Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет Владимир жириновский



жүктеу 0.63 Mb.
Pdf просмотр
бет4/6
Дата12.01.2017
өлшемі0.63 Mb.
1   2   3   4   5   6

Басы 1-бетте

Мұқағали Мақатаев

«ҰЯТ БОЛДЫ-АУ»

Сен де кеттің,

Мен де кеттім,

Ол да кетті ауылдан.

Осынымыз ұят болды-ау,

Ұят болды-ау, қауымнан!

Ұят болды-ау,

Ұят болды-ау,

Ұят болды-ау, бауырлар!

Гүлжан КӨШЕРОВА

ПИЯЗ-АҚПАРАТ 

Шалот пиязы негізінен оңтүстікте өсіріледі. Оның атауы латындық болып ке-

леді. Палестинадағы Аскалон қаласының құрметіне қойылған. XIII ғасырда ша-

руа лар шалот пиязын Еуропаға әкелді. Екі ғасырдан соң ол – Францияда, одан 

кейін Англия мен Америкада өсіріле бастады. Ол ақсүйектердің асы болып 

саналады. Басқа пияздардан гөрі нәрлілеу, жұмсақ, иісі де жағымдылау келеді. 

АҚШ-та шалот пиязын күнге кептіріп, не болмаса тоңазытқышқа салып 

сақтайды. Оның құрамында дәрумендер көп. Мәселен, адам ағзасына қажетті 

– никель, кобальт, хром, ванадий, молибден, титан, кремний, германий бар. 

Оның энергетикалық қуаты 100 ккал-ға тең. Пияздың бұл түрі негізінен 

Украина, Кавказ бен біздің елімізде өсіріледі.

ПИЯЗ-ЕМ 

Пияздың құрамындағы фитонцидтер іріңді, микробтарды жояды. 

Иммунитетті күшейтеді. Баспамен ауырғанда гайморитте, мұрын бітелгенде 

пияздың фитонцидімен (иісімен) дем алады. Пияздың шырыны жөтелде 

қақырықтың бөлініп шығуына жәрдемдеседі. Пияздың шырынын ара балымен 

немесе қантпен араластырып ішсе, жөтелге, туберкулезге ем. Шырыны сүйелді 

кетіреді. Құрамында калийдің көптігі бүйректің тас ауруларына, құяңға, 

сарыбуынға, семіздікке шипалы, ол бауырдың қызметін де жақсартады. 

Мамандар пияздың құрамында В дәрумені мол болғандықтан, оның порей 

түрін балаларға, ой еңбегімен айналысатындарға көбірек пайдалануға кеңес 

береді. Көк пияздың құрамындағы калий жүрек бұлшық еттерінің жұмысын 

жақсартады.

Бір табын мал құраудың 

нұсқалары

Асылтұқымды 

малдың бағасы 

(ұрық, эмбрион), 

теңге (1 басқа)

Барлық шығын, 

теңге (100 басқа)

Уақыт шығыны

Республикадағы 

шаруашылықтардан 

ұрғашы мал сатып алу

300 000


30 000 000 + 

көлікке төленетін 

шығыны

3 айдан 6 айға 



дейін

Малды шетелден әкелу

600 000

60 000 000 + 



көлікке төленетін 

шығын + 


сақтандыру

6 айдан


1 жылға дейін

Малды асылдандыру 

үшін қолдан 

ұрықтандыру 

(асылтұқымды емес 

малдардың базасында)

900 (бір ұрықтың 

құны)


1 500 000 + өсіруге 

кететін шығын (112 

000 000 теңге)

12 жылдан

14 жылға дейін 

(3-4 генерация)

Эмбрион көшіру

35 000 (бір 

эмбрионның 

құны)


3 500 000 + өсіруге 

кететін шығын (16 

000 000 теңге)

2 жыл


Алмалы ауданы бойынша алты базар жабылады

Қалалық әкімшіліктің берген мәліметіне сүйенсек, 

Алматы қаласының Алмалы ауданы бойынша алты ба-

зар жабылады. Олар мыналар:

1. Қабанбай батыр мен Байсейітова көшелерінің 

қиылысында орналасқан «Алматы гүл өсіру клубы» ба-

зары. Ол бүтіндей бұзуға жатқызылады.

2. Төле би мен Мирзоян көшелері қиылысындағы 

«Кәрім» базары да бұзуға жатқызылады.

3. Гоголь мен Мұратбаев-Қожамқұлов көшелері 

қиылысында орналасқан «Береке» базарының жер 

телімі саябақ пен демалыс орнын ұйымдастыру үшін 

алынады. 

4. Қабанбай батыр мен Әуезов көшелері қиылы-

сындағы «Алматы сауда» базары бұзылып, ондағы жер 

телімі Алматы қаласының денсаулық сақтау басқармасына 

(Алматы аймақтық емдеу-диагностикалық орталығына) 

қосымша ғимарат тұрғызу үшін беріледі.

5. Райымбек даңғылы мен Дүйсенова көшелерінің 

қиылысында орналасқан «Жұлдыз-57» базары бұзылып, 

оның жер телімі саябақ пен демалыс орнын салу үшін 

алынады. 

6. Төле би мен Тілендиев көшелерінің қиылысындағы 

«Тұлпар» базары да бұзылады, оның орнына басқа 

ғимарат тұрғызылады деп жоспарланып отыр.

Мен Алматы қаласының Алмалы ауданында тұрамын. Қазір қала бойынша көп базар жабылады деп 

естідім. Біздің ауданнан қандай базарлар жабылады немесе олар қайда көшіріледі?

Сәуле, Алматы қаласы

Нұрғис


а ЕЛЕУБЕК

ОВ (фо


то)

Нұрғис


а ЕЛЕУБЕК

ОВ (фо


то)

Нұрғис


а ЕЛЕУБЕК

ОВ (фо


то)

Редакциядан: ҚР Парламенті Мәжілісі депутаттарының назарына!

Жоғарыда айтылған барлық мәселе – ащы да болса шындық. Бұл тек қана Алматы 

об лысының бір ғана шекаралас елді мекеніндегі жағдай емес. Мемлекеттік шекара тө-

ңі р егінде еліміздің он екі облысындағы бірнеше аудан, ауылдарында да осы тақылеттес 

мәселе бар. Кез келген елдің шекаралық елді мекендері сол елдің ішкі ахуалынан ха-

бар береді. Мысалы, жоғарыдағы мақалада автор Қытайдың бір ғана шекаралас ау-

данындағы жағдайды айтып отыр. Дәл сол сияқты шекараның арғы бетіндегі мем-

лекеттердің халқы да біз туралы ой түйеді. Ойсырап тұрған олқылықтарымызға қарап 

Қазақ елі туралы бөгде бір ойда қалмасына кім кепіл? Сондықтан шекараны тек мұздай 

қаруланған әскермен ғана емес, көп қоныстанған халықтың қарасымен де қорғауға 

болатынын естен шығармағанымыз абзал. Мақалаға өзек болған Нарынқол жерінде 

ғана емес, дәл сол сияқты өзге облыстардың да елді мекендерінде де осындай жағ дай 

қалыптасқан. Ресеймен  шекаралас Павлодардың Железинка (26 мың), Успен ка (22 мың) 

аудандарының халқы бір аудан тұрғындарының санына жетпейді. Сол түс тіктің Ақжар 

ауданында да халық селдір қоныстанған. Мәжіліс депутаты Нұртай Сабильянов өзінің 

бір сұхбатында «Президентіміздің Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының 

2015 жылға дейінгі аумақтық даму стратегиясында көрсетілгендей, бо лашақта елдің 

шекара маңындағы бұрын таратылған ауылдық аудандарды де мо графия және көші-қон 

жағдайына байланысты қайта қалпына келтіруді жүзеге асыру керек. Шығыс Қазақстан 

облысында халықпен кездесулер өткізген кезде, бұрын таратылған шекара маңындағы 

Мақаншы, Марқакөл, орталығы Ақжар ауылы болған Тар бағатай аудандарын қалпына 

келтіру мәселесі жиі көтерілді. Бұл бір жағынан, ше кара маңындағы ауылдарды сақтап, 

тұрғындардың шекара маңынан көшуін тоқтатар еді. Шекара маңында халықтың көп 

болуы, олардың әлеуметтік-экономикалық жағ дайының жақсы болуы ел қауіпсіздігі 

үшін маңызды екені сөзсіз» деген екен. Яғни бұл ұлттық деңгейдегі мәселеге айналған. 

Біздіңше, бұл проблеманың шешілу жолы – «Нұрлы көш» сияқты бағдарламалар аясында 

көшіп келіп жатқан қандастарымызды ше каралас елді мекендерге шоғырландыру; Үкі-

мет тің индустриялық-инновациялық бағ дарламасы аясында өндіріс ошақтарын салу; 

Ресеймен арада қалыптасқан шекаралық форум ұйымдастыруды қолға алу.

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№69 (521) 22.04.2011 жыл, жұма



www.alashainasy.kz

5

e-mail: info@alashainasy.kz



? Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Қажымұқан ұшағы қазір қайда?

Қажымұқан аманатын көзінің қарашығын-

дай сақтаған Қ.Шалабаевтың айтуынша, 

ұшқыштық жеке кітапшасында оның соғыс 

кезінде аспанға 217 рет көтерілгені жазылыпты. 

Соның 70-тен астамы Қажымұқан ұшағының 

еншісіне тиген. Ұлы Жеңістің хабарын Курлян-

дия майданында естіген ол Мәскеуде өтетін 

Жеңіс парадына қатысатын болған, бірақ сол 

күнгі ауа райы өте қолайсыз болғандықтан, 

Қызыл алаңдағы мерекеге әуе күштері ұшып 

шыға алмаған. Жеңіс парады аяқталғаннан 

кейін бір айдан соң әскер қатары нан босанған 

Қ.Шалабаев Қажымұқан ұшағын Иваново 

қаласының жанындағы Керпач деген елді 

мекендегі аэродромға өткізіпті. 

Оңтүстік Қазақстан облысы, Ордабасы 

ауданы, Темірлан ауылындағы Қажымұқан 

мұражайының директоры Ш.Жарқынбекұлы: 

«Қажекеңнің қаржысына жасалған ПО-2 

ұшағы Мәскеудегі соғыс техникалары қойылған 

ашық аспан астындағы мұражайда тұр дегенді 

естідік. Бірақ анығын білмейміз», – дейді.



Ұлы Отан соғысы кезінде Қажекеңнің қаржысымен Қазанда жасалған арнайы ұшақ 

қазақ ұшқышы Қажытай Шалабаевқа табыс етілген екен. Ұшақтың одан кейінгі тағдыры 

қалай болған? Ол қазір қайда?

 Нұржігіт 

АМАНЖОЛОВ, Шымкент қаласы

Жер жүзіне палуандықпен атын жайған...

Туған жері әлі нақтыланған жоқ

 «Алаш» партиясына ақша аударған 

қазақтың Қажымұқаннан басқа кімі бар?

ЖАҢҒЫРЫҚ

Күш атасының тұлғасы қандай болған?

Қажымұқан өмірін зерттеушілердің бірі, 

ғалым Ә.Қоңыратбаевтың жазбасына 

сүйенсек, Қажымұқанның 75 жасындағы 

дене бітімі, тұлғасы мынадай болған: таза 

салмағы – 174 кг, бойы –195 см (өз айтуы 

бойынша күресіп жүрген кезін дегі салмағы 

– 215 кг, бойы 200 см болған). Төбелігінен 

беліне дейін – 77 см, белінен аяғына дейін 

– 118 см, кеудесі – 146 см, кіндік тұсы – 

173 см, жуан қара санының қалыңдығы – 

71 см, сан жілігінің ұзындығы (жамбастан 

тізеге дейін) – 65 см, балтыр аумағы – 49 

см. Балтырының ұзындығы – 58 см, табаны 

– 35 см, аяқ киімі шамамен 54-размер 

болған. Шалбарының белдігі – 220, жауы-

рынының жалпақтығы – 60 см, қолтық еттің 

қалыңдығы – 50 см, жатқанда – 60 см, сау-

сақ басынан білекке дейін – 25 см, ортаңғы 

саусақтың ұзындығы – 14 см, сауса ғының 

жуандығы – 10 см, білек жуан дығы – 2,75 

см, самайы – 9 см, жақ ұзын дығы – 24 см, 

мұрын ұзындығы – 7 см, құлақ тың айналасы 

– 10 см, үстіңгі еріннің ұзындығы – 10 см, 

бас аумағы – 65 см. 



Көне суреттердегі бейнесінен байқағаным, Қажымұқан алып тұлғалы кісі 

болғанға ұқсайды. Дене бітімінің нақты өлшемдері белгілі ме?

Айтжан НҰРҚАСЫМҰЛЫ, Талдықорған қаласы

ТҰЛҒА


 Оның ақылын құп алған Мұқан Петер-

бургте «Ваня аға» деген атпен жұртшылық 

құрметіне бөленген  И.Лебе девтің тәрбие-

сін де болып, француз күресі мен цирк 

өнерін ынты-шынтысымен беріле үйренеді, 

жалықпай жаттығады. Содан алты айдан 

кейін Одессаға барып, Ветлижинскийдің 

жекеменшік мектебіне түсіп, Еуропа мен 

Американың күрес түрлерін үйренеді. 

Күрес тәсілдерін жете меңгеріп, өз мүмкін-

дігін іштей шамалаған Қажымұқан тұңғыш 

рет Киевте күреске түсіп, Иван Заикин секіл-

ді екі-үш айтулы спортшыны жеңеді. Алайда 

орыстың атақ ты палуаны Иван Поддубный-

дан ұтылып қалады. Онымен артынша қай-

та белдесіп, жеңіске жетеді. Бірақ шешуші 

белдесуде Поддубный басымдау түседі де, 

Қажымұ 


қан жүлделі екінші орынды 

иеленеді. Поддубныймен өмірлік достығы 

осы сәттен басталған Қажымұқан ол туралы: 

«Ондай адамды жер жүзінен кездестірген 

емеспін. Адам десең – адам, палуан десең 

– палуан, арыс тан десең – арыстан еді», – 

деп үнемі айтып өткен деседі. 

Қажымұқанның күрес өнеріндегі жеңіс-

ті жолы одан әрі қарай Париж, Лондон, 

Варшава, Гамбург, Стамбул, Рим, Прага, Ве-

на, Мадрид, Одесса, Лодзь, Минск, Сим  -

феро поль, Ялта, Орел, Вильнюс, Ков на, 

Бағдат, Дамаск топырағында жалғасады 

және 1905 жылға дейін-ақ палуан әлемнің 

24 елінде болып үлгереді. Бірқатар дерек-

терге сүйенсек, күш жағынан алып қара-

ған да Қажымұқанның теңдесі болма ған. 

«Оның алапат күшінен қарсылас палуан-

дары ның қорыққандығы соншалық, кейбірі 

тіпті чемпионаттан шығып қалуға мәжбүр 

болған. Сол себепті де Қажымұқан көбінесе 

шын күрестен аласталып, шартты күрестің 

маңында пайдаланылған. Оған көнбей, 

шындай бастаған жағдайда «күрестің ере-

же сін бұзды» деп, белдесуге қатысушылар 

тобынан шығарып отырған» деген де 

пікірлер бар. Осылайша, Қажымұ қанның 

спорттық өмірбаянында әртүрлі жағдайлар 

кездеседі. Тіпті кейбір жекпе-жектері 

халқымыздың ұлы перзенті үшін шын мә-

нін дегі өмір мен өлім айқасына айналған. 

Мысалы, бұған палуанның Са раки ки, Георг 

тәрізді басқа да көптеген қарсыласымен 

жекпе-жектері дәлел бола алады. Әсілі, 

жақсының бағасын білу де – зор қасиет. 

Осы орайда, мейірбан хал қымыз Қажымұ-

қан дай біртуар ұлын шексіз махаббатымен 

мейлінше аялай білген де. Ел-жұртының 

ыстық ықыласына тәнті бол ған палуанның 

Ә.Тәжібаевқа: «Мен Қажымұқан болғалы 

қазақ думаны қасым нан арылып көрген 

емес», – дегені бар. 

Дегенмен күні кеше ғана күллі Алаш 

жұрты аялаған Қажымұқанға бүгінгі 

қауымның қырғи қабақ танытып қоятыны 

қынжылтады. Мысалы, ол туралы «Қа-

жымұ  қан әлем чемпионы болмаған, тек 

халықаралық деңгейде күрескен» деп 

қызылкеңірдек болатындар да жетіп-

артылады. Бұл ретте олардың Қажымұқан-

ның әлемнің 60-қа жуық елінде күш сына-

сып, алтын, күміс, қоласын қоса есепте-

генде, барлығы 48 медальды олжалағанын, 

сондай-ақ көптеген дүниежүзілік бірінші-

лікке қатысып, «Азия, Африка чемпионы», 

Ресми деректерге жүгінсек, Қажымұ-

қан 1871 жылы 12 тамызда Ақмоладағы 

Қараөткел дуанына қарасты Қоспа деген 

жерде дүниеге келген. Алайда палуанды 

«Оңтүстік Қазақстан топырағының тума-

сы» ретінде танитындар да бар. Бұған 

негіз болатын жайт – палуанның атасы 

Ернақ зиратының Отырар ауданы Шілік 

ауылын дағы ескі қорымда жатқандығы 

және сол маңайда Ернақтың жайлауы 

деген жайлаудың болғандығы. Көнекөз 

қариялар Ернақтың баласы Мұңайтпас-

тың Ақмола маңына қоныс аударуы 

ағайын арасындағы араздықтың салда-

ры екен 


дігін айтады. Бұл жөнінде 

палуанның ұлы Жанә біл кезінде: «Шілі-

ктегі Ақтөбе дейтін жерде Қызылшек пен 

деген қыпшақтар ауылы бар, түбіміз сол 

жақтан шықса керек. Әкеміз бір жасқа 

толар-толмаста ағайын арасында келіс-

пеу шілік туыпты. Мұңайтпас атамыз 

айтқаны нан қайтпай тын бірбеткей адам 

екен. Ауылдағы ағайынға ренжіп қалған 

соң, «қыпшақтар тұратын Ақмолаға 

кетемін» деп жолға шығыпты. Соңынан 

40 жігіт қуып барып, басу айтып: 

«Өкпеңді қой, елге қайт. Көшті кейін 

қайтар», – десе: «Жарайды. Бірақ мына 

Қажымұқанымды жерге бір-ақ ұрып 

қарбызша жарамын. Сосын қайтамын» 

– депті. Барған 40 жігіт: «Он да жолың 

болсын!» – деп бата беріп, кері қайтыпты. 

Онда барған соң өкімет құжат берген, 

сөйтіп, сонда туылды деп жазы лып 

кеткен», – деген түсінік беріпті. Алай да 

Астана маңындағы қыпшақтар палуан-

ның өмір тарихын өздеріне жақын етіп 

таратады. Қалай болғанда да, Қажымұ-

қанның нақты қайда туғаны жөнінде әлі 

түпкілікті байлам жасалған жоқ.

Жалшылықты тастап, кәсіби спорт 

жолына түскен Қажымұқан содан былай-

ғы уақытта көбінесе туған жерінен жы-

рақ та жүреді. Қазақтың зиялы азамат-

тары көп шоғырланған Омбы мен Орын-

борда жиі болады. Міржақып Дулатовпен 

танысып, Алашорданың қайраткерлері-

мен араласа ды. Бұл ретте мәдениеттанушы 

Қалиәкпар Әміржа нов: 

– 1910-1937 жылдар аралығында 

Қажекеңнің Омбыда тұрақтап қалуы 

бекер емес. 1917 жылғы төңкерістен 

кейін қазақ зиялылары егемендік үшін 

күресуге бел шеше кіріскен. Ә.Бөкейха-

нов, А.Байтұрсынов, М.Дулатов, М.Жұ-

мабаев тардың арасында Қажымұқан да 

жүрген. Қажымұқан алашордашылар 

жиналатын жер – Семейге де жиі барып 

тұрған, – дейді. Кейіннен алашордашы-

лар жаппай қудаланғанда 1929 жылы 

Қажы мұқан да ұсталып, түрмеге түседі. 

Сөйтіп, Новоси бирс кіде бес-алты ай 

жатып шыға ды. Одан кейін де қудалау 

тыйыл ма ғандықтан,  тынышы  кеткен 

палуан отбасын тастап, Омбыдан Оңтүс-

тік Қазақ стан, Өзбекстан аумағына кету ге 

мәжбүр болады. Бірақ қай елде қан дай 

жағдайда жүрсе де, Қажы мұқан құшақ 

жая қарсы алып, зор құрмет көрсеткен 

қарапайым халқын тамашаға кенелтіп, 

таңғажайып өнерін көрсетуден танбаған. 

Сондай-ақ  Алашорда  қайрат кер  лерінен 

де ешқашан қол үзбеген. Ауған соғысы-

ның ардагері Бақытбек Смағұлдың 

пікірінше, «Қажы мұ қан өзге елдерде 

жүрсе де, қазақтың зиялылары құрған 

«Алаш» партиясына бірнеше рет ақша 

аударған». Ұлт зиялы ларының барлығы 

«халық жауы» атанып, жазала на бастаған 

уақытта палуан елден жырақ та, негізінен 

шет мемлекет терде жүргендіктен ғана 

аман қалған болуы мүмкін. Бір анығы, 

өмірінің сол бір кезеңі туралы Қажымұқан 

тірі кезінде ешкімге тіс жарып, ештеңе 

айтпаған... 

«Қажымұқан әкем еді» деушілер көп болған

Қажымұқан ең алғаш рет 36 жасында 

үйленіпті. Алғашқы әйелі – өзі шын ұна-

тып қосылған және мұсылманша некесін 

қиып, «Бәтима» деп ат берген Надежда 

Чепковс кая. Палуанның бұл әйелден 

көрген баласы – Халиолла. Ал екінші 

әйелі – Ырыстыдан София, Рәшида, Әзия 

атты үш қызы болған. Үшінші әйелі – 

әмеңгерлікпен үйленген Мінәйімнен ұлы 

Айдархан туылады. Соңғы рет үйленгенде 

палуанның жасы – 75-те, ал әйелі Бибі-

жан 32 жаста болған көрінеді. Бибіжаннан 

Жанәбіл атты ұл сүйген. Бұлар – палуан 

әйелдерінің жалпы жұртшылыққа 

белгілісі ғана. Негізі, бірқатар әңгімелерде 

Қажымұқанның көп әйел алғандығы 

айтылады. Мысалы, сондай әйелдерінің 

бірі ноғай қызы болған көрінеді және 

одан палуанның Мұхтар атты ұлы болса 

керек. Сол сияқты «Қажымұқан орыстан 

да, башқұрттан да, тіпті француздан да 

әйел алған» деген әңгіме бар. Бұлай 

дейтініміз, әр жылдарда палуанды «әкем 

еді...» деп әлемнің әр түкпірінен арнайы 

іздеп келгендер кейінгі жылдарға дейін 

толас та ма ған  көрінеді.  Мысалы,  1960 

жылы Нико 

лаев деген палуан өзін 

«Қажы мұқан ның  баласымын»  деп 

жария лаған. Сол сияқты Қажымұрат 

деген біреу «Қажымұқан әкем еді» деп, 

1970 жылдары Башқұртстан нан келіпті. 

Ал «Караван» газетінің 2009 жылғы 10 

сәуірдегі нөмірінде жарияланған 

мақалада Қажымұқанның немересі Шат-

тық Айдарханұлы 1996 жылы атасының 

Франциядағы «балаларынан» шақырту 

алғандықтарын, бірақ әкесі Айдарханның 

«буржуйларға барудан үзілді-кесілді бас 

тартқандығын» айтады. Мұндай жағдай-

лар өте көп болған. Мүмкін, оның барлы-

ғы бірдей шындыққа жанаспайтын да 

шығар. Өз атын шығару үшін әркімнің 

Қажымұқан есімін пайдалануға тырысуы 

да мүмкін ғой. Ал енді «Қажымұқан неге 

көп әйел алған» десек, бұл жақсыдан 

ұрпақ алып қалуға тырысқан баяғы 

дәстүрдің көрінісі болуы мүмкін. Екінші 

жағынан, алты құрлыққа есімі аян 

Қажымұқандай атақты тұлғаға көрсеткен 

құрметі есебінде әрі онымен туыстық 

байланыс орнату мақса тын да да жұртшы-

лық түрлі әрекеттерге барған сыңайлы.



Ерлікпен тұйықталған 

тағылымды тағдыр 

 Белгілі қаламгер Жанболат Аупбаев 

айтпақшы, «Қажымұқан ерлікпен өмір 

сүрді, ерлікпен ғұмыр кешті. Оның өмірі 

тек қана ерліктерден тұрды. Адамзат 

атау 


лының аңызға айналған алыбы 

өмірінің соңғы кезінде тағы бір ерлік 

жасады». Ұлы Отан соғысы басталып, ел 

басына күн туған қиын заманда белін 

бекем буған Қажекең ел аралап, өнер 

көрсетті. Сөйтіп, маңдай терімен жинаған 

қыруар қаржы сының бір тиынын да 

шашау шығармастан майдан қорына 

қосты. Сөйтіп, қаһарлы Сталиннің өзін 

өтінішіне иліктіріп, болат құсты арнайы 

жасатқан Қажымұқан да, Аманкелді 

Иманов атын алған осынау қанатты 

сұңқар мен жау шебін неше мәрте ша-

буыл 


даған қаһарман жас Қажытай 

Шала баев та қазақ деген халықтың 

қайсар рухын, бекзат болмысын күллі 

дүниеге тағы бір рет паш етті. Өзінің 

шиеттей бала-шағасын, жеке мүддесін 

былай ысырып қойып, елдік мақсатқа 

дәл Қажымұқанша қызмет ету бұл 

маңайда бұрын-соңды ешкімнің қолынан 

келген емес. «Отанға пайдам тисе, еш 

арманым жоқ» деп білген ұлы тұлға 

«сырлы аяқтың сыры кетсе де сыны 

кетпейтінін» осылайша дәлелдеді де. 

1945 жылы Абайдың Семейде өткен 100 

жылдық тойына баруының өзі Қажы-

мұқан ның жасы ұлғайған шағында да ел 

ішіндегі маңызды шаралардың ешқай-

сысынан сырт қалмағандығын көрсетсе 

керек. Араға 26 жыл салып сол жүз жасқа 

Қажымұқанның өзі де келді, әрине, па-

луан ол күнді көре алған жоқ.1948 жылы 

12-тамызда атажұр ты – Оңтүстік Қа-

зақстан облысы, Ордабасы ауданы, 

Темірлан ауы лын да дүние салды. Осы 

орайда «Өмірінің соңғы жылдарында 

палуан тұрмыста таршылық көріп, қиын 

жағдайда күн кешкен» деген әңгіме бар. 

Күш-қуаты қайт 

қан соң қауқарсыз 

қарияға айналып шыға келген қайран 

қарт күнкөрісінің қиындап кеткендігін 

айтып, тиісті мекеме лер ге бірнеше мәрте 

хат жолдаған. Бірақ бәрі жауапсыз 

қалған. Ең өкініштісі, ел-жұрты да біртуар 

тұлғасын өмірден өтісі мен-ақ ұмы тып 

үлгерген. Содан да болар, алты құрлық ты 

даңқымен дүрілдеткен палуанның 100 

жылдығы да, одан кейінгі мерейтойлары 

да лайықты дәрежеде аталып өткен емес. 

Сол сияқты өмірбаяны ның бұлыңғыр 

тұстарын зерттеп, зерделеу, жоғалып 

кеткен орден-медальдарын іздестіру, 

әлемдегі палуанның ізі қалған жерлерге 

арнайы экспедициялар ұйым дас тыру, 

қайталанбас тұлғаның әдебиет пен 

кинодағы, бейнелеу өнеріндегі шы найы 

бейнесін жасау шаралары да шын 

мәнісінде қолға алынбай отыр. 

Ұлы адамдардан кейде балалық 

пәктік тің де байқалатыны бар. Сол сияқты 

Қаже кең де кезінде Сәбит Мұқанов пен 

Қалмақан Әбдіқадыровқа: «Мен туралы 

неге жазбай сың дар?» деп орынды наз 

айтып: «Жалшы дан шығып, жер жүзіне 

палуандықпен атын жайған қазақта 

менен басқа кімің бар еді?!» – деп балаша 

бұрти ған көрінеді. Шынымен де, бұл 

қазақтың төрткүл дүниеге түгел мәшһүр 

Қажымұқан сияқты арда азаматтары көп 

пе еді?! Тұлғаның қадіріне жетуді біз 

қашан үйренер екенбіз?! 

Алда Қажымұқанның 140 жылдық 

мерей тойы келе жатыр. Айтулы даталар 

таянғанда ғана қыбырлайтын қазақ, бәл-

кім, осы жолы тағылымды бір іс тынды-

рар... 


Каталог: userdata -> editions -> pdf
pdf -> Қазақтың Мұқағалиы туралы жұртшылық арасында әңгімелер
pdf -> Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет
pdf -> Ресми мәлімет бойынша, Қазақстанда жұ
pdf -> Иә, отандық ғылым ды кө­ тер мейінше, мықты мем ле кет
pdf -> Мен Абайдың ақындық мек тебі өз деңгейінде зерттеліп
pdf -> Бір тілде деп міндеттеген жоқ
pdf -> Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет
pdf -> Қазақстандағы Ұбт-ның қа лып тасқан өзіндік тәртібі
pdf -> Ерғожин ЕрлЕді Дәулет Ерғожиннің сөзіне сенсек, салық органдарында сыбайлас жемқорлықтың дең­ гейі төмендеген. Құқық қорғау орган дарымен бірігіп жасаған жемқорлықтың

жүктеу 0.63 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет