Ш еден ов Ө.Қ., Сағындыков Е. Н., Ж унісов Б. А., Байжомартов Ү. С., Комягин Б. И. Жалпы экономикалық теория



жүктеу 4.22 Mb.

бет20/47
Дата14.09.2017
өлшемі4.22 Mb.
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   ...   47

188

Кесте  14-2

Өрлеу

Кұлдырау

1789-1814 жж.

1814-1849 жж.

1849-1873  жж.

1873-1896 жж.

1896-1920 жж.

Әдетте  циклдарды   к л асси ф и к ац и я л аған д а  екі  кри тери і 

қолданылады:  ұзақтығы  нем есе  ц иклды н  мерзімділігі;  оны 

қозғаушы циклдар,  бұл соңғысы оны жүзеге асырудың  генезисі 

мен механизмін алдын-ала анықтайды. Осы критерийлерге сәйкес 

циклды  к л а сси ф и к а ц и я л а у д ы ң   б е л г іл і  айк ы н дам ал ар ы  

қабылданған:

1.  Н. Д.  Кондратьевтің циклдары  немесе узактығы 40-60 жылға 

созылған узын толқынды циклдар. 

Оның басты козғаушы  күші  — 

технологиялық өндірістегі технологиялык базаның радикальды 

өзгеруі және оның құрылымдық қайта құрылуы.



2.  Белгілі  американ  экономисі  С.  Кузнецтің  (1901-1983ж ж .) 

циклдары  және  олардың  үзактығы  20  жылмен  шектеледі. 

Ал 


қозғаушы  күштері  —  өндірістегі  үдайы  өндіріс  қүрылымының 

жылжуы боп табылады  (бүл циклдер  көбінесе үдайы өндірістік 

немесе құрьшыс болып та аталады).

3.  Жеке  шаруашылық  циклдары. 

Бұл  1  жылдан  бастап  12-і 

ж ы л ға  д е й ін г і  к е зе ң д і 

қ а м т и д ы   ж ә н е   и н в е с т и ц и я л ы қ  

белсенділіктің тербелісіне байланысты өмір сүреді.

КАТЕГОРИЯЛАР М ЕН   ТЕРМ ИНДЕР

Артық өндірудің экономикалык; дағдарысы;  өндіруі жетпеген 

экономикалы к дағдарыс;  эконом икалы к  (өнеркәсіптік)  цикл; 

циклдар  фазасы:  дағдарыс,  депрессия,  тірілу  (жылжу),  өрлеу; 

эк о н о м и к а л ы к   ц и кл д ы ң   м атер и ал д ы к   негізі;  к е й н с тіл ік ; 

неокейнстілік; монетаризм.



САБАҚТЫҢ  ҮЛГІ  РЕТІНДЕГІ  ЖОСПАРЫ

1.  Циклдык дамудың теориялары.



Л абанов  Е.  П р огн ози р ован и е  с  учетом  ц ик ли чности  эк о н о м и ч еск о г о  

роста.  Э к он ом и ческ и е  науки,  № 2,  1991,  14  бет.

189

2.  Артык.  өндіру  жопе  онліруі  ж етпеген  эконом икалы к 

дағдарыстар.

3.  Күрылымдык экономикалык дағдарыстар.

МӘНЖАЗБА  М ЕН  БАЯНДАМ АТАҚЫ РЫ ПТАРЫ

1.  ТМД  елдерінлегі  эконом икалы к дағдарыстар  және  оның 

ерски іеліктері.

2.  Қ азакстан   Р есп у б л и каеы н ы ң   н ар ы к к а  оту  кезіңдегі 

антидағдарыстық бағдарламалары.

ӘҢГІМ Е  ӨТІЗУГЕ  Ж Ә Н Е  Ө З ІН -Ө З І  БАҚЫЛАУҒА 

АРНАЛҒАН  СҮРАҚТАР

1.  Артык өндіру экономикалы к дағдарысы.  Бүл дегеніміз не, 

онын  пайда болу еебептері?

2.  Экономикалы к  дағдарыстын  белгілі  уакыт  аралығында 

кайталануы  немен түсіндіріледі?

3.  Экономикалык (өнеркәсіптік)  цикл дегеніміз  не?

4.  Қазіргі  экономикалык дағдарыстардын ерекшелігі неде?

5.  Н.Д.  Кондратьевтін  үзын  толкындары  дегеніміз  не?

190


еркіндігін  алуда: 

ал  барлы қ  халык  шаруашылығы  кешенінен 

техникалық, үйымдық,  экономикалык және  қүкыктык түрғыдан 

дараланған.  Кәсіпорының  үйымдық түрлері  алдыменен  меншік 

түрімен айқындалмақ.  Олар мынандай түрде болуы мүмкін:

—  азаматтар меншігіне негізделген жеке кәсіпорындар;

—  үжым меншігіне негізделген кәсілорындар.

Кесте  15-1

Кәсіпкерлік қызметтің негізі үйымдык, түрлерінің 

артықшылығы мен олкылығы

Кәсіпкерліктід

түрлері

Артықшылығы



Олкылығы

1.  Бір  түлғалы 

жекеленген 

шаруашы- 

лықтар

Ү йымдастырудағы 



қарапайымдылығы. 

Қызмет  жасауының 

толық  еркііідігі. 

Нарықтық саладағы 

мінез-кұлқьшыц 

икемділігі.  Қызметінін 

қүпиялығын сақтау 

мүмкіндігі.  Барлык 

табыс  табудағы 

максимальды  мүдцелілігі.

Капиталды көптеп 

тартудағы киындықтары. 

Болған  зардаптарға жауап- 

кершіліктіц  шексіздігі. 

Барлық  ұйымдық және 

басқарушылық  іс-әрскет- 

тіц  біріктірілу  кажеттілігі.

2.  Серіктес- 

тіктер.

Баскару  бойынша  міндет- 



терді  бөлу.  Қаржы  тарту- 

дағы  үлкен  мүмкіндікгер. 

Еркін  жөне  опсративтік 

іс-әрекеттін  әріптестер- 

мен  келісу  кезіндегі 

шектеулілігі.

Әріптестердіц  өзара  өнім- 

сізідігінің  ықтималдығы. 

Сенімсіздік  аркасыішағы 

әлеуметтік-психологиялык 

комфортсыздық.  Әріптес- 

тердің  өзара  келіспеушілі- 

гің аркасыңдағы  бұл түрдін 

түраксыздығы.

3.  Акционерлік 

қоғамдар.

Қосымша  капиталды 

тезірек  жөне  кеңірек 

тарту  мүмкіндігі.  Кор­

порация  кызметі  өртүрлі 

сала  шсңберівдегі  капи­

тал  қозғалысыиын  еркін- 

дігі.  Акционерлердің 

шектеулі  жауапкершілігі.

Баскарудын тым күрделілігі 

жэне  онын  оперативтілігі- 

нің  темеиділігі.  Акционер- 

лердің  басқаруға  катысуы 

мен  бакылау  денгейінің 

жоғары  еместігі.  Кәсіби 

құпюшың  ашылу 

мүмкіндігі.



193

4

Ұжымдық кәсіпорындар кооперативтік немесе акционерліктүрде 

болуы  мүмкін.  Кооперативтік  кәсіпорын  ақшалайға  емес,  жеке 

тулғанын  пайлык  негіздегі  мүліктік  жарнасына  және  олардың 

біріккен еңбек қызметтеріне негізделеді:

—  акционерлік қоғам түрінің негізіндегі кәсіпорын. акционер 

меншігінің негізіңде  кызмет жасайды;

—  мемлекеттік және қазыналық кәсіпорындар жалпы мемлекетгік 

міндеттерді шедіу үшін  қүрылады;

—  күрылтайшылар  мүлігінің  қосылуы  негізінде  біріккен 

кәсіпорындар  күрылады,  яғни  оған  шет  ел  занды  түлғасы  мен 

азамаггарыда енеді.

Қазаксган республикасы Азаматгык Кодексімен, «Шаруашылык 

қызметінің  еркіндігі  және  кәсіпкерлікті дамыту туралы»,  «Жеке 

кәсіпкерлік  корғау  мен  колдау  туралы»  республика  зандарында 

кәсіпорын  кезкелген  меншік  түрлерінде  және  оның  өзі  күрған 

бірлестіктерде болу мүмкіндігі айкындалған.

Қазіргі кезде нарыктык экономикасы дамыған елдерде бірнеше 

миллиондаған әргүрлі  фирмалар  кызмет атқаруда.  Осы  каптаған 

көптүрлі белгісі бойынша  классификациялау қажет (Кесте  15-2).

Кесте  15-2

Кәсіпкерлік кызметті белгісіне карай нысаны мен түріне 

классификациялау

Үйымдык-қүкык-

Шаруашылык

Сёшалык


Меншік

тык  нысаны

кызметінін

қызметі


нысаны

бойынша


сипатына  карай

бойынша


бойынша

Картелдср

Өндірістік

Өнеркәсіп

Мемлекеттік

Синдикаттар

Саудалық

Ауыл  шаруа-

Қазыналық

(консорциумдар)

Дслдалдық

шылығы


Үжымдык

Трсстер  Концерндер

Банктік

Сауда


Жалгерлік

Конисрн-


Сактаидырулық

Байланыс


Кооператив-

конгломераттар

Инвестициялык

Көлік


тік

Холдинг-


Иновациялық

Қаржы-


Акционерлік

компапиялар

Инжинирингтік

несиелік


Жекелеген

Акдионсрлік

Венгурлік

Мәдениет


Аралас

коғамдар


(тәуекелділік)

Өнер


(біріккен)

(копорациялар)

Консалтингтік

Білім


Мемлекеттік

194

Кооперативтер

Аудиторлық

Ғылым

кооператив-



Серіктестіктер

Трастолык

Денсаулық

тік  пен  бірге.

сактау

Үжымдык


Түрғын үй

жекемен


шаруашылык бірге.

Мемлекет


аралык

(біріккен

кәсіпорын)

Бір қолға біріккен фирмалар саны мейлінше көп. Тек ғана АКДІ- 

ның өзінде олардын, саны 7 млн. қүрайды. Қолдағы қаржы корының 

шекгеулілігі оларды бірігуге итермелейді. Сөйтіп санның салдарынан 

әртүрлі серіктестіктер құрылады.

15.2. 

НАРЫҚТЫҚ ТӘУЕКЕЛ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ 

КӘСІПОРЫННЫҢ (ФИРМА) ҚЫЗМЕТІМЕН МІНЕЗ-ҚҮЛҚЫ

Н ары қты қ  орта  ж ағдайы нда  ж ән е  к әсіп оры н н ы ң   толы қ 

экономикалык,  құқықтық  өзінше  еркіндік  алуы,  оған  көптеген 

қосымша міндеттер жүктейді. Сейтіп кәсіпорынның айналысатын 

қызметі  шеңбері  кәдімгідей  үлғаяды.  Мемлекетгік  экономика 

жағдайында негізгі буынның іс-әрекеті тек кана өндірістік қызметпен 

тұйықтадцы.  Кәсіпорын  өзінің  экономикалык  және  әлеуметгік 

қызметін жалпы мемлекетгік шаруашылык механизм! арқылы жүзеге 

асырады. Аралас әрі әлеуметгік-бағытталған нарыктык экономика 

жағдайында мемлекет кәсіпорынға иелік қүк бере отырып, оның 

өз мүлкін, өндірген өнімін және тапқан табыстарын пайдалану мен 

жаратуды, кәсіпорын шығындары арқылы әлеуметгік шаралардың 

бір бөлігін жұктейді.

Сондықганда барлық кәсіпорындар меншік түріне байланыссыз- 

ак экономикалық кызметті ғана емес, әлеуметгік қызметгі де аткаруға 

міндетті. 

Еидеше экономикалык қызмегтін құрылымын карастырамыз:

—  өндірістік  қызмет,  бұл  қоғамдық түтынуды  канағаттандыру 

үшін кажетті тауар мен қызмет көрсету ендірісімен байланысты;



—  алынған табысты белу мен мақсатты колдану кызметі, мұнда 

ендіріс  іс-әрекетінен  алынған  табыс  өндірісті  ұлғайтуға  және 

үжымды әлеуметгік дамытуға жұмсалады;

—  жаңа жағдайда кәсіпорын өндірілген  онімді өткеру кызметімен

195


айналысуға мәжбүр, мұнда ол нарыкш қ конькжіурамен, бәсекелесгік 

орта жағдайымен,  сүраным төлем  кабілеггілігімен және  нарықтык 

ортаның баска да факторларымен есептесуі керек;

—  жаца жағдайда кәсіпорын иығына мемлекеттік экономикадағы 

кәсіпорында кездеспеген 

— кәсіикерлік кызмет 

жүктеледі.

Осы кызмет бүрындары және қазіргі кезде де дәстүрлі түрде шағын 

бизнеспен  байланыстырылады.  —  Қазіргі  нары кты қ  жағдай 

кәсіпкерлік жайлы ескі көзқарасты барынша жоюда.

Экономпкалық  әдебиеттерде  бизнес  саласындағы  кәсіпкер 

жепстіпн. олардын бизнес жүргізу мүмкіндігін ашу кабілеттілігі және 

оны  қолдану  шеберлігімен  байланыстырады. 



Жалпы  кәсіпорын 

кәсіпкер ретінде мынаны шешуі  кажет:

—  нарыктык түтыныстардың күрылымьш дүрыс бағалау керек және 

олардың  ішінен канағаттаңдырылатыңдардың қайсысы кеп эффект 

беретіндігін аныктау;

—  озінін  меншікті  табысын  калай  максимилизацияласа,  сатып- 

алушылардың пайдалылығын да солай арттыру кажет;

—  кәсіпорыннын максатын анықгап, адамдарды соған кол жеткізу 

үшін үйымдастыру керек. 

Ол үшін оған  ынталандыру мен мотивация 

қүрылады.'

Сондай-ақ  осыдан  туындайтын  нарықтык  экономиканын,  жаңа 

жағдайында кәсіпорынға баскада біраеше қызметтерді жүзеге асыруға 

тура келеді:

—  нарыктык  ортаның  жағдайында  кәсіпорынның  бәсекелестік 

каблетнлігін колдау;

~   менеджмент жүйесін колдана отырып, ішкі органы баскару кызметі;

— казіргі маркетинпік жүйені колданьш, сыртқы нарықтық ортаны 

басқару қызметі.

Осы  аталған  үш  кызметті  кәсілорынның а



ткаруы

  оған  өзінің 

н ар ы к ты қ   ортадағы   м ін е з-қ ү л қ ы н ы ң   сип аты н   аны қтауға 

кемектеседі.



ГНарыктык экономикада кәсіпорыішьщ (фирманын) қызмет жасауы 

үнемі айкынсыздыкпен және тәуекелмен байланысты.  Сондықтанда 

кәсіпорын жайлы мындаған мінез-қүлыктеорияларынан ерекше мәнге 

ие теориялар — ол нарыктык тәуекел жағдайындағы кәсіпорынның 

мінез-қүлқын  қарастыратындары болып табылады.

'  Непринцева 

Е. 


Фирмы 

в 

рыночной  экономике. 

РЭН,  №8,  1993.  130  стр.

1%


Нарықтық тәуекел жағдайындағы көсіпорыннын мінез-құлкы. 

Кәсіпкерлік кызметте тәуекелсіз нәтижеге жету мүмкін емес.  Егер 

басшы  тәуекелге  бой  үрмаса,  онда  ол  түбінде  банкрот  болады. 

Менеждментге, егер кәсіпкер тәуекелділік шешімнен қашкақтайтын 

болса, онда оны үйым үшін қауіпті әрі токырауға алып барады деп 

есептеген.



Тәуекелдің әртүрлі анықтамалары бар. Бір жағдайда ол келешекпен 

салыстырғанда анықталмағаңдық ретінде тусіндірілсе, еісіншісінде — 

оның дефинициялануы  мүмкін  болатын  салдарларды  қосып  алады, 

үшіншісінде  —  өзінше  тәуекелді  жүзеге  асырушы  жаңалык  ретінде 

түсіндіріледі.  Өте дәлелденген және ыңғайлы деп мына анықтаманы 

айтуға  болады:  тәуекелділік  —  қоғамдық  пайдалы  нәтижеге 

мақсаттылықпен жету үшін қүқылы кауіптілікті жасау, себебі кәдімгі 

және тәуекелсіздік қүралдарымен қол жеткізу мүмкін емес

.1

Тәуекелді  әртүрлі  белгісіне  карай  классификациялауға  болады: 



өндірістік, коммерциялық, қаржылық, пайыздық (%), несиелік.

Өндірістік  тәуекел 

кез-келген  өндірістік  кызмет  түрін  жүзеге 

асырумен байланысты түсіндіріледі.  Өндірістік тәуекелдің басты 

себептері — межеленген өндіріс және еткеру көлемін мүмкіндігінше 

төмендету, материалдык яғни басқа да шығындардын өсуі, көтеріңкі 

төлем мен салықтарды және т.б. төлеу.



Коммерциялық тәуекел — кәсіпкерлерге бекітілген тауар мен қызиет 

көрсету  процесін  өткергенде  туындайды. 

Қ азір гі  уакы тта 

коммерциялық тәуекелдің кең тараған түріне-тауардың сатып-алу 

бағасының өсуін, сатып-алу көлемінің ойламаған жерден төмендеуін, 

айналым процесіндегі тауардың жоғалуын, айналымдағы шығынның 

көтерілуін,  өткерілу  көлемінің  төмендеуін  ж әне  т.б.  жатқызуға 

болады.

Кәсіпкерліктегі  қаржылық  тәуекел  заем  қорларының  барлық 

кәсіпорындағы қаржы қорларына қатынасымен байланысты болады.

Пайыздық  тәуекел  —  пайыз  нормасының  өсуіне  қарай,  бағалы 

кағаздарға бағанын төмендеу мүмкінділігімен байланыстырылады.

Н еси е  тәу ек ел ін ің   пайда  болуы   заем щ и к тің   карызды 

телемегендігімен түсіндіріледі

.2

'  О маров  A .M .  П редп риим чивость  руководителя.  М .,  П олитиздат,  1990, 



22  бет.

J  Экономика  и  бизн ес.  /   П од  ред.  Камаева  В.Д.  м^ГИзд.  МГТУ.  1993,  15 

бет.

197

Жоғалту мөлшеріне байланысты тәуекелдің даулы облысы мен 

зонасын  ерекше  болін  караймыз.  Схемалык түрде  зоналар кесте 

15-3 бейнеленген.

Кесте  15-3

Тоуекелсіздік

зонасы

Жіберуте  (келісуге) 



болатын  гоуекел- 

ділік  юкасы

Сьшдарлы

тәуекелділік

зопасы

Қауіп-катерлі



тәуекелділік

зонасы


Жоғалту  мөлшері:

Нольдік


жоғалту

Күткен  пайдадан 

төмен

Күткен  қаржы- 



даи  көп

Бара-бар немесе 

кәсіпкердің 

мүліктік 

жағдайынан көп

Жоғалту болмайгын облысты тәуекелсіздік зонасы дейміз және 

оған  нолдік жоғалту тән.

Облыстың  жіберуге  болатын  тәуекелділік  зонасы  деп,  сол 

шеңбердегі  кәсіпкерлік  кьгзмет  түрінің  өзінің  экономикалык 

максаттылығын  сактайды  яғни  жоғалту  бар,  бірақ  олар  күткен 

плйлсідан томен. Жіберуге болатьш зона тәуекелділігі шекарысының 

жоксілтудеіцейіне сай келуі және ол кәсіпкер казметоіің есептелінген 

пайдасына тенбе-тен.

Сындарлы тәуелділік зонасы — бүл сондай облыс, кәсіпкерліктен 

күткен  түсім  мөлш ерінен  артыктау  жоғалту  мүмкіндігімен 

сыипатгалады және ол шығын мен гтаңца сомасын корсетеді.  Баскаша 

аитар  олсак. сындарлы тәуекелділік зонасы жоғалту қауіптілігімен 

сыипатталады,  сондыктан  да  күткен  пайдадан  артықтау  және 

кәсілкердщ іске жүмсаған барлык қаржысын жоғалтуына алып келуі 

мүмкін. Қараетырған соңғы жағдайда кәсіпкер атқарған іс-әрекетген 

е ш қ а д н  та  ыс таба алмай ғана калмайды, бірақ барлык жарамсыз 

шығывдар сомасында тақырға отырздьг.

катерлі тәуекеддік зонасы жоғалту облысында кәсіпкердің 

тәуекрп^ҒДаИЬШа СЛЙ  мөлшеРіне *етуін байқатады.  Қауіп-қатерлі 

алып 

" Г


Г

*

' күйретуге’ банкротгыққа, толыкқүлауына 



к-'ivi п-к"іт 

а  1легп’ ОНЬІ жауып, мүлікін сатгырады.  Сондыктан 

байланыссьп! ^ уекелділік (мүліктік және ақшалай зияндылығына

;ідам'өміпін ЛегеТеГ°РИЯСЫНа мьшандай тәуекелділік жатады: тікелей 

н кауштілік пен байланысты немесе қауіп-қатердің

198


тууымен.1

Тәуекедділікті баскару саласында білікті квалификациялы жүмыс 

жүргізе  отырып,  оны  азайтуға  болады.  Ол  үшін  —  өзін-өзі 

сақтандыруды қолданады, тәуекелділікгің бір белігін хеджирование 

жолымен  басқа  жеке  түлғаға  немесе  үйымға  береді,  опциондар, 

сақтандырулар жүргізіледі. Тәуекелділіктің азайуына тиімді болжау 

мен жоспарлау, лимиттеу ықпал етеді.

Хеджирование дегеніміз не? 



Хеджирование (ағылшынныц headqinq 

созі)  —  бұл  фьючерлік  іс-әрекет  жасағында  тәуекелділіктен 

сақтандырылудың  түрі. 

Х едж ирование  банктік,  бирж алы к, 

к о м м е р ц и я л ы қ   п р а к т и к а д а   к о л д а н ы л а д ы .  Б и р ж а д а   ол 

(хеджирование) фьючерлік контракта регіңде жүзеге асады.2  Биржада 

хеджирование жасаған кезде іс-әрекетке қатысушылар өзін бағаның 

ыңғайсыз  келісімінің  өзгеруінен  ж әне  басқа  операцялардан 

сақтандыру мүмкіндігіне ие болады, сөйтіп келешекте тауарларды 

алып келуді ескереді.  Хеджированиенің кен тараған түрі  -  жедел 

валюталық іс-әрекетті жасау.  Біздің  елімізде  хеджирование  тіпті 

қодданылмайды, ал әлемдік практикада ол кен тараған.



Өзін-өзі  сақтандыруды  қолдану  арқылы  фирма  озінін  кеткен 

шығынын кемітуі мүмкін. 

Ол арнайы резервтік қордың қүрылуымен 

байланысты немесе шеккен зияндарын өзінің айналмалы қаржы 

қорының  бір  белшігімен  жабады.  Өзін-өзі  сактандыру логикаға 

жататын нәрсе, себебі сактандыру мүлігінің күны бизнестегі барлық 

мүлік және қаржы параметрлерімен салыстырғанда аса үлкен емес.

Кәсіпорынды өзін-өзі сақтандырудың және бір түрі опциондарды 

шығару болып табылады. 



Опцион — алдағы келісім бойынша, сонда 

көрсетілген  жағдайға  карай,  сатып-алушынын  сатып  алу  күкығы. 

Опцион — мерзімі көрсетілген қосымша тауар мөлшері, сол уакыт 

к е зе ң ін д е   бір  ж а ғы н а н   е к ін ш і  ж а қ қ а   е з ін ің   к ү к ы ғы н  

пайдаланытынын хабарлауы керек.

Әлемдік пракгикада қымбат жүмыстардың баска компанияларда

1  Райзберг  Б.А.  Азбука  предпринимательства.  М .,  М ИП  «Дума».  1991,  54- 

55  беттер.

2 Фьючерлік  іс-әрекет  алдағы  уакытта  откізілетін  тауар  немесс  акцияны  сату 

жайлы  келісім.

Бул  іс-әр ек еттің   негізгі  максаты  акция  курсынан  айырманы  алу  болып 

табылады.

199


жүзеге асқанынла каржылык тәуекелділіктің бір болігін аудару кең 

тараған  (венчурдык  якни  тәуекелділік),  себебі  барлык  жоба 

сәтсіздікке үшыраған жағданда кдржы  щығынынык бір бөлігін өзі

КЮ ТРПРПІ

15 3'  ШД Р^ Й

Ы ЛЫ Қ  Ж ӘНЕ КО М М ЕРЦ И Я Л Ы Қ  ЕСЕПТЕР 

КӘСІПКЕРЛІК  К Ы ЗМ ЕТТЩ  ТӘСГЛІ  РЕТІНДЕ

„ Я * » ™ *

  ЭКОНОЛ1Ика ның  аралас  әлеуметтік-бағытталған  екі 

^ ™ РЛЫК  ортасы  ~  

т ін е   мешекеттік

  әрі  мемлекеттік  емес 

^

, : РЫНДарДЫ  ендір*п ’  кәсіпорынның  (фирма)  шаруашылык 



есеп  ІІНЩ СК1 Түріы колға алаоы: шаруашылық және коммерциялық

Шаруашылык есеитің пршщиптері.

| „ я ^ ! " Ш{ДеН’  шаРУашь,лық  есептің  бөлінбейтін  бөлшегіне 

Регп\Жтт.иіЫҚТЬІҒп ° 3  ®ет'нше  Щмыс  жасауы  жатады.  Қазақстан 

Ж ч т м с і,КаСЫ 

резидентт‘Н  М емлекеттік  кәсіпорын  жайлы

и,ү>  а СаИ’ ’^ емлекетт,к кәсіпорынға шаруашылығьш өз бетінше 

жүргізуге қүқық берілген.

СН’  кәсі|ІОРьш «зін-өзі сактау принципін жүзеге асырады. 

ОІІ  Kanaf. ІП  ен’  казіРгі  кезде  мемлекет  меншігіндегі  кәсіпорын  өзін- 

кәсіппп,

  андь,ру иршіпииін 



жүзеге асыруды қажет. 

Бүл мемлекетгік 

жағлчй 

¥ЖЫМЫНЫҢ басты  міадеті болыл саналады. Нарықтык 



өзі tvti і „ . , Г ТаРДЬГК  ,өлсмділіп11 байқатады.  Ендігі жерде үжым 

энсогия жйирН " Әр^ Н т  ^арлығына да төлеуі қажет.  Тек материал, 

тегін  Немесе 

ЛЫКТарға ғана емес> енді кәсіпорын бүрыңдары

жер  cv  тйггятт  £  ‘ ; ОЛШ  төлеген  нәрселерге де:  жүмыс күшіне, 

болды  '  С 

Ы Ка3  "и,ар және басқада табиғи ресурстарға төлейтін

марапат^^дьГ кртпей-ак^бүп0ЧДЫ  нәтижелеР  ҮШІн  мемлекеттік

марапаттау  принципіне  көш ілТ  К*™   МвМЛекет  аткарған)  ӨЗІН' Ө31

коммерциядыхж-ііскгил.Г 

үл  толық  шаРУащылық  есептін

Жедел  басқару  кЗ ь^

“ альткеледі 

кәсіпорындар  (мемлеитгікгін Z Cb' T  

казыналык

есепте  болады,  сөйтіп  т е і 

түрі) толык емес шаруашылык

еткеруіне рүксатетіп^т 

ӨЭ1  вндіргек  өнімді  ғана  өз  бетінше

™  

мемлекет аныкгайдь,.

нарыкгык катынзска гашуі ш т '^ ам ш Ш ак- э и ‘Р ш Ш к  модельден



1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   ...   47


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал