Республикасы білім және ғылым министрлігі



жүктеу 0.97 Mb.
Pdf просмотр
бет6/8
Дата27.02.2017
өлшемі0.97 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Псгічі і 

үш  оолім  -   ісш с.  .іэлслдсме  жэне  корытынды  бо.іінін 

корінетін  оіи а.ікы іа  негізгі  начарды  аударган  жон.  Течис  тусінікіі  бір 

сөшісммсн  Дс  айқын  к^ры.іа  бсреді,  дэлелдеме  (аріумеіпация) 



оіршшіОен.  скшшЮсн.  ушіншіосн.  сол  сияқты



сонОаіі-ақ.  синымсн 



оіргс 

жэнс  баска  да  кысіырма  сочдсрмен  бастаіуы  

мумкін.

ииталқы ны ц  корыгындысы  ксіідс  кыска  да  нуска  бір  сойлемнен  гура 



осреді. 

.  ...  .  :__



Ойталқының  композициялық  үйымластырылум  (бүкіл  мәтін 

сияқты) мэтіннің  қандай  стильге жататына  катысты.

Мәселен, 

гылыми  мәтіннің

  (кез-келген  жанрла)  композициясы 

стандартты,  онда  үш  тармақтық-такырыптык  (кейде  такырыпшанын 

да),  кіріспенің,  такырыптың  дамуының  және  корытындынын  болуы 

міндетті.  Жанрды такырыптык кешенде белгілеу өте сирек.

Ресми-іскерлік 

мәтін

 

композиниялык 



тұргыда 

клишелі 


мәтіндерге,  ягни  белгілі  бір  катаң  композициялык  кұрылымды 

мэтіндерге  жатады.  Ресми-іскерлік  мәтіннің  такырыбының  мәні 

жогары,  оган  түтас  мэтіннің  проспективалы  белгісі 

(өтініш, 

аныктама,  акт,  түсініктеме  хат,  бүйрык,  заң,  т.б.)  болып  табылатын 

мэтіннің  жанрлық  белгісі  енуі  маңыздырак.  Мәтіннін  жанрлык 

белгісінде  адресатқа  прагматикалык  багдар  көрсетілген.  Маман 

заңгерлер  оны  зерделеп,  тіпті  талкыга  салады.  Алайда  ресми-іскерлік 

мэтінде корытынды эрдайым бола бермейді.

Пубтщистикапыц  мәтін

  такырыптан,  такырып  басталуынан, 

дамуынан  жэне  аяқталуынан  тұрады.  Такырып  пен  аякталуы 

антистандартты,  багалау  және  прагматикалык  функцияны  аткарады, 

такырып-информатикалык,  ал  корытынды  логикалык  функцияга  ие. 

Публицистикалык  мэтіннің  басталуы  такырыптык  мазмүнмен  ұксас-

автордың мақсатын оілдіріп, окырманның  назарын аударады.

Ауызекі  сөйлеу 

мәтітніц

 

шекарапары 



берілген 

накты 


жагдаймен  гана,  этикетгік  шеңбермен  аныкталып,  айтушының  «мен» 

желісімен байланысты.



Көркем  мәтінде

  композициялык  блоктар  өте  айкын  бөлінген: 

тақырыптар,  мэтінді  мүшелеудің  графикалык  тәсілдері.  Көркем 

мэтіннің  такырыбы  -   мазмұнына  ақпарат  енген,  шыгарманың  бүкіл 

құрылысын анықтайтын  проспективалы бірлік.

Көркем  мэтіннің  композициялык  шегі  -   басталуы  (экспозиция) 

мен  соңында (финал) стандартсыздық басым,  алайда  мұнда  белгілі  бір 

стереотиптер (жанрлык және жалпыстильдік) жинакталган.

Жалпы  композициялык  блоктардың  сипаты  мен  ара  катынасы 

эстетикалык 

міндет 

пен 


автордың 

психологиялык 

максатына 

багы нд ыры л ган.

Ойталкы  формасында  кейіпкердің  немесе  автордың  ішкі 

дүниесінің  толганыстарын,  ой  арпалысы,  болмыска  көз  карасы  т.с.с. 

ойлау  үдерісіне  негізделген  көріністер  орын  алады.  Бұл  күрделі 

фразалық  тұтастыққа  көбінесе  риторикалык  сойлемдер,  инверсия, 

синтаксистік  параллель  түзілімдер,  сөйлемнің  үзілмелілігі  сиякты 

тілдік құрылымдар жатады.

Мысалы

63


Ыстық қой,  иііркін,  туган жер!  Туган жерге жепікенше,  ңайтіп 

дэті  шыдайды?  Кілі  сагынбас  өз  қагын?  Кім  сүймесін  өз  жерін? 

Сріиесе сүйліес зердесіз,  шерсіз жүрек,  т ііеуі бө.іек жетесіз 

(Ж.  А ішаутов).

Ойлауды  құрайтын  маңызды  бөлшектерге 

уақы т  пен  кеңістік 

және 


себеп- салдар 

жатады.  Мысалы:  Ак тиін  мен  қасқыр



Бір күші ақ тиін  бұтақтан уйықтап жатқан қасқырдың үстіне 

қүяайды.  Қасқыр қаргып турып оны жегісі келеді.  Ақ тиін жалынып:



Мені жеме,  ж ібер?- дейді.



Жарайды,  жіберейін,  бірақ сен маган  айт:  неліктен  сендер әр

уақытта шат болып жүресіңдер?

Сондаақтиін:

 

^  



^   ^



Мені жіберіңіз,  сонан соң айтайын

,- 

дейді.

Қасқыр ақ тиінді босатады. Ақ тиін агаш басына шыгып алып:

Сен 

қасқыр, 

залымсың, 

залымдық 

ішіңді 

жандырады.Сондықтан  әрқашан  қапалы  жүресің.  Біз  ешкімге 

жауыздық  жасамаймыз,  сол  үшін  де  эр  уақытта  шат  болып 

жүреміз,

  - 


депті (Елу ертегі).

Сонымен,  мәтіннің  композициялық  сөйлеу  формалары  туралы 

лингвист 

галымдардың 

ұстанымдарын 

қорытындылай 

келе: 

«Суреттеу-  бейнелеудің кеңістіктегі дамуы болса,  эңгімелеу- мезгілдік 



дамуы, ал,  ойтапқы- логикалық дамуы...  Ш ыгарманың  композициялык 

құрлымы  осы  айтылган  сөйлеу  формаларының  түрліше  байланысып 

қиысқан өрмегінен тұрады  [ 17,  10 б.].

4.6 Диалогты бөлшектеу

Диалогтік  мэтіннің  бірліктері  (монологтік  мәтіннен  —  бір 

автордың сөйлемдерінің желілік тізбесінен) сөйлеу  актісіне  қатысушы 

екі  немесе  бірнеше  адамның  айтылымының  кезектесуімен  құрылатын 

сөйлемдердің  баламалық  тізбегін  көрсетеді;  эр  қатысушы  сөйлеу 

актісі  үдерісінде  не  айтушы,  не  тыңдаушы  ролінде  болады. 

Психолингвистикалық  көзқарас  тұрғысынан  диалогтың  негізінде  екі 

жақты  қатынас:  түрлі  варианттагы  ынталандыру  —  реакция  (бір 

айтушының  ынталандыруына  сұхбаттасушыньщ  реакциясы,  оның 

әңгімені  жалгастыру  реакциясы,  айтушьшың  өзіне  багытталган 

адресаттың ынталандыруы  және т.б.  болуы  мүмкін).  Коммуникативтік 

көзқарас  тұргысынан  айтушының  —  ынталандыруы  (көбіне  сұрақ, 

дегенмен 

іс-қимылға 

ынталандыру 

жэне 

ақпаратты 



хабарлау) 

айтылым 


тақы ры бы , 

ал  адресаттың -  реакциясы  -  

рема 

болады,  бұл 



сұрақ-жауап  диалогтік  бірліктерде 

тақы ры п-рем алы қ 

қатынас

64


тудыра  отырып,  бүкіл  коммуникацияны  өзектендіреді.  Барлык  жалпы 

сұракка әмбебап  жауап -  макұлдау  мен  бас тарту  болып табылады.

Жайылма 

диалогта  коммуникативтік  прогрессия 

да  өзінше 

дамиды.  «Таза  диалог»  құрайтын  ынталандыру  мен  реакциялардын 

баламалы  тізбесінде 

әрбір 


жана  буын  (ынталандыру-реакция) 

коммуникативтік прогрессияның жаңа кадамына материал береді.

Диалогтік  мэтін  коммуникативтік-прагматикалык талдау  кезінде

байқалатын  көп өлшемді  магыналық мазмұнга ие.

Диалогтік  мэтіннің  магыналық  көлемі  реплика  (қакпайсөз) 

тудыратын  айтылымдардың  пропозициялық  мазмұнының  негізінде 

құралып, 

имплицитивтік 

кұрамалар-пресуппозиция 

мен 


импликацияның 

көмегімен 

өседі. 

Алайда 


негізгі 

мазмұнын 

интенциялық  мәндер,  модальды  және  эмоциялық  магыналар  кұрап, 

осының 


бэрі 

статустык, 

рольдік 

катынастардың 

әлеуметтік 

магыналары  мен  коммуниканттардың  психологиялык  жагдайларына 

тіреледі.

Диалог  бірліктерінің  құрылымында  монологтык  сөздің  к\рделі 

фразалық 

тұтастықтарының 

кұрылымдык 

безендірілуімен

салыстырганда елеулі  айырмашылықтары бар.

Диалогтың  өзіне  тэн  құрылымдық  кыры  -   репликаньтң 

ыкшамдылыгы.  Ауызекі  сөзде  диалог  бірліктерінің  интонациялык 

бірлігі  айкын  көрінеді.

Диалог  -   үдемелі  дамитын  сөйлеу  оқигасы;  сөйлеу  әрекетінін

үдерісі  жэне жемісі ретінде  кұрылып, оган  мыналар кіреді:

- айтушының элем жэне карым-катынас жагдайы туралы білімі;

- адресатта да сондай білімнің,  пікірдің т.с.с.  болуын  ескеру;

-  өзімен  арақатынаста  адресаттың  әлеуметтік  ролі 

мен 


мэртебесіне багдар ұстау.

Диалог 


бірлігін 

құрайтын 

репликалардан 

тұратын 


микродиалогтар  мен  эңгіме,  дау,  ұрсысу,  сұхбаттасу  және  т.б. 

жанрдагы  макродиалогтар өзара ажыратылады.

5 Мэтіннің  интеграциясы  мен  аякталуы

5.1  Мәтін  интеграциясы туралы ұғым

Интеграция  (лат.  іп1е§гаІіо-орнын  толтыру,  тұтас)  -   жекелеген 

дифференцияланган 

бөлшектердің 

тұтаска 


байланыс 

жагдайын 

білдіретін  жүйелер  теориясынын  ұгымы,  сол  сиякты  сондай  жагдайга 

экелетін үдеріс.

65


Мәтін 

линвистикасында 

интеграция 

-  


мәтіннің 

барлык


компоненттерінің (бөлшектерінің) бір тұтастықка бірігуі.

Интеграция  мен  аяқталу  категориясын  галымдардың  бәрі  бірдей

бөле  бермейді.  И. 

Р. 

Гальперин  интеграция  категориясын  да,  аякталу

категориясын  да  бөліп,  сабактастыра  сипаттайды.  3.  Я.  Тураева

интеграция  категориясы,  Т.  В.  Матвеева  аякталу  категориясы  туралы 

айтады.

Біз 


интеграцияның 

да, 


аякталудың 

да 


категориясын 

И.  В.  Арнольд,  И.  Р.  Гальперин,  Т.  В.  Матвеева,  О.  И.  Москальская, 

3. 

Я . 

Тураеваның  еңбектерінде  берілген  зерттеулерді  ескере  отырып, 

қарастырамыз,  себебі  мәтінді  интефациялаудың 

әр  кезеңі  ерекше 

қызықты,  сондықтан,  біздің  ойымызша,  мәтінге,  әсіресе  көркем

мэтінге  одан  эрі  талдауды  барынша  кәсіби  жүргізу  үшін  тиянақты 

сипатталуы тиіс.

Мэтінге қатысты  интефация -  эрі  үдеріс,  эрі  нэтиже.  Жекелеген 

к\ рделі  фразалық  тұтастық  магыналарын,  жекелеген  тараулардың 

мазмұнын  жэне  өзгелерін  бір  тұтастыққа  біріктіре  келіп,  интефация 

бұл 

бөлімдердің 



қатысты 

автосемантиясын 

бейтараптандырып, 

оларды  шыгармада жинақталган ортақ ақпаратқа багындырады.

Интеграция  мэтін  жүйесінің  өзінде  беріліп,  онда даму  барысына 

қарай  туындайды.  Мәтіннің  бөлінбес  категориясы  болгандықтан,  ол 

мазмұндык-фактуальды, 

ең 


бастысы 

мазмұндық-концептуалды 

ақпаратты  сабақтастыра пайымдауды қамтамасыз етеді.

И нтеф ация  үдерісінде ең бастысы-мэтін  бөліктерінің орталыққа

ұмтылушылығы.  «Ортадық»  мазмұндық-концептуалды 

ақпарат.


Интеграция  үдерісінің  өзі  мазмұндық-концептуалды  ақпарат  үшін

елеулі  мэтін бөлімдерін  іріктеуді керек етеді.

И нтефацияның 

күші 


оларды 

кейде 


өздерінде 

айтылган 

этикалық  принциптері  немесе  көркем-эстетикалық  функциялары 

бойынша  тең  мәнді  немесе  жақын  жагдайга  қойып,  бөлімдердің  өзара

шарттылыгын ашуда. 

1.І  - 


~  м

И.  Р.  Гальперин  когезия  мен  интеф ация  категорияларының 

араларын  шектейді.  Бұл  ұгымдар  өзара  шарттас,  бірақ 

айтылу 


формалары  мен  құралдары тұргысынан әр түрлі.  Когезия -  мэтінді  бір 

контексті  -   вариациялық  мүшелеуден  басқасына  өткенін  анықтайтын 

мэтіннің 

жекелеген 

бөлімдерінің 

арасындагы 

байланыс 

(фамматикалық,  семантикалық,  лексикалық)  формалары.  Интефация

-   мэтіннің  тұтастыгына  жету  мақсатында  оның  барлық  бөлімдері  мен 

компоненттерін  біріктіру.  И нтефацияның  когезия  кұралдарымен 

жүзеге 

асырылуы 



мүмкін, 

дегенмен 

ассоциациялық 

жэне 


пресуппозициялық  қатынастарда  да  құрылады.  Когезия  -   логикалық-

66


тілдік, 

интеграция 

-  

логикалық 



категория. 

Когеренттілікпен 

жакындасады.  Когезия  желілі  болса,  интеграция  -  тік жэне  көлемді  [1, 

124-130 б.].

Көлемі  шагындау  мәтіндерде  когезия  интеграцияны  толык 

камтамасыз  етеді.  Мұндай  мәтіндерде  бөлімдердің  байланысы  мен 

өзара шарттылыгы айқын.

Когезия  тек  шагын  үзінділер  байланысының  косалкы  кұралы 

болып,  әсіресе  авторлык  шегінісі  бар  ірі  үзінділер  мен  бөлімдерде, 

көркем мәтіндерде айрықша көріне коймайды.

Алайда 

ірі 


гылыми 

мәтіндерде 

-  

монографияларда, 



диссертацияларда, 

оқулықтарда 

ауыткулар-өткізілген

сынактамаларды 

талдау, 

баска 


зерттеушілердің 

көзкарастарын 

баяндау  және  т.б.  болуы  мүмкін.  Дегенмен  зерттеудің  негізгі 

проблемасымен  байланысты  болгандыктан,  олар  интеграция  үрдісіне 

оңай  беріледі.  Интеграция  интеграция  үдерісі  ретінде  де,  оның 

нәтижесі  ретінде  де  көрінетін  корытындылар  мен  түйіндемелерде

толыгырак өткеріледі.

Ғылыми  және  іскерлік  мәтіндерде  интеграция  үдерісі  мен  оның

нәтижесі  эдетте  алдын-ала  багдарланады.  Әдеби-көркем  мәтіндерде 

интеграциялау  тәсілінің  тіпті  автордың  өзі  үшін  де  тосын  болуы 

мүмкін. 

Әдеби 


шыгарманын 

интеграциясын 

кабылдау 

сол 


шыгарманы  бірнеше  рет  оқуды  кажет  етеді,  окыган  сайын  оган 

басқаша  көзқарас  тұргысынан  карайды.  Шыгармага  аналитикалык 

тұргыдан  келгенде,  ягни  алгашкы  тұтас  кабылдауды  ажыратканда

гана интеграция эксплицитті болуы мүмкін.

Интеграция  үдерісі  эсіресе  мазмұндық-концептуальды  акпарат 

ашылмаган,  көбіне  әзер  байқалатын  кұбылыс  байланыстары  біркатар 

бейнелерде,  ассоциацияларда,  көмескі  көріністерде  шашырап  кететін 

поэтикалық  мәтіндерде  байкалуы  өте  киын.  Мұнда  интеграция 

фонетикалык,  лексикалык,  морфологиялык,  синтаксистік,  бейнелік 

жэне  басқа  кұралдардың  көмегімен  жасалады.  Тұтас  бейнені  тілдік 

безендірудің  ерекшелігі  жекелеген  лингвистикалык  бірліктердің 

тұтастық  ретінде  мэтінге  жай  багынуында  емес,  сол  бірліктердін 

дербес  мазмұндық кұндылыкпен үіілесуінде.

3. Я. Тураеваның пікірінше,  мэтінде интеграция:

1)  түрлі  деңгейдегі  (лексикалык,  морфологиялык,  синтаксистік) 

бірліктерді 

байланыстыратын 

иерархиялык 

катынастардын

эрекетімен;

2)  өзара  әрекеттестігінде  терең  жэне  үстіңгі  кұрылымдарды 

камтитын байланыстылык категориясының эрекетімен;

67


3) 

мәтінде  басқаша  мән  алатын  тілдік  бірліктердің  өсуімен 

камтамасыз етіледі  [11, 23  б.].

5.2 


Мәтін  ннтеграцнясындагы  лексикалык,  морфологиялық 

және синтаксистік деңгейлер бірліктері

5.2.1  Л ексикалы қ децгей бірліктері

Лексикалык  деңгей  бірліктері  мәтін  интеграциясында  үлкен 

роль  аткарады.  Мэтінде  сөздің  ыктималды  көп  мэнділігінің  өткерілуі, 

жүйеде  тіркелмеген  қосымша  қосарлы  мәнділіктің  пайда  болуы  — 

жогары  рангалы  бірліктер  ретінде  тек  мэтіннің  пайда  болуымен 

туындайтын 

интеграциялық 

қатынастардың, 

мэтіннің  аукымды 

байласымының  нэтижесі.  Стилистикалық  тұргыда  бейтарап  сөздің 

поэтикалық  мәтінде,  басқа  мэтіндерде  өзіне  тэн  емес  коннотация 

алуы,  ап  бейтарап  контекске  енген  поэтикалық  сөздің  тұтас  абзацты 

асқақтатуы мүмкін.

Белгіленген  мен  белгілейтіннің  арасында  күтілетін  сэйкестіктің 

бүзылуынан  күлкілі  немесе  кекесінді  эсер  туады.  Ауызекі  сөйлеу  мен 

салтанатты-асқақты  лексиканы,  бейтарап  және  ресми-іскерлік,  өзге 

кэсіби  лексиканы,  диалектизмдер  мен  жаргонизмдерді,  қарабайыр 

сөздерді  қолданганда мұндай  эсер жиірек туады.

Күрделі  құрылымдық-семантикалық бірлік ретінде  мәтінге сөзді 

интеграциялау  сөздің  көркем  шыгармада,  түрлі  функцияларда 

қолданылуында  мүмкіндік  береді.  Сөз  мұнда  кейіпкердің  белгісі 

ретінде  көрінеді.  Мұндай  жагдайда  лексикалық  бірліктер  мәтіннің 

түрлі  шагын  жүйелерінде-кейіпкердің  сөзінде  (диалогтік  сөз),  өздік 

емес  төл  сөзде,  эңгімешінің  сөзі  тұргысында  қолданылады.  Сөзде 

негізгісімен  (бірінші  кодтық мәнмен) қатар бүкіл мэтін  жүйесінде гана 

түсінікті  болатын екінші  кодтық мэні пайда болады.

Екінші  кодтық  мән  мәтіннің  мазмұнынан  гана  емес,  оның

контекстуалды, 

жагдаяттық  жэне  энциклопедиялық  ақпаратпен

эрекеттестігінен  құралатын  магынаны  қалыптастыруга  катысады.

Автордың  немесе  кейіпкердің  сөзіне  енген  лексикалық  бірліктер

кейіпкер,  оның  әлеуметтік  жэне  мэдени  мэртебесі  туралы  қосымша

ақпарат  жеткізу  құрапы  болуы  мүмкін.  Сөзді  жогары  рангапы  бірлік

ретінде  мэтінге  интеграциялау  кезінде  оның  жүйелік  мэнінің  ауытқуы

міндетті  емес.  Керісінше,  сөздің  көп  мэнділігін  өткеру  көп  жагдайда

сөздің  негізгі  сөздік  мэні,  тілде  сөзге  ілесе  жүретін  негізгі

стилистикалық  коннотациялар  аясында  жүзеге  асырылады.  Тіл

тұрақтылық  қасиетінсіз  коммуникация  құрапы  бола  алмайтындықтан 

бұл — табиги жай.

68


Дегснмсн 

имгсграциялық 

катьшастарлың 

лссрімои


псриферия.іык  моилі  откср\,  ассоңиапиялык  жлне  коішотаіиія.тык

мәидерлі  белсеилірлеиліру  журіп,  соі  сти.тистикалык  Сюя\  алып, 

кейіпкерлерлі  сииаттауга катысалы.

5.2.2  ІМорфологиялык ленгей бірліктері

Морфологиялык  денгсйдс  иитеграниялык 

катыиастар 

әрскеті 

етістіктін шак түрінде айкын  байкалалы.

Мәтін  децгсйінде  шак 

гүріндегі 

гүліалар  интсграңия.тык 

катынаска 

түсслі. 

Олар 


коркем 

уакыт 


айтылымына, 

оцгіме 


аитущының 

кожарасын 

ка.тыитастыр\та, 

әцгімеіпініц 

уакыт 

позшшясьш  озісргуге,  автор.іык  уакытты  кейіпкерліи 



жеке 

\ акыіына 

ауыстыруга  жоис  іагы  баска.тарга  катысалы.  ІІІак  туріилегі  гу.тіалар 

композициялык  курылымды  курлелендіруле,  уакыт  позициясын 

коптеп тудырула белгілі  бір ро.п, а гкаралы.

Г.  А.  Зологованыц  пікіріише,  тутастык  рстіилс  моіішйн 

композициясынла  сол  гутастыкіың  бірліктері  (бір  сой.тсмнен.  соилай- 

ак  соилемлер  юоыиан,  абзаіігш  гуратыи  мотін  узіи.ті.іері,  блокгар 

т.с.с.),  ягни 

композитивтер  елеулі 

роль  аткаралы. 

Регисірлік 

композитивтерліи 

косылуы 


мен 

кезектесу 

тосіллері 

мен


иринциптеріне, 

сц 


алдымеи. 

етістік-баяндауыііітын 

шак 

түрі


түлгаларының ара  катысы  жаталы.  соның  аркасында  коммүиикапівгік 

максагына,  жанр  зацларына.  олеои  амалга,  айтушынын  еркіне,  оныц 

жеке стиліне жәнс  гагы баскаларга  карай  айтушынын  хабарга  кагысты 

-«бірге  өмір  суруі» 

немесс 

кашыктан 



карауы 

сиякты 


турлі 

позицияларын  коруге болады  [2, 442  б.].

Регистрлерлі  біріктіру  амалдары  гек  коркем  мәтінге  гаиа  тлн 

емес, олар журнаіистикада ла.  а\ ыз екі  созле де  колданылалы.

Авторлың  мотін  мсн 

млтінлік  стратсгияны 

уйымласіыру 

тактикасыи  тактауы  млтінлсі 

і 

баянлауыш  етістіктердін  шак 



турі 

тулгасын  шендесгіруіне  катысіы.  Глістіктерліи  шак  түр  функциясы 

шагын  жанрлы  шыгармаларла  композицияның  төрт  гурін  ш екіе\ге 

мүмкіндік береді:

«I» -   жабык  композиция.  етістікпен  бастальш,  аяюалалы,  окига 

уакыт  агымынан  тыс,  бурынгы-сонгы  окигаларлан  болінін  калган 

сиякты болалы;

«2»  -   ашык  комиозиция.  онла  егістіктермеи  аталган  ауыспалы 

окигатар  бурымгы  және  кейіигі  уакытка  тарап  кетксмлей,  сойііп 

окиганын  кайталамып туратым,  умреншікті  екемім  біллірелі:



«3» 

ж о и е 

«4» 


ко.мііо 

іициялык

 

типгер  аралас,  каркынлы

оасііиы п,  соцыпла  уакыі  жагынан  гарап  ксіслі,  окыс,  кутпеіеіі  әсер

каллыралы. 

і

Мысалы,  кыска срісі ілерле:



Арысіаи  кслс  жагіы.  Коиплы  корді.  Оны  устаіі  а.іып,  жеп

КОЙДЫ. 

БІ 


ГГІ. 



V** 

, - фч| г

Ь \л   кыска  уіінліде  еіісгіктіц  огкен  шак  формалары  жоне 

есімдікііц  сц  мацы *ды  функцияларыныц  бірі  -   соідердіц  толык  мәнді 

лексикасы  болгапла  гана  отксрі.іегін  субсгитут функциясы  (субститут

- лаі.  ыіЬыииіиь 

орыноасары  оаска адамды  ауысгырган  адам).

1-Сім,икііц  скінші  ф\ нкциясы  —

  «Мен»  жоне  «Сен»  тулгаларын 

авіоссмаиіикалык  бсліілеу  ф\нкциясы,  ягнн  есімдікііц  голык  монді 

бірлік  рсіінде  коріиуі.  һсім дікііц  мундай  функциясы  турлі  жанрларда 

бо.і)ы  м\м кін, бірак осіресс лирикалык жанрда айкын  банкалады.

5.2.3  М


оіііілсі

 

і



  сойлсм

Сннгакснстік 

лсцісй 

бірліктсрі 



(сөйлемлср, 

айтыдымдар,

күр.іслі  фраіалык  гүтасгык)  і\ра.іы   өткен  гараулар  мсн  нараграфіарла 

жан-жаісгы  айтыллы.

М этіинін  күиггі  ііоніция.іарын,  ягни  оасы  мен  аягын  толтыруда,

семантикалык,  синтаксистік  жэнс  стилистік  байланыстың  мэіін 

күрылымының  ломинаіпты  семантикалык-стилистік  элеменперін

бірыцгай 

г\  іас  мэгін  маі ынлсына  интеграциялауда  мэні  ерскше.

Авгордыц 

коммуііикативіік-іііыгармашылык 

ниегін 


айкыпырак 

айіатын 


мэгііінін 

комноиіцпя.іык-сю жспік 

күрьыысы  осындай 

байланыска айна.іалы.

Окырмашіыц 

мопниіц 


басгапкы 

жэпс 


соңгы 

ноіііция.іарында

меңгерегін  білім  аясыныц  колсмі  де  эр  қилы,  еіер   мэтіннін  басын

кабылдаганда  ж а л  шыныц  іш.нармашылыгы  т>ралы  оның  білімі

бүлыціыр  болса,  шыгарманыц  соцгы  жолын  окыганда  ол  сю ж сп ік

эішюдтардың,  кч.ркем  бейне.ісрліц  жэне  мэгінде  ннтеграция.іаііатын 

с о і  

бірлікісрініц  жуйелік жиынтыіына каныгады.



5.3 

Коркслі  м этін  и іп с і р ац и и сы н д агы  бсГінс.іік жуііс 

Корксм 

мэгінніц 



а\ кі.імды 

байласымы, 

интеірациялык 

катынастардыц ро.іі бсйнелік жү йссінің деңгейінде д с  танылады.



Каталог: fulltext -> transactions
transactions -> Тіл тағдыры ел тағдыры и-том павлодар м 2 0 1 0
transactions -> К ұ з б а с ы н д а ғ ы а ң ш ы н ы ң з а р ы
transactions -> Знаменательных и памятных дат республики казахстан
transactions -> Әбікейзейшысәтбаев к ж садықоөа, А. М. Садықова С. ТораОаыров атындаеы Павлодар мемлекеттік
transactions -> Шшт • ~ п т І і І ■ п І ж І г І м І м ш ивякпИіях н
transactions -> Б 8 3 (5 к ) Қ 5 6 Б. Р. К,ожахметова МӘШҺҮр жүсіп фольклористикасындағы би-шешендердің
transactions -> Әбдіраиымов шақанай әміржанұлы екінші кітабы
transactions -> Монография «Тұран-Астана»
transactions -> Б 82(5К) Қ44 Сеиіт ҚАСҚаьасод
transactions -> Тәңірберген Қалилаханов

жүктеу 0.97 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет