Ш еден ов Ө.Қ., Сағындыков Е. Н., Ж унісов Б. А., Байжомартов Ү. С., Комягин Б. И. Жалпы экономикалық теория



жүктеу 4.22 Mb.

бет15/47
Дата14.09.2017
өлшемі4.22 Mb.
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   47

пайда болуы монополиялық бағамен 

т ү с і н д і р і л е д і ,  

себебі ондаи  аға 

кейбір  сирек  ауыл  шаруашылығы  онімдеріне  белгіленеді. 

ысалы, 


цитрустык өнімдерге және сирек кездесетін пайдалы казбаларға.

К ен   ө н е р к ә с іб ін д е   р е н т ан ы н   үш  түрі  болуы  мүмкін. 

дифференциалды,  абсолютті  және  монополиялы.  Сондаи  ак 

қүрылыс  участкісіндегі  ренталар  да  үш  түрде  болады. 

үндағы 

айқындайтын басты фактор участкісінін орналасуы болып та 



ылады

Жер  адамнын  іс-әрекетінің  онімі  емес,  оның  кұны  жоқ’  j f  

табыс  әкеледі,  сатып  алынады  жэне  сатылады,  сондыктан

бар. 


•  • 

к

Оныңбағасықарызпайызымөлшерінетікелейтәуедшлнсге 



ладь.

Жер участкісі ақшаньщ сондай сомасьша сатылады, сөитш ке 

банкке салынып өзінің иегеріне пайыз түрінде сондаи та  ыс 



Бүл  табыс жердің рента түрінде бергеніндей болады.

Жердің бағасы мынандай формуламен аныкталады.



рента  х  100 

.

Жер  бағасы  ==  ^ рьв пайызы  ’

Мысалы: айталык, рента =  20 мын.долл., карыз пайызы 

онда жердің бағасы мынаған тең:

20  мың долл х  100%_ 

5

Q

0



 мын долл.

Жер бағасы =  

4

%

137



Бүд жер иегеріне жерді сондай есеппен сатуға ыкпал жасайды, 

сойтіп  карыз  пайызы  мелшерінің  (нормасының)  4% -ке  тең 

оолғанында  жер  иегері  банкке  500  мын долл.  салып,  жыл  сайын 

' іп бурынғы 



жылғы  табысты 

алады.


д ',........... г 

_  5 0 м ы ң д о л л х 4 %

Жыллык  габыс 

---------   =  20  мың долл.

Казіргі жағдайда жер бағасы өсу тенденциясына ие болуда.  Ол 

кер  рентасынын. өсуімен.  жер участкісіне деген  бағаның өсуімен 

і Vсі»ідіріледі. Осы атгілған жерлерде ер

екшеленген 

а

уыл 

шаруашылык 

"пімлері «нлірілелі жене сирек. кездесетін пайдалы қазбалар алынады.

10.3. 

АГРОБИЗНЕС Ж ӘНЕ 



АГРОӨНЕРКӘСІПТІК ИНТЕГРАЦИЯ

■'.ісмлеп  дамыған  елдер  ауыл  шаруашылығы  өндірісінің 

машшіалы сіадияға өтуіне байланысты оның енеркәсіп, транспорт, 

t.пламен ж \ire т.б.  интефациялык байланысы  нығаятүсті.



Интеграциялык  процестің  аса  маныздылығына  бағаны  ХХ-шы 

іасырдыц 

шы жыддарында АҚШ Ауыл шаруашылығы Минисірлігін 

орыноасары Джон Дэвис берген.  Ол экономикалык ғылымға алғашкы 

реі  жана  термин  «агробизнесті»  ендірді,  кейінірек  ол  жалпылама 

чоиындауға ие болды.

Д Ж О Н  

Дэвистің  ойынша,  «...  агробизнес  барлык  фермерлік 

псрациянын жиыніығын кұрайды, оған фермерлік шаруашылыкты 

і іамасыз ету ушін  ендіріс  пен  өнімді  бөлуді  косасыз,  табысты 

ксимилизациялау)  барынша ұлғайту  мақсатымен және рынок 

'■и-п\|ЫМЫН  канағаттандьіРУ  ұшін  ауыл  шаруашылығы  әнімін 

ои  .П'„41Д^ '   сактаУ-  кайта  өңдеу  мен  белуге  байланысты  барлык 

>|ісрсіцияларды да қосамыз».1

ж ь м Г РГгппНйЭК° Н0МИСТерІ  M oH   Дэвис  пен  Рей  Голдберг  1957-ші 

іеооиясһінкінИЗНеС Т¥ЖЫРЬіМЛамаеы>> кіта6ь,н шьіғарып,  агробизнес 

ғасыодын б О - Г ШН  қалаушьілаР  болды.  Бұрынғы  Одакта  ХХ-шы 

гермині  пай іа  ' жылдаРь,нда «аграрлы-онеркәсіптік кешен»  (АӨК) 

іермин,  пайда  болды, ол  «агробизнес» 

термин»,

е нара-пар еді.

71)  ООТ


ны пні  А.А.  Ф ерм ерские  хозяйства  С Ш А   -  М .,  А гр оп р ом и здат.  1789.

138

Агроөнеркәсіп  кешені  *  бұл  ауыл  шаруашылығы  енімін  өндіру, 

оны  сактау,  өндеу,  түгынушыға  жеткізумен  айналысатын  халык 

шаруашылығы салаларынын жиынтығы.  Сөйтіп, АӨК-ні үш саланы 

өзіне  ендіреді:

І"ШІ  сала  —  Ауыл  шаруашылығына  өндіріс күрал 

жабдығының өндірісі;

ІІ-ші  сала  ~   ауыл шаруашылығы;

Ш -ші  с а л а -  дайын өнімді  өндеу мен өткеру.

АӨК-інін  калыптасу  негізін  агроөнеркәсіптік  интеграция 

қүрайды — ауыл  шаруашылығында  кызмет жасайтын жэне онын 

өнімін түтынушыға жеткізетін,  ауыл  шаруашылығы  процесінін 

аралас-қүралас салаларын  косу.

Агроөнеркәсіптік  интеграция  өндіргіш  күштердін  дамуы, 

қоғамдық еибек белісінін терендеуі,  маманданудын нәтижесі  олып 

табылады. 

Бүл  жайлы  К.  М аркс  былай  деген:  « К а п и т а л и с т  

өндіріс  әдісі  егін-ш аруаш ылығы  мен  ө н ер к ә с ігт н   алғашкы 

отбасылық  одағы ны н  алш актығын  жояды,  сейтш   олардын 

дамымаған  сәби  нышандарын  бір-бірімен  косады. 

онлаи  ‘ 

ол  өз  кезегінде  жаңа,  жоғарғы  синтездін  млтериалдык  а 

ш арттары н  —  оларды ң  к ар ам а-к ар сы   дамыған  түрле 

негізінде»  егін  шаруашылығы  мен өнеркәсіп одағын

И нтеграциялык процестін сипатына жеке салалар 



барынша  эсер  етеді  -   ауыл  шаруашылығы  кәсшор 

мамандануы,  осы территория шенберінде ауыл шаруа 

қызмет көрсететін салалардың жиынтығы  және т.  .

Барлық ел масштабында және ірі аймақтарда 

интеграция  ауыл  шаруашылығы  сала  аралык  аи 

ык

нығайтуға,  агроөнеркәсіп  кешенінің  салалык  п 

70_

қалыптасуында 

жүзеге  асады.  Қазакстан 

Респу  л 

ы;

ші жьшдардьщ ортасьшда мынандай кешендер к 

^

  Б аты с-Қ азак стан   агр ар лы -ө н ер кесш   кеш ені. 

^

 



шаруашылығы  жөне  егін  шаруашылығы  өні

өңдеуге негіздедген; 

nvar.i„  кешені.  ол  мал

-   Оңтүстік-Қазақстан 

а г р а р л ы -ө н е р  

шаруаШылығы, 

шаруашылығы,  кой  шаруашылығы,  бау

жүзім шаруашылығы өндірісіне  негізделген,



139

—  Солтүстік-Казақстан  агрпрлы -олерхәсш   ксшені,  ол  аса 

дамымаған өнеркәсіп  жеңі:і  жәнс  та.мак ондеуге  негізделген;

-   Ш ы ғы с-К азакстан  аграрлы -он еркосіп   кешені,  ол  мал 

иіаруашылығы  өнімін  өндіру 

мси  ои.ісуі е

 

негізделгея.

К азахстан  Республикасы   агр ар л ы -о н ер к әсіп   кешенінін, 

дамуына  1991-ші жылы  ақпанда  кабылданған  «Ауыл,  село және 

аграрлы-өнеркәсіп  кешенінің  басымдықтары» туралы  Заңынын 

мәні  зор.

Казахстан  Республикасы нын  ры нокты ң  қатынасгары,  жер 

и ел ен у   мен  ж ер д і  п а й д а л а н у д ы ң   ж аң а  ж ү й есін е  көшуі 

Кдзакстандағы А Ө К-індегі ескі  интеграциялық байланыстарды 

бүзды.  Ол байланыстар жоспарлы-директивті жүйеге  негізделген 

еді.  Казіргі  уақытта  рынокты  сипаттағы  ж аңа  интеграциялык 

байланыстар  пайда болуда.

Бұған  м ы сал   р етін д е  А қ м о л а   о б л ы сы н д ағы   «Цесна» 

корпорациясын айтуға болады.  Вертикшіьды интеграция  негізінде 

біріктірілген технологиялық стадиялар  — астыкты  сақтау, дайын 

өнім  өндірісін  өндеу  мен  оны  өткеруді  жұзеге  асыратын  жүзге 

жуық  кәсіпоры н  енеді.  Осы  корпорация  туралы  Қазакстан 

Республикасы  Президент!  Н.Э.  Назарбаев:  «Цесна» корпорациясы 

жана  реформа Тсілабына сай  туындаған»,  — деп айтты.

Қазакстан  Республикасы  М емстатком  агенттігінің мәліметі 

бойынша,  17 мындай болатын жанадан пайда болған шаруашылык 

(фермерлік)  қожалықтары  интеграцияға  келуі  мүмкін.  Орташа 

алғанда бір  шаруашылык  қожалығына 423  га.  жер  көлемі келеді 

екен.  Бүл  олардын  ірі  шаруашылык екендігін  керсетеді.

А КШ -да  агробизнес  қүрылымында  2  млн.жуык  фермерлік 

шаруашылык бар.  Олардың  ішінде:  орташа жер көлемі  15,8  га — 

44%,  орташа жер  көлемі  94,5  га  —42%  ж эне  орташа жер  көлемі 

440  га  —  14%-ті  күрайды.

Агробизнес  ш аруашылығынын  үйымдық  түрлері  А К Ш _ДЭ 

әртүрлі.  Олардың  ішінде  ж екелеген  отбасы лы қ  фермерлер, 

отбасылык топтық (партнерлык,  отбасылық корпорация)  және 

ірі  акнионерлік компаниялар  көбірек кездеседі.  Ірі акционерлік 

компаниялар  —  10%  отбасы лы к -топты к -13%  жэне  жекелеген 

отбасылык фермерлер  — 77%  -ды  күрайды.

АКШ -дағы  отбасы лы к  ферма  —  бүл  жоғары  механикалан- 

дырылған  арнайы  кәсіпорын.  Олар  таза  ауыл  шаруашылығы



140

өндірісімен айналысады.  Материалдык-техникалык жабдыктауды, 

өндірілген  өнімді  өткізу  мен  өңдеуді  өнеркәсіп  ж эне  тауар 

компаниялары  жүзеге  асырады,  Ө неркәсіптік өңдеу стадиясын 

ауыл шаруашыдығы  әнім інің  80%  -дан  астамы өтеді.

А Қ Ш -д а  ө н е р к ә с іп ,  сауд а  ж э н е   ауы л  ш ар у аш ы л ы ғы  

көсіпорындарының екі жағының да интеграцияға ұмтылуы әсіресе 

1972  жылғы  азы к-түлік  дағдары сы нан  соң  ерекш е  байқалды. 

Өнеркәсіп  пен  сауда  ком паниялары ны ң  ауыл  шаруашылығы 

өнімін  аш ы к  н ары қ  арқылы  кездейсок  сатып  алу  тәсілі  бұл 

жағдайда жарамсыздығын  танытты.  Ол үшін түракты  калыпты 

үйымдық байланыстарды  калыптастыру қажет болды.  Өнімнін 

егілген жерден  сауда сөресіне  жетуі технологиялык стадияның 

өз ретімен — өндіру,  өндеу,  сактау,  салып-орау, тасымалдау және 

өткерілуі  қатаң тәртіпті өтуі  керек.

Осындай жиынтык. стадиялар өнімнің тұтынушыға жетуінің 

вертикалды тізбесін қүрап,  вертикалды интеграция болып аталады.

Жалпы  А Ө К -іне  үш  сала  енгенімен,  американ  тәжірибесі 

байқатқандай, А Ө К-і салаларының II ж әне  ІІІ-ш і салалары бір- 

бірімен тығыз байланысты,  себебі, тек кана осылар азык-түлік 

кешенін қүрайды. А ҚШ -ның агробизнес тәжірибесі көрсеткендей, 

азық-түлік кешенінде вертикальды интеграция таза күйінде сирек 

кездеседі.  Әдетте ірі  фермерлік шаруашылықтар,  фирмалар  мен 

компаниялар  бір  дегенде  интеграцияны ң  бірнеш е  әдістерін 

колданады .  С өйтіп   оларды   гори зон талд ы   и н тегр ац и ям ен  

бірлестіреді, яғии бір типті өнімді ендіретін бірқатар фермалардың 

күшін біріктіреді.

Вертикалды  интеграция  өндірісінің,  өңдеуінің ж әне  өнімді 

еткеруінің артыкшылығы сол — басқаруды жетілдіруі, рыноктағы 

өткізу позициясы н  күшейтуі, жаңа техника мен технологияны 

ендіру мүмкіндігі, дер кезіғще шикізатгы кепілдікпен қамтамасыз 

етуі,  өндіріс  тәуелділігін  азайтуы,  жүмыс  күшін  колдануды 

жетілдіруі  болып  табылады.  Бүл  болса  ғы лы ми-техникалы к 

п рогресс  қ а р қ ы н ы н ,  ең б е к   ө н ім д іл ігін ің   өсу  к а р к ы н ы н  

жеделдетуге,  өндіріс шығынын  кысқартуға ж эне  пайда көлемін 

максимилизациялауға ықпал ете түседі.

Ауыл  шаруашылығы  капиталды  ен  көп  жүмсайтын  салалар 

қатарына  жатады.  Ж ана  техниканы  сатып  алуға  байланысты 

шығындар  дамыған  елдердегі  жер  бағасынын  жоғары  болуы



141

жүмысты жаңадан бастаған фермерге күрделі тоскауылдар кояды. 

Казакстан Республикасында жаңадан бастаған фермер алдындада 

киындықтар аз емес.

Мысалы.  Қазақстан  Республикасы 



шаруашылық 

(фермерлік) 

кожалықтарында  жүргізілген  зерттеулердің  көрсетуінше,  өз 

тракторы,  комбайны  және  жерге  дән  себу-егу  техникасымен 

фермерлердің 41%  ғана камтамасыз етілген.

АҚШ-да дамыған фермерлік шаруашылыққа мемлекет тарапынан 

колдау бар.  Ол  жол  қүрылысы,  ірі  мелиоративтік күрылыстарды 

салуға, электрофикациялау, телефонизациялау қүралдарын жүзеге 

асырады және  каржыландырады.  Сондай-ақ ауыл шаруашылығы 

ғылымын дамытуға көптеген қаржы бөледі және оның нәтижесін 

приактикаға ендіріп, топыракты корғау шараларын жүзеге асырадьт

Мемлекет  фермерлердің  акшалай  табысын  кепілденген  баға 

жүйесі аркылы  колдайды және ол негізінен үзак мерзімге сакталған 

тауарларға кен тарайды.  Сондай-ак мемлекет ауыл шаруашылығы 

тауарларын экспортгауды субсидиялайды. Жыл сайынғы бюджетгін, 

шығындары  тек  кана  ауыл  шаруашылығы  министрлігі бойынша 

25-тен  бастап 35 миллиард доллар арасында болып түрады.

КАТЕОРИЯЛАР М ЕН ТЕРМ ИНДЕР

Жер рентасы, арендалык (жалгерлік) төлем, жерді шаруашылык 

объектісі  ретінде  м онополиялау,  жерге  деген  жеке  меншік 

монополиясы,  І-ш і  ж әне  ІІ-ш і  дифф еренциалды   ренталар, 

абсолюттік рента,  монополиялык рента, жер бағасы,  агробизнес, 

агроонеркәсіп интеграциясы, афоөнеркәсіп кешені.

ҮЛГІ  РЕТІНДЕГІ  САБАҚ ЖОСПАРЫ

1.  Рентанын,  мәні мен әр түрлілігі,

2.  І-щі және  ІІ-ші дифференциальды ренталар.

3.  Өнеркәсіптегі қүрылыс участкісінен алынатын рента.

Монополиялық рента.

4.  Агробизнес және агроөнеркәсіптік интеграция.

МӘНЖАЗБА МЕН  БАЯНДАМА ТАҚЫРЫПТАРЫ

1  Жерді игеру мен жерді пайдаланудың түрлері және Қазакстан

142


Республикасында оны дамытудың перспективасы.

2. 


Агроөнеркәсіп кешені. Қазақстан Республикадағы онын мәні. 

құрылымы және дамуынын мәселелері.



ӘҢГІМЕ  ӨТКІЗУГЕ  Ж ӘНЕ  Ә ЗІН -Ө ЗІ  БАҚЫЛАУҒА 

АРНАЛҒАН  СҰРАҚТАР

1.  Ауыл шаруашылығы өніміне өндірістің қоғамдык бағасы неге 

жер учаскісінің ең нашарымен белгіленеді?

2.  Дифференциальды  рентанын  пайда  болуы  жағдайы  мен 

қайнар көзін атаңыз?

3.  І-ші және ІІ-ші дифференциалды ренталарның жалпы (ортак) 

касиеті мен айырмашылығы кандай?

4.  Абсолютгік жер рентасының пайда болу себебін. туу жағдайын 

және қайнар көзін атаңыз?

5.  Жердін бағасы неге иррационалды категория болып табылады?

6.  Агробизнес жэне агроөнеркәсіп кешені дегеніміз не?

143


ОН  БІРІНШ І  ТАРАУ.  ҰДАЙЫ  ӨНДІРІС 

ТЕОРИЯСЫ

11.1.  ЭКОНОМИКА ІЛІМІ  КЛАССИКТЕРІНІҢ ЕҢБЕГІНДЕГІ 

ҮДАЙЫ  ӨНДІРІС  ТЕОРИЯСЫ

Өндіріс әрдайым тоқтамауи керек. Өндірілген материадцык және 

рухани игіліктер түтынылады. Адамдар өмір сүруі үшін,  еңбек істеуі 

үшін тағам енімдеріне,  киімге, түрғын — үйге және тағы басқаларға 

не болу кажет.  Коғам ондірісті бір жылға ғана емес, бір айға токтатса, 

онла оның жойылуы әбден мүмкін.  Өндірістің ең басты  міндетіне 

айкындылығына, оның үздіксіздігі және  түракты түрде түрленуінде. 

Өндіріс процесінің коғамдыктүрі  кандай болмасын ол адцыменен 

узілісеіз болуы керек, яғии белгілі бір сатылары кезенмен кайталанып 

және  кайта  қайталанып  жүріп  отыруы  қажет. 

Өндіріс  процесінін, 

'Ү ракіы  кайталануы 

және 

үзіліссіз  жаңғыруы  үдайы  өндіріс  деп 



аталады 

(сурет 


11-1 

қараңыз).



Сурет  11-1.  Ұдайы  өндіріс  процесінің  қүрамдас  бөлігі

\дайы  өндірісті  екі  типке  бөліп  карайды:  жай  жоііе 

үлғаймалы. 

Өндіріс процесінін колемі мен ауқымынын үзілісеіз өзгермеген күйде 

жаналануын  жай  үдайы  өндіріс  дейміз.  Өндіріс  процесінін  көлемі

144

мен  масштабының  еселене  үзіяіссіз  кайталануы  жэне  жаңғыруын 

улғаймалы үдайы өндіріс дейміз.

Жай 


үдайы 

өндірісте өндіріс нәтижесінде алынған косымша қүн 

өндірущінің өзіндік түтынуына жумсадады. 

Егер коғам жай үдайы 

өндіріс  шеңберінен  шыға  алмайтын  күйде  болса,  онда  ол  өзінің 

болашағын  «жеп  қояды». 

Демек,  оның  заттық  негізі  ~   алдынғы 

Шкдце жиналған үлттык байлыкты жояды.

Үлғаймалы үдайы өндірісте қосымша күнның бір бөлшегі тағы 

Да  қажет  ендіріс  күрал-жабдығы  мен  жүмыс  күшін  сатып  алуға 

жумсалады.

Алғашқы рет қоғамдық үдайы өндірісті талдау негізін XVIII-ші 

ғасырдьщ ортасында физиократтар  мектебі  («физио»  — табиғат, 

«кратос»  — өкімет деген  грек сөздерінен түрады)  жүзеге  асырды. 

Оның  басты  өкілі  француз  экономисі  Франсуа  Кенэ   (1694-1774 

ж ж )  болды  жэне  осы  туралы  ол  өзінін  белгілі  «Экономикалык 

кесте» (1758 ж.) еңбегінде баяндады.  Мүнда жай коғамдық үдайы 

өндірістщ жиынтык өнімі белгілі күнмен коғамда калай белінетіңдегі 

керсетілген. Франсуа Кенэ коғамдағы үдайы өндіріс байланысьгның 

түл түлғасын жасады.  Ол үдайы өндіріс терминін дүние әкелді.

Қоғамдық 

үдайы  өндірісті барынша терен әрі жан-жақгы талдауды 

К. 


Маркс 

жүзеге асырып жэне оны  «Капиталдын» екінші томында 

баяндады. 

К. 


Маркс 

қоғамды к  өндірістің  екі  бөлімш есінің 

эрасындағы  пропорционалдыкты  камтамасыз  ететін  жай  және 

үлғаймады үдайы 

өндіріс мәселесін шешетін механизмді ашты.

Қоғамдық үдайы өндіріс мәселесіне ағылшын экономисі Джон 

Мейнрад Кейнс белгілі дәрежеде мән берді.  Өзінің терендігімен, 

ауқымдылығымен  дараланған  1929-1933  жылдардағы  әлемдік 

экономикалық  дағдарыстан  соң,  Дж.  Кейнс  үлғаймалы  өндіріс 

процесінің бүзылу себептерін ашуға тшіпынды.  Ол экономикалык 

дағдары сты ң  басты  себебі  түрғындардьщ   төлем   кабілетіне

сүранымның төмендеуі деп есептеді.

Кейнстік 

теорияны  жалғастырушылардың  бірі  -   ағылшын 

экономисі 

Джон  Робинсон болып табылады.  Оньщ есегттеуінше, 

үдайы  ондіріс  процесінің  бүзылуы  сүранымнын  артта  кадуымен 

болады, ад од қоғамдағы табыстың дүрыс белінбеуінен гуындайды.

Демек,  әнгіме  не жайлы  болып  отыр?  Ендеше,  осы  мәселені

шешіп көрелік.

145


11.2.  ҚОҒАМДЫҚ ҰДАЙЫ  Ө Н Д ІРІСТІҢ  ҚҰРЫЛЫМЫ 

ЖӘНЕ  П РОПОРЦИЯСЫ



Коіамдык  өндіріс  дәстүрлі  түрде  тек  кана  материалдық  ұдайы 

өндіріс саласын және оиыц екі  бөлімшесін қамтиды:

1.  өндіріс күрал-жабдығының өндірісі;

2. тұтыну заттарының ондірісі.

Бірінші бөлімше  ондіргіш  күштердің  заттык факторын үдайы 

ендірсе,  екіншісі  —  адам  үшін  түтыну  заттарын  үдайы  өндіреді.

ам 

коғамның  басты  өндіргіш  күші. 

Жалпы  алғанда жиынтык 

коғамдық  өнім  үдайы  өндіріледі,  себебі  ол  айналым  саласында 

өткеріледі.  Жоғарыда  атап  өткеніміздей, 



үдайы  өндіріс  жәй және 

үлғаймалы  болады.  Жәй  үдайы  өндірісте  өндіріс  процесі  бүрынғы 

өзгермеген  ауқымда  кайталанады  және  жацғырады.  Бүл  жағдайда 

арлык косымша онім озіндік түтынуға жүмсалады. Үлғаймалы үдайы 

өидірісте  ондіріс  процесі  кобейген  молшерде  кайталанады  және 

жаңғырады.  Бүл  жағдайда  қосымша  өнімнің  бір  болігі  ондірісті 

ұлғаитуға жүмсалса,  келесі белігі — түтынуға жүмсалады.

оғамдық өнімді үлғаймал ы аукымда еселеп өндіруді 

қамтамасыз 

^

Ш,н’ ӨНЯірЮ ^ Р ^ Д ^ ы н  өндірудін ауқымды қарқыны өндіріс 



у іт и !!ІІРЫНЫНгЖӘНС Де с°ндай-ақ түтыну заттарын үдайы өндіру 

„п^ аЖет'  ^ТЬШУ заттарын үдайы өндіру түрғындар санының 

шьінан калмаі аны дүрыс.  Ол үшін жыл сайын қосымша 

точг.,н а  е ӨНД1Р|С күралдары талап етіледі.  Сөйтіп ол тек ескірген,

өнліпіг 

күралдарын ауысгыру үшін ғана емес, оның бір белшегі 

өндіріс аухымын үлғайтуға жұмсалады.

өғимнің^ткепі^01 ,Трақтьі түрде жаиғыруы үшін, ондағы қоғамдык 

натуралды 

туппрп


'И камтамасыз етУ керек, яғни онын қүндық және 

үдайы вндірісте о с ы 'б ^ ^  ГюлшектеРш °Рньша келтіру қажет. Жәй 

керек  үлғчймт гт^ 

лціектеР сол өз мөлшерінде қаллына келтірілуі

Ү ш і н ^ е Г б Г С лГ

р ~


' РЮІе  "   КеЛеНгеН 

° Л


кана кокмай, сонымен бһ>ге ‘о л ап Т ™  

Пр0П0рцияны сақтаП 

тал ап етіледі 

^ р д ы ң  ш ш  пропорциясыньщ сақгалуы

ШарТГарЫ

болып табылады. Біріншіден  жәй^СТаудың негш жәй ҮДайы өнДФ10 

бірінші  белімшедегі  енліпігтг^ 

1 өңдіріс мынаны байкзтады:



н  өнім  екі  бөлімшедегі  өндіріс

:

а

146

құралдарына кеткен  шығындарды калпына келтіруі керек:

I  (с  +  v  + ш )  =  Іс + ІІс

Екіншіден,  екінші  бөлімшенің  өнімі  екі  бөлімшедегі  жаңадан 

күрылған қүнға тең:

II(c + v + m ) =  I(v  + m )+ II (v  +

Үшіншіден,  бірінші бөлімшенің жаңадан қүрылған  қүны екінші 

бөлімшенің қалпына келтіру қорына тен болуы керек:

I ( v + m ) = I I c .

Үлғаймалы үдайы өндіріс кезіндегі өткерілу шарттары.

Біріншіден,  бірінші  бөлімшенің  өнімі  екі бөлімшедегі ендіріс 

кұралына кеткен шығындардан көп болуы керек:

I ( c  + v + m )> I c  + IIc.

Екіншіден,  екінші бөлімшенің өнімі екі бөлімшедегі жаңадан 

күрылған кұннан аз болуы керек:

II (с + v + m) < I (v + т )  + II



Үшіншіден, бірінші бөлімшенің жаңадан кұрылған күны екінші 

бөлімшенің қалпына келтіру қорынан кеп болуы керек:

I(v + m)>IIc.



Тек  осы  шарттарды  жүзеге  асырғанда  ғана  ұлғаймалы  ұдайы 

өндіріс  болуы  мүмкін.  Осыдан  байқалатыны:  үлғаймалы  үдайы 

өндірісті жүзеге асыру үшін белгілі арақатынас пен пропорцияны 

сақтау талап етіледі.

Осыдан мынандай қорытынды жасаймыз:

а) екінші бөлімшенің үлғая дамуы бірінші бөлімшеге байланысты;

ә)  қоғамдық өнімнің  өткерілуі  тек  өзара  бөлімшелердің  және

олардьщ өз іхшндегі белгілі пропордиялардын болуымен ғана мүмкін;


1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   47


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал