Сборник материалов международного научного форума «филологическая наука в ХХІ веке: проблемы и перспективы»



жүктеу 5.01 Kb.

бет17/30
Дата09.01.2017
өлшемі5.01 Kb.
түріСборник
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   30

 To carry out an adequate translation of The Book of Words it is necessary to study the poet’s worldview 
comprehensively and thoroughly. 
The most important condition in translation of the artistic, national uniqueness of The Book of Words is 
equivalent reproduction of realia words. Stemming from an  analysis of the translation made by Shklovski, 
V, Sanbayev, S, Serikbayeva, K. and Seisenbayev, R. it can be concluded that their translation can be 
considered to be equivalent translation even though there are some moments when the translators used the 
methods of literal and free translation. This was highlighted in the work by giving corresponding examples.  
It has to be noted that all the inaccuracies given in these translators’ works as a whole do not reduce the 
general high level mastery of the translators, but the high need for the conformity to the original work 
requires a creative approach in this high form of art. 
 
References 
 
1.  Abay. (1983). The Book of Words. Zhalyn, Almaty. 
2.  Auezov M.O., (1967). Kunanbayev A. Articles and researches. Nauka. Almaty. 
3.  Kunanbay Abay. (1954). Poems, proses. Translation from Kazakh. Moscow.  
4.  Abay. (1982). The Book of Words. Translation by Sanbayev S. 2 Ed. Almaty. 
5.  Abay. (1993). The Book of WordsPoems. Almaty. 
 
 
 
Қалқабаева С.,  
әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің 
филология ғылымдарының кандидаты, доцент 
 
ЖАСТАРДЫҢ АДАМИ БОЛМЫСЫН СӨЗ ЕТКЕН РОМАН 
 
 
Қай  халықтың  әдебиетiн  алсақ  та,  замандас  тақырыбына  жазылған  шығармалардың  алуан  бiр 
тобы  студент  жастар  өмiрiн  қамтиды  екен.  Олардан  жоғары  мектеп  мәселесiн  қозғап,  жастардың 
идеялық-адамгершiлiк  бейнесiн,  рухани  iзденiстерiн  көрсетуге  деген  ұмтылыстар  байқалады.  Бұған 
қырқыншы жылдар соңында жарық көрген Л. Касоның «Днепрдiң арғы жағында», Ю. Трифоновтың 
«Студенттер»  романдары,  Е.  Успенскийдiң  «Бiздiң  жаз»,  В.  Добровольскийдiң  «Сұр  шинельдегi 
үшеу», «Женя  Маслова»  повестерi  дәлел.  Сондай-ақ,  Г.  Коноваловтың  «Университет»,  В.  Аксенов-
тың  «Әрiптестер»,  Ә.  Нұршайықовтың  «Махаббат,  қызық  мол  жылдар»  романдары,  М.  Мағауиннiң 
«Көк  мұнар»,  С.  Шәймерденовтiң  «Болашаққа  жол» (кейiнгi  аты  «Инеш»),  З.  Қабдоловтың  «Өмiр 
ұшқыны» повестерi осы тақырыпты толықтыра түседi. Аталған шығармалар, бiрiншiден, қиындығы 
мен  қызығы  мол  студенттер  тiршiлiгiн,  олардың  ынтымақты  ортасын,  жас  қыздар  мен  жiгiттердiң 
махаббат  сезiмдерiн,  үлкен  еңбек  жолына  аттанар  алдындағы  рухани  дайындықтарын  көрсетуiмен 

106 
 
қызықты болса, екiншiден, бiлiм мен ғылымға құштар әрi жолдастық сезiм мен азаматтық парызды 
жоғары  қоятын  Петр  Лагоденко,  Вадим  Белов,  Спартак  Галустян («Студенттер»),  Александр 
Максимов,  Владислав  Карпов,  Александр  Зеленин («Әрiптестер»),  Ербол  Есенов,  Меңтай 
Ербосынова,  Майра  Абаева («Махаббат,  қызық  мол  жылдар»),  Едiге  мен  Гүлшат («Көк  мұнар»), 
Женя Менделеева, Ерен  Дайыров, Мәулен  Жандосов («Болашаққа  жол»),  Қабен мен  Жанар («Өмiр 
ұшқыны»)  сынды  образдармен  үлгi-өнеге  бердi.  Бұл  туындыларға  жалпылап  осылай  баға  бергенi-
мiзбен, әрбiр жазушы көтерген мәселесiн әр қырынан сөз етiп, өзiндiк әдiстермен шешуге тырысқан. 
Тұтастай  жастар  қауымының  жүрегiне  жол  тауып,  әрбiр  шаңырақтың  төрiнен  орын  алған 
«Махаббат, қызық мол жылдар» романы да жазушының дара қолтаңбасымен ерекшеленедi. Адамның 
ең  мәндi  де  қымбат  студенттiк  жылдарындағы  шынайы  сүйiспеншiлiк  сезiмiн  Ә.Нұршайықов 
лирикалық әуенмен төгiлте баяндап берген. «Адамшылық алды – махаббат,  ғаделет сезiм», – деп ұлы 
ақын  Абай  айтқандай,  Ә.Нұршайықов  шығарма  оқиғасын  махаббат  төңiрегiнде  құра  отырып,  жас 
кейiпкерлердiң  сүйiспеншiлiк  сезiмдерiн  сынға  салып,  ең  асыл  адамгершiлiк  қасиеттердi  аршып 
көрсетедi.  Сол  арқылы  жас  қауымды  тәрбиелеуге  ұмтылады.  Бұл  мақсатын  жазушы  «Махаббат, 
қызық  мол  жылдар»  кiтабы  қалай  жазылды?»  мақаласында: «Махаббатқа  соқпай  кететiн  сезiм  аз. 
Анаға сүйiспеншiлiк, жарға құштарлық, отанға перзенттiк, туған топыраққа борыштық сезiмдерiнiң 
бәрi  махаббатқа  байланысты.  Адам  бойындағы  ең  асыл  сезiмдердiң  бiрi  адамгершiлiк  сезiмi  де 
махаббатпен сабақтас. Өйткенi махаббат қадiрiн бiлмейтiн адамда адамгершiлiк сезiмi болмайды, ал 
адамгершiлiгi жоқ кiсiнiң жүрегiне махаббат ешқашан да ұя салмайды. Мiнеки, осы себептен де мен 
жастардың жүрегiне махаббат арқылы жақындауды мақсат еттiм» (1,80), – деп ашық айтқан.  
Адамның  iшкi  сұлу  сезiмi – махаббат  психологиялық  тереңдiкпен,  ұлттық  мiнезге  сай  етiп 
суреттелген  «Махаббат,  қызық  мол  жылдар»  романы  жарық  көрген  күннен  берi  оқырман  қауым 
жүрегiнiң  төрiнен  орын  алып  келедi.  Автор  осы  романның  өзiне  ғана  оқырманнан  мыңға  жуық  хат 
алыпты.  Сондай-ақ  мерзiмдi  басылымдарда  отызға  жуық  пiкiрлер  жазылып,  бiрқатар  әдеби-сын 
еңбектерде  тiлге  тиек  етiлдi.  Осы  зерттеу  мақалалардың  бәрiнде  де  романға  жақсы  баға  берiлiп, 
ыстық  iлтипат  бiлдiрiлген.  Көпшiлiк  қауым  солардың  бiрiнде  айтылғандай: «...романды  совет 
студенттерiнiң  биiк  моралi,  жалпы  жас  жеткiншектi  жақсы  жолға  бастайтын  әсерлi,  өнегесi  мол, 
махаббат, достық, адамгершiлiктi жырлайтын туындыға санайды» (2). Сондықтан да болар соғыстан 
кейiнгi  жылдардағы  студенттердiң  асыл  мұраттары  мен  армандары  дәл  бүгiнгiдей  әсер  қалдырып, 
қазiргi студент жастардың көңiлiне ұялай кетедi. Расында, мұнда махаббат пен  достық сезiмдерiнiң 
сұлу  жарасымдылығы,  адамгершiлiк  қасиеттердiң  асқақтата  көрсетiлуi  шығарма  абыройын 
арттырды.  Әсiресе  романның  студент  жастар  арасында  көп  оқылып,  талқыға  түсуiнiң  мәнiсi  бар. 
Өйткенi  студенттiк  орта,  олардың  күнделiктi  тұрмыс-тiршiлiгi,  арман-мақсаттары  шынайы  түрде 
көрiнiс  тапқан.  Роман,  атап  айтқанда,  ҚазҰУ-дiң  тiл-әдебиет  факультетiнде 1945-1949 жылдар 
аралығында  оқыған  бiр  топ  жастар  өмiрiне  негiзделген.  Шығарма  авторы  Ә.  Нұршайықовтың  бұл 
жылдары осы  аталған оқу орнында оқығаны өмiрбаянынан белгiлi. Демек жазушы роман оқиғаларын 
өзiнiң әрi құрбыларының басынан өткерген, өзiне етене таныс жайлардан өргенi анық. Сондықтан да 
болар  автор  мен  бас  кейiпкер  Ербол  арасында  ұқсастықтар  көп.  Бiз  оны  жазушының  «Махаббат, 
қызық  мол  жылдар»  кiтабы  қалай  жазылды?»  мақаласында  кейiпкерлерiнiң  прототиптерi  жайында 
оқырманға айтқан жауабынан да аңғарамыз.  
Мәңгiлiк  жастық  шақтың  өзiндей  көрiнетiн  осы  романда  бейнеленген  студенттер  арасындағы 
сыйластық, жарасымды әзiл-қалжың, сауық кештерi оқырман жүрегiнде әдемi әсер қалдырып, алуан 
түрлi  характерлер  мен  образдарды  елестетедi. «Бес  саусақ  бiрдей  емес»  дегендей,  Ербол 
замандастарының мiнездерi де, тағдырлары да әрқилы. Жазушы осы заңдылықтарды ескере отырып, 
бiрнеше  жиынтық  образдар  жасауға  ұмтылған.  Мысалы,  қалжыңқой,  қу  тiлдi  Жомартбек,  бiлiмi 
саяздау, жеңiл ойлы Зайгүл мен Қанипа, сабырлы да ақылды қыз Майра, ер мiнездi Тана, надандау 
Бүркiтбай, есерсоқ, дөрекi Тұмажан, маскүнем Шалдуар Шалғынбаевтардың әрқайсысы – дара мiнез-
бiтiс иелерi. Жазушы сол тұстағы жақсылы-жаманды қасиеттердi осы кейiпкерлер арқылы жинақтап 
көрсеткен. Өз  замандастарының асыл қасиеттерiн Ербол мен Меңтай бойына шоғырландырған. 
Шығарманың  бас  кейiпкерлерi – кешегi  солдат,  бүгiнгi  студент  Ербол  мен  инабатты  сұлу 
бойжеткен Меңтай, ал негiзгi оқиғасы осы екеуiнiң арасындағы ұяң сезiмге, шынайы сүйiспеншiлiкке 
құрылған.  Екi  жастың  жүрегiн  тербеткен  махаббат  әуенiн  сипаттауда  автордың  әрiден  жырланып 
келе  жатқан  халқымыздың  «Қыз  Жiбек», «Қозы  Көрпеш – Баян  Сұлу»  сияқты  ғашықтық  жырлары 
мен  «Қамар  сұлу», «Шұғаның  белгiсi», «Қалың  мал»  романдарындағы  қазақи  сүйiспеншiлiктiң 
ұлттық  дара  сипатын  көрсету  дәстүрiне  жүгiнгенi  бірден  байқалады.  Романда  адамның  махаббат 
сияқты  құпия  да  сұлу  сезiмi  психологиялық  тереңдiкпен  ұлттық  мiнезге  сай  етiп  берiлген.  Мұны 
филология  ғылымдарының  докторы,  профессор  Т.Кәкiшев  те: «Бұл  романда  бар  адамзатқа  тән 

107 
 
махаббат  сезiмi  бүгiнгiдей  анайыланбай, «жалаңаштанбай»,  қазақи  мiнезiмен,  қазақи  қылық 
қияпатымен  суреттелген» (3), – деп  дөп  басып  айтқан.  Романның  бiр  артықшылығы  осынысында 
болса керек. Осы аңқып тұрған «қазақи мiнез», әсiресе Меңтай мен Ербол болмысын, мiнез-құлқын 
сипаттаған  тұста  қоюырақ  көрiнедi.  Меңтайдың  инабаттылығы,  арлылығы,  ұстамдылығы,  нәзiктiгi, 
жан  дүниесiнiң  тазалығы  ұлтымызға  тән  үйлесiмдiлiкпен  суреттелген.  Сондай-ақ  Ербол  да  Төлеген 
мен  Қозылардай  махаббатта  да,  майданда  да  ерлiкке  әзiр  ер-азамат  ретiнде  танылады.  Әсiресе, 
соғыстан жеңiспен оралып, романтикалық күйде жүрген солдатты топ студент қыздардың iшiне тап 
қылып,  төрт  жыл  армандай  болған  аруларды  көргенде,  көште  кетiп  бара  жатқан  қырық  қыздың 
бiрiнен-бiрiнiң  асқан  сұлулығына  тамсанып,  есi  кеткен  Төлегендей  күй  кештiруi,  олардың 
әрқайсысына портреттiк сипаттама бергiзетiн тұстары, жазушының ауыз әдебиетi элементтерiн  өте 
шебер  пайдаланғандығын көрсетедi. Жарасымды жеңiл юмормен жазылған осы эпизодты езу тарта, 
күлiмсiрей  отырып  оқисың.  Романның  мұндай  жетiстiктерi  ондағы  махаббат  дастанының  ұлттық 
өрнекпен өрiлiп, сұлу жарасымдылық табуына септiгiн тигiзген. 
Жазушы суреттеуiнде Ербол сырт көзге жуас, жасықтау, тым қарапайым болып көрiнгенмен, ол – 
майданда ер, еңбекте бейнетқор, бiлiмге құштар, махаббатқа адал, достыққа берiк, жаны да, ары да 
таза  табанды  жiгiт.  Оның  iшкi  бай  сезiмiнен  бас  алған  мұндай  сұлу  жан  дүниесi  шығарманың  өне 
бойында  бiртiндеп,  табиғи  түрде  нанымды  ашылған.  Өйткенi  адам  характерi  ұзақ  уақыт  бойында 
қалыптасатын процесс. Әрi Әбу Насыр әл-Фараби айтқандай: «...сөз жүзiнде емес, мiнез-құлықты iс 
жүзiнде  шыңдау  арқылы  iске  асыруға  болады».  Ә.Нұршайықов  осындай  заңдылықтарды  әр  кез 
ескерiп  отырған.  Роман  басында  Ербол  ұяң,  ұялшақ,  ынжықтау  ауыл  баласын  елестетсе,  соңыра 
еңбекке  араласып,  ел  өмiрiн  көрiп  келгеннен  кейiн  басқаша  қырынан  танылады.  Оның  ашық  та 
батыл, шешен де бiлгiр азамат болғанын көремiз. Оны ширатқан еңбек пен өмiр. Рас, Ерболдың өмiр 
жолы  оңай  болмады,  тiршiлiктiң  талай  ауыртпалықтарын  көтеруiне  тура  келдi.  Күндiз  оқу  оқып, 
кешке жұмыс iстедi. Тiптi  жексенбi күндерi базарға барып отын түсiрiсiп, одан тапқанын тамағына 
талшық еткен күндерi де болды. Ербол басынан өткерген осындай қиындықтарды сөз ететiн тұстар, 
бiр  жағынан,  оның  күнделікті  тіршілік  ағымындағы  шыңдалу,  ширығу,  өсу  жолын  нанымды  етсе, 
екiншiден, соғыстан кейiнгi жылдардағы студенттердiң жұпыны өмiрiн, елдегi тапшылықты шынайы 
көрсетедi. 
Соғыстың салдары Меңтайдың өзi тоқыған свитерiне Ерболдың сия төгiп алатын эпизодында да 
астарлы  түрде  берiлген.  Жеңiл  юмормен  жазылған  осы  оқиғаға  автор  бiрнеше  мағына  сиғызып, 
әлеуметтiк,  эстетикалық  әрi  моральдық  мән  бере  алған.  Дәрiс  үстiнде  сия  сауытқа  созған  Ербол 
қолының  қыз  қолына  жанасқан  сәттегi  кешкен  күйi,  сияның  Меңтай    свитерiне  төгiлгеннен  кейiнгi 
халi  лирикалық  нәзiктiкпен  баяндалған.  Осындай  сәттерде  ғашық
 
адам  басынан  өткеретiн  жүрек 
дiрiлiнiң,  албырттықтан  туған  оғаш  мiнез,  үмiт  пен  күдiк  аралас  мазасыз  ойлардың  психологиялық
 
дәлдiкпен берiлуi сүйiспеншiлiк сезiм шынайылығына иландырады. Жазушы бұл оқиғаны Ербол мен 
Меңтай  арасындағы  алғашқы  сүйiспеншiлiктi  айғақтайтын  деталь  ретiнде  де  пайдаланған.  Дәрiс 
үстiнде  сия  сауытқа  созған  Ербол  қолының  қыз  қолына  жанасқан  сәттегi  кешкен  күйi,  сияның 
Меңтай    свитерiне  төгiлгеннен  кейiнгi  халi  лирикалық  нәзiктiкпен  баяндалған.  Осындай  сәттерде 
ғашық
 
адам басынан өткеретiн жүрек дiрiлiнiң, албырттықтан туған оғаш мiнез, үмiт пен күдiк аралас 
мазасыз  ойлардың  психологиялық
 
дәлдiкпен  берiлуi  сүйiспеншiлiк  сезiм  шынайылығына 
иландырады.  Оқырман  қауымды  сұлу  махаббат  әлемiне  елiте  әкетiп  бара  жатқан  нәзiк  лирикалық 
әуендi бұзған Тұмажанның зұлымдық әрекетi, бiр-бiрiн сүйген екi жастың арманды айрылысы аппақ 
уыз  адал  сезiмдi  күйреткендей  көңiлiң  жүдей  қалады.  Бiрақта  олай  емес  екен.  Қайта  осы  тұста 
Ерболдың Меңтайға деген сүйiспеншiлiгiнiң үлкен жүрек пен биiк адамгершiлiктен туғандығына куә 
боламыз. Ерболдың өзiн де, қызды да қинамау үшiн алыста болуды ұйғарып, университеттiң сырттай 
оқу  бөлiмiне  ауысуы,  көршi  облыстық  газетке  орналасуы  осындай  сезiмнен  туады.  Алайда, XVII 
ғасырда  өмiр  сүрген  француз  жазушысы  Р.  Бюссидiң: «Махаббаттағы  айрылысу  отқа  тиген  жел 
сияқты, әлсiз от сөнiп қалады, қуатты от лаулап жанады», – деп айтқанындай, бұл арманды айрылысу 
Ерболдың  Меңтайға  деген  махаббатын  қайта  арттыра  түстi.
 
Жазда  сессияға  келгенде  Меңтай 
жайынан  хабардар  болып,  оны  iздеп  табады.  Сүйiктiсiн  алғаш  көргендегiсiндей  пәк  күйiнде 
қабылдап,  сүйе  бiледi.  Алайда  көркем  шығармада  әрбiр  кейiпкер  автор  ойының  құлы,  идеясының 
құрбаны  екенiн  ұмытпауға  тиiспiз.  Меңтай  өмiрiн  трагедияға  құру  арқылы  автор  қыздарды  сабақ 
аларлық  өмiр  мектебiнен  өткiзсе,  жiгiттердi  қыз  тағдырына  жауапкершiлiкпен  қарауға  мiндеттейдi. 
Шығарманың тәрбиелiк мәнi осынысында болса керек. 
Әдебиет  зерттеушiсi,  профессор  Т.  Нұртазин  бiрде  Қазақ  Ұлттық  университетiнде  осы  кiтап 
бойынша  өткен  оқырмандар  конференциясында  сөйлеген  сөзiнде: «Бұл  романның  өзiне  тән  үш 
қазығы  бар.  Олар – махаббат,  достық,  адамгершiлiк.  Жазушы  өзiнiң  өнер  өрмегiн  осы  үш  қазық 

108 
 
бойымен  тарқатып  отырады» (4), – деген.  Айтса  айтқандай,  бұл  шығармада  достық  мәселесi  де 
салмақты идеяны көтередi. Романда шынайылығымен сөз етiлген Ербол мен Тана, Меңтай мен Майра 
арасындағы көңiл мен сезiм жақындығын ой елегiнен өткiзсек, қазақтың дана да дара ақыны Қадыр 
Мырза Әлидiң: «Достық түбi – адалдық» деп жазған ғибратнәмә жолдарын ерiксiз еске аласың. Әрi 
олардың достықтары сыйластыққа, адал сезiмге құрылғандығына иланасың. 
Романда Меңтай мен Майра, Ербол мен Жомартбек арасындағы достықтың таза ниет, ақ көңiлден 
туғандығына шүбәланбаймыз. Әрқашан жұптары жазылмай жүретiн бұлардың өзара сыйластықтары, 
қамқорлықтары  шынайы  достықтың  үлгiсiн  көрсеткендей.  Шығармада  Жомартбек  адал  достықты 
қастерлейтiн жан ретiнде бейнеленсе, Майра ақ пейiл дос,  сенiмдi  серiк бола алуымен есте қалады. 
Майраның адамгершiлiк қасиеттерiн, әсiресе, аша түсетiн тұс Бүргендегi көрiнiс. Ол Меңтайға қиын 
кездерде қол ұшын бере алған қамқоршы дос. Оның iс-әрекеттерiнен, салмақты ойы мен сөздерiнен 
ана тәрбиесiн көрiп өскен ақылды да сабырлы қыз екендiгiн көремiз. 
Ә.  Нұршайықов  жас  адамның  адамгершiлiк  сапалары  ғайыптан  дарымай,  өмiр  сындарынан  өту 
арқылы, игi ықпалдардың әсерi негiзiнде қалыптасатындығын әркез ескере отырып суреттей білген. 
Осылай  автор  жастар  өмiрiнiң  көлеңкелi  жақтарымен  қоса,  жарқын  болмысын  образбен  сомдап, 
көңiл бөлiп, сабақ боларлық жайларды сөз еткен. 
 
Пайдаланған әдебиеттер: 
1. Нұршайықов Ә. Автопортреттер: Әдеби портреттер, естелiктер, әскери жазбалар. – Алматы: Жалын, 1977. – 200 бет 
2. Қаллемов Г. Жазушы почтасынан. «Социалистiк Қазақстан». 1972., 24 мамыр. 
3. Кәкiшев Т. Шынайы өмiр жыршысы. «Қазақ әдебиетi», 1992, 4 желтоқсан. 
4. Жас ұрпаққа үлгi болар туынды. «Қазақстан мұғалiмi», 1972., 15 маусым. 
 
 
        
 
Машакова А., 
                                                      кандидат филологических наук,  
ведущий научный сотрудник Института 
литературы и искусства им. М.О.Ауэзова 
 
ИССЛЕДОВАНИЕ ЗАРУБЕЖНОЙ ЛИТЕРАТУРЫ В КАЗАХСТАНЕ 
 
Развитие  мирового  художественного  процесса  в  настоящее  время  происходит  в  условиях 
глобализации,  по  мере  развития  средств  массовой  коммуникации  ускоряется  обмен  информацией, 
вследствие  чего  мир  превращается  в  единое  информационное  целое.  В  период  глобализации 
полноценное  понимание  любой  национальной  литературы  невозможно  без  отношения  к  ней  как  к 
составной  части  мировой  литературы.  Каждое  отдельное  произведение  можно  рассматривать  как 
факт некоего всеобщего феномена – мировой литературы.  
Общеизвестно,  что  понятие  «мировой  литературы»  было  сформулировано  великим  немецким 
поэтом и писателем И.-В.Гёте в начале XIX века. Говоря о «мировой литературе», Гёте настойчиво 
подчеркивал  мысль  о  том,  что  опыт  всех  национальных  литератур  становится  достоянием  каждой 
отдельной  литературы.  Он  призывал  к  организованному  единству  и  содружеству  писателей 
различных стран. Гете верил, что сближение литератур откроет путь для взаимопонимания народов и 
их  грядущего  процветания.  Каждая  нация  «найдет  у  каждой  другой  и  нечто  приемлемое…  такое, 
чему  следует  подражать,  и  такое,  чего  нужно  избегать. …потому  что,  когда  лучше  знают  взгляды 
друг  друга  и  если  эти  взгляды  совпадают,  из  этого  быстрее  возникает  надежное  доверие» /1, c.57/. 
Идеи Гете, высказанные им почти два столетия назад, актуальны и в наши дни. 
На  протяжении  двух  последних  столетий  было  предложено  множество  различных,  порой 
взаимоисключающих  трактовок  понятия  мировой литературы. Различные  литературоведы  пытались 
определить  всемирную  литературу  и  как  сумму  всех  существующих  в  мире  литератур,  и  как 
элитарный свод наиболее высоких вершин художественного творчества разных народов мира. Тем не 
менее, на наш взгляд, до сих пор наиболее актуальным остается хрестоматийное высказывание Гете, 
и  мы  вполне  солидарны  с  концепцией  великого  немецкого  классика  о  всемирной  литературе,  как 
процессе взаимодействия и взаимообогащения всех литератур мира.  
Возможность  познакомиться  с  мировой  литературой  на  научном  уровне  предоставил  Институт 
литературы  и  искусства  им.  М.О.Ауэзова,  ученые  которого  провели  исследование  современного 
мирового  художественного  процесса  и  издали  в 2011 году  коллективную  монографию  «Новейшая 

109 
 
зарубежная  литература» /2/. Книга  была  подготовлена  с  участием  литературоведов  и  критиков 
Азербайджана, Болгарии, Германии, Молдовы, России, Румынии, Словакии. Всего в книгу вошло 16 
исследований, охвачены национальные литературы 10 стран дальнего зарубежья и 6 стран ближнего 
зарубежья.  Коллективная  монография  получилась  довольно  весомой.  Несмотря  на  то,  что  не  все 
авторы  работают  в  одном  коллективе,  а  точнее  сказать,  даже  не  живут  в  одной  стране,  все  они 
справились  с  поставленной  задачей – был  проанализирован  материал  по  целому  ряду  известных 
иностранных  писателей  и  поэтов,  рассмотрено  жанровое  многообразие  национальных  литератур, 
выявлены  основные  тенденции  развития  этих  литератур  в  последние  два  десятилетия.  Для  многих 
стран  начало 1990-х  годов  было  переломным  и  определяющим  во  всех  областях  жизни  общества, 
поэтому  казахстанские  читатели  смогут  найти  много  общего,  интересного  и  полезного  при 
ознакомлении  с  литературами  этих  стран.  Имеются  в  виду  страны  ближнего  зарубежья  и  страны, 
которые относились к социалистическому лагерю.  
Современная румынская литература  всесторонне  проанализирована  в  статье  румынских  авторов 
Ливии  Которчи  и  Богдана  Крецу,  представляющих  Ясский  университет  им.  Александра  Иона  Кузы 
(Румыния,  г.Яссы).  Здесь  и  румынская  литература  диаспоры,  и  литературная  критика,  и  поэзия,  и 
проза.  Литературные  жанры  представлены  довольно  обстоятельно.  Например,  румынская  проза 
состоит  из  четырех  частей,  озаглавленных  следующим  образом:  старые  романисты  в  новом 
историческом  и  культурном  контексте;  писатели  восьмидесятых  лицом  к  лицу  с  романом;  неореа-
лизм и веризм: роман-парабола; его-фикция. Анализируя поэзию, авторы рассматривают творчество 
поэтов  среднего  поколения,  которые  начинали  свой  творческий  путь  в 1970-е  годы  и  творчество 
молодых поэтов, заявивших о себе в начале XXI столетия. Интерес вызывает анализ произведений, 
ранее неиздававшихся или находившихся под запретом, потому что они не укладывались в русло и 
идеологию социалистического реализма. Теперь история румынской литературы рубежа веков пред-
ставлена без купюр. 
Читая статью Мирославы Метляевой (Молдова, г.Кишинёв), находишь много общего в развитии 
молдавской и казахской литератур в рассматриваемый период. В последнее десятилетие ХХ и первое 
десятилетие ХХI столетия литераторы ощутили свободный ветер перемен, связанный  с обретением 
независимости.  Следует  отметить  и  тесную  связь  между  художественными  культурами  Республики 
Молдовы и Румынии. 
В  своей  статье  Пламен  Антов  из  Института  литературы  Академии  наук  Болгарии  (г.София) 
обращает  внимание  на  актуальные  проблемы,  связанные  с  ситуацией,  сложившейся  в  современном 
литературном процессе Болгарии. По мнению Пламена Антова, современная болгарская литература 
«реализуется  полностью  на  рыночных,  а  не  собственно  литературных  принципах.  Значимыми 
являются проданные экземпляры и доходы, полученные от продаж».  
Научные  сотрудники  Института  словацкой  литературы  Академии  наук  Словакии  (г.Братислава) 
Ивана Тараненкова и Любица Сомолайова рассматривают взлеты и падения литературного  процесса, 
сомнения, разочарования, драматические перемены в функционировании литературных ситуаций и в 
самой литературной жизни  после известных событий 1989 года в Чехословакии.  
Современное состояние русской, английской и французской литератур исследовано российскими 
литературоведами: Алексеем Чагиным из Института мировой литературы им.А.М.Горького Россий-
ской  Академии  наук,  Надеждой  Левитской  из  Педагогической  Академии  послевузовского 
образования  (г.Москва)  и  Натальей  Пахсарьян  из  Московского  государственного  университета  им. 
М.В.  Ломоносова.  Азербайджанскую  литературу  представил    профессор  Бакинского  славянского 
университета Тельман Джафаров. Авторами монографии являются и представители вузов Казахстана. 
Из Восточно-Казахстанского государственного университета им. С.Аманжолова – профессор Бейбут 
Мамраев  и  доцент  Лариса  Демченко.  Из  Казахского  национального  университета  им.  аль-Фараби – 
профессор  Герман  Ким  и  доцент  Алма  Тусупова.  Кыргызскую  и  украинскую  литературы 
проанализировали ведущие ученые Института литературы и искусства им. М.О.Ауэзова Шериаздан 
Елеукенов  и  Светлана  Ананьева,  египетскую  литературу  исследовал  их  молодой  коллега  Айдос 
Бисенкулов.  Автором  данной  статьи  подготовлен  раздел  об  испанской  литературе.  На  примере 
творчества наиболее значимых писателей, поэтов, драматургов конца XX – начала XXI века авторы 
рассматривают характерные особенности развития национальных литератур.   
Остановимся  подробнее  на  разделе  о  современной  немецкой  литературе,  написанной  доктором 
филологических наук Кристофом Юргенсоном из Академии наук Геттингена (Германия). Этот раздел 
состоит из нескольких подразделов: «Литература поворота», «Холокост и фашизм – настоящее время 
прошлого», «Memoro ergo fui – в  поиске  автобиографических  следов», «Между  культурами,  между 
языками», «Поп-литература».  

110 
 
Из  них  самой  объёмной  является  первый  подраздел,  посвященный    литературе  объединенной 
Германии. Исследователь вводит такое понятие, как литература поворота, то есть литература после 
падения Берлинской стены  – знакового события, символизировавшего «конец великих идеологий и 
утопий и  окончание противостояния  между  Востоком и  Западом». 1990-е  годы  стали  переломными 
не только в государствах бывшего СССР, получивших в эти годы независимость, но и в европейских 
странах,  одна  из  которых – Германия.  Падение  Берлинской  стены  и  объединение  двух  государств, 
причем  оба  государства  немецкие,  но  прошедшие  разные  формы  развития,  вызвали  реакцию  в 
литературных  кругах.  Стали  появляться  произведения,  посвященные  началу 1990-х  годов  и 
литературной  интерпретации  новейшего  прошлого  Германии  (рассказ  Ф.-К.  Делиуса  «Груши 
Риббека»,  роман  Моники  Марон  «Тихая  шеренга  шесть»,  роман-эссе  Курта  Драверта  «Зеркальная 
страна.  Немецкий  монолог»  и  др.).  В  середине 1990-х  наблюдается  литературный  бум  поворота, 
который  возник,  вероятно,  вследствие  увеличивающейся  дистанции  между  отцами  и  детьми  и 
продвинутым  поколением  авторов.  Фритц  Рудольф  Фрис  издает  роман  «Монахини  из  Братиславы. 
Государственный  и  криминальный  роман»,  в  котором  отображен  крах  ГДР.  Нобелевский  лауреат  в 
области  литературы  Гюнтер  Грасс  в  романе  «Широкое  поле»  пытается  сбалансировать  новейшую 
немецкую историю – от основания империи в 1870-71 годах до нового объединения 1989-90-х годов. 
Как сжатая аллегория периода поворота и после него воспринимается роман «Прощание с врагами» 
Рейнгарда Йиргля. 
Тема  исторического  прошлого  Германии – незаживающая  боль  немецкого  народа.  К.Юргенсон 
отмечает, что во второй половине 90-х годов ХХ века дискуссия о немецких жертвах Второй мировой 
войны приобрела конъюнктурный характер вследствие того, что данная проблематика долгое время 
была  табу  для  публичного  обсуждения.  Из  самых  значительных  по  воздействию  литературных 
публикаций  в  этом  контексте  он  называет,  прежде  всего,  исторические  и  документальные  произ-
ведения. Автор раздела приводит в качестве примера дневники Виктора Клемперера под названием 
«Я хочу свидетельствовать до конца. Дневники 1933-1945 гг.». 
Наряду  с  этими  экскурсами  в  историческое  прошлое,  многие  современные
  немецкие  писатели 
глубоко  проникают  в  автобиографическое.
  По  мнению  К.Юргенсона,  в  последние  два  десятилетия 
наблюдается бум мемуарной литературы. Книга детских воспоминаний «Фонтан» Мартина Вальзера 
завоевала  огромную  популярность  актуальной  постановкой  соотношения  личной  и  политической 
истории,  действительности  и  её  толкования.  Роман  Ханса-Ульриха  Трайхеля  «Потерянный»  по-
вествует  о  детстве  в  послевоенной  Германии,  о  последних  военных  годах.  Арнольд  Штадлер 
описывает  в  автобиографическом  романе-трилогии  «Я  был  однажды», «Огненная  земля»  и  «Моя 
собака,  моя  свинья,  моя  жизнь»  детство  героя  как  историю  страданий,  на  которой  потери  оставили 
свои отпечатки. О послевоенном детстве в тягостной сельской атмосфере и в тисках церкви идёт речь 
в автобиографическом рассказе Ф.-К. Делиуса «То воскресенье, в которое я стал чемпионом мира». В 
семейном романе «Невидимая страна» Штефан Ваквитц использует прием монтажа документального 
и  вымышленного,  в  итоге  семейного  расследования  создается  портрет  трех  поколений.  Критика 
неоднократно  подчеркивала,  что  этот  метод  адаптирован  В.Г.  Зебальдом.  В  произведениях  «Эми-
гранты» и «Аустерлиц» посредством монтажа представленных фотографий и документов с вымыш-
ленными пассажами он достигает отражения истории целой эпохи. 
Подраздел  «Между  культурами,  между  языками»  К.Юргенсон  посвятил  литературе  эмигрантов. 
«Их произведения нельзя рассматривать только как попытки посредством литературы в пространстве 
между  культурами  и  языками  развить  третью,  альтернативную  конструкцию  идентичности,  здесь 
можно вести речь о транскультурной литературе» /2, с.30/. К транскультурной литературе относятся 
произведения  уроженца  Сирии  Рафика  Шами,  Либузе  Мониковой  из  Чехословации,  японки  Йоко 
Тавады,  в  разные  годы  эмигрировавших  в  Германию.
  В  рамках  многоголосой  транскультурной 
литературы  авторы  тюркского  происхождения  Арас  Орен,  Эмине  Севги  Оздемир,  Зафер  Зеноцак, 
Феридун Займоглу составляют, пожалуй, самую большую группу.
  
Размышляя  о  поп-литературе,  немецкий  исследователь  относит  к  представителям  этого  направ-
ления  «пост-идеологическое,  гедонистическое  поколение,  жизнь  которого  определяется  культом 
потребления  и  модой» /2, с.36/.  Яркими  представителями  немецкой  поп-литературы  он  считает 
Кристиана  Крафта,  Беньямина  фон  Штукрад-Барре,  Эльке  Натерс.  Писателями  в  стиле  диск-жокея 
К.Юргенсон называет Томаса Ноймайстера и Томаса Майнеке.  
Таким  образом,  К.Юргенсоном  представлена  обстоятельная  характеристика  всего  современного 
литературного  процесса  Германии,  дан  анализ  творчества  целого  ряда  авторов  Германии.  Самое 
важное и самое главное в сегодняшней немецкой литературе – это ее разнообразие.  

111 
 
В  заключение  следует  отметить,  что  международное  сотрудничество  в  подготовке  книги 
состоялось  благодаря  активной  деятельности  руководителя  этого  проекта,  заведующей  отделом 
Института  литературы  и  искусства  им.  М.О.Ауэзова,  доцента  Светланы  Викторовны  Ананьевой, 
установившей  контакты  с  зарубежными  авторами.  Благодарность  можно  выразить  известному 
казахстанскому  писателю  Герольду  Карловичу  Бельгеру,  оказавшему  помощь  в  поиске  автора 
раздела о современной немецкой литературе. И, конечно же, переводчикам: Елене Зейферт и Ларисе 
Захаровой  за  перевод  с  немецкого  языка  на  русский  исследования  Кристофа  Юргенсона;  Наталие 
Мурански – за перевод со словацкого языка раздела Иваны Тараненковой и Любицы Сомолайовой, 
Сибилу  Алексову – за  перевод  раздела  о  болгарской  литературе  и  Ливие  Которче – за  перевод  с 
румынского  языка.  Презентация  коллективной    монографии  «Новейшая  зарубежная  литература» 
состоялась  в  Москве,  Кишиневе,  Киеве,  Баку,  в  румынской  прессе  опубликованы  положительные 
отзывы  и  рецензии.  Книга  стала  лауреатом  Международного  конкурса  «Научная  книга – 2012» 
Международной ассоциации академий наук (Москва). 
  

1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   30


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал