Республикасындағы балалардың жағдайы туралы



жүктеу 0.96 Mb.

бет1/9
Дата11.09.2017
өлшемі0.96 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қазақстан 

Республикасындағы 

балалардың жағдайы туралы 

баяндама 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 


 

 

 





 

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі 

Балалардың құқықтарын қорғау комитеті 

 

 



Астана, 2013 жыл 

 

 

Мазмұны 

1.

 

  Кіріспе  



 

2.



 

  Қазақстан  Республикасы  балаларының  негізгі  демографиялық 

сипаттамалары  

 



3.

 

  Балалардың 



құқықтарын  заңнамалық  қорғау  саласындағы 

мемлекет саясаты  

 



4.



 

  Балаларға  білім  беру  және  оларды  тәрбиелеу  саласындағы 

мемлекет саясаты  

 

10 



5.

 

  Балалардың денсаулығын қорғау саласындағы мемлекет саясаты 



 

31 


6.

 

  Балалы  отбасыларды  әлеуметтік  қолдау  саласындағы  мемлекет 



саясаты 

 

46 



7.

 

  Жетім  балаларға  және  ата-анасының  қамқорлығынсыз  қалған 



балаларға қатысты мемлекет саясаты  

 

51 



8.

 

 



Кәмелетке 

толмағандардың 

құқық 

бұзушылықтарының, 



қадағалаусыз 

және 


панасыз 

қалуының, 

балалар 

мен 


жасөспірімдердің  суицидтік  мінез-құлқының,  оларға  қатігездік 

көрсетудің,  зорлық-зомбылықтың,  балалар  еңбегін  пайдаланудың 

профилактикасы саласындағы мемлекет саясаты 

 

58 



9.

 

 



Отбасы және отбасылық тәрбие құндылығын насихаттау, адамның 

адамгершілік-рухани дамуын ақпараттық сүйемелдеу саласындағы 

мемлекет саясаты 

 

72 



10.

 

 



Балалар құқықтарын қорғау мәселелеріндегі мемлекет саясаты  

74 


11.

 

 



Халықаралық,  үкіметтік  емес  қоғамдық  ұйымдармен  әлеуметтік 

77 


 

 

 



әріптестік саласындағы мемлекет саясаты  

12.

 

 



Қорытындылар мен тұжырымдар 

81 


 

Кіріспе 

 

Балаларға  қамқорлық  – еліміздің мемлекеттік саясатының ажырамас бөлігі 

болып табылады. 

«Қазақстан-2050»  стратегиясы.  Қалыптасқан  мемлекеттің  жаңа  саяси 

бағыты»  атты  Жолдауында  еліміздің  Президенті  әлеуметтік  саясаттың  жаңа 

қағидаттарын  айқындап,  балалықты  қорғауды  елдің  дамуының  таяу  жылдарға 

арналған  маңызды  басымдықтарының  бірі  ретінде  белгілеп  берді  және 

мемлекеттік  органдардың  оны  іске  асыру  жөніндегі  қызметінің  негізгі 

басымдықтарын айқындады. 

Мемлекеттік әлеуметтік саясат Қазақстан Республикасы Конституциясының 

нормаларына  және  халықаралық  міндеттемелерге  сәйкес  физикалық,  зияткерлік, 

рухани,  адамгершілік  және  әлеуметтік  тұрғыдан  баланың  толыққанды  дамуын 

қамтамасыз етуге бағытталған. 

Министрліктер  мен  ведомстволар  балалардың  өмір  сүру  сапасының 

әлеуметтік  және  құқықтық  кепілдіктерін  қамтамасыз  ету  саласындағы 

мемлекеттік саясатты іске асыру жөнінде шаралар қабылдауда. 

Қазақстан  Республикасы  Білім  және  ғылым  министрлігі  Қазақстан 

Республикасындағы  балалардың  жағдайы  туралы  кезекті  баяндаманы  ұсынып 

отыр. 

Баяндама  «Қазақстан  Республикасындағы  баланың  құқықтары  туралы» 



Қазақстан  Республикасы  Заңының  46-бабына  және  Қазақстан  Республикасы 

Президентінің  Әкімшілігі  Басшысының  2012  жылғы  29  желтоқсандағы  №  01-

38.152 бұйрығына сәйкес дайындалған. 

Баяндаманың  мақсаты  Мемлекет  басшысын  Қазақстандағы  бала 

құқықтарының жағдайы туралы хабардар ету болып табылады. 

Онда  балалардың  жағдайы  туралы  2013  жылғы  ақпарат,  сондай-ақ  оны 

жақсартуға бағытталған шаралар туралы ақпарат келтірілген. 

Баяндамада  Қазақстан  Республикасының  мемлекеттік  органдары  мен 

үкіметтік  емес  ұйымдары  ұсынған  балалардың  жағдайы  және  оның  өзгеру 

үрдістері  туралы ресми деректер негізге алынған. 

Баяндамада  балаларды  оқыту,  тәрбиелеу  және  дамыту,  балалар  мен 

жасөспірімдердің  денсаулық  жағдайы,  тамақтануы,  балалы  отбасыларды 

әлеуметтік қолдау мәселелері көрсетілген. 

Жекелеген  тараулар  өмірде  қиын  жағдайға  тап  болған  балалардың  (жетім 

балалардың,  қадағалаусыз  және  қараусыз  қалған  балалардың,  мүгедек 


 

 

 



балалардың, 

мигранттардың, 

аз  ұлттардың  балаларының  және  т.б.) 

жағдайына,  сондай-ақ  оларды  қорғау  және  әлеуметтік  қолдау  жөніндегі 

шараларды дамытуға арналған. 

Баяндаманың  қорытындысында  негізгі  тұжырымдар  мен  балалардың 

құқықтарын, оларды қорғауды және дамытуды қамтамасыз ету жөніндегі қажетті 

іс-шараларды әзірлеу үшін ұсынымдар жасалған. 

 

Қазақстан Республикасы балаларының негізгі демографиялық 

сипаттамалары  

 

Қазақстан  Республикасында  демографиялық  саясат  бала  тууды  өсіруге, 

салауатты  өмір  салтын  қалыптастыруға,  өлім-жітімді  азайтуға  және  соның 

нәтижесінде  адамның  өмір  сүру  сапасын  арттыруға  және  өмір  сүру  ұзақтығын 

ұлғайтуға бағытталған. 

Әлеуметтік  және  демографиялық  саясат  шараларын  дәйекті  іске  асыру 

нәтижесінде демографиялық процестердің оң серпіні одан әрі дами түсті. 

Бұл  саясатты  іске  асырудың  негізгі  көрсеткіші  республиканың  халық 

санының ұлғаюы болып табылады. 

Қазақстан  Республикасы  Статистика  агенттігінің  деректері  бойынша  2013 



жылғы  1  қаңтарға  халық  саны  16 909 776  адамды  құрады.  2012  жылмен 

салыстырғанда  халық  санының  236 699  адамға  өскен  (2012  жылғы  1  қаңтарға 

халық саны - 16 673 077 адам). 

Оның ішінде әйелдердің саны – 8 750 895, ерлердің саны –8 158 881



  

 

 

Балалардың жалпы саны ұдайы ұлғайып келеді. 



0  –  18  жас  аралығындағы  балалардың  саны  –  5  029 936,  2012  жылы  – 

4 934 542.  

Бала туу көрсеткіші біртіндеп ұлғаю үрдісінде қалып отыр.

 

Республикадағы 



 

 

 



бір  жасқа  толмаған  балалардың  саны  – 



376 574.

 

Қазақстан  Республикасы  тұрғындарының  құрылымындағы  0  –  18  жас 



аралығындағы балалардың үлесі 30%-ды құрайды. 

 

 



 

 

Қазақстан Республикасындағы 0 ден 18 жасқа дейінгі балалар саны

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

жылдың басына, адам 

Жасы  

Әйелдер мен ерлер  

Ерлер  

Әйелдер   

 

2012 

2013 

2012 

2013 

2012 

2013 

Барлығы  

 

16 673 077 

16 909 776  8 041 345  8 158 881 

8 631 732 

8 750 895 

           оның ішінде 



 

Ұлдар 

Қыздар  

0-17 

4 934 542 

5 029 936  2 530 196  2 579 515 

2 404 346 

2 450 421 

368 046 


376 574 

189 287 


193 014 

178 759 


183 560 

362 114 


367 137 

185 981 


188 831 

176 133 


178 306 

350 189 


361 856 

180 482 


185 815 

169 707 


176 041 

346 869 


350 046 

177 811 


180 388 

169 058 


169 658 

306 263 


346 695 

157 361 


177 708 

148 902 


168 987 

289 500 


306 129 

148 924 


157 307 

140 576 


148 822 

270 327 


289 349 

138 817 


148 883 

131 510 


140 466 

267 073 


270 150 

137 790 


138 714 

129 283 


131 436 

245 609 


266 942 

125 869 


137 734 

119 740 


129 208 

233 289 


245 452 

119 092 


125 778 

114 197 


119 674 

10 

222 140 


233 144 

113 878 


119 013 

108 262 


114 131 

11 

224 524 


222 038 

114 608 


113 819 

109 916 


108 219 

12 

218 289 


224 387 

111 974 


114 540 

106 315 


109 847 

13 

224 441 


218 158 

114 917 


111 889 

109 524 


106 269 

14 

225 715 


224 323 

115 035 


114 851 

110 680 


109 472 

15 

243 384 


225 631 

124 277 


114 998 

119 107 


110 633 

16 

258 736 


243 249 

132 096 


124 188 

126 640 


119 061 

17 

278 034 


258 676 

141 997 


132 045 

136 037 


126 631 

 

 

 

 



Жас-жыныс



 

құрылымынан  0-17  жас аралығындағы ұлдардың қыздардан                

129 мыңға артық екенін көреміз. 

 

 



Қала халқы

  

 

Жасы 

 

Әйелдер мен ерлер  

Ерлер 

Әйелдер 

2012 

2013 

2012 

2013 

2012 

2013 

Барлығы 

9 127 105 

9 277 529 

4 273 804 

4 345 863 

4 853 301 

4 931 666 

оның 

ішінде 

Ұлдар мен қыздар 

Ұлдар  

Қыздар  

0-17 

2 415 789 

2 489 955 

1 240 392  1 278 479 

1 175 397 

1 211 476 

194 751 


203 765 

100 215 


104 393 

94 536 


99 372 

189 794 


194 529 

97 551 


100 147 

92 243 


94 382 

185 902 


189 840 

96 074 


97 545 

89 828 


92 295 

171 569 


186 053 

88 221 


96 093 

83 348 


89 960 

151 476 


171 767 

78 093 


88 327 

73 383 


83 440 

141 256 


151 702 

72 701 


78 225 

68 555 


73 477 

132 178 


141 538 

67 888 


72 839 

64 290 


68 699 

128 830 


132 430 

66 325 


68 013 

62 505 


64 417 

117 862 


128 945 

60 525 


66 385 

57 337 


62 560 

110 444 


117 975 

56 654 


60 579 

53 790 


57 396 

10 

103 231 


110 671 

53 357 


56 791 

49 874 


53 880 

11 

105 917 


103 377 

54 148 


53 421 

51 769 


49 956 

12 

102 952 


106 019 

53 060 


54 180 

49 892 


51 839 

13 

105 048 


103 034 

53 853 


53 088 

51 195 


49 946 

14 

104 970 


105 207 

53 400 


53 903 

51 570 


51 304 

15 

114 024 


105 226 

58 331 


53 539 

55 693 


51 687 

16 

122 276 


114 475 

62 183 


58 511 

60 093 


55 964 

17 

133 309 


123 402 

67 813 


62 500 

65 496 


60 902 

 

 

Ауыл  халқы 

 

Жасы 

 

Әйелдер мен ерлер  

Ерлер  

Әйелдер   

2012

 

2013

 

2012

 

2013

 

2012

 

2013

 

Барлығы 

7 545 972 

7 632 247 

3 767 541 

3 813 018 

3 778 431 

3 819 229 

оның ішінде 

 

Ұлдар 

Қыздар 

0-17 


2 518 753 

2 539 981 

1 289 804 

1 301 036 

1 228 949 

1 238 945 

173 295 


172 809 

89 072 


88 621 

84 223 


84 188 

172 320 



172 608 

88 430 


88 684 

83 890 


83 924 

164 287 



172 016 

84 408 


88 270 

79 879 


83 746 

175 300 



163 993 

89 590 


84 295 

85 710 


79 698 

 

 

 



154 787 



174 928 

79 268 


89 381 

75 519 


85 547 

148 244 



154 427 

76 223 


79 082 

72 021 


75 345 

138 149 



147 811 

70 929 


76 044 

67 220 


71 767 

138 243 



137 720 

71 465 


70 701 

66 778 


67 019 

127 747 



137 997 

65 344 


71 349 

62 403 


66 648 

122 845 



127 477 

62 438 


65 199 

60 407 


62 278 

10 


118 909 

122 473 


60 521 

62 222 


58 388 

60 251 


11 

118 607 


118 661 

60 460 


60 398 

58 147 


58 263 

12 


115 337 

118 368 


58 914 

60 360 


56 423 

58 008 


13 

119 393 


115 124 

61 064 


58 801 

58 329 


56 323 

14 


120 745 

119 116 


61 635 

60 948 


59 110 

58 168 


15 

129 360 


120 405 

65 946 


61 459 

63 414 


58 946 

16 


136 460 

128 774 


69 913 

65 677 


66 547 

63 097 


17 

144 725 


135 274 

74 184 


69 545 

70 541 


65 729 

 

2013  жылғы  1  қаңтардағы  жағдай  бойынша  тұрғындардың  ең  көп  саны 

Оңтүстік  Қазақстан  облысында  (2,7  млн.  адам),  Алматы  облысында  (1,9  млн. 

адам) және Алматы қаласында (1,5 млн. адам

). 

Қазақстан  Республикасында  халықтың  басым  бөлігі  қалалық  мекендерде 



55%  (9,3  млн.  адам),    45%  (7,6  млн.  адам)  ауылдық  мекенде  тұрады. 

Ауылдардағы  отбасылардың  көп  балалы  болуы    есебінен  ауылдық  елді 

мекендерде бала саны 50 мыңнан көп болады. 

 

 



Балалардың  құқықтарын  заңнамалық  қорғау  саласындағы  мемлекет 

саясаты  

 

Республикада  балалардың  құқықтарын  қорғау  саласында  құқықтық  база 

жасалған. 

 Балаларға  қатысты  мемлекеттік  саясатқа  қойылатын  негізгі  талаптары  бар 

БҰҰ  аса  маңызды  халықаралық  құқықтық  құжаттары  балалар  туралы 

қазақстандық заңнамаға негіз болды. 

Балалардың  өмір  сүруге,  ар-ожданы  мен  қадір-қасиетін  қорғауға,  жеке 

басына  қол  сұқпауға,  тұрғын  үйге,  білім  алуға,  әлеуметтік  қамтамасыз  етілуге 

және  әлеуметтік  қызмет  көрсетуге,  денсаулықты  сақтауға  және  медициналық 

көмекке,  мәдени  құндылықтарға  қол  жеткізуге  және  басқа  неғұрлым  маңызды 

құқықтары Қазақстан Республикасында заңнамалық тұрғыда қамтамасыз етілген. 

«Неке  (ерлі-зайыптылық)  және  отбасы  туралы»  кодекс,  «Білім  туралы», 

«Баланың  құқықтары  туралы»,  «Мемлекеттік  жастар  саясаты  туралы»,  «Балалы 

отбасыларға  берілетін  мемлекеттік  жәрдемақылар  туралыөзгерістер  мен 

толықтыруларымен», 

«Кәмелетке 

толмағандар 

арасындағы 

құқық 

бұзушылықтардың профилактикасы  мен  балалардың  қадағалаусыз  және  панасыз 



қалуының  алдын  алу  туралы»,  «Отбасы  үлгiсіндегі  балалар  ауылы  және 

жасөспiрiмдер  үйлерi  туралы»  заңдар  және  басқалары  қабылданды,  олар 

балалардың құқықтары мен мүдделерін қорғайды. 


 

 

 



Республикада  заңнамалық  база  жүйелі  түрде  ұдайы  жаңартылып, 

жетілдіріліп тұрады. 

2013  жылы  жетім  балалардың  құқықтарын  қорғау  мәселелерінің  жаңа 

тәсілдерін  көздейтін  және  балалардың  жағдайын  жақсартуға  әрі  олардың 

құқықтарын  қорғауға  бағытталған  мынадай  нормативтік  құқықтық  актілер 

қабылданды. 

 

 

Қазақстан Республикасының Заңдары

«Қазақстан  Республикасының  кейбір  заңнамалық  актілеріне  салық  салу 

мәселелері  бойынша  өзгерістер  мен  толықтырулар  енгізу  туралы»  (2012  ж.                   

26 желтоқсан № 61-V); 

«Мемлекеттік білім беру жинақтау жүйесі туралы» (2013 жылғы 14 қаңтар  

№ 67-V); 

«Қазақстан  Республикасының  кейбір  заңнамалық  актілеріне  мемлекеттік 

білім  беру  жинақтау  жүйесі  мәселелері  бойынша  өзгерістер  мен  толықтырулар 

енгізу туралы» (2013 жылғы 14 қаңтар № 68-V); 

«Қазақстан  Республикасының  кейбір  заңнамалық  актілеріне  әлеуметтік 

қамтамасыз ету мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 

(2013 жылғы 4 ақпан № 75-V); 

«Мемлекеттік  көрсетілетін  қызметтер  туралы»  (2013  жылғы  15  сәуір           

№ 88-V); 

«Қазақстан  Республикасының  кейбір  заңнамалық  актілеріне  мемлекеттік 

көрсетілетін қызметтер мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу 

туралы» (2013 жылғы 15 сәуір № 89-V); 

«Қазақстан  Республикасының  кейбiр  заңнамалық  актiлерiне  азаптаудың 

және басқа да қатыгез, адамгершiлiкке жатпайтын немесе ар-намысты қорлайтын 

iс-әрекеттер  мен  жазалау  түрлерiнің  алдын  алуға  бағытталған  ұлттық  алдын  алу 

тетiгiн  жасау  мәселелерi  бойынша  өзгерiстер  мен  толықтырулар  енгiзу  туралы» 

(2013 жылғы 2 шілде № 111-V); 

«Қазақстан  Республикасының  кейбір  заңнамалық  актілеріне  мемлекет 

кепілдік  берген  заң  көмегін  ұсыну  жүйесін  жетілдіру  мәселелері  бойынша  

өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» (2013 жылғы 3 шілде № 123-V); 

 «Қазақстан  Республикасының  кейбiр  заңнамалық  актiлерiне  жетім 

балалардың,  ата-анасының  қамқорлығынсыз  қалған  балалардың  тұрғын  үйге 

құқықтарын  қамтамасыз  ету  мәселелерi  бойынша  өзгерiстер  мен  толықтырулар 

енгiзу туралы» (2013 жылғы 4 шілде № 126-V); 

«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне адам саудасына 

қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 

(2013 жылғы 4 шілде № 127-V); 

«Қазақстан  Республикасының  кейбір  заңнамалық  актілеріне  мемлекеттік-

жекешелік әріптестіктің жаңа түрлерін енгізу және олардың қолданылу салаларын 



 

 

 



кеңейту  мәселелері  бойынша  өзгерістер  мен толықтырулар енгізу туралы» (2013 

жылғы 4 шілде № 131-V). 

 

 

 

ҚР Үкіметінің қаулылары: 

«Қарсы  профилактикалық  егу  жүргізілетін  аурулардың  тізбесін,  оларды 

жүргізу  ережесін  және  халықтың  жоспарлы  егілуге  жатқызылатын  топтарын 

бекіту 


туралы» 

Қазақстан 

Республикасы 

Үкіметінің 

2009 

жылғы                                        



30  желтоқсандағы  №  2295  қаулысына  өзгерістер  және  толықтырулар  енгізу 

туралы»  (2013 жылғы 12 ақпан № 119);   

«Білім  беру  қызметін  лицензиялаудың  кейбір  мәселелері  туралы»                  

(2013 жылғы 28 ақпан № 195);  

«Қазақстан  Республикасы  Үкіметінің  «Қазақстан  Республикасының 

азаматтары  болып  табылатын  балаларды  асырап  алуға  беру  қағидаларын  бекіту 

туралы»  2012  жылғы  30  наурыздағы  №  380  және  «Бала  асырап  алуға  тілек 

білдірген  адамдарды  есепке  алу  қағидаларын  бекіту  туралы»  2012  жылғы                     

30 наурыздағы № 386 қаулыларына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 

(2013 жылғы 7 маусым № 584); 

   «Қазақстан  Республикасы  Білім  және  ғылым  министрлігінiң  мәселелерi 

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 28 қазандағы № 1111 қаулысына 

өзгеріс пен толықтырулар енгізу туралы» (2013 жылғы 16 қыркүйек № 958); 

 «Қазақстан  Республикасы  Үкіметінің  «Мемлекеттік  тұрғын  үй  қорынан 

тұрғын үй  немесе жеке  тұрғын үй  қорынан жергілікті  атқарушы  орган жалдаған 

тұрғын  үй  беру  және  пайдалану  қағидаларын  бекіту  туралы»  2011  жылғы                          

1  желтоқсандағы  №  1420  және  «Мемлекеттік  тұрғын  үй  қорынан  тұрғын  үйге 

немесе жеке тұрғын үй қорынан жергілікті атқарушы орган жалдаған тұрғын үйге 

мұқтаж Қазақстан Республикасының азаматтарын есепке қою қағидаларын бекіту 

туралы»  2012  жылғы  26  маусымдағы  №  856  қаулыларына  өзгерістер  мен 

толықтырулар енгізу туралы»; 

«Жетім  балалардың,  ата-анасының  қамқорлығынсыз  қалған  балалардың 

тұрғын  үйін  жалдауға  (қосымша  жалдауға)  берудің  үлгішартын  бекіту  туралы» 

(2013 жылғы 8 қараша №1172). 

 

ҚР БҒМ-нің 60-тан астам бұйрығы қабылданды, оның ішінде: 

«Отбасылық үлгідегі балалар ауылы мен жасөспірімдер үйлерінің қызметін 

реттейтін  нормативтік-құқықтық  кесімдерді  бекіту  туралы»  Қазақстан 

Республикасының Білім және ғылым министрінің 2001 жылғы 18 шілдедегі № 583 

бұйрығына  өзгеріс  енгізу  туралы»  2013  жылғы  31  қаңтардағы  №  20  (04.02.2013 

жылы ҚР Әділетминінде тіркелген № 8320); 

«Жетім  балалар  мен  ата-анасының  қамқорлығынсыз  қалған  балаларға 

арналған білім беру ұйымдарының түрлері қызметінің үлгілік қағидаларын бекіту 



 

 

 



10 

туралы» 2013 жылғы 18 маусымдағы №  229 

(02.07.2013 

жылы 


ҚР 

Әділетминінде тіркелген № 8544); 

«Оқыту  мен  тәрбиелеуге  қолайлы  жағдай  жасау  және  педагогтер  мен 

оқушылар,  сонымен  қатар  оқушылар  арасында  шиеленіс  жағдайды  болдырмау 

үшін  білім  беру  ұйымдары  басшылары  мен  педагог  қызметкерлерінің 

жауапкершілігін арттыру туралы» 2013 жылғы 28 маусымдағы № 24.7; 

«Баланың  құқықтарын  қорғау  саласындағы  тәуекел  дәрежесін  бағалау 

өлшемдерін  бекіту  туралы»  2013  жылғы  17  қазандағы  №  421  (2013  жылғы    18 

қарашада ҚР Әділетминінде тіркелген № 8908). 



  1   2   3   4   5   6   7   8   9


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал