Ш еден ов Ө.Қ., Сағындыков Е. Н., Ж унісов Б. А., Байжомартов Ү. С., Комягин Б. И. Жалпы экономикалық теория



жүктеу 17.01 Mb.
Pdf просмотр
бет23/47
Дата14.09.2017
өлшемі17.01 Mb.
1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   ...   47

«оутакты ағаш тәрізді шешімдер» 

тәсілі кодцанылады. 

Бұл тисілде мәселені схема тұрінде және бёиіамаларды көзбен шолып 

карауды үсынады.

Төртіншіден, баламаны және оның ыкпаддығын айқындау үшін 

болжау тәсілім 

қолданады.



Менеджмент 

қурылымы.  Менеджмент  төмендегідей  түрлерге 

жіктеледі: кәсіпорын  менеджменті, еңбек ресурсының менеджменті, 

каржы  менеджмент!,  шағын,  орта,  ірі  бизнес  менеджменті, 

муниципальды  менеджмент, аймактық менеджмент, халыкаралык 

менеджмент, маркеімі птік менеджмеігг, бағдарламалык менеджмент, 

максаітык менеджмент.

Баскару  міндетгерінің  күрделілігі  мен  сипатына  байланысты 

кәсііюрын менеджменті бірнеше деңгейге бөлінеді:

-   менеджменттің  жоғарғы  деңгей  кәсіпорынның  мақсатын, 

стратегиясын жәие жүмыс жоспарын аныктайды. 

Жоғарғы деңгейді 

әдетте «жатпы» менеджмент деп есептейді.  Себебі, ол кәсіпорынды 

ж(шпы басқаруға жэне максималды пайда табуға бағытталған;



менеджменттің  орташа  деңгейі  кәсіпорынның  функционалды 

қызметін  баскаруға  арналған, 

сондықтан  да  ол  «функционалды» 

менеджмент деп аталады. Функцион

і щ д ы


 

менеджмент техникалық 

жэне  технологиялық  жаңіглықтарды  енгізумен,  акпарат  ж эне

220


нарықты басқарумен байланысты (17-1  кестені караныз);

— 

менеджмеиттің төменгі деңгейіне алғашкы буындағы жетекшілерді 

жатқызады. 

Олар кәсіпорын кызметкерлерінін жұмысын тікелей 

ұйымдастыруды және жоспардың орындалуын, өнім өндіру графигі 

мен оның өткізілуін қамтамасыз етеді.



Кесте  17-1

Басқару ақпаратының қызметгі мақсаттары:

Кәсіпорынның

функционалды

бөлімшелері

Баскарушылық

Бағалау  критериі

Жалпы басқару

Пайда

Стартегияның

орындалуы

Кәсіпорын

есеп-шоты

Шығындар, 

өзіидік  қүн

Шығынды

төмендету

Қаржылар

Салымның

қайтарымы

Нарык үлесінің 

үлғаюы

Маркетинг

Сату  көлемі

Нарық ұлесінін 

ұлғаюы

Персонал  (тұлға)

Басқаруды 

ұйымдастыруды  жетілдіру

Ресурстарды тиімді 

пайдалану

Өндіріс

Тсхнологиялық 

операцияның  тиімділігі

Ресурстарды тиімді 

пайдалану

Зерггеулер  мен 

жасалған  жұмыстар

Өнімді  жаңалау

Бәсекелестік 

өнімді  жасау

Менеджер микроәлеумеггік басқару жүйесі принциптерін өткереді

— ендірістік қатынастарды «гуманизациялау» принципі. 

Бұл әрбір 

жұмыскердің жеке әлеуметін максималды есептеуді талап етеді;

~  «іскерлік партнер» принципі. 

Мұнда әртүрлі топтағы жүмыскерлер 

фирманың гүлденуі үшін ынтымақтасады;

—  «экономикалык  децентрализм»  принципі. 

Фирманын  әрбір 

буыны әкімшілдік-шаруашылық шешім ұғымын өз бетінше жүзеге 

асыруы.


1  Мамедов О.  «Экономикс», «маркетинг»,  «менеджмент» — Ж.  «Экономические 

науки»,  № 11,  1991,  92  бет.

221

Клзіргі менеджмент оларлың достүрлі,  жүйелі және жағдайлық

гүрғысын  ескере  отырыгі  қүрылады.  Мамандардың  айтуынша,

баскдрудын дайын турлері болған емес, яғни менеджментгің біркелкі 

моделі жок.

Жалгіы  алғанда  кизіргі  м енедж м ент  фирма  мамандарын 

сарлптауға, дайындауға  жоне  ынтадандыруға ерекше  мән  береді.

енеджменттіц  казіргі  теориялары  адам  жайлы,  онын мақсатқа 

іаллынысына, шығармашылдығына және өзін-өзі үйымдастыратын 

гүлға  болуына 

(Д .  Макгрегордыц  «X»  ж эне  «У»  теориясы) 

непзделген. Адамның мотивациясы тек физиологиялық сүранымға 

ғлна емес,  сонымен  қатар  озін-озі  қадірлеу және  озін-өзі өткеру 

Ксіжеттілігіне де  негізделеді. 



(А.  Маслоудың кажеттілік теориясы) 

непзделген.  Енбек табыс әкеліп,  адам оған канағаттанатын болса, 

онда адам денсаулығының психологиялык қабілеттілігі артады және 

онын белсенділіп  ы)гпіланд ырылады 



(Ф.  Херцбергтің гигиеиалык 

мотивация теориясы).

17.4.  КӘСІПОРЫН (ФИРМА)  МЕНЕДЖЕРІ ЖЭНЕ 

БАСКАРУДЬЩ ТИІМДІЛІГІ

Менеджер, ол кім /  Баешылыктың мүндай атауы ағылшынның 

«manager» сөзшен шыккан. Ол басқарушы,  меңгеруші, әкімшілдікгі 

паиымдаиды.  Қазіргі жағдайда буған жай басдш лық деп қараудан 

горі коп мағына енгізілген.

Менеджер 

бүл баскарушылық еңбек саласында ғылыми білімді

КаТаН босекелес*ік жағдайывда барлық жұмыскерлерді

бап япям  я ' ЗДа  Т¥рған  МІ!1деттеРДІ  откеруге  үйымдастыру  қабілеті

алатын  адамлппГм Т“К Жаи ғана Г)аскарушы болмай, аддын болжай 

Г

уікыл


-

ш

  fii rrJ 



Үиымдастыратын, олардьщ іс-әрекетін үйлестірш,

сипсында 



м а т н  

сқаша  айтканда,  басқарушылық  еңбек

саласында маман болғаны дүрыс.

і  ^  


ы бір фирма жүмысына кірісетін келешектегі  менепжеоге 

фирманың жосгіарлы бағдаплампгті, ^  

менеджерге

сауалдарға:  не  істеу?  Кіътай 

‘ 

°  ШіуЫ КСреК'  0,ЩаМЬШа

нақты 


жауап болғаны жөн 

Жпгпя 


ан 

1стеУ 


кеРек? дегендерге

гадам. Егер менеджер 

~

 6>“  ^

тмнытып орындамаса. ен жаксы ж ?не 

ж° сгарль' жөне б а ю я т

озі  кағаз жүзшде  кальт Коюь, 

* о и в » №,н

Жетістікке ж е,у ушін ол езінін гарауыщ ағьиармен белсенді өрі

222


максатты бағытта жүмыс жасауы  мүмкін.  Бұл жүмыстағы басты 

мақсат  —  әрбір  жекелеген  адамның  «өз  кілтін»  таба  білуде. 

Жетістікті бағалай отырып,  оның белгілеген нәрсені арты қ әрі 

өте жақсы  орындаудағы  ынтаны ж әне творчестволык қалыпты 

барынша қолдауы кажет.

Ж ұмыс  барысында  менеджер  өз  үжымындағы  ресми  емес 

лидерді табуға тиіс жөне оның іс-әрекетін зорлық-зомбылыксыз 

жалпы істің пайдасына бағыттауы қажет.



Нарық жағдайында менеджер  нартәуекелдікке  бел  бууы және 

оны басқара білуі де керек. 

Менеджер үшін нартәуекел болатын 

саланы таба білу ете қажет, оның болатын мүмкшдігінің дәрежесін 

бағалап,  алдын-ала  шаралар  қолдануы  керек.  Бүл  жағдайда 

менеджерге  мы надай  сипаттар  —  баты лды к.  іс-қи м ы лды ң  

стандартты  еместігі,  тәуелсіздік,  эксперитментке жақындығы, 

парасатты  есеп,  көп  кы рлы   кабілеттілік  ж әне  жағдайды  тез 

бағалап, оның өзгергендігіне жедел реакция жасау, түпкі нәтижені 

нақты бағалау — тән болғаны дүрыс.

Менеджердің осындай кең спектрлі кызметті колдануы онын 

басқаруда жоғарғы тиімділікке қолын жеткізеді, яғни,  кәсіпорын 

(фирма) жүмысының жоғарғы нәтижелілігіне,  алдыменен пайда 

табу жағдайы  ескеріледі.  Н арык жағдайында пайда алға қойған 

міндеттерге жетудің түпкі максаты болып табылады.

КАТЕГОРИЯЛАР Ж ЭН Е ТЕРМ ИНДЕР

Менеджмент, менеджер формальды емес лидер, басқару стилі, 

баскарушылык еңбек, басқару қызметі, басқару мектебі, кәсіпорын 

менеджмент^  еңбек ресурстар менеджменті, қаржы менеджмент^ 

шағын,  орта  ж эне  ірі  менеджмент  бизнесі,  муниципальды 

менеджмент,  аймақтық менеджмент,  маркетингтік  менеджмент, 

халықаралық менеджмент,  жалпы  менеджмент,  функционалдык 

менеджмент, менеджменттің жалпы деңгейі.

САБАҚТЫҢ ҮЛГІ  РЕТІНДЕГІ ЖОСПАРЫ

.  Басқаруды  ұйьшдастырудың  принциптері  ж эне  казіргі 



тенденциялары.

. Нарық жағдайында экономиканың негізгі буынын басқару.



3.  Менеджменттің негізі мен кызметгері.

223

МӘНЖАЗБА МЕН  БАЯН ДАМА ТАКЫРЫПТАРЫ

{.  Менеджмент басқаруды уйьшдастырудын жүйесі ретінде.

2.  Нарық жағдайында экономиканы баскарудын қызметтері.

ӘҢГІМЕ ӨТКГЗУГЕ Ж ӘНЕ  Ө ЗІН -Ө ЗІ  БАКЫЛАУҒА 

APHAJIFAH  СҮРАҚТАР

1.  Экономиканы  баскарудын  дәсгүрлі  емес  тәсілінен  сізге  не 

белгілі? Оны қолдану немен  гүсіндіріледі?

2.  «Менеджмент» деген  не, оның болуы мен кызметтері?

3.  Сізге менеджменттің кандай түрлері белгіліжәне кәсіпорын 

менеджментінін моні  неде?

224


ОН  СЕГІЗІНШ І  ТАРАУ. 

МАРКЕТИНГТІК  БАСҚАРУ  ТЕОРИЯСЫ 

НАРЫҚТЫҚ  ҚЫЗМЕТТЕР  ЖҮЙЕСІ  РЕТІНДЕ

18.1.  МАРКЕТИНГТІҢ ТЕОРИЯСЫ.

МАРКЕТИНГТІҢ М Ә Н ІЖ Ә Н Е  ҚЫЗМЕТТЕРІ

Маркетинг  («marketing»  —  нарықтық  қызмет деген  ағылшын 

сөзі)  капиталистік  кәсіпорынның  өндірістік  өткізу  жэне  сауда 

қызметін  басқаруды  ұйымдастыру  тәсілі  ретінде  ХІХ-ХХ-шы 

ғасырдың басында емірге  келді. А ҚШ -да оның  басталуын  1901- 

1905-ші  жылдарға  болжауда.  Алғашкыда  маркетингті  өткізуді 

ұйымдастыратын тәсіл ретінде карады. Алайда,  казір маркетинггі 

тауарды  бір  жакка  өткізу  кызметімен  шектеп  қана  қоймайды. 

Қазіргі кездегі маркетинг үлкен  ғылым әрі қызмет саласы болып 

табылады.  Ол  бәсекелестіктің  дамыған  кезінде  кәсіпорыннын 

тактикасы мен стратегиясын сатып алушыны кызыктыру тәсілін, 

нарықты  билеу  әдісін  жасайды  және  көзделген  пайда  денгейін 

қамтамасыз етуді,  нарық пен бағаны барынша бакылауды жузеге 

асырады.  М аркетингтің  нағыз  дамуы  еуропадағы  дамы ған 

капиталистік  елдерде  екінші  дүниежүзілік  соғыстан  кейін  ғана 

бастадды.  Соңғы  жыддары  халықаралык  көлемде  маркетинга 

колдану кәдімгідей үлғайып, осы облыстағы зерттеу саласы кени 

түсті.


Э к о н о м и к а л ы к   ә д еб и е т тер д е   м а р к е т и н г т ің   к е п т е г е н  

аны ктам алары   кездеседі.  Осы  ан ы қ там ал ар д ы ң   б іразы н а 

тоқталайық.

Маркетинг  —  қазіргі  бар  ж ән е  әлеуетті  тауарды  сатып 

алушылардыц жиынтығы

.1

Маркетинг  —  бүл  тауарға,  қызмет  көрсетуге,  адамдарды 



үйымдастыруға, территорияға және идеяға айырбас арқьілы суранычты 

қанағаттандыру,  басқару мен көріп  келу деп түсінеміз

.2

Маркетинг — бұл кәсіпорын  кызметінің сауда-өткізу облысын 



зерттейтін,  өндіріс  процесі  мен  үсынымына  және  өндірушіден 

тұтынушыға қызмет корсетудін әсерін ескертетін барлык факторларды

1 Котлер Ф.  Управление маркетингом.  Сокр.пер.  с англ.  —  М..  Изд.  Прогресс, 

1990.  54  бет.

Эванс  Д ж .Р.,  Берман  Б.  Маркетинг.  —  М .,  Экономика.  1990,  17  бет.

225


карастырудын, кешенлі шаралары

.1

Маркетинг  —  бүл  өзінің  гутынушысын  іздеуге,  онын  суранымын 



калыптастьфу мен ынгаландыруға бан>пталған кесіпорынның (фирманьщ) 

нарыктык кызметі.

Казіргі маркетинг теориясы оны баскарудың  нарыктык бағыт алуын 

камтамасьв ететін, күрделі динамикалык жүйе ретінде қарастырады.

өркемдеп  айтатын  болсақ,  маркетинг  —  бүл 

экономиканың, 



инженерлік ісгің, жарнама, психология, сауда, жоспарлау мен болжаудын 

өзіндж біргүтас жиынтығы.

Маркетинггің үраны  бір сөзбен  мынаған  сай:  «Өндіргенің не болса 

да, соны өндіресін жэне сатасың». 

Біздін ойымызша түіггеп келгенде, 

маркетингпң мән-жайы көзкарастың унемі өзгеруінде, экономикалык 

дағдарысқа  түракты  үшырап  отырған  казіргі  нарык  жағдайынын 

өзгеруіне икемделуінде жатыр.

Терминологиялык  дау-дамайға  жэне  200-ден  астам  маркетинг 

аныктамасын ын интерпретациясына қарамай-ақ, оньщ негізгі касиеті 

нарыктағы болып жаткан қүбьшыстарға  кілт таба білуі.  Маркетинг 

зерттеушілердін  ойынша  —  бүл  артык  өндіру  экономикасынын 

еномені, сүранымнын әбден тодып, ұсынымға тым «еркелеп» кетуі. 

аскаша айтар болсак, ғылым ретінде  К.  Маркстің  пайымдауынша, 

үсынымның сүранымды күштеп алуы.

Жалпы  маркетинг өндірісті  баскару мен өнімді  өткеруге  деген

енд1  кезқарасымен  аныкталады.  Ол  нарыкты  дәйектілікпен 

ірастьір\^а, баға күрылымына. жарнамаға, өндірісті, сүраным мен 

'УДЫ 


лжаУға- тауарды тутынушыға жеткізуге және оған қызмет 

негізше  күрылған. 



Нарыктык  түжырымдама  ретінде

_  

нгтщ негізп принциптері мынаған сай:

-  Г

Р,° КЬІЗметінін  ^"кі нәтижесіне жету максатгылығы;

арыкка тауар өткерілуін тиімді жасау;

максаттык тәс'л және койылған  максат пен міңдеттерге 

жиынтһіғк

.  Зкараспен  карап’  м¥НДа  маркетингтін  күрал-жабдыктар



-   няп 

рыктык кь,змеггі« жавдайын қатамасыз етеді;

езаоа ояйгіаи

3  икеіУШелуд'н тактикасы  мен стратегиясы бірлігін және



эсер ете отып 

1ЫҒЫН колдану’ waH ®Ф жағынан мақсатты бағытга

еге 0ТЫРып, онын талаптарына жауап беру;

Современный  маркетинг  //П п п   no™  v 

с т а т и с т и к а .  1991.  27 

бет. 

Хруцкого 



В.Е.  -   М . .  

финансы  И

226


— 

кәсіпорын  қызметін  бір  мезгілдік  емес,  ұзақ  мерзімді  нәтижеге 

бағытгап, жаңа тауарларды жасау мен зерттеуді болжауға мән береді.

Осы аталған принциптер негізінде маркетингтін негізгі қызметін 

айқындауға болады.

Бірінші  қызметіне нарықты  білу  — зерттеу  қызметін жатқызамыз. 

Бүган — әртүрлі топтағы сатып алушылардьщ түгынысы мен сүранысы 

жайлы, тауар үсынысы жайлы қажетгі  ақпаратты жинау продесін 

айтамыз. Сондай-ак, жаңа тауарларды ендіру ақпарат бағьпын немесе 

игерген ассортимента жаңарту осы кызмет саласына жаткьізамыз.

Екінші қызметі — бұл жарнаманы қолдану кызметі. 

Бүл колда бар 

нарық  сегменттерін  нығайтуға  бағытталып,  сатушылардын  жаңа 

контингентгерін табуды көздевді.



Үшінші  қызметі  —  өткізуді  ынталандыру  кызметін  айтамыз. 

Бүл 


тауарды белсендішкгіен сатуды сьш-ақы көмегімен, женілдікпен жүзеге 

асыруға бағытталады жэне тауарды темен бағамен өткеруді, диллер 

қызметін  қолдануды  (сату  жайлы  арнайы  агенттің  болуы)  және 

басқадай өртүрлі іс-әрекетгерці камтиды.



Баға  саясаты  — маркетинг қызметінің  ең  маңыздысының  бірі. 

Ол 


сүраным мен үсыным арақатынасын ретгеуге ықпал жасайды.

Өткізу саясаты маркетинг қызметі ретінде барлык тауар қозғалысы 

жүйесін камтиды. 

Бұл  тауар процесін үйымдастырудын сондай түрі 

~ нөтижесіне эсер ететіндей нәрселер ескеріліп, шешім кабылданады. 

Бүл  процесс  тауар  мен  қызмет  көрсетудін  әрбір  келесі  стадия 

қозғалысыңда түтынудан қодданған өнімді ушлизация (жою) жасағанға 

дейін байқалады. Маркетинг жүйесінде тауар саясаты накты түтыну 

топтарын, түтыну әдістерін ескеріп қүрылады. Сатып алу жайлы кім 

шешім қабылдаса, ол  басымдылыккэ ие болады жэне осы іс-әрекетгш 

(процестің)  ен  бойында  қьізмет  көрсетудің  кажетгілігі  ескеріледі. 

Аталған қызметгер кезкекпен орындалмайды, олар өндірістің, сатудын 

өзгергенінде жэне сатып алушыға эсер бір мезгілде жүзеге асады.

Нарық  жағдайында  маркетинг  тауарға  салыстырмалы  калыпты 

сұраным жасауға талпынады жэне пайда таба отырып, бәсекелестікке 

кәдімгідей төтеп береді. 

Нарыктык экономикасы дамыған елдердегі 

көптеген  фирма  мен  кәсіпорындар  маркетингке  сондай  каржы 

жүмсайды — лабораториялык зерттеуге, конструкгорлықжүмыска, 

үлгіні дайындап, оны аяғына дейін жеткізуге, өндіріске дайындауға; 

технсшогиялық жабдықтау мен шығаруды игеруге кеткен сомаларға 



теңдесе болады. 

Американ мамаңдарының есептеуінше, АКДІ-дағы

227

' і


нарык  кеткен  маркетингтік  шығынлар  жиынтығы  көптеген 

тауарлардың түпкі  бағасынын  55-60%  күрайды.  Батые  Еуропа мен 

Жапония  нарыкка кагысты  шамамен осыңдай бага беріледі.

18.2.  КӘСІГІОРЫНДЫ  (ФИРМА)  БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ 

МАРКЕТИНГТІҢ  ОРНЫ.  МАРКЕТИНГ ТҰЖЫРЫМДАМАСЫ

Кесіпорында  (фирмада)  маркетингті  ендіру  —  бұл  бүрын 

калыптаскан  практикадан  сапалы  айырмашылығы  бар,  жаңа 

принципке  негізделген  барлык өндірістік,  өткізу,  каржы  саясатын 

түбегейлі кайта күру. Арнайы  маркетингтік күрылым қүрылады.  Ол 

нарықты, сатып алуииыларды зерттеумен, жаңа тауарды жасау, жарнама 

кызметі жэне тауарды  өткізумен айналысады.  Жоғарыда айтылған 

нарықты  талдау негізінде белгілі  ұш  мәселені  шешеді:  нені ендіру 

керек? кім ушін өндіру керек? калай өндіру керек?

Маркетинг  күрылымы  —  бүл  оның  максаттык  бағатының  нақты 

мазмүны.  Оған маркетингтің төрт міндеттері енеді:

— нарыкка нені ендіруге болады? 

Білімді ме әлде кызмет көрсетуді 

ме?

— онімді калай өткізген жөн? 

Тікелей түтынуіиыға ма әлде делдал 

аркылы ма?

— өнімді түгынушыга кандай әдіспен козғалту керек? 

Өткізуді кдндай 

тәсітдермен  ынталандырамыз:  әртүрлі  құралдарды  колданумен, 

жарнаманы жандандырумен, делдалды марапаттау жүйесімен, өткізуші 

мен түтынушыны қатыстырумен;

— баға күрылымынын кандай стратегиясын жүргізу қажет?

Сондыктан  кәсіпорынға  қазіргі  жағдайда  нары кка  өтуде

мүмкіндіктері  шектеулі  керінуі  мүмкін.  Бүл  кәсіпорынның алдағы 

келешегін  болжай  алмауынан,  немен  айналысуын  білмегендгінен 

туындайды.

Өзінің келешегін пайымдау — бүл кімдер үшін өндіру керектігін 

шешу  деген  сөз.  Казіргі  кезде  мамандануды н  күшеюі  мен 

оәсекелестіктін артуыңда оз  кәсіпорыныңа  нарыкты анықтау ғана 

маңызды  емес,  одан  ең тар  саланы жиірек  іздеп табу қажет,  яғни 

ешкім  игермеген  сондай  «қуысты»  немесе  бәсекелестер  толык 



колданбаған

 жерді тагіклн абзал.

Казіргі  жағдайда  кәсіпорынның жұмысы нарықты өз сегментін 

іч/іеулен  басталалы  немесе  жоғарыда  айткандай.  өз  «куысын» табу

22S


абзал. «Қуысты» іздеу, сатып алушылардың сұранымын зертгеу деген 

сөз. Сатып алушылар (түгынушылар) белгісіне қарай топтарға бөлінуі 

мүмкін: географиялық, табиғи-климатгык, ұлттық, демографиялык, 

жас  ерекшелігіне,  кәсібіне,  мүлікті  иемденуіне  және  баскада 

критерийлерге қарай.

Сегменттеудің  нәтижесі — кәсіпорын  өнімінің 60%  бастап  80% 

дейінгісін алуға қабілетгі әлеуетгі сатып алушыларды (түтынушыны, 

түгынушыға  кәсіпорын да  (фирма)  жатуы  мүмкін)  табуы  болмак, 

яғни  кәсіпорын  «жалпы»  түтынушыны  емес,  нақты  түтынушыны 

іздейді.


Табылған сегмент («куысы») төмендегідей бағьптармен башіанады:

— сегменттің сандык параметрі анықталады, яғни оның бір тауар 

немесе тауарлар тобы арқылы көлемі және нарықтын осы сегменттегі 

тауар циклыньщ өміршеңдігі қаралады;

— ары карай таңдаған сегментгің маңыздылығы анықталады, яғни 

онын  болашағы  қандай,  ол  есе  ме  әдде  өспей  ме,  егер  өссе,  үзақ 

мерзімге ме екен?

— келесі де осы нарық сегмегаінде кәсіпорын жүмысы каншалықгы 

тиімді болатындығы анықталады;

— келесі кадамда сешентгеудің негізгі бәсекелестер нарықтың тепе- 

теңдігін  (қайш ы лы қсы зды ғы )  аны ктау  болм ақ,  яғни  осы 

кәсіпорынның өнімі негізгі бәсекелестер мүддесіне кдншалыкты эсер 

ететіндігін (тшсетіндігін) байқау;

—  ең  соңында  кәсіпорын  мынаны  анықтауы  керек:  таңдаған 

сегментге жүмыс істеуге қажетгі ресурстар мен мамандар бар ма?

Нөтижесінде  кәсіпорын  тауар  немесе  тауарлар  тобын  өндіру 

жоспарын  жасауға  кіріседі.  Кәсіпорын  (фирма)  екі  жоспарды  — 

жылдық жэне перспективалы бес жылдықты жасайды. Жыл сайын 

бесжылдық жоспарды қайта карайды және түзетеді. Себебі, фирмада 

үнемі көзделген өнімді іске асыратын әндірістін алдағы бес жылға 

жоспары болуы керек.

Өнімді жоспарлау процесіңде жаңа тауардың нарыкга паіща болуьш 

анықтау  өте  маңызды.  Мүны  аныктауға  тауардын  циклдык 

өміршеңдігі  көмектеседі.  Тауардың  диклды қ  өміршендігіне 

сатушының  әрбір  төрт  фазадағы  (стадия)  пайда  денгейі  тікелей 

тәуелді: 



а) нарыққа тауарды ендіру; ә) сату көлемінің өсуі; б) жегілу 

фазасы;  в)  күлдырау  фазасы. 

Тауардың  циклдық  өміршендігінін 

типтік моделі график түрінде  18-1 суретге бейнеленген:


1-ші  өндіру 

ІІ-ші  өсу 

ІІІ-ші  жетілу 

IV-ші  кұлдырау

фазасы 

фазасы 


фазасы 

фазасы


Сурет  18-1.  Тауардын, циклдык өміршегі

Ендіру фазасы  — бул  нарыкта пайда болу кезеңі. 

Тауар жаналык 

болып. онын өткерілу көлемі әлі аздау. Оньщ сату көлемін жайлап 

улғайту үшін кәдімтідей уакыт кажет жэне көптеген ақшалай қаржы 

керек болады.

©су  фазасы  —  бул  тауардың  нарықта  мойындалу  кезеңі. 

Оған 


сұраным  кәдімгідей  өсе  түседі.  Нарықтьщ  шеңбері  үлғайады. 

Жарнамалаудын  арқасында  жаңа  тауардың  әйгілігі  мен  бедел- 

сыипаты  өсіп,  кайтадан  және  көбірек  сатып  алудың  көлемі  мен 

саны өседі.



жүктеу 17.01 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   ...   47




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет