе 

жеке адамдарға үлестірумен  сипатталады.  Бұл жағдайда  бір  адам 

бола ма әлде екі немесе к еп  адамнан  түратын отбасыма; туыстық 

немесе  некелік  м әсе л е м ен   бай л ан ы сқ ан   бір   үй де  түратын 

қарастырлады.  Ондай  топтар  табыстарының  көлем ін  алуына 

байланысты орналасады.

Сурет 

29-1. 

Табыстың негізгі түрлері.

401

Нарыктык  эконом икада  барлык  табыстар  ақшалай  түрде 

жүргізіліп,  өндіріс  факторы  бағасымен  органикалық байланыста 

болацы. Бүл бағаға нарықтың күштер кәдімгідей эсер етеді: сүраным 

мен  үсыным  ара-қатынасына;  бэсеке  мен  монополия.  Енді  осы 

табыстардың түсуі мен бөліну механизмін толығырақ қарастырамыз. 

Табыстардың негізгі түсу көздері мыналар:

а) жұмыскерлердің еңбек табысы — (жалақы, сый ақы және т.б.);

ә)  кәсіпкерлік табыстар (пайда);

б)  меншік табыстары  (салымнан алынатын проценттер, рента 

және т.б.);

в)  енбек салымына  байланыссыз түсетін әлеуметтік табыстар 

(мемлекеттен  түсетін  трансферттік  төлемдер  —  жүмыссыздарға 

жәрдем ақы,  әлеуметтік қамсыздандыру төлемі ж әне т.б.)

Нарықтық  катынастарға  көшкен  елдерде  осы  табыстардын 

барлығы екі үлкен топқа бөлшектенеді:

а) 

кәсіпкерлік  кызметтен  (жалақы  мен  пайда)  ж әне  еңбектен 

түскен табыс;

ә)  заңды негізде  алынған еңбексіз табыстар,  оған жататындар: 

дивиденттер,  банктегі  салым  пайызы,  меншіктен  табыс,  онын 

ішінде  арендаға  өткізілген  жылжымайтын  мүліктен  ж әне  еңбек 

шығынымен байланыссыз мемлекеттен алынатын жәрдем акы мен 

телемдер  (зейнет акы,  стипендия,  жүмыссызға ж ән е көп балалы 

отбасына жәрдем акы).

Осы  табыстардың динамикасы  әртүрлі  елдерде  әрқалай және 

шаруашылык конюктурасына,  кәсіпкерлік қызметгің жетістігіне, 

басқада факторларға байланысты.

29.4.  ТҮРҒЫНДАРДЫ  ӘЛЕУМЕТТІК ҚОРҒАУДЫҢ 

МӘСЕЛЕЛЕРІ

Әлеуметгік қорғау және әлеуметтік кепілдік. Еліміздің әкімшілдік- 

әміршшдіктен  нарыктык  экономика  көшуі  адамның  әлеуметтік 

тәукелінің  артуына  алып  барады.  Н әтиж есінде  адамдар  өмір 

денгейімен жіктеледі: шамалы топтың баюы мен кейбір топтардын

ЕСКЕРТУ:  Трансферттік  төлемдер  —  зейнет  ақы,  стипендия, 

білім  мен  денсаулық  сақтау  саласындағы  тегін  қызмет  көрсету 

баспанадағылар жатады.  Мүндай топтар табатын табыс мөлшеріне 

байланысты қалыптасады.

402

кедейленуі, алдымен аз камтамасыз етілген (зейнеткер, мүгедектер 

жөне  балалар)  топтарды  жатқызамыз.  Сондықтан  да  әлеуметтік 

сенімді механизм (Германияда  ондай механизм алғашкы рет  1883 

жылы құрылған) қажет.  Экономикалық, күқыктык және әлеумепік 

занды  бекітілген  мақсатты  жүйе  кепілдігі  жайлы  әңгіме  болып 

отыр.  Осы кепідціктер өмір  түрақсыздығы факторына қарсы эсер 

етуі  қажет.  Аддыменен  жүмыссыздыққа  инфляцияға,  түрғындар 

кедейлігіне  қарсы  түра  біліп,  алайда  оларды  әлеуметтік  қорғау 

тоғышарлық  ж ән е  теңестіруге  алып  келмегені  жөн.  Нарықтық 

эконом и каға көшу кезінде әлеуметгік корғау жүйесіндеіі басты мәні 

зор нәрсе әлеуметгік кепілдікті бекіту.  Қазақстан Республикасында 

әлеумепік кепівдікке мыналарды жатқызамыз: минимальды жалақы, 

зейнет ақы, стипендия, жәрдем ақы — оның ішінде уакытша еңбекке 

жарамсыздық үшін ақы ж әне ақысыз білім алу мен медициналык 

Қьізмет көрсету, еңбек жағдайымен байланыстырылған жеңіддіктер, 

түрғындар табысын индексациялау, жұмыссыздықтан әлеуметтік 

Қорғау 

құқьі, жүмыссыздық бойынша жәрдем ақы алуға кұқылығы, 

меншікке күкы ж эне одан табыс табу.

Түрғындарды 

өлеуметгік қорғау жуйесінің басты элементі ретшде 

олардың  ақшалай  табысын  индексациялауды  жатқызады.  Оньщ 

мәнісі:  инфляция  келтірген зиянның орынын толтыруға  қызмет 

етеді. 

Түрғындардың 

табысын индексациялау өзінін экономикалык 

мазмүныны  бойынша-түрғындардың  ақшалай  табыс  мөлшерін 

түзететін  механизм.  И нфляцияны ң  әсер ін ен   болған  түтыну 

тауарлары  мен  қызмет  көрсетудің  қымбаттауын  сол  механизм 

арқылы  некен-саяқ  немесе  түгел  орнын  толтырады.  Нарыктык 

экономика жяғляйһіняя түрғындарды әлеумеггік корғаудың бірден- 

бір  механизмі  ретінде  индексация  өркениетті  әлемде  кеңінен 

колданылады.  Ол тұрғындардың ақшалай табысы  мен  сатып алу 

Кабілеттілігін  сүйем елдеуге  бағытталған.  И ндексациялауға 

түрғындардың  бюджеттен  алатын  ақшалай  табысы  да  жатады 

(жәрдем  ақы,  зейнет акы, стипендия, жалақы ж әне т.б.).

Индексацияны мынандай түрлерге жіктейді:

~  ақшалай табыс индексациясы;

~  сақталған  акшаны  индексациялау және өмір сүру минимум 

индексациялау. 

Жалпы алғанда акшалай табысты  индексациялау 

механизмы төмендегідей түсіндіріледі.  Мемлекетпк статистикады 

агенстволар органдары тауар мен кызмет көрсетуге бағанын өзпадад 

бақылап отырады.  Осы бакылау түтыну бағасы индексін ес 

у ^

403

мүмкіндік  береді.  Осылар  түрғындардың  жоғалткан  (бағаның 

көтерілуі  т.б.)  нәрсесі  көлемінің  бағытын  айқындайды  және 

мөлшерінің орнын толтырады.

Индексация ретроспективті немесе күтетіндей болуы ықтимал.

леуметгік  корғаудың  басты  бағыты  кедейленген  топтарды 

суиемелдеу.  Кедейлік әлеуметгік тәжірибеде өмір сүру минимумы 

арқылы өлшенеді.

Күн  көру деңгейі  дегеніміз  не  ж эн е  ол  калай  өлшенеді?  Өмір 

сүру  минимумы  деп  адамның  өмір  сүруін  және  оның  жүмыс  күшін 

калпына  келтіруді  сүйечелдеуге  қажетті  ақшалай  қаржы  деңгейін 

аитамыз.  Қоғам  дамуы  жағдайындағы  күн  к ө р у   деңгейі  өмір 

деңгеиінщ қоғамға қажетті төменгі текерасы н анықтайды.  Ғалым 

экономистер  күн  көру деңгейін  екі тәсілмен  анықтауға талпынды. 

ірінші тәсіл минималды тұтыну бюджетіне  негізделген.  Ол отбасы 

та  ысының  алансы мен  шығындарынан  (отбасы бюджеті)  түрады. 

тх/^ НДа  ада^шың  негізгі  физиологиялық және  әлеуметтік мәдени 

ынысы  ірқалыпты  қанағаттандыру тілге тиек етілген.  Бүл бір 

адамға немесе бір жүмыскерге есептегеғще ақшалай бағалау әрекеті. 

мые күшін үдайы өндіруді камтамасыз ететін тауар мен кызмет 

Са іты* кҮРа м ьш а кеткен шығындарды минималды тутыну 

деиміз.  Минималды түтьшу бюджеті мөлшерінің қүны түгыну 

Ы ИНДексін|н е с Уіи чекере отырып,  кем дегенде бір рет жыльша 

™ Р ТіШ)Ш каральш отырады. Түтыну қоржыныньщ қүрамы 

қаРалУЬІ  керек.  Минималды  түтыну бюджеті  мөлшерінін 

Kvh 6Н к^ зылыл*_ы аРнайы басылымдарда үнемі шығып түрады. 

тяйчль.иӨРУіДДНІ еЙ*Н  ань'ктаУдың  екінші  тәсілінде  кедей  отбасы өз 

K v u l T  

ҒІН тамақ «ні^ерінежүмсайтыны ескеріледі.

айыпмяши^  децге^'н  бюджетінің  рационалды  тұгыну  бюджетінен

есептелмегр»ҒЬ\/гС°Л  барлық  ойдағы  түтынуды  канағаттандыруға

кабілетгілікті' 

инимУмньщ  мақсаты  -   қызмет  мен  еңбекке 

етуі болмақ  Қалыпты ¥дайьі өндіруді қажетгі келемде камтамасыз

негізгі  гүЫ 

Т¥рғындаР  табьісын  индексациялаудың  екі

келісімді девді. 

автоматты,  б)  жартылай  автоматты,  кейде

6 , м   индексінін  осуіие  карав

Жалакының  осындай 

жілі  ғ  "

  ШЬІҒЫНДЫ  ТОЛІ>ік  кайырады.

жүие  боиы нш а  есептелуі  оны  тиімд1

404

ұйымдастыруға  кері  әсерін  тигізеді.  Себебі  еңбек  ақыны  көт  ру

оныңнәтижесіменешкандайбайланыстаемес. 

п:1]ііе

Екінші  түрі  Еуропалық  экономикалык  кауь.пдастык  елдершд^ 

кеқінен қодцанылады.  Оның мәнісі мынада: ж ^?акь 

жасалып

ескере отырып, өсетіндігі жайы бүкіл екі денгеиінде ү 

мриЛекетгін 

шешіледі.  Мұндай келісім кәсіподак, жүмыс беруіш ж 

• 

аоды 

қатысуы  аркылы  жасалып, 

к ө п  


елдерде  ғалым 

Р 

өткереді 

шақырады.  Сосын  кәсіпорын  өзінің  шамасына  к  р 

Мүнпай 

көбінесе  үжымдык  келісім  жасау  аркылы  жүзеге  аса 



.  • 

тәртіл индексация механизміннакты жағдайға, каржы мүмкщдігш 

және еңбек катынастарына бейімдейді.1

Тұгыну бағасы индексін анықтау үшін «түгыну қоржы 

* 

алу керек. Ол әдетте ең қажетгі тауарлардан түрады.  ҰТЬ1ИУ 

„мла 

~   тугыну  игілігі  мен  қызметінің  жиынтығы  ж эне  адам 

белгіленген минималды тұгьшу деқгейівде қамтамасыз етіуді 

Оған жататындар: тағам-тамактар,  киім, аяк кшм,  іш киі  , 

мен  санитария  затгары,  дәрі-дәрм ек,  жихаз,  ыдыс  аяк’ 

түрмыс заттары, түрғын-жай,  коммуналдык қызмет, мәден 

шаралары  мен дёмалысты  үйымдастыру,  түрмыс  қызметі, 

 

байланыс, мекгепкедейінгі мекемелердебалалардытәрбнелсужән 

әлеуметтік басқада кажеттіліктер.  Бүларсыз  адам  емірш   ел

Әртүрлі әлеуметгік-демографиялық түрғындар топтарында 

пен кызмет көрсетілуге түтыныс біркелкі емес,  сондыктан 

^ 

қоржыны олардың әркдйсысына белек есептеледі - балаларға, жүм 

істейтіндерге, зейнеткерге, қала ж эн е ауыл түрғынына.

Қазақстан  Республикасы нда  түтыну  қоржыны  қүрамы  ж ән  

қүрылымына 33 тауар мен кызмет көрсету тізбесі енген.  Дамыға 

алдерде  минимальды  түтыну  бюджетін  кедейліктің  шегі  реті 

Қарап,  тізбеге  емір  сүруге  кажеггі  тауар  мен  кызмет  көрсетудщ

300-ден астамын тізбесін қосады. 

.

Қазақстан 

Республикасы Мемлекетгік статистика комитетіні

мәліметі 

бойынша,  негізгі  түтыну  қоржынының  33  тамак 

тізбесі айына бір адамға есептегенде  1995 жылы желтоксанда 23 

теңге болған екен.  Бүл сол уакыттағы минимадды жалакының 

тенге күраган кезі.

'  Ржаницина 

Л.С.  Доходы: 

уровень,  дифференциация,  гарантии. 

М.. 

Профиздат,  1991,  11-12  стр.

405

Осы ал такты к эконом истердің есептеуінше, тұтыну қоржыны 

кұны  мен  минималды  жалакы  деңгейінің  арасында  1997  жылға 

дейін сакталған.  Шамамен тұтыну коржынының құны минималды 

жалакы денгейінен  5-6 есе артык.

Дамыған  елдер тәжірибесінің негізіңде  айтар болсақ,  егер өмір 

қүны жыл бойы +   -  5% болса,  он да ол калыпты күбылыс болғаны. 

Жыл бойы өмір денгейі көтерілсе — онда ол жақсы көрсеткіш; ал 

5%  тәмендесе,  онда ол аса қауіпті емес.  Егер өмір деңгейі 5% -дан 

аса жоғарыласа (немесе өмір деңгейі төмендесе), ондай қүбылысты 

нарыктык экономикасы дамыған елдерде қолайсыз деп есептеледі. 

Мүндай жағдайда үкімет мына шараларды қодданады: жалақы мен 

жәрдем  ақыны  кебейтеді  нем есе салықтарды төмендетеді.  БіздіН 

еліміздің үкіметі барлык жұмыскерге минимальды жалакыны көтере 

бермейді.  Себебі  онын  кетерумен  қатар  зейнет  ақы,  стипендия, 

кемек ақыны және баскада әлеуметіік тәлемдерді өсіруге тура келеді 

Ол  үшін  қосымша  қаржы  кажет,  әсіресе  ол  бюджеттен  болмак. 

Бюджеттің  мүмкіндігі  шектеулі ж эн е  тауар  мен  кызмет жасауды 

нақты  үлғайтпайынша,  еңбек  ақыны  кетере  беру  инфляцияныН 

күшюуіне алып келеді.  Қазакстан Республикасы әлеуметгік қорғау 

және  еңбек  Министрлігі  мамандарының  ойынша,  қалыптасып 

отырған жағдайдан  шығудың бірден бір жолы «адрестік» әлеуметгік 

қорғауға көшу (яғни барлық категориядағы түрғындарды корғаудан 

нақты  адамды  қорғауға  көшу.  Олардың  табыстары  минималды 

жалакыны орташа жан басына шаққандағыдан төмен). Баска шара 

ретінде олар орташа табысы калыпты деңгейден жоғары отбасыньШ 

ҮШ жастан аскан балаларынан жэрдем акы алып тастауды ұсынады- 

Мысалы, AKJU-да жылына табысы  15 мың доллар күрайтындардан, 

ол ерлер жалакысыньщ 70-%-ын  қараса,  онда әйелдер  ауырғаны 

үшін,  аяғы  ауыр  болғанында  ешқандай  әлеуметтік  сақтандырУ 

бойынша жәрдем ақы алмайды. Жоғарыдағы мамандардын ойыніла, 

азык-түлік тауарларынан косылған қүнға салықгы алу. Себебі тауар 

мен  тағам  түтыну  қоржынының  «таңбаланғандығын»  қосып, 

ертфекге өңдірілгендігі бюджеттен екендігі мөрленген.

XX гасырдың басында итальян ғалымы Вильфредо Парето 

м ы н а н ы  



аитқан:  табысты  молшеріне  қарай  үлестіргенде 

к ә д і м г і д е й  



тепе- 

теңсіздік бой корсетеді.  Әлемдік тожірибеде тепе-теңсіздік 

д е ң г е й і н  



анытқтаУ 

Ү ш ін  


Лоренц кисығын қодданады.

Табыстың  тепе-теңсіздік деңгейін  Лоренц  кисығынан  көруге

406

болады. Ол 29-2 суретінде көрсетілген.  Горизонталь өсімі бойынша 

отбасы  пайызы  орналасқан,  онда  отбасының  бір  бөлігіне  сай 

келетіндей табыстың белгілі деңгейіне иелік көрсетілтен. Абсолютгік 

тепе-тендіктің теориялық мүмкіндігі К  түзуімен көрсетіліп,  ол кез 

келген  отбасының  пайызы  сәйкес  болатындай  табыс  пайызын 

алатындығын көрсетеді.  Егер барлык отбасының 20%-ы  20%-дай 

(яғни  1/5 бөлігі) жиынтық табысты алатын болса,  40%-40%,  60%- 

60% жөне с.с.; онда А, В, С, Д ,  Е нүктелері К  сызығына орналасады. 

К  сызығы  арасындағы  (М )  облысы  —абсолютгік  тепе-тендікті 

көрсетеді  ж эн е  Лоренц  қисығы  (L)  табысты  үлестірудің  тепе- 

теңсіздік  деңгейін  байқатады.  «М»  облысы  көп  болса,  нем есе 

алщақтаса, онда К  сызығынан қисық алыстайды. Демек табыстың 

тепе-теңсіздік деңгейі жоғары. Егер табысты накты үлесліру абсолютгі 

тең болса,  онда Лоренц қисығы мен К  сызығы дө п  келер еді ж әне 

алшақтық жойылады.

Түрғын  топтардың  өз  арасындағы  жиынтық табысты  үлестіруді 

сипатгау ұшін Джини коэффициентін қолданады.

Бул  коэффициент  итальян  ғалымы  Коррадо  Джинцдің  (1884- 

1965  жж.)  атымен  аталған.  Осы  коэффициент  аркылы  турғындар 

табысын  дифференциялаудың  қалай  өзгергендігін  байкаймыз. 

Каталог: dmdocuments
dmdocuments -> Қазақ филологиясы кафедрасы
dmdocuments -> Айса байтабынов эпик жыршы
dmdocuments -> Мүхамбетқалиев С., Ахметов К.Ғ, Ғабдуллин Х. А. Байүлы мен Жетіру және Төре, Төлеңгіт
dmdocuments -> Көпбаева М. Р. ф.ғ. к., М. Әуезов атындағы Оңтүстік
dmdocuments -> Н. С. Тілеуханов
dmdocuments -> Т.ӘЛімқҰловтың «Қараой» ӘҢгімесіндегі махамбет тұЛҒасы акбулатова С. Б
dmdocuments -> Батыс қазақстандық КҮй дәСТҮрін әлемге мойындатқан қҰрманғазы рухы с. Ә. Күзембай
dmdocuments -> Кафедрасының отырысы шешімімен бекітілген. Педагогикалық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған. Орал, 2011

жүктеу 17.01 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   39   40   41   42   43   44   45   46   47




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет