Сборник материалов международной заочной научно-практической конференции аспирантов, магистрантов и студентов



жүктеу 2.8 Kb.
Pdf просмотр
бет10/25
Дата04.05.2017
өлшемі2.8 Kb.
түріСборник
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   25

Курмантаева Г.А. 

 
Научный руководитель – Сагиева А.Т. 
(Актюбинский региональный государственный университет 
им.К.Жубанова) 
Казахстан, г. Актобе 
ИГРОВЫЕ ТЕХНОЛОГИИ КАК ВИД ПЕДАГОГИЧЕСКИХ 
ТЕХНОЛОГИЙ 
Kurmantayeva G.A. 
(Aktobe Regional State University named after K.Zhubanov) 
Kazakhstan, Aktobe 
GAME TECHNOLOGIES AS A KIND OF PEDAGOGICAL 
TECHNOLOGIES 
Слово «технология» происходит от греческого слова: «techne» – 
искусство,  мастерство,  умение  и  «logos»  –  наука,  закон.  Дословно 
«технология» – наука о мастерстве. Обращаясь к толковому словарю, 
устанавливается, что «технология» – это совокупность приемов, при-
меняемых в каком-либо деле, мастерстве, искусстве. Понятие «техно-
логия  обучения»  на  сегодняшний  день  не  является  общепринятым  в 
традиционной педагогике. Она рассматривается как системный метод 
                                                           

 Курмантаева Г.А., науч. рук. Сагиева А.Т., 2015 

 
Современные проблемы и перспективы развития техники и технологии 
99 
создания, применения и определения всего процесса преподавания и 
усвоения знаний с учетом технических и человеческих ресурсов и их 
взаимодействия, ставящий своей задачей оптимизацию форм образо-
вания.  Существует  множество  интересных  определений  сущности 
педагогических технологий: 
– Педагогическая технология – это содержательная техника реа-
лизации учебного процесса (В.П. Беспалько). 
– Педагогическая  технология  –  это  продуманная  во  всех  деталях 
модель  совместной  педагогической  деятельности  по  проектированию, 
организации  и  проведению  учебного  процесса  с  безусловным  обеспе-
чением комфортных условий для учащихся и учителя (В.М. Монахов). 
– Педагогическая технология – содержательное обобщение, вби-
рающее  в  себя  смыслы  всех  определений  всех  предыдущих  авторов 
(Г.К. Селевко). 
Педагогические  технологии,  в  отличие  от  любых  других  техно-
логий,  способствуют  более  эффективному  обучению,  достигаемому 
повышением интереса и мотивации к нему у учащихся. 
В  научной  литературе  предпринята  классификация  образова-
тельных  технологий.  Существует  несколько  подходов.  Один  из  них 
предпринят Н.В. Бордовской и А.А. Реан. Ученые выделяют пять ви-
дов образовательных технологий: задачные, игровые, компьютерные, 
диалоговые, тренинговые технологии. Наибольший интерес, в нашем 
исследовании,  представляют  игровые  технологии.  В  данной  класси-
фикации  игровые  технологии  связаны  с  игровой  формой  взаимодей-
ствия педагога  и  учащихся  через реализацию определенного сюжета 
(игры, сказки, спектакли, деловое  общение). При этом образователь-
ные задачи включаются в содержание игры. В образовательном про-
цессе  используют  занимательные,  театрализованные,  деловые,  роле-
вые, компьютерные игры.  
Игровые технологии являются составной частью педагогических 
технологий.  Проблема  применения  игровых  технологий  в  образова-
тельном  процессе  в  педагогической  теории  и  практики  не  нова.  Раз-
работкой  теории  игры,  ее  методологических  основ,  выяснением  ее 
социальной  природы,  значения  для  развития  обучаемого  в  отече-
ственной  педагогике  занимались  Л.С.  Выготский,  А.Н.  Леонтьев, 
Д.Б. Эльконин и др.  
Д.Б.  Эльконин,  анализируя  феномен  игры,  приходит  к  выводу, 
что  игра  –  это  такая  деятельность,  в  которой  воссоздаются  социаль-

 
Современные проблемы и перспективы развития техники и технологии 
100 
ные  отношения  между  людьми  вне  условий  непосредственно  утили-
тарной деятельности.  
С.А.  Шмаков  выделяет  следующие  черты,  присущие  большин-
ству игр:  
–  свободная  развивающая  деятельность,  предпринимаемая  по 
желанию самого человека; 
–  эмоциональная  приподнятость  деятельности,  соперничество, 
состязательность, конкуренция («эмоциональное напряжение»). 
Игровые  технологии  занимают  важное  место  в  учебно-
воспитательном  процессе,  так  как  не  только  способствуют  воспита-
нию познавательных интересов и активизации деятельности учащих-
ся, но и выполняют ряд других функций:  
1) правильно организованная с учётом специфики материала иг-
ра тренирует память, помогает учащимся выработать речевые умения 
и навыки;  
2) игра стимулирует умственную деятельность учащихся, разви-
вает внимание и познавательный интерес к предмету;  
3) игра – один из приёмов преодоления пассивности учеников.  
Игры  можно  систематизировать  по  содержательному  признаку 
(военные,  спортивные,  экономические),  по  составу  и  количеству  иг-
роков  (одиночные,  парные,  групповые  и  пр.)  А  П.И.  Пидкасистый  и 
Ж.С. Хайдаров делят все детские игры на следующие виды: 
1. Психологические и физические игры и тренинги: – двигатель-
ные  –  экстатические,  экспромтные  игры  –  освобождающие  игры  и 
забавы – лечебные игры (игротерапия). 
2.  Интеллектуально-творческие  игры:  –  предметные  забавы  – 
сюжетно-интеллектуальные игры – дидактические игры – строитель-
ные,  трудовые,  конструкторские  –  компьютерные  игры  –  игровые 
методы обучения. 
3. Социальные игры:  – творческие, сюжетно-ролевые – деловые 
игры. 
4. Комплексные.  
М.Г.  Ермолаева в своей классификации берет за основу  тип че-
ловеческой  деятельности,  которую  игры  отражают,  базовые  виды 
которой они в значительной степени моделируют. При такой класси-
фикации игры объединяются в следующие группы, условно их можно 
представить как игры тела, игры ума, игры души.  
1. Физические  игры  или  игры  тела:  двигательные  (спортивные, 
подвижные, моторные) и экстатические  (от греческого  –  экстаз, вос-

 
Современные проблемы и перспективы развития техники и технологии 
101 
хищение; наблюдения за движущимися объектами – мыльными пузы-
рями, струями фонтана, залпами фейерверка, вызывающие у участни-
ков восторг и наслаждение).  
2. Интеллектуальные,  игры  ума  (игры-манипуляции,  игры-
путешествия,  психотехнические,  предметные  или  дидактические  иг-
ры, конструкторские, компьютерные). 
3. Социальные  игры,  игры  души  (сюжетно-ролевые,  деловые  – 
организационно-деятельностные,  имитационные,  организационно-
коммуникативные;  комплексные  игры  –  коллективно-творческие  де-
ла, досуговая деятельность).  
Таким  образом,  игра  –  исторически  обусловленный,  естествен-
ный  элемент  культуры,  представляющий  собой  вид  произвольной 
деятельности  индивида.  Игра  является  одним  из  способов  освоения 
человеком  мира  и  отношений  в  нем,  способом  самоутверждения  че-
ловека, состоящим в произвольном конструировании действительно-
сти в условном плане. В качестве средства, метода и технологии обу-
чения  разнообразные  игры  широко  используются  в  педагогическом 
процессе.  Игра  важнейшее  средство  воспитания  школьников.  Игра 
деятельность  спонтанная,  непринужденная.  Мир  игр  очень  разнооб-
разен. Существуют разные варианты классификации игр. Каждая игра 
уникальна, содержит в себе различные функции. Каждый вид игр по-
могает  в  развитии  ребенка,  как  здорового  человека,  так  и  здоровой 
личности.  При  правильном  подборе  игр  можно  спланировать  и  со-
здать условия для нормального развития и социализации ребенка. 
Список литературы 
1.  Беспалько  В.П.  Слагаемые  педагогической  технологии.  –  М.: 
Педагогика, 1989. –  192 с.  
2. Ермолаева М. Г. Игра в образовательном процессе: Метод. по-
собие. – 2-е изд., доп. –  СПб: СПбАППО, 2005 – 112 с.  
3. Кукушин В.С., Болдырева-Вараксина А.В. Педагогика началь-
ного образования / Под общ. ред. В.С. Кукушина. –  М.: ИКЦ, МарТ, 
2005. –  592 с.  
4.  Пидкасистый  П.И.,  Хайдаров  Ж.С.  Технология  игры  в  обуче-
нии  и  развитии:  Учеб.  пособие.  –  М.:  Рос.  пед.  агентство,  1996.  – 
269 с. 
5. Селевко Г.К. Современные образовательные технологии. – М.: 
Народное образование, 1998. – 256 с. 
 
 

 
Современные проблемы и перспективы развития техники и технологии 
102 
УДК 745.522.2. 
Қыныртаева М.А. 

 
Ғылыми жетекшісі – Жанпейсова А.К. 
Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университеті 
Қазақстан, Ақтөбе қаласы 
«БАТИК» ӨНЕРІ – ЭСТЕТИКАЛЫҚ ТӘРБИЕ НЕГІЗІ 
Кыныртаева М.А. 
Научный руководитель – Жанпейсова А.К. 
Актюбинский региональный государственный университет им. 
К.Жубанова 
Казахстан, г. Актобе 
ИСКУССТВО «БАТИК» – ОСНОВА ЭСТЕТИЧЕСКОГО  
ВОСПИТАНИЯ 
Kynyrtayeva M.A. 
Aktobe Regional State University named after K.Zhubanov 
«BATIK ART»-BASE OF AESTHETIC UPBRINGING 
Қазақстан  Республикасының  «Білім  туралы»  заңында:  «Білім 
беру 
жүйесінің 
бастымақсаты-ұлттықжәнеадамзаттықмәдени 
құндылық  тарнегізін  дежеке  тұлғаның  қалыптас  уынақажетті  жадай 
жасау» депкөрсетілген. 
Қазіргі  кезеңдегі  қоғамның  дамуы  жас  жеткіншектерді  рухани 
тұрғыда  шектейтін  жаппай  ақпарат  тандырумен,  материалдық 
игілікке  қарай  ұмтылушылықтың  артуымен,  моралдік  құндылықтың 
азаюымен  сипатталады.  Соған  байланысты  білім  алушыларды 
тұрақты  рухани  байытып  отыру  ерекше  маңызға  ие.  Осы  тұрғыдан 
алғанда  халықтық  сәндік-қолданбалы  өнер  жеке  тұлға  мен 
адамзаттың  мәдени  мұрасының  арасын  байланыстырушы  буын 
ретінде қарастырылады. 
Сәндік қолданбалы өнердің бір түрі – батик өнері . Батик өнрінің 
шығу тарихына келетін болсақ, матамен жұмыс жасау өнері бұрынғы 
ғасырлардан  келе  жатыр.  Индонезияның  Ява  аралында  алғаш  рет 
дүниеге келді. Ежелгі матаны әрлеудің тәсілі – батик. Батик сөзі Яван 
тілінен  аударғанда  ыстық  балауызбен  сурет  салу  деген  мағынаны 
білдіреді. 
                                                           

 Кыныртаева М.А., науч. рук. Жанпейсова А.К., 2015 

 
Современные проблемы и перспективы развития техники и технологии 
103 
«Батик»  деген  сөздегі  негізгі  екі  нәрсе  бірінші  мата,  екінші 
матаға  сурет  салу  техникасы.  Матаға  сурет  салу  әдісі  көптеген 
Шығыс  елдерінде  белгілі  болған,Мысырда,  Қытайда,  Жапонияда, 
Перуде (1; 17). 
Батик  өнері  түрлі  ұлттың  халықтарына  кең  тарағаны  сияқты 
қазақ  еліне  де  кеңінен  тараған  өнер.  Әр  ұлттың  өзіне  тән 
ерекшеліктері бар. 
Біздің  елімізде  матадан  көркемдеп  сурет  салу  30  жылдан  бері 
келе  жатқан  өнердің  түрі.  Осы  уақытқа  дейін  бұл  өнер  дамып, 
құрметпен  қаралады.  Көркемдеп  сурет  салу  тәсілімен  бұйымдар, 
костюмдер,  бас  киімдер,  орамалдар,  шарф,  көйлектің  етектері, 
интерьерге  арналған  заттар,  жапқыштар,  салфетка,  дастархан  секілді 
заттарды әшекелейді. 
Батик – халқымыздың ғасырлар бойы дамып, оның тұрмысынан 
кең  орын  алып  келе  жатыр.  Қазіргі  заманда  матаға  сурет  салудың  3 
әдісі бар: 1. Еркін сурет салу. 2.Суық батик. 3.Ыстық батик. 
Еркін  сурет  салу  әдісі  жазылу  жағынан  акварель  бояумен 
салынған суретке жақын келеді, мөлдір жұмсақ түс береді. Түстер бір 
біріне жеңіл өтіп жатады. Денелер айқын ашық көрінеді. 
Суық  батикте  әр  бір  суреттің  шеткі  сызығы  көмкеріліп 
жүргізіледі,  өрнектер  өзіндік  әсем  айқын  көрінеді.  Суық  батиктегі 
суреттің  матада  салынуы  графикалық  түзумен  сызылып  құрғақ 
орындалады. 
Ыстық  батикте,  матада  орындалғанда  классикалық  тұрғыда 
өзіндік  тарихи  жолы  бар,  живописттік  контрастың  сызығы  жоқ. 
Ыстық  батиктің  тағы  бір  орындалу  түрі  «кракле»,  француз  тілінен 
аударғанда сынық немесе торлы деген ұғым (1; 27). 
Эстетикалық  тәрбие  дегеніміз  оқушылардың  қоғамдағы, 
ғылымдағы,  өнердегі,  табиғаттағы  әсемдік  қабілетін  қабылдау, 
тәрбиелеу болып табылады (2; 7). 
Бұл  өнер  түрінде  сәндік  қолданбалы  өнердің  бір  түрі 
болғандықтан,  тек  қана  техникалық  тәсілдері  емес  сонымен  қатар 
үлкен талғам да болуы шарт. Басқа да сәндік қолданбалы өнердің түрі 
секілді текстильде өзінің бір бұйымдарды безендіру принциптері бар 
Олар  суретшілерге  өзінің  ойын  жеткізуге,  материалдың  әдемілігімен 
қасиетін ашуға көмек береді. 
Эстетикалық  тұрғыдан  дамымаған  адам  өзін  қоршаған  ортадан 
тек  оқулықтан,  нұсқаумен  жарлықтардан  алдын  ала  белгілі  болған, 
есінде  қалған  нәрселерді  ғана  көре  алады.  Маңайындағы  әдемі 

 
Современные проблемы и перспективы развития техники и технологии 
104 
әсемдікті  көре  алмайды,  өзінің  ой  елегінен  өткізе  алмаған,  ол 
ештеңені  түсінбейді.  Неліктен  кейбір  жастардан  маңайдағы  әдемі 
заттарды  сындырып,  бүлдіріп  кететінін  байқаймыз,  ол  эстетиклық 
түсінігінің таяздығы және дұрыс қалыптаспағаны деп білемін (3; 12). 
Батиктің  жасалу  жолдарын  үйрету  арқылы  оқушылардың 
балалық шақтарының өзін әдемі етіп , өз қолдарынан шыққан тамаша 
туындыларының әдемілігін көріп, оны өз қолымен жасай білуге және 
осы  арқылы  өмірді  жақсы  жақа  қарай  қайта  құрып,  өз  еңбектеріне 
деген  сүйспеншілігін  арттыру  –  қазіргі  эстетикалық  тәрбиенің 
маңызды бағытының бірі. 
Оқытушының ұйымдастырылуымен өткізілген сабақтағы немесе 
сыныптан  тыс  шаралардағы  танымдық,  эстетикалық  тәрбие 
оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастырады. Матаға сурет 
салып, өрнек түсіру, яғни батик ең күрделі бейнелеу техникаларының 
қатарында саналады. 
Жалпы  білім  беретін  мектептерде  батик  өнеріне  оқыту  мен 
тәрбиелеудің негізгі міндеттері: 
– Оқушыларға  батик  техникасында  қолданылатын  құралдарын 
жүйелі  меңгерту  арқылы  айналадағы  өмір  шындығына  эстетикалық 
көзқарасты қалыптастыру. 
– Өмір  шындығы  көріністеріндегі,  табиғаттағы  және  өнердегі 
бояу түстерін, оның сезімдік әсерін оқушылардың көре, сезіне білуін, 
бейнелеу  іс-әрекеті  барысында  олардың  кеңістік  туралы  түсінігін, 
қиялын, елестету қабілетін жүйелі үрде дамыту. 
– Оқушылардың  бойында  халықтық  дәстүрлі  өнерін,  тарихи 
ескерткіштерін  эстетикалық  тұрғыдан  бағалай  білуге  баулитын 
жүйелі білім, шығармашылық икемділік пен дағдыны қалыптастыру. 
– Бейнелеу  өнері  сабақтары  барысында  дамып,  қалыптасқан 
көркемдік  білімдерін,  икемділік  дағдыларын  тұрмыс  жағдайында, 
еңбек процесінде, қоғамдық жұмыста пайдалана білуге баулу (4; 3). 
Батик  өнеріне  оқыту  барысында  оқушылардың  ойлау  қабілеті, 
көргенін  есте  сақтау,  шығармшылық  қиялы,  көркемдік  икемділігі, 
адамгершілік және сұлулық сезімі дамиды, әрине бұл қасиеттер жеке 
тұлғаның жан-жақты дамуына негіз болары сөзсіз. 
Қазiргі кезде сәндік қолөнерінің кез келген бір түрін алып, мейлі 
ол габелен, батик немесе басқа түрін көрсек болды, құрақ ұшып, риза 
боламыз. Оның өзiндiк себептерi де бар. Қазіргі таңда қолөнердің кез 
келгені  кеңінен  қолданысқа  еніп  жатыр,  бұл  оның  өміршеңдігінің, 
өшпес мұра екендігінің айғағы. 

 
Современные проблемы и перспективы развития техники и технологии 
105 
Бейнелеу  өнері  сабақтарындағы  батик  өнері  оқушылардың 
қоршаған  ортаға  қызығушылығын  арттыру  арқылы  сұлулық  сезімін 
оятады, 
дүниетанымын 
қалыптастырады, 
шығармашылық 
белсенділігін арттырды. Сонымен қатар жеке тұлғаны  ұқыптылыққа, 
дербестікке, еңбексүйгіштікке бейімдейді. 
Пайдаланылған әдебиеттер 
1. Корюкин  В.Н.  Батик.  Художественное  оформление  тканей.  – 
Л.: «Лениздат», 1978. 
2. Нұрғалиев Р.Өнердің эстетикалық нысанасы. – А.,1979. 
3. Казыханова  Б.Р.  Роль  художественного  наследия  в  эстетиче-
ском воспитании. – Алма-Ата: Казахстан, 1967. – 240 с. 
4. Негізгі  орта  білім  беру  деңгейінің  «Өнер»  білім  саласы  пән-
дерінің Оқу бағдарламалары (5-9 сыныптар) Астана, 2003. 
 
УДК 62-027.22(075.3=161.1) 
Македонский А.Н. 

 
Научный руководитель – Игнатович В.Г. 
(Мозырский государственный педагогический университет 
им. И.П. Шамякина)  
Беларусь, г. Мозырь 
ЗНАЧЕНИЕ ТЕХНИЧЕСКОГО ТВОРЧЕСТВА В ТРУДОВОМ 
СТАНОВЛЕНИИ ЛИЧНОСТИ 
Macedon A.N. 
(Mozyrsky state pedagogical university of I.P. Shamyakin)  
Belarus, Mozyr 
VALUE OF TECHNICAL CREATIVITY IN LABOUR FORMATIO 
OF THE PERSONALITYN 
Возрастающая потребность  общества  в людях, способных твор-
чески подходить к любым изменениям, нетрадиционно и качественно 
решать  существующие  проблемы,  обусловлена  ускорением  темпов 
развития общества и, как следствие, необходимостью подготовки лю-
дей к жизни в быстро меняющихся условиях. 
Одним из сложнейших вопросов является развития технического 
творчества  учащихся.  Данная  проблема  актуальна  для  всех  отраслей 
научного знания как теоретического, так и практического. 
                                                           

 Македонский А.Н., науч. рук. Игнатович В.Г., 2015 

 
Современные проблемы и перспективы развития техники и технологии 
106 
В поисках различных средств повышения готовности учащихся к 
производительному труду, нам ни в коем случае нельзя обойтись без 
творчества.  Сегодня  мало  кто  сомневается  в  том,  что  творчество  – 
весьма  надежный  резерв  трудовой  активности,  развития  мышления, 
да и вообще одно из мощных средств формирования всесторонне раз-
витой,  гармоничной  личности  –  личности,  без  которой  невозможно 
себе  представить  наши  завтрашние  успехи.  Но  эта  проблема  не  так 
проста, как может  показаться на первый  взгляд. В самом деле,  каза-
лось бы, чего проще – бери и учи учащихся творчеству – техническо-
му,  научному,  художественному.  Но  обучение  творчеству  очень 
сложный  процесс,  требующий  систематического  и  продуманного 
подхода. 
Значение технического творчества в формировании качеств лич-
ности и трудовом становлении молодого человека чрезвычайно вели-
ко и многогранно. Техническое творчество – это, прежде всего, сред-
ство воспитания.  Воспитание  таких важных  качеств,  как  уважение и 
любовь к труду, пытливость, целеустремлённость, воля к победе. 
В  техническом  творчестве  сегодня  видят  своеобразный  «мост» 
от науки к производству. 
Слово  «изобретение» означает – новое, обладающее существен-
ным  отличием,  дающее  экономический  эффект.  Изобретательская 
деятельность  позволяет быстрыми темпами модернизировать  старую 
и  создать  новую  технику  и  технологию,  обеспечить  снижение  себе-
стоимости и повышение качества выпускаемой продукции. В 1989 г. 
число  изобретателей,  получивших  авторские  свидетельства  (АС)  по 
стране  составило  97  тысяч,  а  экономический  эффект  от  внедрения 
изобретений дало 3,9 млрд. руб. (по курсу денежных банкнот 1989г.). 
За период независимости страны эти показатели существенно снизи-
лись. 
Успехи  ведущих  зарубежных  предприятий,  фирм  обусловлены 
наличием  у  них  высококачественной  машинной  техники  и  оборудо-
вания  и  являются  результатом  создания  совершенных  условий,  ис-
тинно  творческой  массовой  деятельности  в  области  технического 
изобретательства,  оперативного  внедрения  результатов  в  практику. 
Неудачи  страны  в  развитии  экономики  связаны  в  основном  с  отсут-
ствием,  наряду  с  другими  причинами:  системного  подхода  к  обуче-
нию,  воспитанию  и  развитию  изобретательских  начал  личности, 
условий для массовой творческой деятельности и др. 

 
Современные проблемы и перспективы развития техники и технологии 
107 
Таким образом, творческая техническая деятельность в процессе 
обучения формирует у учащихся ряд качеств, которые положительно 
скажутся  на  их  характере.  Благодаря  техническому  творческому  на 
занятиях по техническому труду происходит подготовка выдающихся 
кадров  для  производства,  что  крайне  необходимо  в  постоянно  меня-
ющемся  мире  технологий  и  машин.  Развитые  со  школьной  скамьи 
технические  творческие  способности  учащихся  не  редко  приводят  к 
появлению  в  профессиональной  жизни  изобретений,  «рождению» 
креативного  конструктора  –  изобретателя  способного  мыслить  не 
стереотипами, а отвлеченно, быть в проблеме, вечном поиске. 
 
УДК 37.013 
Манарбек А.М. 

 
Ғылыми жетекші – Кургамбеков М.С. 
(Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университеті) 
Қазақстан, Ақтөбе қаласы 
ҚОЛӨНЕР САЛАСЫНДАҒЫ ЗЕРГЕРЛІК ӨНЕРІНІҢ  
МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ 
Манарбек А.М. 
Научный руководитель – Кургамбеков М.С. 
(Актюбинский региональный государственный университет 
им.К.Жубанова)  
Казахстан, г. Актобе 
ВАЖНОСТЬ ЮВЕЛИРНЫХ ИЗДЕЛИЙ  
В ДЕКОРАТИВНО-ПРИКЛАДНОМ ИСКУССТВЕ 
Manarbek A.M. 
(Aktobe Regional State University named after K.Zhubanov) 
Kazakhstan, Aktobe 
IMPORTANCE OF JEWELLER WARES IS IN THE  
DECORATIVE-APPLIED ART 
Қазақ  халқының  зергерлік  өнері  ерте  замандағы  шеберлердің 
тамаша  дәстүрлерін  жалғастыра  отырып,  ғасырлар  тереңіне  бойлай 
енген.  Ол  этнос  мәдениетін  құрайтын  маңызды  бөліктерінің  бірі 
болып  табылады.  Қазақстан  археологиялық  қазбалары  өткен  заман 
зергерлерінің  асқан  шеберліктерін  көрсетеді.  Қазіргі  таңда  Алматы 
                                                           

 Манарбек А.М., науч. рук. Кургамбеков М.С., 2015 

 
Современные проблемы и перспективы развития техники и технологии 
108 
обылысы, есік қаласында табылған қалыптау, ойма, батырма, көз салу 
техникасында  орындалған  әйгілі  Шілікті  бұйымдары  (б.д.д.  VII-VI 
ғ.ғ)  киім  кешегі  жануарлар  бейнеленген  алтын  жалпақ  қаңылтыр 
белгімен  сәндендірілген  (б.д.д.  VI-V  ғ.ғ)  ертедегі  жауынгер  «Алтын 
жауынгер» 
жерленген 
бірегей 
комплекс. 
Өздерінен 
кейін 
«Хайуанаттар  стилінің»  (б.д.д.  IYғ)  тамаша  үлгілерін  қалдырған 
ертедегі берелдік шеберлер өз  өнерлерімен таңқалдырады.  Зевакино, 
Ақмер,  Құлажорға,  Славянка,  Юпитер,  Пчела  селоларының 
маңындағы  зираттардан  әдемі  ат  әбзілдері,  үзенгі  және  белдік 
жиынтықтары  табылған.  Әшекейлердің  кейбір  түрлері,  мәселен 
қимасында  дөңгелек  болып  келетін  білезіктер  ұзақ  хронологиялық 
кезең бойында көрініс  табуда. Оларға ұқсас білезіктер қола, ертедегі 
темір  дәуірлеріндегі  зираттардан  XII  ғасырдағы  Отырар  аласынан 
табылды.Қазақтардың зергерлік өнері кәсіби сипат алды, бұл өндіріс 
ерекшелігімен байланысты болды. Зергерлік өнер – ерте заманан келе 
жатқан, әрі халыққа көп тараған сәндік және қосалқы өнердің бір түрі, 
Алтын, күміс, асыл тас  және  сүйекті пайдаланып,  сән  салтанат үшін 
әшекейлі  жиһаз,  қыз-келіншектердің  сәндік  бұйымдарымен  қару-
жарақ,  сауыт-сайман,  ер-тұрман  зергерлеу  өнері  болған.  Оған  тас, 
сүйек,  металл,  бояу,  былғары,  сияқты  металдарыды  кең  түрде 
пайдаланған екен. Алтын мен күмістен сәндік бұйымдар мен әшекей 
заттарын жасайтын шеберді халық зергер деп атаған. Осынау өнердің 
күрделі  техникалық  тәсілдерін  зергерлер  жете  меңгерген.  Олар  құю, 
соғу,  шабу,  шеку,  керту,  ойламу,  зерлеу,  қарайту,  қақтау,  қаптау, 
аптау  түрлерінің  бәрін  үйлесімді  пайдалана  білген.  Сондықтан 
«Алтынның қадірін зергер білер» деген нақыл сөз халықтың арасында 
сақталған.  Өйткені  зергерлер  материалдардың  сапасына,  өңделуіне 
байланысты  алтынның  өзін  бірнеше  түрге  бөледі.  Мәселен,  бір  ғана 
алтынның  «Таза  алтын»  деген  ұғымды  ши  алтын,  шым  алтын, 
шымқай  алтын,  сап,  сары  алтын,  қызыл  алтын,  құйма  алтын  тәрізді 
20-дан  астам  атауы,  ал  күмістің  әртүрлі  сапа-белгісін  білдіретін 
жамбы,  ақ  жамбы,  асық  жамбы,  жал  күміс,  балшабай  күміс,  нақыра 
күміс, құйма күміс, т.б. тәрізді 10-нан астам түрлері бар. Зергер алтын 
мен  күміс,  жез  бен  мысты  кеңінен  пайдаланған.  Солардың  арасында 
көбірек  қолданғаны  күміс.  Себебі  күмістің  тартымды,  сиқырлы 
қасиеті  бар  деп  есептелінеді.  Күмістің  жарқыраған  түсін  Ай-күміс, 
Күміс-ай  деп  айға  балаған.  Оның  тіл-көзден,  түрлі  сырқаттан 
сақтайтын,  тазартатын  қасиеті  бар  деп  сенген.  Сондықтан  да  үй 
шаруасындағы  әйел  ас  қамтаса  да,  бала  шомылдырсада  қолынан 

 
Современные проблемы и перспективы развития техники и технологии 
109 
күміс жүзігін алмаған. Ал мұсылман дінді ер адамдар күміс сақинаны 
Мұхаммед  пайғамбардың  жолы  деп  тағатын  болған.  Өйткені 
Мұхаммед  пайғамбарға  ер  адамдарға  алтын  емес,  күміс  жүзік 
салыңдар деген уәжі болған. 
Қазақ  зергерлері  негізінен  түсті  металлдардан  сан  алуан 
бұйымдар  жасаған.  Әсіресе  күмістен  соғылған  көптеген  сәндік 
бұйымдар  –  сәукеле  әшекейлері,  сырға,  шолпы,  шекелік,  алқа, 
өңіржиек,  тұмарша,  білезік,  сақина,  жүзік,  белбеу,  қапсырма,  түйме 
ертеден-ақ  кең  тараған  заттар.  Сондай-ақ  ерлерге  арналған  кемер 
белбеу, 
кісе, 
ер-тұрмандарының 
күмістелген, 
алтындаған 
әшекейлердің  неше  түрлісі  өте  әдемі  жасалды.  Зергер  теңгелерді 
балқытып  құю  арқылы  өзіне  қажетті  мөлшерде  күміс  кесектерін 
дайындап алатын. Оны отқа қыздырып, төс үстінде балғамен жайлап 
соғу  арқылы  әр  түрлі  зергерлік  бұйымдар  жасауға  немесе  күміс 
кесегін әбден қақтап, жұқартқан соң қиып, темір әшекейлермен үстін 
күмістеген.  Алтынмен  және  күміспен  жұмыс  істейтін  шеберлерді 
«зергерлер»  деп  атаған,  «зер»  –  парсы  тілінен  аударғанда  алтын, 
алтын әшекей деген сөзді білдіргендіктен де  «зергерлер» деп атаған. 
Зергерлер  жеке  дара  жұмыс  істеген,  шеберліктерін  көбіне  өз 
ұрпақтарына  мирас  етіп  қалдырып  отырған.  Әйел  адамның 
әшекейлері  сұлулықтың,  әйел  адамның  қоғамдық  рөлін  көрсететін 
болған, сондай-ақ әшекейлер тылсым күшке  ие  болып,  тұмар, рулық 
белгілерінің  рөлін  атқарған.  Кейбір  деректер  бойынша  қазақ 
зергерлері XIX ғасырдың басынан бастап металды,  күмісті, алтынды 
Орта  Азияның  Шығыс  Түркістанның  базарларынан  сатып  алатын 
болған. Сонымен бірге, материалдарды әсіресе XIX ғасырдың екінші 
жартысынан Қазақстанда көптеп келген татар көпестерінен де сатып 
алып  отырған.  Зергерлік  өнер  қазақ  халқының  дүниетанымы  мен 
материалдық  мәдениетінің  мңызды  бірбөлшегі,  ал  зергерлердің 
қолынан шыққан әсемдік заттар – халқымыздың ұлттық мәдениетінің 
алтын қазынасына айналған асыл мұра. 
Қолданылған әдебиеттер 
1. Масанов  Э.А.  Қазақ  ауылындағы  ұсталық  және  зергерлік 
қолөнері. –Алматы, 1961ж. 
2. Массон  В.М.,  Сарианиди  В.И.  Қола  дәуірдегі  ортаазиялық 
күйдірілген сары саз. – М., 1973 ж. 
 
Каталог: wp-content -> uploads -> 2015
2015 -> МазМұны. Содержание жоғары білім. Высшее образование
2015 -> Сұхбат 5-бетте) (Соңы 3-бетте) Ақпарат Бүгінгінің бас тақырыбы Ойталқы АҢдатпа
2015 -> Ажал ошағына айналды баспасөз — 2016 Мінбер
2015 -> АҢдатпа 6-бет 3-бет
2015 -> Соңы 8-бетте) (Соңы 3-бетте) Ақпарат Бүгінгінің бас тақырыбы АҢдатпа
2015 -> Сапасын дамыту жолдары
2015 -> Ж. Тәшенов Хрущев үшін неге ұялды?
2015 -> Ж. Бірегей тұлға Қапез Қожахметов, Мағжан Садыханұлы
2015 -> Л т т ы о а м д ы – с а я с и ж у р н а л журнал 1976 жылы Халықтар Достығы орденімен, 2002 жылы Қазақстан Журналистика Академиясының «Алтын Жұлдыз», 2008 жылы Қазақстан Журналистер Одағының сыйлығымен марапатталды

жүктеу 2.8 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   25




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет