Сабақтың тақырыбы: § 38. Қасым хан (1511-1518 (1523 жж.) Сабақтың мақсаты


Тема:«Деепричастие. Образование и употребление



жүктеу 337.89 Kb.
Pdf просмотр
бет2/2
Дата23.04.2017
өлшемі337.89 Kb.
түріСабақ
1   2
Тема:«Деепричастие. Образование и употребление

деепричастий»

Класс: 10 «А»

Цели:

Образовательные: 

активизировать   знания   по   теме   “Деепричастие”;

обобщить   и   систематизировать   знания   учащихся   о

деепричастии   и   деепричастном   обороте;   отработать

практическое   умение   образовывать   деепричастия   ;

формировать   умение   нахождения   деепричастий   в

тексте, определять слитное и раздельное написание НЕ

с деепричастиями, находить суффиксы деепричастий,

образовывать   деепричастия,   уметь   расставлять   знаки

препинания   в   предложении   при   деепричастии   и

деепричастном обороте. 

Воспитательные: 

воспитывать   любовь   и   уважение   к   русскому   языку

посредством дидактического материала , воспитывать

чувство   такта,   умение   слушать   учителя,   умение

анализировать и обобщать. 

Развивающие: 

работа   по   развитию   речи:   формулировка   выводов,

расширение словарного запаса за счет деепричастий,

конструирование предложений; 

работа   по   развитию   личности:   развитие   внимания,

логического   мышления   ,   самостоятельности,   памяти,

воображения. 

Тип урока: комбинированный

Методы:  индивидуальный,   практический,   частично-

поисковый. 



Оборудование: 

интерактивная   доска,   слайды,

иллюстрации, раздаточный материал.

                                                            Ход урока

Организационный момент:

Слово учителя:    О, сколько нам открытий чудных



                              Готовит просвещения дух,

                              И опыт – сын ошибок трудных,

                              И гений – парадоксов друг.           

( А.С.Пушкин )           



Повторение пройденного материала:

Заполнение таблицы: Что мы знаем о причастии?          

Задание:  В чём отличие?

Неговорящий попугай                               

не говорящий по-русски

Нехоженые тропы                                     

 не разделён на части

Непрочитанные книги                              

 не зная

Ассоциации к слову «Деепричастие»

Сообщение темы и цели урока.

Запись числа                                                                        



Изучение нового материала:

- Запись темы урока:                                                           



Деепричастие. Образование и употребление 

деепричастий.              

- Образование деепричастий                                             

              - Составление опорной схемы                             

         Что мы должны узнать на уроке?                             

-

Значение деепричастия



-

Признаки деепричастия

-

Образование деепричастия



-

Употребление деепричастий в речи

- Сопоставьте предложения:                                              

Девочка выполняла домашнее упражнение и 

подчеркивала орфограммы.

Девочка выполняла домашнее упражнение, 

подчеркивая орфограммы.

- Заполнение таблицы, читая правило из учебника.

- Совместное обсуждение таблицы .                                 

- Разминка: Образуйте от глаголов деепричастия

Сказать-                        смотреть-

Рисовать-                      слышать-

Играть-                          принёс-

Прочитать-                   плачет-

Снял-                             стараться  

5 .Тренировочные упражнения:



- Упражнение № 217     Из данных слов выпишите 

только деепричастия, обозначая морфемы. Составьте 

словосочетания.

Сидящий, сидя, сижу, сидел, танцующий, танцуя, 

танцую, танцевал, молчание, молчавший, молча, 

 ---8 ---



 ------------------------------------------------------- ----------- «Республикалық 45minut.kz» газеті – 26 ақпан 2014 ж | № 07-08 (83-84)

молчал, пробудиться,  пробудившийся, пробудившись, 

пробуждение, пронеслась, пронёсшийся,  пронёсшись, 

пронестись и т.д. 

-Упражнение № 218   Соедините пословицы и 

объясните их смысл.

Не зная броду

Плавать не научишься

Не убив медведя

Не узнаешь сладкого

Не отведав горького

Не суйся в воду

Не узнав горя

Не умоешься

Не погрузившись в воду

Шкуры не продают

Не замочив руки

Не узнаешь радости

- Что вы заметили?

- Как пишется не с деепричастиями? (раздельно, кроме

недоумевая, негодуя, ненавидя)

- Какие знаки препинания ставятся  в предложениях с 

деепричастиями?

(В середине – с обеих сторон)

- Упражнение № 219  Объяснение опорной схемы 

учениками                

Работа по группам: 

          1 группа                                                                     

2 группа

Упражнение № 220                                                     

Упражнение № 221

От данных глаголов образовать                             

От данных глаголов образовать 

деепричастия несовершенного вида                    

деепричастия совершенного вида

     Улыбаться -  улыбаясь                                                   

привязать - привязав

     Смеяться - смеясь

сделать - сделав

     Кричат ь – крича                                                            

прикрепить – прикрепив               и т. д.

- Работа творческой группы.  Презентация текста « 

Видимое искусство»   

- Разбор предложения из текста.                                       

Художник, скульптор, график так же, как и 

композитор, и режиссёр, кинооператор и писатель, 

каждый по-своему изображая существующий мир в 

его сложности и простоте, учат видеть и понимать 

то, что нас окружает.

-С какой целью авторы используют в своих 

произведениях деепричастия и деепричастные 

обороты?


( Дорисовывают основное действие, делают речь более

точной, яркой)

- Что вы видите на экране? (Водопад) Опишите его.      

А вот как описывает водопад  английский поэт Роберт  

Саути в своём стихотворении «Лодорский водопад».

     - Чтение стихотворения учениками. 

    -Сколько деепричастий использовал автор?  (48)

    -К какому глаголу относятся все деепричастия? 

(падают)

    -Какие звуки повторяются при чтении? (дрожащие, 

свистящие, шипящие)

    -Как называется этот приём? (Звукоподражание)

В этом стихотворении используются только 

деепричастия, а какая изумительная картина!

С помощью деепричастий удалось передать всю 

красоту, мощь, неповторимость движения водопада.



Деепричастия, обладая энергией глагола и 

образной силой наречия, придают художественному

тексту особую выразительность.

Работа по тестам                                                             

-Взаимопроверка                                                                 

-Критерии оценок



6. Рефлексия

   -Какие тайны языка открылись сегодня перед вами?

    Продолжи предложения.                                                

7. Комментирование оценок

8. Объяснение домашнего задания:                               

    1) Упражнение № 222

    2) Выписать отрывок с деепричастиями  из 

произведения А.С.Пушкина «Евгений   Онегин»

    3) Выучить пословицы с деепричастиями.

Бисен Баян Абайкызы

Г. Кызылорда средняя казахская школа № 197

Учительница русского языка и литературы.

Тема: Структурно-семантические эквиваленты

соматических фразеологизмов в русском и

казахском языках.

Актуальность   темы   исследования.    Выбор   темы

нашего   исследования   является   не   случайным.   Он

обусловлен   нерешенными   проблемами   русской

фразеологии.   Фразеологическая   наука   переживает   в

настоящее время кризис, вызванный противоречивыми

фактами   языка.   С   одной   стороны,     фразеология

считается   закрытой   системой,   в   которой   языковые

единицы  воспроизводятся из памяти в готовом виде. С

другой   стороны,   все   чаще     поднимается   вопрос   о

порождении   фразеологической   единицы.   Но   не   в

одной работе не говорится , что  фразеология является

открытой   системой.   Описывая   иерархическую

структуру   фразеологических   единиц,     исследователи

подводят  итог о фразеологической регенерации, хотя

известно,   что   любая   иерархическая   структура

предсказуема, а значить способна к порождению. 

Актуальность   исследования   определяется

теоретической   и   практической   необходимостью

выделить   и   описать   генерирующей   группы

фразеологических

 

единиц,



 

обозначающие

 ---9 ---


 ------------------------------------------------------- ----------- «Республикалық 45minut.kz» газеті – 26 ақпан 2014 ж | № 07-08 (83-84)

антонимические   значения   в   лингводидактических

целях.

Коннотативное   значение   в   разных   языках



выступает   по-разному,   что   создает     определенные

трудности как в овладении русским языком, так и при

освоении   содержания   текста,   в   связи   с   этим

предлагаются   новые   приемы   определения     типов

коннотативных значений фразеологизмов 

с наименованиями животных, применительно 

к

 

человеку.



 

Фразеологические

 

единства


анималистического   происхождения   для   обозначения

характеристик человека подразделяются на два типа:

аксиологического   значения   и   символического

значения.   Подобная   градация   объясняется   разным

уровнем восприятия образа.

Коннотация   образной   оценки.     Но   тем   не

менее аксиологическая коннотация при определенных

условиях   может   перейти   на   новый   уровень   –   стать

символом.   Художественный     смысл   не   всегда   может

быть   связан   со   смыслом   слов,   ибо     он   составляет

отдельный уровень – художествнное содержание. 

В этом случае аксиология переходит в смысл, а значит

обозначает оценку символа. Следовательно, главным 

в   анализе   художественного   текста   является

определение художественного смысла.

Слова   и   выражения   из   области   номинации

животного   мира,   переосмысленные   в   проекции   на

человека и окружающую его действительность, могут

иметь   одинаковое   значение,   которое,   выражено

словом,   фразеологической   единицей,   крылатым

выражением, фразеологизированной   пословицей или

поговоркой.

Успешна   разработка   ряда   проблем

фразеологии значительной степени способствовала ей

становлению   самостоятельной   лингвистической

дисциплины. В   этом немалая заслуга исследователей

В.В.Виноградова.,

 

Н.Н.Амосовой.,



А.В.Кунина.,К.Аханова.,   И.Кенесбаева.,   Г.Мусабаева.

В то же время изучение фразеологического оборота  в

сопоставительном плане является одним из наименее

разработанных   вопросов   фразеологии.   Между   тем,

данные  

  сопоставительных   фразеологических

исследований   имеют   большое   значение   для

общелингвистичекой   проблематики,     теории   и

практики   перевода.   Но   прежде   чем   рассматривать   в

сопоставительном   плане   структурно-грамматические,

структурно-семантические   и   лексико-семантические

особенности   соматических фразеологических единиц

надо     выяснить   ,   что   такое   фразеология   русских   и

казахских языков.

Фразеологический  

оборот  


–   это

воспроизводимая     единица   языка   из   двух   или   более

слов  или    ударных компонентов словного характера,

целостная по своему  значению и устойчивая в своем

составе и структуре.

«Фразеологией   называется     та   часть     лингвистики,

которая   изучает   устойчивые     фразеологические

словосочетания,   имеющие   смысловые   единства.

Фразеологическое   сочетание,   являясь     неразделим

смысловым целым, служит обычно одним  каким-либо

членом   предложения   и     равнозначен   слову,   так   как

выражает одно понятие». (Галкин-Федорук.)

«Кемінде екі сөздің тіркесуінен жасалған,   мағынасы

біртұтас,   құрамы   мен     құрылымы   тұрақты   даяр

қалпында   қолданылатын   тілдік   единица,   әдетте,

фразеологиялық оралыс деп аталады.» (К.Аханов.)

Таким   образом,   как   в   русскомғ   так   и   в

казахском   языках   смысл   понятия   фразеологии

одинаковый.     Сконцентрировав   смысл   всех   этих

высказываний,   можно   вывести   отличительные

признаки   фразеологизмов     от   свободных   сочетаний

слов:


В   русском   языке:   воспроизводимость,   целостность,

устойчивость,   диалектный   характер;   в   казахском

языку:   қолдану   тиянақтылығы,   мағына   тұтастығы,

диалектілік сипаты.

Как   мы   сказали   выше,   важной     и   новой

проблемой   является   сравнительное   изучение

фразеологии русской и казахского   языков. Объектом

нашего   сопоставления   является   сомастическая

фразеология,   то   есть   фразеологические   единицы   с

компонентом, обозначающим часть тела человека или

животного.  Основной   задачей   является   установление

черт   общего   и   специфического   для   соматической

фразеологии в сопоставляемых языках и определение

роли   лингвистических     факторов,   обуславливающих

черты   сходства   и   различий.   Возьмем   пять   наиболее

продуктивных соматических компоненто одинаковых в

сопоставляемых   языках:   глаз,   голова,   рука.   Нога,

сердце.   Эти   соматические   компоненты   составляют

приблизительно   две   трети   общего   количества

соматических   фразеологизмов   в   каждом   языке.     Это

обусловлено   ясностью   функций   частей   тела,

называемых   этими   словами,   легкостью   их

осмысления.   С   точки   зрения   соотношения,

существующего   между   общим   значением

фразеологизма и частной семантикой образующих его

частей,   фразеологические   обороты   современного

русского   литературного   языка   можно   разделить   на

четыре группы:

-

Фразеологические сращения,



-

Фразеологические единтсва,

-

Фразеологические сочетания,



-

Фразеолгические выражения.

В современном казахском языке тоже можно выделить

четыре группы:

-фразеологиялық тұтастық,

-Фразеологиялық бірлестік,

-Фразеологиялық тізбек,

-Фразеологиялық сөйлемше.

 ---10 ---


 ------------------------------------------------------- ----------- «Республикалық 45minut.kz» газеті – 26 ақпан 2014 ж | № 07-08 (83-84)

Фразеологические   сращения   –   это   такие

словосочетания, общий смысл которых не зависит от

значений   слов,   образующих     эти   словосочетания.

Например: остаться с носом, голова садовая, в ногах

правды   нет,   как   рукой   сняло,     ни   в   зуб   ногой.   В

казахском   языке:   жүрек   жалғау,   жүрек   жұтқан,

жүрегінің   түгі   бар,   қол   құсырып,   аузы-мұрны

қисаймастан, қаспен көздің арасында.

Куда   прешь,   голова   садовая   –останавливали

его встречные.-Под расстрел попасть вздумал. Да вы

садитесь,   чего   стоять-то...   В   ногах   правды   нет.

(Шмиков.   Емельян   Пугачев).   Жайықтың   суын   бүреу

іске   асқанша,   қол   құсырып   қарап   отыруға   тағы

болмайды. (С.Бақбергенов).

Фразеологические   единства   –   это   такие

обороты   речи,   которые   характеризуются

семантической   слитностью, спаянноятью, но общий

их   смысл   мотивирован   значениями,   входящими   в

обороты слов. Напритмер:  в русском языке: махнуть

рукой, отвести глаза, водить за нос; одни пащут, другие

руками машут (пословица), зубы точить, черпать воду

носом. К этой группе относятся сочетания, в которых

одно слово имеет матефорический характер: золотые

руки,   ослиные   уши,   чугунный   лоб.   Например:

Советую   вам   подумать   о   вашей   матери,   если   вы

махнули   рукой     на   себя.   (Федин).   И,   очевидно,   все

хорошие   разговоры   у   нас     для   того   только,   чтобы

отвести глаза себе и другим. (Чехов. «Вишневый сад»).

Қаланың   да,   ауылдың   да   байлары   бірімін-бірі   ауыз

жаласады екен деп естиміз. (С.Муканов).

Фразеологические   сочетания   –   это   такие

словосочетания, в котором одно из слов несвободно в

своем   употреблении   и   встречается   только   в   данном

словосочетании:   потупить   глаза,   расквасить   нос,

разбить нос, не в бровь, а в глаз, задирать нос.

В казахском языке:қыпша бел, көзге айту, бетке айту,

бас қатыру.

Фразеологические   выражения   –   это   такие

устойчивые   в   своем   составе   и   употреблении

фразеологические   обороты,   которые   не   только

являются   семантически   членимыми,   но   и   состоят

целиком   из   слов   со   свободными   значениями.   По

характеру слов, составляющих их, и общему значению

фразеологические выражения ничем не отличаются от

свободных   словосочетаний.   Но   основная,

специфическая   черта,   отграничивающая   их   друг   от

друга,   воспроизводимость.   Следует   отметить,   что

фразеологические выражения в составе соматических

фразеологизмов   довольно-таки   редкое   явления.   В

русском языке: голова на плечах. В казахском языке:

ауыз күйген  үрлен ішер.

Фразеологизм, как и слово, имеет  лексическое

значение   и   грамматические   категории.     Наличие   у

фразеологизма   лексического   значения   практически

доказывается   не   только     тем,   что   он   может   быть

истолкован, но и тем, что фразеологизм и слово могут

быть   соотнесены   по   их   лексическому   значению   как

синонимы.   Соматические   фразеологические   единицы

имеют   строение   словосочетаний   различных   типов.

Аналогия   в   структурной   организации   соматических

фразеологических единиц определяет   общеязыковым

характером   их   образности,   .   Все     отобранные

соматические   фразеологизмы   имеют   разную

структуру,   но   наиболее   продуктивным   являются

следующие структурные модели: голова варит – басы

істейді,   пачкать руки – қол былғау,   сердце болит   -

жүрек аурады, задирать нос – мұрнын көтеру, разбить

нос – таңауын бұзу.

Таким   образом,   семантика   основной   массы

фразеологизмов   с   компонентами,   обозначающие

органы   речи   (рот,   язык)   связано   с   понятием

«говорение»   -   «   молчание».   Подавляющее

большинство оборотов со словом «сердце» воплощают

мотивы   эмоциогально-психической   жизни   человека.

Значение   большинства   фразеологизмов,   в   качестве

стержневого компонента которых используется слово «

рука», связано с общими понятиями, что  обусловлено

важнейшими   функциями   руки   как   специфически

человеческой части тела.

Лексическое   значение   фразеологизма   и   его

грамматические   категории   составляют   содержание

фразеологизма,   с   которым     соотносится   лексико-

грамматическая   характеристика   фразеологизма,   то

есть   соотнесенность   его   к   определенному   разряду

фразеологизмов. В казахском и русском языках, как мы

сказали   выше,   встречаются   соматические

фразеологизмы,   совпадающие   по   значению   и   по

структуре   (сложа   руки   –   қол   құсырып   отыру,   сухая

ложка рот дерет – құрғақ қасық ауыз жыртар). 

Рассмотренный   материал   позволяет   сделать

следующий   вывод:   между   фразеологизмами   и

отдельными   словами   много   общего   в   специфике

отражения     окружающей   действительности.   Являясь

элементами знаковой системы, фразеологизмы, как и

слова,   обозначают   свойства   предметов,   отношения

между  ними,   определенную   сочетаемость   и   т,п,   Все

это   позволяет   говорить     об   эквивалентности

смыслового   содержания   фразеологизмов   даже

разносистемных языков, каковыми являютя  русский и

казахский.

Существенное

 

преобладание



 

 

в



фразеолгическом   составе   этих   двух   выражений,

представляющих   специфически   национальные

образования,   объясняется   индивидуальностью

исторического   опыта   языковых   коллективов,

самобытностью

 

культуры,



 

особенностью

психического склада народов – носителей языков. Но,

в   целом,   несмотря   на   схожесть   языковых   явлений   в

двух   нами   рассматриваемых   языках,   имеются   свои

черты, специфика употребления и так далее, так как

 ---11 ---


 ------------------------------------------------------- ----------- «Республикалық 45minut.kz» газеті – 26 ақпан 2014 ж | № 07-08 (83-84)

русский язык относится   к флективным, а казахский

язык к аглютинативным языкам.

  Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы Мөңке би ауылы



М.Тәжин атындағы орта мектебінің мұғалімі

Нұрымбетова Гүлсамал 

Бала  тәрбиесі  маңызды  міндет

        Бала тәрбиесі - отбасының жүйелі түрде жүргізген

жұмысының   нәтижесі.   Өйткені   баланың   уақытын

дұрыс ұйымдастыра білу, оның мектепте алған тәлім-

тәрбиесінің   қалыптасып,   отбасында   жалғасын   табуы

бәрі   де   ата-ананың   басшылығы   арқылы   жүзеге

асырылады.

 

 Тәрбие   берудің   негізгі   мәйегі   –   мейірім   мен



сүйіспеншілікте.   Әсіресе,   кішкене   балалар   үшін

мейірім мен сүйіспеншіліктің орны ерекше. Олар тек

сүйіспеншілікпен   ғана   өсіп-жетіледі   десек   артық

айтқандық   емес.   Бала   кімнен   мейірім   көрсе,   сол

адамды   ерекше   жақсы   көреді.   Әрдайым   соны   іздеп

тұрады.   Оны   ренжітпей,   мейірімі   мен

сүйіспеншілігінен   ажырап   қалмау   үшін   оның

айтқандарын орындауға тырысады. Өзі жақсы көрген

кісіге еліктегіш келеді. Ендеше, сүйіспеншілік – бала

тәрбиесіндегі   негізгі   қағида.   Үлкендердің   баланың

басынан сипауы, маңдайынан сүйіп, иіскеуі құшақтап

арқасынан қағуы, көтеріп құшағында тербетуі – бәрі-

бәрі   балаға   оң   әсерін   тигізеді.Ата-ана     балаға   көп

ұрсып, оған ұзақ ақыл айтқаннан гөрі оның басынан

сипап,   мейірім   көрсетіп,  арқасынан   қағуы   әлдеқайда

әсерлі.     Қазақ   ағартушылары   да   отбасы   тәрбиесін

назардан   тыс   қалдырған   емес.   Оның   ішінде   Абай

Құнанбаевтың

 

поэтикалық



 

шығармалары

педагогикалық   көзқарасымен   бөліп   алғысыз

байланыста.Оның

Ата-анаға көз қуаныш –

Алдына алған еркесі,

Көкірегінде көп жұбаныш,

Гүлденіп ой өлкесі.

Еркелік кетті,

Ер жетті,

Не бітті? - деген өлең жолдарында ата-аналарға бала 

тәрбиесінде кеңес берген. Баланы шектен тыс 

еркелетіп, оның талап-тілектерін орындап отыру, бала 

ер жеткенде кері нәтижесін кәрсететінін ескертеді. 

Сондықтан баланы жастайынан дұрыс әрекетке 

қалыптастырып, дұрыс талап қоя білу қажет екенін 

айтады.Абай отбасында баланы тәрбиелегенде оның 

жас және исихологиялық ерекшелігін ескеріп отыру 

керектігін насихаттайды. Оның ойы бойынша баланың

ең бірінші әрі ең негізгі тәрбиешісі ата-ана болуға тиіс.

«Әне, оны әперем, міне мұны берем» деп басында 

балаңды алдағаныңа мәз боласың. Соңында балаң 

алдамшы болса, кімнен көресің? - деп теріс тәрбие 

беретін ата-аналарды қатты сынға алады (10-сөзі).

       Абай өмірдің мәні дүниеде, байлық пен мансапта 

емес, мәдениет пен әдептілікте, білім мен ғылымда 

екенін түсіндіре келіп: «Тегінде адам баласы адам 

баласынан ақыл, ғылым, ар, мінез деген нәрселермен 

озады. Одан басқа нәрселермен оздым ғой демектің 

бәрі де – ақымақтық», - деп адамның ең негізгі 

артықшылығы тәрбиесінде екенін айтады (18-сөзі). 

Абай сол тәрбиені беруші, баланың өсіп жетілуінің 

бәрі отбасына, өскен ортасына, көргендері мен 

байқағандарының салдары екенін, сондықтан бала 

жақсы тәрбие алу үшін оның ортасын, оған әсер етуші 

ықпалдардың жағымды болуын 19-сөзінде 

дәріптейді.Қай заманда болмасын адамзат алдында 

тұратын ұлы мұрат-міндеттерінің ең бастысы — 

өзінің ісін, өмірін жалғастыратын салауатты, 

саналы ұрпақ тәрбиелеу. Ұрпақ тәрбиесі — 

келешек қоғам тәрбиесі. Сол келешек қоғам 

иелерін жан-жақты жетілген, ақыл-парасаты мол, 

мәдени — ғылыми өрісі озық етіп тәрбиелеу — 

біздің де қоғам алдындағы маңызды міндетіміз дегім 

келеді.


 Маханиязова Ардақ Жасұланқызы

                                           С.Бәйішев атындағы

Ақтөбе университеті

                                                                 “Филология”

мамандығының

                                                     2- курс магистранты

Annotation

                  This   article   describes   the   problem   of   using

phraseologies and set expressions and their functions in

the   publicistic   style   where   the   text   is   expressed

expressively, emphatically and colourfully.

          Публицистикалық стиль – қоғамдық қатынастың

(мәдени,   спорттық,   қоғамдық-саяси   және   т.б)   кең

көлеміне   қызмет   ететін   тілдің   функционалдық   түрі.

Публицистикалық   стиль   көбінесе   газеттерде   және

қоғамдық-саяси   журналдарда   кездесетіндіктен,   оны

газетті немесе журналды-публицистикалық деп атайды

[1,76].

Публицистикалық



 

стильдің


 

лексикалық,

фразеологиялық, грамматикалық, және стилистикалық

ресурстарының   көпжақтылығы   бұқаралық   ақпарат

құралдарының   мазмұны   мен   сөйлемшелерінде   және

насихатта көрініс табады.

Публицистикалық стильге біріккен екі негізгі функция

–   ақпараттық   және   ықпал   етуші   тән.   Тілшілер

деректерді   хабарлап,   оларды   сараптайды.   Осы   екі

функцияның   әрекеттестігі   публицистикада   сөздердің

қолданысын   анықтайды.   Басқа   функционалдық

стильдермен   салыстырғанда   (көркем   және   ауызекі

сөйлеуден   басқа),   публицистикалық   стильде

экспрессивтіліктің   деңгейі   өте   жоғары.   Көбінесе,

публицистикалық

 

стильдің



 

мінездемесін

 ---12 ---


 ------------------------------------------------------- ----------- «Республикалық 45minut.kz» газеті – 26 ақпан 2014 ж | № 07-08 (83-84)

экспрессивтілік сипаттамамен шектеудің өзі кездейсоқ

жағдай емес.

Газетті-публицистикалық   стиль   үшін   ықпал   етуші

функция   (экспрессивті   функция)   маңызды   және   ол

көркем   құралдарда   публицистиканың   қажеттілігін

қатаң   талап   етеді.   Сондықтан,   публицистика

практикалық түрде әдеби тілден экспрессивтілікке ие

барлық   құралдарды   алады.   Берілген   тілдік   стильде

кеңінен   қолданылатын   көркем,   эмоционалды   ықпал

етуші тілдік құралдың тығыз әрекеттестігі мен кірігуі

газетті-публицистикалық

 

стильдің


 

маңызды


лингвистикалық белгісі болып табылады.

В.Г.Костомарованың   сөзі   бойынша,   стандарт   пен

экспрессияның   диалектикалық   үйлесімі   газеттің

негізгі сындарлы ұстанымы болып табылады. Бұл тек

газеттің   ақпараттық   және   талап   етуші

функцияларымен   ғана   емес,   сонымен   қатар,   газет

«коммуникативті  мағыналы,  яғни  анық  және  көркем,

дәл, қысқа болу» керек деп шартталған [2,90].

Фразеологиялық   айналымдар,   мақал   –   мәтелдер,

қанатты сөздер   газет тілінің міндетті стилистикалық

компоненттері, маңызды экспрессивті – эмоционалды

қанықтылықтың қайнар көзі, газет тілінің сындарлы –

стильдік   ерекшелігін   жүзеге   асыру   құралы   болып

табылады. Олар газет мәтініне ерекше ықпал етіп, төл

бейнелілікті жасауға көмектеседі. Олар тек үйлесімді

мағынаны шағындап білдіріп   қана қоймай, қарым –

қатынас пен баға бере алады. Мысалы, келісаппен су

түю (to beat the air) мәтелі бос іспен шұғылдану (to do

something in vain) еркін сөз тіркесіне қарағанда үлкен

экспрессивтілік, бағалылық береді. 

Осы ретте «фразеологизм» деген ұғымға түсінік берген

жөн.   Қазіргі   заманғы   тіл   білімінде   «   фразеология   »

термині   екі   мағынада   қолданылады:   біріншіден,

«белгілі   бір   тілдің   сөздік   құрамында   орныққан

фразеологизмдердің   жиынтығы,   әлемі,   қазынасы»,

екіншіден,   «фразеологизмдерді   зерттейтін   ғылым

саласы» .Фразеологизмдер - «құрамындағы сыңарлары

өте тұрақты болып келетін, қолданысқа әрдайым даяр

қалпында жұмсалатын, «тұрақтылық», «тұтастылық»,

«тиянақтылық»,   «түйдектілік»,   «бөлек   бітімділік»,

«бейнелілік»   сияқты   басты   қасиеттерімен

сипатталатын   тұрақты   сөз   тіркестері»ғана   емес,

«қандай   да   бір   күрделі   ұғымды,   идеяны,   ойды

мазмұнды   көркем   бейнемен   атайтын   күрделі   тілдік

құрылымдар».[3,590].

Автор   сөздердің   синонимдік   әдіс   –   айлаларынан

мәтіннің   айтылу   мазмұнына,   оның   мақсатына   және

міндетіне, мінезіне сәйкесін таңдай алады. Бұл ретте

фразеологизм   немесе   афоризмнің   төмендетілген

ауызекі немесе керісінше әдеби реңді тандауы басқа да

тілдік құралдарды қолдануды талап етеді.

Газет   материалдарының   тақырыптамалары   –   оның

маңызды элементтерінің бірі. Көп жағдайда басылым

«беті»     олардың   сапасы   мен   рәсімделуіне   тәуелді.

Тақырыптамалар оқырманға газет санымен танысуға,

материал   мазмұны   туралы   шұғыл   түрде   ой   түюге,

тақырыптың   бастысы   мен   қызықтысын   таңдауға

көмектеседі.

 

«Психологтардың



 

зерттеулері

оқырманның   сексен   процентке   жуығы   тек

тақырыптамаларға көңіл аударатынын көрсетеді» [4,3]

және   газет   мәтінінің   тиімділігі   оның

тақырыптамаларымен анықталады.

  Газеттің   тақырыптамалары   газеттік   ақпараттардың

маңызды компоненттері болып табылады. Оның басты

мақсаты  –  оқырман   назарын  хабарламаның  маңызды

және   қызықты   бөлігіне   аудару:   тақырыптама,   ереже

секілді, оқырманды ұсынылған материалмен танысуға

ынталандыра   отырып,   мақала   мазмұнын   толықтай

ашпайды.   Сондықтан,   өзінің   негізгі   міндетін   атқару

үшін, яғни, оқырманды қызықтыру және кей жағдайда

қобалжыту   үшін,   тақырыптама   максимальді   түрде

көзге   түсетін   және   есте   қалатындай   болу   керек.

Фразеологиялық     айналымдар   оқырман   назарын

газеттік   тақырыптамаларға   аудартатын,   көзге   түскіш

құрал ретінде кеңінен қолданылады.

Публицисттер   ана   тілдің   фразеологиялық   байлығына

тілдік экспрессияның тұңғиықсыз қайнар көзі ретінде

қарайды.Алайда,фразеологизмдердің

 

қарапайым



мағынада қолданысы әрқашан қажетті тиімділікті бере

алмайды.Публицисттер   көркем   әсер   қалыптастыру

мақсатында   фразеологизмдердің   трансформациясына

жүгінеді.

«Фразеологизмдер   стильдік   мақсатта   өзгермей   де,

трансформиялық   түрде   де   басқа   мағынамен   және

құрылыммен   немесе   жаңа   экспрессивті   –   стильдік

сипаттармен   қолданыла   алады»[5,149].Көбінесе

трансформация

 

арқылы



 

«лингвистикалық

әдебиеттерде   бекітілген,жалпыға   бірдей   қабылданған

қалыптан   кез   –   келген   ауытқулар,   сонымен   қатар

экспрессивті   –   стильді   мақсаттағы   ойластырылған

өзгерістер»   түсіндіріледі[7,7].Берілген   жұмыста

«трансформация»   термині   дәл   осы   мағынада

қолданылады.

Фразеологизмдер   трансформациясы   көптеген

Н.М.Шанский [19], Т.С.Гусейнова [7], В.В. Горлова [6]

секілді   фразеология   зерттеушілері   еңбегінде

қарастырылған.   Осы   аталған   лингвистердің

классификациясын   топтастыра   келе   ,   барлық

трансформацияны жалпы төрт топқа бөлуге болады:

1) семантикалық трансформация,

2) лексикалық трансформация,

3) синтаксистік трансформация,

4) морфологиялық трансформация

Семантикалық 

трансформация 

кезінде

фразеологизмдік  айналымдар  өзінің  лексика  –



грамматикалық  тұтастығын  сақтай  отырып,  жаңа

мазмұнмен  толығады.  Берілген  трансформация  түріне

қосарланған  актуализацияны  қолдану  жағдайын

жатқызуға  болады.Л.М.  Болдырованың  анықтамасы

 ---13 ---


 ------------------------------------------------------- ----------- «Республикалық 45minut.kz» газеті – 26 ақпан 2014 ж | № 07-08 (83-84)

бойынша,  бұл  «екі  жақтылыққа,яғни  фразеологиялық

бірліктердің  мағынасына  және  оның  бір  немесе

бірнеше 


құрамдас 

бөліктерінің 

мағынасына

негізделген 

стилистикалық 

әдіс»[23].

 Бұл

фразеологиялық  бірліктердің  бейнесіне  айқын  ажар



береді.

Мысалы,  келесі  «How Isabella proved  her face is  still



her   fortune  at   50»*  деген  тақырыпатта  екі

семантикалық реттегі ағылшын тіркесі «her face is her

fortune»  орналасқан.  Косметикалық  компанияның

жарнамалық  қызметкері  Изабелла  Росселлини  туралы

сөз  қозғалғандықтан,оның  құрамдас  бөліктерінің  тура

мағынасы  «  бет  –  оның  байлығының  көзі»  деген

секілді,  фразеологизмнің   фразеологиялық  мағынасы

«оның барлық байлығы тек әдемілігінде» деп беріледі.

Лексикалық   трансформация   түріне   фразеологиялық

бірліктер   компоненттерін     алмастыру   және   орын

ауыстыру әдістері жатады. Мысалы:  The rapid global

economic downturn has  rekindled fears  that Japan may

be   slipping   back   into   a   deflationary   cycle.  Kindle   the

flame  –   бірдененің   отын   жағу  фразеологиялық

бірлігінің   екінші   бөлігінде   лексикалық   алмастыру

болды.   Бұл   мәтін   мазмұнымен   фразеологиялық

бірлікліктің   семантикасы   арасына   тығыз   байланыс

орнату үшін жасалады.

Фразеологиялық

 

бірліктердің



 

синтаксистік

трансформациясы

 

көпжақтылығымен



ерекшеленеді.Бұл   фразеологизмдердің   синтаксистік

құрылымының   ұзаруына   ,   қысқаруына   немесе

өзгеруіне әкеледі. Мысалы: The Republicans' deaf ear is

a   preexisting   condition.(Берілген   фразеологиялық

бірліктің сөздіктегі формасы – to fall on deaf ears).

Қорыта   айтқанда,   жаңа   өз   бетінше   құрылған

метафорлық   құрылым,   және   фразеологизм   жалпы

тілдік   метафора   мен   үйреншікті   фразеологиялық

тіркестің   нормативтік   реңде   қабылданады   .Газет

беттерінде   фразеологизімдерді   қолдану   өз   ойын,

сезімін, сынын, көркемдігін, берілген тілдің сөз 

байлығын, мәнерін жеткізе аламыз.



Маңғыстау облысы Бейнеу ауданы Ы.Алтынсарин 

орта мектебінің математика пәнінің жоғары

санатты  мұғалімі

Қалиева Шынар  Мақсұтқызы

Сабақтың тақырыбы:        Дұрыс көпбұрыштар

Мақсаты:

Білімділік: Дөңес көпбұрыштың дұрыс болу шартын 

және  R мен а-ның 

арасындағы қатысты меңгеру. Дұрыс көпбұрыш салу, 

R белгілі 

болғанда а-ны, а белгілі болғанда R-ды табу 

дағдыларын 

қалыптастыру.

Тәрбиелік: Әсемдік талғамының қалыптасуына ықпал

ету.


Дамытушылық: Қабырға саны шексіздікке 

ұмтылғанда қөпбұрыштың 

шеңберге ұмтылуы және химиялық элементтің 

молекулаларының атомдық құрылысы-табиғат 

құрылысы.

Сабақтың түрі: Проблемалық әдіспен мәселе қою 

арқылы жаңа  

материалды меңгеру.

Көрнектілігі: Видеопроектор, үлестірмелі  

карточкалар, түрлі-түсті 

көпбұрыштар, плакаттар №1, №2, №3.

Сабақтың құрылымы:

Ұйымдастыру бөлімі



Сабаққа кіріспе-өткен материалдарға шолу

 Негізгі бөлім:                                                       



а) I мәселе. Дөңес көпбұрыштардың дұрыс болу 

шартының көмегімен анықтама беру .                             

б) II мәселе. Дұрыс көпбұрыштарды сырттай шеңбер 

сызу үшін не қажет, қалай табамыз сұрағына жауап 

іздеу.                                                                в) III 

мәселе. Дұрыс көпбұрыштар мен іштей, сырттай 

сызылған шеңберінің радиусының арасында тәуелділік

бар ма?


Бекіту


Үйге тапсырма

Қорытынды



Сабақтың жүрісі:  

2.

Ұйымдастыру бөлімі: Оқушылармен танысу, 

түгендеу, құралдарын (сызғыш,циркуль, 

қарындаштарын тексеру)

3.

Үй жұмысын тексеру: Сұрақтар қою арқылы 

дөңес көп бұрыштарды қайталау 



4.

Жаңак сабақ:

Біз бүгін жаңа ұғым мен жаңа тақырыпты бастаймыз. 

Жаңа тақырыпты меңгеру үшін үшбұрыштың түрлері 

мен төртбұрыштың түрлерін еске түсірейік.

Үшбұрыштың түрлері: Тікбұрышты, доғал бұрышты, 

сүйір бұрышты, теңбүйірлі, әртүрлі қабырғалы, 

теңқабырғалы үшбұрыштар.

Төртбұрыштың түрлері: Параллелограм, ромб, 

тіктөртбұрыш, квадрат, трапеция.

Осы 2 түрлі фигуралардың ішінен дұрыстарын 

атаңдар.

Анықтамасы

Теңқабырғалы үшбұрышпен, квадраттың ортақ қасиеті

қандай екен?

      Көпбұрыштардың ішінде дұрыс көпбұрыштармен 

жеке танысу себебіміз, табиғатта және техникада, 

тұрмысты дұрыс көпбұрыштар көп кездеседі және 

қолданылады. Оның көп кездесу себебі дұрыс 

көпбұрыштар симметриялылығымен ерекшеленеді. 

 ---14 ---



 ------------------------------------------------------- ----------- «Республикалық 45minut.kz» газеті – 26 ақпан 2014 ж | № 07-08 (83-84)

Әсіресе сәндік-әсемдік жұмыстарында сәндік 

архитектураларда қолданылады. Мысалы көшелердегі 

төселген тастар, немесе кафельдер де дұрыс 

көпбұрыштардан құралған. Сондықтан дұрыс 

көпбұрыштарды білу және сыза білуге адамдар 

ертеден құщтар болған.

      Олар дұрыстылығымен, симметриялығымен 

адамзатқа сүйкімді екен.

       Табиғаттың өзі әсемдік пен сәндіктен құралған 

екен. Химиядан білеміз, бензолмолекуласы дұрыс 

алтыбұрыш, кристалдар.

Ендеше, тақырыпты жазайық: Дұрыс көпбұрыштар. 

Оқулықты ашып, 74-беттегі 2-ші  абзацты оқи ғой. 

Қарындашпен белгілеңдер. Анықтаманы жатқа айта 

ғой. Сонымен дәптерімізге жазамыз:

Дұрыс көпбұрыштың дұрыс болу шарты: 1) 

қабырғалары тең болуы керек.

 2) барлық бұрыштары тең болуы керек.

II. Мына плакатқа қараймыз: дұрыс 3,6,12 => 24,48

                                                         4,8,16 => 32,64

71 суретті қараймыз: дұрыс бесбұрыш, 10, 20, 40.

Сұрақ: Көпбұрыштың қабырғалары көбейген сайын, 

көрбұрышымыз неге ұқсап бара жатыр?

20 теореманы оқи ғой.

Дәптерлеріңе жазыңыздар. Қабырға саны шексіздікке 

ұмтылғанда көпбұрыштың периметрі шеңберге 

ұмтылады. (n → ∞)



Сұрақ: Дұрыс көпбұрыш берілген, іштей шеңбер 

қалай сызамыз? Шеңбер салу үшін не қажет? Центрін 

іздеу керек.

                - ∆ -ты еске түсірейік. ∆бессектрисаларының 

қиылысу нүктесі сырттай сызылған шеңбердің центрі.

Квадратта центр қайда болады екен? (диаг. қ. н. симм. 

остерінің қ. н)

Дұрыс көпбұрышта іштей және сырттай сызылған 

щеңбердің центрлері беттеседі екен.

Қорытындылап жіберейік: -Не білдік? Дұрыс 3<, 



<4,<5, <6, <8

Дөңес көпбұрыштар дұрыс болу үшін, қандай шарт 

орындалу қажет?

Қандай тамаша қасиет бар екен? n → ∞ , көпб үшб

Қандай теоремаға негізделеді? Оқи ғой.

Шеңбер сызу үшін не керек? Оның центрі керек.



Сұрақ: Радиус пен қабырғаларының арасында 

байланыс бар ма?

Плакатқа қарайық: Бер: n - көпбұрыш  R - сырттай рад.

r – іштей рад, АВ = а

Дұрыс n – бұрыштың бұрышы α болсын. <А

1

ОА



2

 = 


360/n; В= <А

1

О



2

/2

В = 360/n : 2 = 360/n * 1/2 =360/2n = 180/n;



Тік бұрышты  ∆-ң сүйір бұрышының синусы мен 

тангенсін есімізге түсірейік.

(1)

     (2)


(1)және (2) формулаларды дәптерімізге жазып аламыз.

IV. Бекіту:

Есеп:


Тамаша қасиет: R=a. Мына формула дұрыс алты 

формула салу.

-  Шеңбер не үшін керек? Дұрыс көпбұрыштар салу 

үшін грек математигі Евклид 257 көпбұрыш салуды 

көрсеткен. Жетібұрыш пен тоғызбұрыш 

салынбайтынын дәлелдей алған жоқ.

К.Гаусс неміс математигі жетібұрыш пен тоғызбұрыш 

салынбайтынын дәлелдеген.

есеп. Сәйкестендіру тесті. Оқушылардың 



қолына жасыл теңқабырғалы үшбұрыш, сары квадрат, 

қызыл дұрыс бесбұрыш көпбұрыштары қолдарына 

таратылып беріледі.Дұрыс жауапты анықтау керек.

I

II



n

3

4



a

6√3


8√2

R

4



6

2

8



     7

r

5



  4

  3


9

  4√2


есеп. Оқушыларға шеңбер салынған 

үлестірмелі карточкалар тарату.

I нұсқаға тапсырма: Шеңберге іштей дұрыс үшбұрыш 

салу.

II нұсқаға тапсырма: Шеңберге іштей дұрыс 



төртбұрыш салу.

V. Үйге тапсырма:

VI.

Қорытындылау:

Кумекова Сұлушаш

№25 Г.Титов атындағы ЖОМ КММ

Сабақ тақырыбы: Күш. Деформация.

Сабақ мақсаты:

1.   Күш,   күштің   өлшем   бірлігі,   күшті   өлшейтін

құралдар, деформация туралы түсінік беру.

2.   Мысалдар   келтіре   отырып,   оқушы   ойын   дамыту,

ғылыми ой қорытындыларын жасауға жетелеу.

3.   Еңбекке   баулу,   жауапкершілігін   арттыру,   ғылыми

дүниетанымын қалыптастыру.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Сабаққа   қажетті   құрал-жабдықтар:  компьютер

арқылы жасалған слайдтар, 

 ---15 ---


 ------------------------------------------------------- ----------- «Республикалық 45minut.kz» газеті – 26 ақпан 2014 ж | № 07-08 (83-84)

Техникалық   қүрал-жабдықтар:   компьютер,

видеопроектор, экран.



Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ.   Оқушылардың   үйге   берілген   тапсырмаларды

қалай меңгергендерін тексеру.

5.

Заттың тығыздығы деп нені айтамыз?



6.

Заттың тығыздығын қалай анықтауға болады?

7.

Қандай тығыздық бірліктерін білесіңдер?



8.

Тығыздығы   мен   көлемі   бойынша   дененің

көлемін қалай есептейді?

9.

Массасы   20   кг   газ   көлемі   10   м



3

  шарды


толтырған. Газдың тығыздығы 

ІІІ. Жаңа сабақ.

       Күш – денелердің өзара әрекеттесуін сипаттайтын

шама.

Әр   түрлі   денелердің   қозғалыс   жылдамдығын   бірдей



шамаға өзгерту үшін оған әр түрлі күштер түсіруіміз

керек. Мысалдар:

            Күш   сандық   мәнімен   және   бағытымен

сипатталатын физикалық шама.

Сызбада күш ұшында бағыты көрсетілген түзу кесінді

түрінде беріледі.

Күш өлшем бірлігі  1 Н.

Дене   пішінің   немесе   өлшемдерінің   өзгеруін

деформация деп атайды.

       


Деформация түрлері: пластикалық және серпімді.

IV.Пысықтау.

Күш дегеніміз не?



Күш немен сипатталады?

Күш сызбада  қалай кескінделеді?



Күш бірлігі ретінде не қабылданған?

Деформация деген не?



Пластикалық деформация деген не?

Серпімді деформация деген не

V.Қорытындылау.

VІ. Үйге тапсырма. §§33.34. Күш. Деформация.

VІІ. Бағалау.

 ----------------------------------------------------------



МББ аты: «Республикалық 45minut.kz» газеті 

МББ тілі: қазақша, орысша, ағылшынша 

Шығу жиілігі: аптасына 1 рет

Тарату аумағы: Қазақстан Республикасы

Меншік иесі: «Нагиева Ш. Б» ЖК (Ақтөбе облысы)

Бас редакторы: Нагиев И. Б.

Негізгі тақырыптық бағыты: 

білім беретін, ғылыми, танымдық, жарнамалық



Байланыс: E-mail: 

45

   minutkz@mail.ru



Телефон: 8 777 087 6843 (Редакция)

«Республикалық 45minut.kz» газетіне жарияланған

ақпараттардың авторлық құқы ақпарат авторына

тиесілі, редакция жауапты емес. Жарияланған

ақпарат авторларының пікірлері редакция

көзқарасын білдірмейді.

Апталық Қазақстан Республикасы Мәдениет және

ақпарат министрлігінің Ақпарат және мұрағат

комитетінде тіркеліп, 

2012 жылғы 19 наурызда № 12341-Г куәлігі берілді.

Тапсырыс:   №         Таралымы: 3000 дана.

Газет «Хабар-Сервис» ЖШС-ның баспаханасында

басылды. 



 ---16 ---

Document Outline

  • Қызылорда қаласы
  • № 222 қазақ орта мектебінің
  • биология пәнінің мұғалімі
  • Асанова Камшат
  • Тақырыбы: Жасуша ядросы
  • Сабақтың оқу тәрбиелік мақсаты:
  • І Білімділік:
  • Бала тәрбиесі маңызды міндет

Каталог: 2014
2014 -> Қазақстан республикасы 45minut kz – 45minut org Ұстаздарға арналған басылым редакциясы жаңА ҒАСЫРДА жаңа білім 45minut. Org топтамасы
2014 -> Қыр гүліндей құлпырған Қызғалдақ балы
2014 -> Л т т ы о а м д ы – с а я с и ж у р н а л журнал 1976 жылы Халықтар Достығы орденімен, 2002 жылы Қазақстан Журналистика Академиясының «Алтын Жұлдыз», 2008 жылы Қазақстан Журналистер Одағының сыйлығымен марапатталды
2014 -> Өмірбаяны Ол қазіргі Шығыс Қазақстан облысының Абай ауданы жерінде 1897
2014 -> Ғылыми-танымдық конференция Қалмақтөбе көрінісі
2014 -> Ма алала жи а ы халы а их л ы ы да І
2014 -> Бәйдібек Баба Алып Бәйтерек Ұрпақтар шежіресі
2014 -> «Самұрық – Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры
2014 -> «ЖАҢа білім жаңА Ғасыр»

жүктеу 337.89 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет