С. А. Жиренов Бас редактордың орынбасары


Пайдаланған әдебиеттер тізімі



жүктеу 5.01 Kb.
Pdf просмотр
бет5/14
Дата09.01.2017
өлшемі5.01 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14

Пайдаланған әдебиеттер тізімі: 
1.Ш.Құрманбайұлы . Қазақ терминологиясы дамуының ғылыми кағидаттары.    
Алматы. Сөздік-словарь 2004 ж., 205- б. 
2.  Ш.Құрманбайұлы  .  Қазақ  терминологиясы  дамуының  ғылыми 
кағидаттары. Алматы Сөздік-словарь 2004 ж., 205- б. 
3. А. Байтұрсынов. Әдебиет танытқыш. Атамұра , 2003ж., 206- б. 
4. Әдебиет оқулығы 7- сынып. Арман-ПВ, 2011 ж. 
5. Әдебиеттану терминдер сөздігі. Алматы, Ана тілі 1998 ж., 383- б. 
6. Ө. Айтбайұлы. Қазақ сөзі. Алматы: Рауан, 1997 ж., 240- б. 
7.  З.Қабдолов.  Ахаң  -  ана  тілін  тірілтуші.  Мемлекеттік  тіл:  бүгіні  мен 
болашағы.  А.Байтұрсыновтың  125  жылдығына  арналған  республикалық 
ғылыми-теориялық конференция. Астана, 1998 ж., 247-б 
8.  Б.  Қалиұлы.  Шет  тілі  терминдерін  қалай  қабылдап  жүрміз?  Қазақ  тілінің 
көкейкесті мәселелері. Алматы, Дайк- Прес, 1997 ж., 121-б 
9.  Қайдаров.  Ә.  Қазақ  терминологиясына  жаңаша  көзқарас.  Алматы,  Рауан, 
1993 ж., 43-б 

 
44 
10. Б. Қалиұлы. Шет тілі терминдерін қалай қабылдап жүрміз? Қазақ тілінің 
көкейкесті мәселелері. Алматы, Дайк-Прес, 1997 ж., 125-б 
11. Әдебиет оқулығы 7-сынып. Арман-ПВ 2011 ж. 
12. Әдебиет оқулығы 5-сынып. Атамұра, 2010 ж. 
13. Әдебиет оқулығы 9-сынып. Арман-ПВ, 2013 ж. 
Аннотация 
       Термины  литературы  в  школах  применялись,  но  не  исследовались. 
Термины  состоят  из  слов,  словосочетаний  присущи  научным  наукам. 
Некоторые  термины  вошли  из  других  языков,  хотя  есть  понятие  на 
казахский  язык.  Об  этом  будет  говориться.А.Байтурсынулы  известный, 
ученый  который  вклал  термины  в  литературу,  хотя  есть  необходимость 
вложить это в учебные программы школы.  
Ключевые  слова:  учебник,  термин,  литература,  программа,  школы, 
и.т.д. 
Abstract 
Terms  of  literature  in  textbooks  of  school  area  circumference  application 
before  had  talked  but  was  investigated.  Term  word,  word  combination  comes 
science  industry  inherent  designates,  apperance  some  term  from  another 
languages to kazakh languages had used nowadays. Text book term is talked well-
known scientist A. Baytursinulu leans necessity and that term didn,t use nowadays.
  
Keywords: tutorial, the term, literature, software, schools, etc. 
 
 
УДК  801.73  
 
МАРХАБАТ БАЙҒҰТ ПОВЕСТЕРІНДЕГІ КЕЙІПКЕР ӘЛЕМІ 
 
Асанов Жандар Тұрарұлы - 
Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті, Магистратура 
және PhD докторантура институтының 2 курс магистранты 
(Қазақстан Республикасы, Алматы қаласы) 
Jandar_001@mail.ru
 
 
                                              Аңдатпа 
Өзіндік  қолтаңбасы  бар  жазушы  Мархабат  Байғұттың  қазақ 
әдебиетіндегі  шығармашылық  орнын  анықтау,  прозадағы  дәстүр  мен 
жалғасытқ  байланысын,  прозадағы  соның  ішінде  повесть  жанрындағы 
шеберлік  пен  көркемдік  мәселелерін  тану  маңызды  болып  табылады. 
Жазушының 
осы 
жанрдағы 
туындыларының 
көремдік 
бейнесі, 
кейіпкерлердің  адамгершілік,  моральдық,  психологиялық  болмыс-бітімін 
суреттеу тәсілі арқылы қаламгерлік шеберлігі, өзіндік стилі айқындалады.    
Кілт сөздер: хикаят, әдеби кейіпкер, мінездеме, әдістеме, образ т.б. 
 
     Мархабат  Байғұт  –  қоғамдық  дамуымыздың  әралуан  саласына  ой 
толғайтын,  бүгінгі  жастарымызды  қиындықтарды  жеңе  отырып,  жарқын 

 
45 
болашақ,  туған  ел,  халық  үшін  қызмет  ететін  азамат  болып  қалыптасуға 
тәрбиелейтін  шағын  повестер  жазуда  проза  жанрынан  өзіндік  орнын 
танытқан  талантты  жазушы.  Мархабаттың  мұндай  шығармалары  алғашқы 
«Шілде», «Сырбұлақ» атты жинақтарында жарияланып, оны жұртшылық та, 
әдеби сын да жылы қабылдағанын жақсы білеміз. Одан кейінгі «Интернаттың 
баласы»  жинағына  енген  осы  тақырыптағы  повесі.  «Нәуірзек»  жинағына 
енген «Патефон», «Таудағы андыз» повестері де оқырман көңілінен шыққан 
туындылар  санатына  қосылған.  Жазушының  «Машаттағы  махаббат» 
шығармасы  жазушы  творчествосының  жоғарғы  жетістігі  деуге  тұрарлық 
еңбегі  екендігін  атап  өткеніміз  лазым.  «Мархабаттың  біз  атап  өткен 
повестерінің  қайсысын  алсақ  та,  өзінің  оқушысын  өмірдің  ұнамсыз 
жақтарынан  безіндіріп,  жарқын  болашақ  заманға  лайықты  азамат  болып 
қалыптасуға  ұмтылдыратын  жақсы  қасиеттерді  уағыздайтынын  аңғарамыз. 
Жазушы бейнелеген кейіпкерлердің бірсыпырасының бойындағы ұнамды да, 
ұнамсыз  да  мінез-құлықтарымен  іс-әрекеттерді  өз  аулымыздағы  кейбір 
адамдарға ұқсатып отырамын» [1, 150б.]. Олай болса, Мархабат повестерінің 
кейіпкерлері  ойдан  шығарылған  «адамдар  арасында,  әйтеуір,  осындай 
адамдар  кездесуі  мүмкін  –  ғой»  деген  болжамнан  жасалған  адамдар  емес, 
өмірдегі шындық оқиғалардың шыншыл тұлғалары. Сондықтан болса керек, 
суреткердің  повестері  оқушысын  жалықтырмай,  шаршатпай  үнемі  ілгері 
жетелеп  отырады.  Сюжет  шеберлігі  композиция  желісіне  үйлесімді 
орналасқан  оқиға  желісі,  кейіпкерлердің  бірте-бірте  даму,  өсу  шындығы 
оқушысының ойына «япыр-ай мына жері неге мұндай болды екен?»  - деген 
күдік  келтірмейді.  Бұл  жетістік  Мархабаттың  әдебиеттегі  проза  жанрын 
дамытудағы  ерекше  қасиеті.  М.Байғұттың  «Интернаттың  баласы»  повесі 
өзінің сүйікті тақырыбы  – жасөспірімдер өміріне, солардың өсіп, қалыптасу 
сәттерін  ашуға  құралады.  Қазіргі  кезде  ғылым,  өнер,  қоғамдық  ақыл-ой 
өркендей  өсті,  күннен-күнге  жедел  қарқынмен  дамып  барады.  Ғылым  мен 
техика қаншалықты өсіп, дамыған сайын адам баласы да, оның ішкі дүниесі 
де  соншалықты  күрделене  түседі.  Адам  жанын  түсінуде  көркем  өнердің, 
әдебиеттің  мүмкіндігі  молырақ.  Неге  десеңіз,  ғылым  болмыстың,  өмірдің 
объективті  заңдылықтарын  зерттейді,  яғни  ол  адамға  сыртқы  дүниені 
танытады. Ал әдебиет адамның ішкі жан дүниесін танытады, яғни ол өмірдің 
объективті  заңдылықтарымен  қатар  субъективті  ерекшеліктерін  де  ашуға 
ұмтылады. Жазушының бұл повесінің негізгі идеясы жас адамның қалыптасу 
кезеңіндегі  жақсылыққа,  ізгі  қасиеттерге  деген  ұмтылысы,  жасөспірім 
балалардың  өмірдің  күңгірт  жақтарымен  өз  жасына  лайық  дәрежеде  күресе 
білу.  Образдар  қазіргі  әдебиеттануда  реалистік,  шартты,  абстрактілі  болып 
жүйеленген.  Орынды  қолдана  білсе,  көркем  шығармада  осылардың  бәріне 
орын  табуға  болады.  Әрбір  жазушы  образдарды  мінездеу  арқылы  олардың 
ішкі  рухани  әлемін  ашуға  тырысады.  Орыс  әдебиетінің  ұлы  теоретигі  М.М. 
Бахтин  «Эстетика  словесного  творчества»  деген  еңбегінде  мінез  туралы 
айтып өткен: «Характером мы называем такую форму взаимодействия героя 
и  автора,  которая  осуществляет  задание  создать  целое  героя  как 
определенной  личности...  героя  с  самого  начала  дан  как  целое...  все 

 
46 
воспринимается 
как 
момент 
характеристики 
героя, 
несет 
характерологическую  функцию,  все  сводится  и  служит  ответу  на  вопрос: 
«кто он». «Построение характера может пойти двух основных направлениях. 
Первое  мы  назовем  классическим  построением  характера,  второе  – 
романтическим»  [2,  320б.]  деп  мінездемелердің  негізгі  бағыттарын 
көрсеткен.М.Байғұт  повесіндегі  кейіпкерлерді  мінездеу  анықталған  екі 
бағытты  да  көздейтіні  көрініп  тұр.  Л.Гинзбург:  «...автордың  сөз 
толғаныстары  немесе  кейіпкерлердің  өзін-өзі  талдауы,  рухани  әлемді 
бейнелеудің жанама тәсілдері – ым мен ишараттар, сыртқы қимыл көріністері 
бәрі  автордың  аналитикалық  талдауы  арқылы  беріледі.  Олардың  ішінде 
кейіпкердің ішкі монологы, ішкі сөзі ерекше орын алады» деген болатын [3, 
102б.].  Типтік  бейнеге  автор  тұтасқан  оқиғаның  даму  барысында, 
қақтығыстар  мен  іс-әрекеттер  арқылы  барса,  ал  әрбір  образды  жеке-дара 
мінездеуге  ұшқыр  детальдар  мен  шымыр  диалогтар  құру  арқылы  қол 
жеткізеді.  Жазушы  Ноқтабай  арқылы,  соның  айналасындағылардың  өмірі 
арқылы  сол  кезеңнің  қиын  да  күрделі  болғанын  ашып  көрсетеді. 
«Интернаттың  баласы»  повестіндегі  жазушының  ерекше  жетістігі  – 
шығармадағы  он  төртінші  санды  бөлмедегі  кілең  өмірге  құштар 
кейіпкелердің  бейнесін  жасауы.  Тәжен  Ошаев  өзінің  сергектігімен,  сабаққа 
зейінділігімен,  қоғамдық  жұмыстағы  ұйымдастырушылық  қабілетімен 
танылса, жетінші сынып оқушысы Бақажан (өздерінше Жиренше шешен деп 
атайды)  оқудың  үздігі  болмаса  да  жолдастыққа  жақсы,  адамгершілігінің 
күштілігімен дараланған. Сегізінші сыныптың оқушысы Көшен домбырадан 
күмбірлетіп  күй  төккен,  болашақ  Алматы  консерваториясының  конкурстан 
тыс қабылданатын өнер иесі. Тоғызыншы сыныпта оқитын Жақсылық (өздері 
Жак  Паганель  деп  атайды)  көркем  әдебиетті  көп  оқитын,  биология, 
география  пәндеріне  баса  назар  аударатын  салмақты,  ақылды,  қажырлы, 
табанды,  болашақ  жапангерліктен  үміткер  оқушы.  Алтыншы  сыныпта 
оқитын  Ырысбек  (өздері үндемес деп  атайды)  салмақты,  сабырлы  бала.   Он 
төртінші бөлмеге биылғы оқу жылында келіп қосылған екі оқушының бірі – 
Ноқтабай да екіншісі – Еркінбек Ермекбаев. Повестің осы кейіпкерлері алты 
мен  сегізінші  сыныптың  оқушылары  болса  да  сөзге  шешен,  айтылатын 
жауаптарын  саралап,  нақтылап  жеткізе  біледі.  М.Байғұт  өз  туындыларында 
адамның  ішкі  жан  дүниесі  иірімдерін  өзіндік  өрнектермен  аша  отырып, 
ақиқат  пен  әділдікті  іздейді.  М.Байғұт  шығармаларында  ерекше  орын  алған 
тақырып - әйелдердің жан сұлулығы. Бұл – әлем суреткерлернің ғұмыр бойғы 
мәңгілік  жыры.  Жазушының  «Көрпесайдың  кітапханасы»  әңгімесіндегі  пәк 
сезім  иелеріне  тәңірдей  табынасың.  «Интернаттың  баласында»  бес  баладан 
жалғыз тірі қалған Ноқатбайға анасы «шіли жақсы оқи берме, қарағым, тіл – 
көз  тиіп  кетер»  [4,  246б.]  деп,  қауіптенгеннен  елжірей,  мейірлене  қарауы 
соншалық нанымды бейнеленген. Қаламгердің «Таудағы андыз» повесінің де 
жастарға  үлгі  боларлық  жүгі  басым.  Мұнда  достық  пен  адамгершілік, 
адалдық  пен  махаббат  мәселелері  бейнеленген.  Автор  екі  оқушы  баланың 
Бауыржан мен Оқасытң балалық шағынан, есейіп қалыптасуына дейінгі өмір 
құбылыстарын,  характерлер  қақтығыстарын,  дүниеге  көзқарастарын  қатар 

 
47 
қойып  салыстыра  суреттейді.  Филология  ғылымдарының  докторы 
Г.Пірәлиева: «Мархабат Байғұт өз шығармаларында образ бен мінезді беруде 
тікелей  баяндау  үлгісіне  көп  салмақ  салмайды.  Ол  көбіне  кейіпкер 
характерлерін іс-әрекет үстінде, сөйлеген сөздері арқылы бүкіл болмысы мен 
алдымызға жайып салады» [5, 68б.] деп пікір білдірген болатын.  
   М.Байғұттың  қай 
шығармасын  алып  қарамайық,  кейіпкер  әлемі 
тылсымдығымен  таңсық.  Себебі,  бір  оқып,  шығарманың  мағынасын 
ұғындым дей алмайсың, екінші рет оқығанда, түйсігіңнен айнып, жаңа ойға 
келетінің анық. 
Пайдаланған әдебиеттер тізімі: 
1.  Ергөбеков  Қ.  Баянғұмыр.  Сын  мақалалар.  –  Алматы:  Жазушы, 
1991. – 232б. 
2. Бахтин М.М. Вопросы литературы и эстетики. – Москва: Художественная 
литература, 1975.  – 504 с. 
3.Гинзбург Л.Я. О литературном герое. – Москва: Просвещение, 1979. – 579 
с. 
4.Байғұт  М.  Төрт  томдық  шығармалар  жинағы.  Т.3.  –  Алматы:  Қазығұрт, 
2005. – 517 б. 
5.Пірәлиева  Г.  Көркем  прозадағы  психологизмнің  кейбір  мәселелері 
(Түс  көру,  бейвербалды  ишараттар,  заттық  әлем).  Монография.  –  Алматы: 
Алаш, 2003. – 328 б. 
Аннотация 
Писатель Мархабат Байгу т отличается своеобразным литературным 
стилем.  В  связи  с  этим  определить    значимость  и  позицию,  которую  он 
занимает  в  казахской  литературе,  преемственную  связь  с    традициями  в 
прозе,  познать  его  мастерство  и  художественную  ценность  в  прозе, 
особенно  в  жанре  повествования  имеет  особое  значение.  Через  изящество 
языка  его  сочинений  в  этом  жанре,  способ  описания  человеческого, 
морального  и  психологического  естества  героев      определяется    его 
собственный стиль, его писательское мастерство. 
Ключевые  слова:  повесть,  литературный  герой,  характеристика, 
методика, образ и т.п. 
Abstract 
Writer  Markhabat  Baygut  extinguishes  with  his  special  literary  style.  In  this 
regard,  to  distinguish  the  importance  of  his  position  in  Kazakh  literature,  the 
succession with national traditions in prose, especially in the narrative genre is of 
great  importance.  Through  the  grace  of  the  language  of  his  works  in  this  very 
genre,  the  way  of  describing  a  human,  of  a  moral  and  psychological  nature  of 
heroes, the personal style of the writer’s creativity is determined. 
Keywords: story, literary hero, characteristic, technique, image, etc.       
 

 
 
 

 
48 
УДК: 811.161.1’ 373 
 
СПЕЦИФИКА ПОХВАЛЫ КАК РЕЧЕВОГО АКТА 
 
Масакова Эльнура - Магистрант 1 курса специальности Русский 
язык и литература Института магистратуры и докторантуры PhD 
Казахского национального педагогического университета имени Абая 
(Республика Казахстан  город Алматы) 
elnura.dauletkyzy@mail.ru
 
 
Аңдатпа 
Тіл  адамдардың  қарым-қатынас  құралы  болғандықтан,  ол  сөйлеу 
әрекетінің  негізгі  арқауы  болып  табылатыны  бәрімізге  белгілі.  Сөйлеу 
әрекеті кезінде  әр адам өз ойын, пікірін кеңінен жеткізе алады, сол арқылы 
қоршаған  ортамен  белгілі  бір  қарым-қатынасқа  түседі.  Сөйлеу  актісі 
ретінде  танылатын    бағалау  және  мадақтау  әрекеттері    адамдарға    оң 
немесе теріс пікір, баға беруге, сонымен бірге оларды мақтауға  өз септігін 
тигізеді. 
Прагматикалық  зерттеу  тәсілі  тұрғысынан  мадақтау  сөйлеу 
әрекетіндегі қатысушының тұлғалық қасиеттерін арттыру және жоғары 
бағалау  үшін  қолданылады.  Өз  кезегінде  мадақтау  әрекеті  мына  жүйені 
қамтиды, яғни «сөйлеуші – бағалау және мадақтау сөз-тыңдаушы». 
Сөйлеу  әрекетіндегі    иллокутивтің  мақсатына  сүйенсек,  мадақтау 
әрекеті әртүрлі жағдайда қолданылады. Біріншіден, баға адамның жасаған 
ісіне  беріледі,  бұл  жағдайда  мадақтау  нысаны  –  жанды  нәрсе  болып 
табылады.  Екіншіден,  бағалау  әрекеті  адамға  және  оның  қоршаған  
ортасына  қатысты  кейбір  жағдайларға  байланысты  беріледі.  Ал  мұндай 
жағдайда  мадақтау  нысаны  –  жансыз  нәрсе  болып  табылатынын 
ескергеніміз  жөн.  Ал  жоғарыда  айтылған  сөйлеу  әрекетіндегі  «иллокутив» 
сөзі нені  білдіреді? Иллокутив дегеніміз бұл  сөйлеу әрекетіндегі сөйлеушінің 
негізгі ниеті мен мақсатын білдіреді. 
Мадақтау  –  бұл  адамзаттың  негізгі  қажеттіліктерінің  бірі  екенін 
мойындағанымыз  жөн.  Сөйлеу  әрекеті  кезінде  әрбір  адам  өзін  танығанды, 
бағалағанды  және  әрине  мақтағанды  қалайтыны  рас.  Біз  үшін  басқа 
біреулердің пікірін білу, өзгелердің мадақтауларын сезіну, олардың келісімін 
алу  өте  маңызды  болып  табылады.  Қорыта  айтқанда,  мадақтау  −    әрбір 
адамның  өмір  сүруге  деген  құлшынысын  одан  әрі  арттырады  және  биік 
шыңдарға жетелейді. 
Кілтті  сөздер:  мадақ,  адресат,  сөйлеу  актісі,  иллокутив,  комплимент, 
интенция. 
 
 
Творцу необходимо три вещи: 
похвала, похвала и еще раз похвала. 
А.Рубинштейн 

 
49 
 
Следует отметить, что похвала − это высказывание, в котором человек 
выражает  оценку  поступка  адресата,  оценка  кого-либо,  чего-либо.  Она 
выражается разными способами и  имеет определенные  интенции. Похвала 
обычно  предполагает  реакцию  адресата  и,  безусловно,  является  оценочным 
типом высказывания. 
Отличительным 
свойством 
всякой 
оценки 
является 
её 
второстепенность  по  отношению  к  первичной,  базовой  категории  – 
оцениваемому  объекту.  Только  наличествующий  объект  или  произошедшее 
событие может быть оценено с точки зрения той или иной шкалы ценностей. 
Согласно  иллокутивной  цели  похвалы  оценка  распространяется,  во-первых, 
на  свершившиеся  действия  и  поступки  человека  (объект  оценки  – 
одушевлённое лицо), а во-вторых, на явления окружающего мира, входящие 
в сферу его жизнедеятельности (неодушевлённый объект оценки) [1, с. 19]. 
Далее, как речевой акт  похвала относится к оцениванию кого-либо или 
чего-либо.    Данный  речевой  акт  обычно  рассматривается  в  ряду  других 
оценочных актов: комплимента, подбадривания, лести и др. Все они  служат 
средством  выражения  позитивной,  искренней  или  неискренней  оценки. 
Похвала  может  быть  высоко  эмоциональна  в  случае  использования 
превосходной степени или крайней формы оценки. Оценочное высказывание 
строится  как  субъективное  или  объективное,  оформляется  в  речевых 
формулах, 
среди 
которых 
много 
стандартных, 
клишированных.  
Высказывания-похвалы  состоят  из  следующих  семантических  компонентов: 
субъект  оценочного  отношения,  объект  оценки,  поступок,  само  оценочное 
отношение и основание оценки. 
Согласно  А.А.Ивину,  «оценочное  высказывание  употребляется  с  иной 
целью,  а  именно,  является  выражением  оценки,  а  вместе  с  ней  некоторой 
качественной  характеристики,  поскольку  понятие  оценки  предусматривает 
качество  и  наоборот»  [2,с.79].  Важно  подчеркнуть,  что  не  каждое 
высказывание,  которое  имеет  элементы  с  оценочной  семантикой,  может 
считаться  речевым  актом  оценки.  Только  в  тех  случаях,  когда  сема  оценки 
доминирует, можно говорить об оценочном высказывании.  «Тот, кто хвалит, 
выражает  оценку  действия,  которая  соответствует  определенным 
стандартам» [3,с.63]. 
Таким образом, речевой акт похвалы относится к оценочным  речевым 
актам  и  имеет  предметную  цель.  Речевой  акт  похвалы  включает 
одобрительный отзыв в прямой или косвенной форме, может содержать как 
общеоценочные,  так  и  частнооценочные  значения.  В  высказывании-похвале 
оценочный компонент опускается редко. Трудно похвалить, отметив только 
сам факт хорошего поступка. Для интерпретации похвалы значение имеют и 
паралингвистические средства. 
Похвалить – это говорить искренно с  убедительной интонацией. Ниже 
следуют примеры похвалы на русском и казахском языках. 
 
№ 
Похвала 
Похвала 

 
50 
на русском языке 
 
на казахском языке 
1. 
Правильно! 
Дұрыс! 
2. 
Молодец! 
Жарайсың! 
3. 
Хорошо! 
Жақсы! 
4. 
Хорошая работа! 
Жақсы жұмыс! 
5. 
Неплохо! 
Жаман емес! 
 
Следует  признать,  что  похвала  –  это  одна  из  основных  человеческих 
потребностей.  Нам  нужно,  чтобы  нас  знали,  признавали,  ценили.  Для 
каждого из нас важно почувствовать одобрение других, быть оцененным по 
достоинству. «Похвала − это то, что помогает нам идти вперед» [4, с.14]. 
Разнообразие  речевых  актов  похвалы  позволяет  классифицировать  их 
по  различным  основаниям.  На  основе  классификации  похвалы  Р.В. 
Серебряковой  предлагаем  следующую  классификацию  речевых  актов 
похвалы: 
1.  По  содержанию,  т.е.  по  тому  признаку  или  предмету,  в  адрес 
которого высказывается похвала: 

 
похвала, характеризующая внешний вид: 
Какая красавица!−Қандай әдемі! 

 
похвала  за  успехи,  за  хорошую  успеваемость,  адресуемая 
родителями: 
Ваш  сын  очень  умный,  воспитанный!−  Сіздің  ұлыңыз  ақылды, 
тәрбиелі! 

 
похвала, направленная на оценку намерения: 
Ты на правильном пути! − Сен дұрыс жолдасың! 

 
похвала, характеризующая совершаемые действия: 
Это лучшее из того, что у тебя получалось! –Сен істегеннен мынау ең 
жақсысы! 

 
похвала,  характеризующая  что-либо,  сделанное  своими  руками: 
Хорошая работа! − Жақсы жұмыс! 

 
похвала,  характеризующая  способности  и  профессионализм: 
Молодец!  Продолжай  работать  в  том  же  направлении.−Жарайсың!  Осы 
бағытта жұмысыңды жалғастыр. 
2. По адресности: 

 
личная похвала: Молодец, Марина!−Жарайсың, Марина! 

 
неличная  похвала,  (например:  в  адрес  близких  собеседника; 
похвала,  касающаяся  объектов,  входящих  в  личную  сферу  собеседника): 
Хорошая квартира!−Жақсы пәтер! 
3. По тональности, по степени искренности

 
Я  знала,  что  ты  сможешь  сделать  это!  −  Мен  сенің  осыны 
істей алатыныңды білдім! 
4. По временной направленности: 

 
похвала, направленная в прошлое: 
Ты нас порадовал тогда! − Сол кезде сен бізді қуанттың! 

 
51 

 
похвала, направленная в будущее: 
Все будет прекрасно! − Барлығы керемет болады! 
5. По особенностям языкового оформления: 

 
похвала через негативное сравнение: 
Я вижу, ты сообразительный! Не то, что твой старший брат. 
Сен үлкен ағаңа қарағанда әлдеқайда тапқыр екенсің! 

 
похвала-противопоставление: 
Ты превзошел сам себя, ты молодец, я бы так не смог! 
Сен өзіңнен де асып түстің, жарайсың, мен олай істей алмаушы едім! 
 
Также  следует  обратить  особое  внимание  на  то,  что  похвала 
предполагает  диалогичность.  Поэтому  оценки,  как  правило,  связаны  с 
реакцией  адресата.  Реакция  адресата  квалифицируется  чаще  по 
эмоциональному  критерию.  Так,  Р.В.  Серебрякова  отмечает,  что  типы 
реакций  на  похвалу  различаются.  Это  может  быть    недоумение/удивление; 
ироническое  высказывание;  недоверие;  опровержение  похвалы;  согласие  с 
похвалой, сопровождаемое мотивировкой ее справедливости [5,с.140-148]. 
Ещё  одной  особенностью  похвалы  является  её  близость  другим 
речевым актам. Как уже было отмечено выше, к похвале очень близки такие 
интенции, как лесть, комплимент, подбадривание и  прочие. Остановимся на 
сравнении похвалы и комплимента. 
Как  показала  Р.В.Серебрякова,  между  похвалой  и  комплиментом  нет 
четкой  грани,  т.к.  при  определенных  условиях  похвала  может  приобретать 
черты  комплимента.  Комплимент  и  похвала  выражают  наше  позитивное 
отношение  к  человеку  или  коллективу  и  направлены  на  развитие  или 
усиление  какого-либо  качества,  умения,  способности  в  человеке  или 
коллективе [6,с.22-26]. 
Похвалу и комплимент объединяет и то, что они являются проявлением 
внимания с нашей стороны, показывают, что человек нам не безразличен, мы 
радуемся  его  успехам,  проявляем  к  нему  доброе  внимание.  Похвалу 
высказывают устно, а также выражают письменно (даже в виде «похвальной 
грамоты»),  а  вот  комплимент  представляется  чаще  в  устной  форме,  т.е. 
только говорят. Комплимент может быть «дежурным» и неискренним. 
Необходимо признать то, что когда нам нравится человек, мы уделяем 
ему  внимание,  дает  ему  оценку.  Результатом  является    их  трансляция  в 
чувства и мысли, которые находят свое выражение в словах. Наше внимание 
к человеку может выражаться как в позитивном (похвала и комплимент), так 
и в негативном суждении (осуждение и критика). 
Позитивное  и  негативное  выражение  заинтересованности  в  судьбе 
человека  часто  основано  на  желании  помочь  измениться  к  лучшему. 
Комплимент и критику объединяют точность в выражении тех качеств, или 
проявлений  человека,  с  которыми  мы  сталкиваемся.  А  похвала  только 
выражает  эмоциональное  отношение.  В  случае  похвалы  и  комплимента,  а 
также  в  случае    негативных  высказываний  мы  обращаем  внимание  на 
собеседника, но при этом получаем разный результат. 

 
52 
Таким образом, можно сделать вывод о том, что речевой акт похвалы,  
относится  к  оценочным  и  имеет  цель  коммуникативного  сотрудничества. 
Похвала − это  высказанная положительная оценка кому-либо или чему-либо. 
Похвала  и  комплимент  поддерживают  дружественные  отношения  между 
людьми, создают настроение, добавляют радость в нашу жизнь. 
Итак,  описание  аксиологической  структуры  речевых  актов  похвалы 
требует  обращения  к  междисциплинарной  проблеме  взаимодействия 
человека и мира в ценностном аспекте. Суждения о ценностях выполняют в 
таком  случае  функцию  ориентиров,  помогающих  решить  проблему  выбора, 
актуальную  для  каждого  из  нас.  Ведь  общество  управляет  развитием  своих 
членов,  формирует  тип  личности,  соответствующий  его  мировоззрению  и 
идеалам. 
Каталог: docs -> vestnik -> seriya molod u4enni
vestnik -> Вестник Казнпу им. Абая, серия «Художественное образование», №1(42), 2015 г
vestnik -> Хабаршы вестник «Жаратылыстану-география ғылымдары»
seriya molod u4enni -> Вестник Казнпу имени Абая, серия «Молодой ученый. Поиски. Проблемы. Исследования», №1(5), 2015 г
vestnik -> Абай атындағы Қазақ
seriya molod u4enni -> Абай атындағы ҚазҰпу-нің Хабаршысы, «Жас ғалым. Ізденістер. Мәселелер. Зерттеулер» сериясы, №2(6), 2015 ж
seriya molod u4enni -> Абай атындағы ҚазҦпу-нің Хабаршысы, «Жас ғалым. Ізденістер. Мәселелер. Зерттеулер» сериясы, №1(7), 2016 ж
seriya molod u4enni -> Вестник казнпу им. Абая, серия «Молодой ученый. Поиски. Проблемы», №2(8), 2016 г

жүктеу 5.01 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет