Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет



жүктеу 3.62 Mb.

бет20/27
Дата09.01.2017
өлшемі3.62 Mb.
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   ...   27

і

імізді

і

ң 

мүддесі қаншалықты қорғалған?

–  Бұл  орайда Қазақстанның мүддесі 

ескерілмеген деп кесіп айтуға болмайды.

Тиісті құжаттар арқылы еліміздің экономи-

ка

ка

лы



лы

қ

қ



ұс

ұс

та



та

ны

ны



мы

мы

 қамтылған. Дегенмен 



Т

«Тәжі


і

рибе


б

 – а


қи

қат өлшемі» деген әйгілі 

мәтелді еске алсақ, «Титтей нәрсенің өзінен 

кілтипан табуға болатыны» да белгілі емес 

пе. Меніңше, қайсыбір сарапшылар 

түйткіл туралы сөз қозғағанда Кеден одағы 

мен Біртұтас Еур

ур

аз



ази

ия

к



к

ең

еңіс



іс

ті

ті



гі

гі

ні



н

ң 

ң өт



өт

е

е



қы

қы

сқ



сқ

а 

а 



мерзімде құрылуын меңзейтін болар. 

Әлемдік тәжірибені ескерсек, Еуропалық 

одақ құру жөнінде алғашқы құжатқа өткен 

ға

ға



сы

сы

рд



рд

а

а



қо

қо

л



л

қо

қо



йы

ы

лғаны мәлім. Сол бірінші 



ке

келі


лі

сі

сімн



мнен

ен

б



б

ер

ері 



і

о

одақтың әбден қалыпта-



сып, қуатты ұйымға айналуына біршама 

уақыт жұмсалды. Ал  ТМД аумағындағы 

біздің  одақ жылдам  қалыптасып келеді.

Нарық шарттары мен технология жетістік-

тері шапшаң өз

з

ге



ге

рі

ріп



п жа

жа

тқ



тқ

ан

ан



қ

қ

аз



а

ір

р



гі

гі з


зам

ам

ан



ан-

да аса ірі жобал

л

ар

арды



ды ш

шап


ап

ша

ша



ң

ң 

жү



жү

зе

зеге



ге

а

а



сы

сы-


ру ға  тура  келеді. Еуропаның міндеті одаққа 

енген елдердің өлшемін бірлесу алдында 

бірыңғай стандартқа жақындату болатын. 

Кәрі құрлық осының өзіне қыруар уақыт 

пе

пе

н 



н

зо

зор 



р 

кү

кү



шт

шт

і



і

са

са



рп

рп

 етті. Ал Кеден одағында-



ғы

 елдердің экономикасы

ы

кө

көбі



бі

не

не



б

бір


ір

а

а



рн

рн

а-



а

да тоғысып жатады. 



– Еліміз біраз уақыттан бері 

ДСҰ-ға кіру жөнінде келіссөздер 

жүргізуде. Ал экономикасы әлсіз 

біздің көршілеріміз Тәжікстан мен

Қы

Қ

рғызстан

н

 осы ұйымға әлдеқа-

ша

ша

н

н мү

мү

ше

ше

б

б

ол

ол

ып

ып

а

алғ

лғ

ан

а

. Сіздің 

ойыңызша, біздің алдымызда осы 

ұйымға кіру үшін қандай 

экономикалық немесе саяси 

кедергілер тұр?

– ДСҰ-ға кіру – халықара

а

лы

л



қ 

қ 

экономи-



калық қауымдастыққа инте

те

гр



гр

ац

ац



ия

ия

ла



ла

ну

ну



ды

ды

ң 



келесі бір қадамы. Әлбетте, мұнда да

 б

із 



үшін бірқатар күрделі мәселе бар. Соның 

ішінде отандық тауар өндіруші лер дің 

проблемасы мен импортқа қатысты мәсе-

ле

л



ле

ле

р. Егер ДСҰ-ға кірсек, еліміз сырт қы 



са

са

уд



уд

ағ

аға 



а 

не

не



ғұ

ғ

рл



рл

ым

ым а



ашы

шық 


қ 

бо

б



лып, протек-

ционизм, яғни 

бұ

ра тарту ықтималы азаяр 



еді. 

Бұл арада  бірқатар маңызды мәселе 

бар. Әрине, ДСҰ-ға кіру тағы бір сілкініс

бірақ оның сипаты басқаша болмақ. Қан-

ша дегенмен ол кезде б

б

із



із

ді

дің



ң 

ел

ел



ім

іміз


із

т

т



е

ек 


Ресей мен Беларусьтен ба

б

сқа, сыртқы 



дүние мен сауда жасауға шығады. Кеден 

одағы мен Бірыңғай экономикалық 

кеңістік аймағында біз осы екі елге бағыт-

таламыз. Бұл, әр

р

ине, маңызды. Бірақ өзге 



ел

ел

де



де

рм

рмен



ен

и

инт



нтег

ег

ра



ра

ци

ци



я

я ор


ор

нату  одан да 

маңыз ды. 

Ег

ер де бі



бі

з ер


і

кін сауда, соның 

ішінде заманауи технологиялық өнім, 

автокөлік, ұшақ алу жайында әңгіме қоз-

ғайтын болсақ, Кеден Одағы Біртұтас эко-

но микалық  кеңістік  шеңбер

р

інде


д

 осымен 


байланысты бірқатар түйт

т

кі



кі

лд

лдер



ер

т

т



уы

уы

нд



нд

ау

ау



ы

ы

мүмкін. Себебі Ресей өзі



і

нің ұшақ және 

автокөлік өндірісін өркендеткісі келгендік-

тен, қандай да бір шектеу қойғысы келеді. 

Сондықтан ДСҰ-ға кіру – біздің экономика-

мыз бен үкіметіміз үшін жауапты сынақ. 

Е

Ек

ін



ін

ші

ші



де

де

н,



н,

Қ

Қ



ыр

ыр

ғы



ғы

зс

зс



та

та

н



н

ме

ме



н

н

Тәжікстанмен 



салыстыр

ға

нда, б



б

із

Д



ДСҰ

СҰ



а 

мүлде  басқа 

шарттармен кіреміз. Әрі осы ұйымға 

былтыр мүше болған Ресей үлгісі бар. Біз 

соны пайдаланамыз. Себебі Ресей импорт 

бажының мүлде басқа мөлшерлемесімен

өз

 өндірушілеріне тиімді б



б

ол

олат



атын

ын е


е

ре

реже



же

-

лер ді алды, ал қырғыз билігі мұндай қа-



дам ға  барған жоқ. Осы жағынан келгенде 

біз де анағұрлым тиімді жағдайдамыз. Ол 

да

д

б



б

ол

ол



са

са



К

К



ед

д

ен



ен

о

о



да

да

ғы



ғы

м

м



ен

ен

 БЭК-тің нәти-



же

же

сі



сі. 

– Көпшілікті толғандыратын 

тағы бір мәселе – елімізде 

Халықа ралық ядролық отын 

банкін орналастыру мен атом

электр стансысын сал

ал

уғ

уға

а қа

қа

ты

ты

ст

ст

ы

ы

екені белгілі. Бұл тұр

р

ғы

ғы

да

дағы

ғы

с

с

із

ізді

дің

ң 

пікіріңіз қандай?

– Иә, қоғамда ядролық тақырыпқа 

қатысты үрей қалыптасқаны рас. Оған бір 

есептен біздің жерімізде бұрын ядролық 

п

поли


ли

го

го



н 

н

бо



бо

лғ

л



ан

ан

ы



ы

да

да



ә

ә

се



се

рі

рі



н

н

тигізеді. Бірақ 



біз мы

на

наны



ны

ұ

ұ



мы

мытп


тп

ау

ау



ым

ым

ыз



ыз

қ

қ



аж

аж

ет



ет

:

: қа



қа

нша 


айтқанмен біз халқы аз болғанымен, 

беделі жоғары шағын мемлекетпіз. Иран-

ның ядролық бағдарламасы төңірегінде 

дау-дамай өршіген тұста Қазақстанда 

Халықаралық ядролық отын банкін ор

р

на



н

-

ла



ла

с 

с 



ты

тыру


ру

ж

ж



өніндегі келісімнің ма

ңы

ңы



зы

зы

н



н

жоққа шығаруға болмайды. Өйткені кез 

келген елге мұндай сенім көрсетіле  бер-

мей ді.  Егер де біздің елімізде бұл  банк 

орналасатын болса, онда еліміздің бүкіл-

әлемдік  қа

қ

уы

ы



мдастықтағы беделі  беки 

түседі.


Атом стансысы құрылысына келсек

бізде көмір де, мұнай да, газ да көп. Бір 

жағынан, мұның бәрі түптің түбінде 

таусылады. Екінші жағынан, атом электр 

стансысы – бұл мүлде  басқа деңгей. Біз 

се

се



кі

кілд


лд

і

і ур



ур

ан

а



 қоры мол, атом стансыла

а

ры



рына

на

 



қажетті та

б

блеткалар өндіретін елде атом 



электр стансысының болуы заңды да. 

Әйтсе де қалай алып қарасақ та, атом 

электр стансысының құрылысы ең әуелі 

геосаяси тұр

ұ

ғыдан тиімді болмақ. Бұл – 



елдің бе

е

де



де

лі

л



он

он



ың

ың

а



а

то

то



м 

эн

эн



ер

ер

ги



гияс

яс

ын



ын

ө

ө



нді-

ру шілердің элитасына енуі деген

і

ді

б



б

і

ілді-



реді. Сондықтан Қазақстанда атом электр 

стансыларының болуы тек қана экономи-

калық жағынан керек десек, қателесеміз. 

Ал қауіпсіздік жағын айтсақ... бұл – енді 

те

те

хн



хнол

ол

ог



ог

ия

ия



лық мәселе. Тіпті Фуку

у

си



си

ма

ма



 

апатынан кейін атом электр стансысынан 

бас тартқысы келген Жапонияның өзі сол 

шешімін қайта қарамақшы. Франция да 

атомнан бас тартайын деп отырған жоқ. 

 – Ал Орталық Азиядағы қазіргі 

ахуа

а

лғ

лға

а 

өз

өз

ің

ң

із

із

қ

қ

ан

ан

да

да

й 

й 

ба

ба

ға

ға

б

б

ер

ер

ер

е

 

едің

і

із?

?

Ай

А

мақт

ық

ынтымақта

ст

ық 

мәселесінде осындағы елдердің 

ұстанымы қаншалықты бір-біріне 

жақындады?

–  Орталық Азиядағы ахуал – күрделі 

қа

қа

лп



лп

ын

ын



да

да



Мұнда Қырғызстан аум

ағ

ағын



ын

-

дағы өзб



б

ектің Сох анклавына қатысты

кикілжің және Тәжікстанды Өзбекстанның 

газбен жабдықтауын тоқтатуы сияқты 

оқиғалар орын алып отыр. Алайда басты 

дау-дамай – Қырғызстандағы Қамбар ата 

су элект

кт

р



р

ст

ст



ан

ан

сы



ы

сы

сы



ж

ж

ән



не

е

Тә



Тәжі

жікс


кс

та

танд



нд

ағы 


Рогун ГЭ

Э

С-



С

ні

н



ң құры

ы

лысы



н

на

Ө



Ө

зб

б



ек

кс

ст



ан

ның 


үзілді-кесілді қарсы шығуы. 

Бұл – өте шиеленісті жағдай. Мұнда 

аймақтық қарама-қайшылықтар мен 

геосаяси мәселелер астасып кеткен. Мәсе-

ле

ле

н,



н,

Р

Р



ог

ог

ун



ун

 мен Қамбаратаны ресейлі

л

кт

ктер



ер

 

са



са

лы

лы



п

п

жа



жа

ты

тыр, сондықтан Өзбекстан қ



қан

анша


ша

 

шулатса да, Тәжікстан мен Қырғызстанға 



қатты қысым жасай алмайды. Ол өз аума-

ғы арқылы Рогун құрылысына қажетті 

жүкті өткізуден бас тартуы мүмкін. Ал 

Ресей үшін осы екі стансы да Орталық Азия 

аумағы

ы

нд



нд

а

а



қа

қа

лу



лу

ға

ға



м

м

үм



үм

кі

кі



нд

нд

ік



ік

б

б



ер

ер

еді. 



Тәжікс т

ан

ан



м

м

ен



ен Қ

Қыр


ыр

ғы

ғызс



зс

та

та



нғ

нғ

а



а ық

ықпа


палын 

күшейтіп, Өзбекстанға доқ көрсету мүм-

кіндігі. 

Тәжіктер Рогунды салып біткен соң, 

Ауғанстанға электр қуатын сата бастайды 

де

деге



ге

н 

н 



сө

сө

з ба



б

р. Ал өзбектер Ауғанстан

ан ж

ж

е



е-

рі

рі



н

н

де



де т

т

үр



үрлі

лі

 жобаларын көптен бері ж



ж

үз

үзег



ег

е

е



асырып келеді. Айталық, Кабул өзбектің 

электр қуатына тәуелді. Міне, осы кезде 

бәсекелестік күшейеді. 

Өзбекстан өткен жылы Ұжымдық қау і п -

сіз дік  ша

шарт


рт

ы

ұй



ұй

ым

ым



ын

ын

т



т

әр

әрк 



к 

ет

ет



іп

іп, 


ке

к

зі



з

нде 


Ресей құрған айм

ақ

ақта



та

ғы

ғы қ



қау

ау

іп



іп

сі

с



зд

зд

ік



к

ж

ж



үй

үй

е-



е-

сіне айтарлықтай нұқсан келтірді. Соңғы

20 жылдың ішінде өзбектер  өздерінің 

сыртқы саяси векторын АҚШ бағытына 

бірнеше рет бұрғаны  белгілі. Жалпы, 

геосаясатт

т

а 

а



бір елді жақсы, бір елді жаман 

де

де



п

п

ке



ке

сі

і



п

п ай


ай

ту

туға



ға б

бол


ол

ма

м



йды. Көпвекторлы 

саясат ұстанатын елдің айналадағы ахуалға

бейтарап көзқараста болғаны дұрыс. 

Ал біздің еліміздің көзқарасы – өзімізге 

қатысы жоқ кикілжіңдерге араласпау. 

Ынтымақтастыққ

қ

а 

а



ке

е

лсек, ол, әр



р

ине, 


әлі де жалғасуда. 

Әй

Әй



тс

тс

е



е 

де

де а



айм

йм

ақ



ақ

та

та қ



қар

ар

а-



а-

ма-қайшылық көп, сондықтан да бұл мә-

се ле де  қандай  да  бір алға ілгерілеуді күту-

ге болмайды.

Қазір халықаралық қоғамдастық

Қазақстанға Орталық Азиядағы шешуші

ой

ой

ын



ын

шы

шы р



р

ет

ет



ін

ін

де



де қ

қ

ар



ар

ай

а



ды. Біздің көршіміз 

Өз

б



бекстанда халық саны көп, Орталық

Азия аумағында өмір сүрген барлық дерлік 

тарихи мемлекеттердің территориясын 

алып жатыр. Кезінде өте ұзақ уақыт бойы

оның аумағында бар

р

лық қаржы-эконо-



микалық орталы

қт

қт



ар

ар

ш



ш

оғ

оғ



ыр

ырла


ла

нғ

нғ



ан

н

б



б

ол

ол



а-

а-

тын. Ал қазір жағдай



й

 өзгерді. 

Бү

гінг


і 

күні


і

 

халықаралық қоғамдастықтың ықыласы 



Орталық Азияның кіндігінен Қазақстанға 

қарай, біздің даламызға қарай ойысқанын 

байқау қиын емес. 



Сі

Сі

зд

зд

ің

іңше

ше





Ба

Ба

рак Обаманың 

ек

і

ін

і

ші рет президент сайлануы 

еліміздің АҚШ және Батыспен 

қарым-қатынасына қандай әсерін 

тигізуі мүмкін?

– Жалпы, АҚШ саясаты ұзақ мерзімді 

сценариймен  да

а

ми



миты

ты

ны



ны

б

б



ел

ел

гі



г

лі

лі



Ол

Ол



шынын айтқанда, президентке соншалық-



ты тәуелді де емес. Әсіресе бұл – АҚШ-тың 

өзі үшін стратегиялық маңызы бар бағыт-

тарына қатысты. Орталық Азия – сондай 

бағыттың бірі. Бұл орайда Вашингтонның 

Қа

Қа

за



зақс

қста


та

нғ

нға 



а 

қо

қолд



лд

ан

ан



ат

а

ын саясаты сындар-



лы. 

М

Мұны



б

бір


і

есептен Обаманың саясаты-

мен де байланыстыруға болатын шығар. 

Ол Джордж Буш сияқты шоқпарын ала

жүгірмейді. Мұны АҚШ-тың бұрынғы 

КСРО кеңістігінде тәуелсіз мемлекеттердің 

өз бетінше өмір 

сү

сүру



ру

ін

н



қ

қ

ол



олда

дауғ


уғ

а 

а 



де

де

ге



ге

н 

н 



ұмтылысымен  тү

сі

сіндіруг



е 

де б


ол

ад

ы. 



Сондықтан біздің еліміздің АҚШ және

Батыспен қарым-қатынасы тәуелсіздікке

қол жеткізгелі Астана жемісті түрде жүзеге 

асырып келе жатқан көпвекторлы саясат 

ко

ко

нт



нт

ек

ек



сі

сінд


нд

е

е 



өр

өр

ке



кенд

ндеу


еу

і тиіс. 


Ж

Жалп


п

ы,

  қан



а

да

д



й

й

да



 бір мемлекеттің 

сыртқы саясаты ғаламдық кеңістікте жүріп 

жататын геосаяси ойын шеңберінде өрби-

ді. Қазақстанның ұстанымы тұрақты бол-

ды. Біз ешқайсысының да ығына жығылған 

жоқпыз. Көршілеріміз Өзбекс тан мен Қыр-

ғызстан сияқты бір

р

еу



еуін

ін қ


қ

ол

ол



да

да

п,



п,

е

е



кі

к

нш



ншіс

іс

ін



ін

е 

е 



қарсы шыққан жоқ

о

пы



ы

з.

з



Б

Бұл ө


ө

з

з  кезе



зе

гінд


е

е 

жемісін берді. Әйтпесе халықаралық қа-



рым-қатынаста субъектіден гөрі объектіге 

айналуға болады. Мұны қарапайым тіл-

мен айтсақ, ірі мемлекеттер сіз арқылы 

өз

өз



ар

ар

а



а

ес

ес



еп

еп

а



а

йы

йы



ры

ры

су



с

ға көшеді. Бұл – 

мү

мү

лд



лд

ем

ем



т

тиі


и

мс

мс



із

із с


сая

ая

са



сат. Мұндай жағдайға 

ұшыраған ел тығырыққа тіреледі. Сон-

дықтан Қа зақстанның сыртқы саясаттағы 

ұстанымы көптеген мемлекеттерге нақты



үлгі бола алады. 

Сұхбаттасқ


1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   ...   27


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал