Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет



жүктеу 0.64 Mb.

бет5/5
Дата09.01.2017
өлшемі0.64 Mb.
1   2   3   4   5

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№193 (419) 6.11.2010 жыл, сенбі



www.alashainasy.kz

6

e-mail: info@alashainasy.kz

АЛАШ АЗАМАТЫ

?

Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Семіздіктің екі себебі бар. Тұқымқуалаушылық 

және мешкейлік. Әдетте ата-әжесі, әке-шешесі 

немесе нағашы жұртынан біреуі толық болса, 

оның ұрпағы да семіздікке бейім тұрады. 

Екіншісіне келсек, егер адам тамаққа деген тәбетін 

тежеп ұстаса, онда семіздікке бой алдырмауға әб-

ден болады. Ал семіздіктің тек қана зиян екені 

мәлім. Ғалымдардың айтуынша, адамның миын-

дағы гипоталамус деген без семіздікке тікелей 

қатысты екен. Әлгі без жоғарғы ми жүйесінің 

жұмысын бағыттап тұрады. Сонымен бірге бездің 

жұмысына серотонин, дофамин және «бақыт 

гормондары» деп аталатын эндорфин сияқты 

заттардың қатысы бар. Дәмді де тәтті тағам 

жеместен бұрын, тек оны көргенде қуанатын 

адам ның миындағы рақаттану орталықтарының 

(центры удовольствия) жұмысын жоғарыда 

айтқан заттар қамтамасыз етіп тұрады. Әр адамда 

болатын осы бездің жұмысы семіздерде ерекше 

белсенділігімен айрықшаланатын көрінеді. 

Ондайда адам тойғанын білмейді, үнемі ас жегісі 

келіп тұрады. Адам неғұрлым арзан әрі калориясы 

көп нан-жарма, кондитер өнімдерін үнемі 

қолданса, семіре береді.

Денеме артық салмақ жиналып келеді. Өзім тамақты тартынып жейтін болдым. 

Жолдастарым семірудің сыры тұқымқуалаушылықпен байланысты дегенді айтады. Осы рас па? 

Жалпы, адамның семіруінің қандай себептері бар?

Тоқтасын МҰРАТОВ, Алматы қаласы

Семіздіктің басты себебі – мешкейлік

Аулада көлік үйренуге болмайды

«Көктем-2» деген ықшамауданда тұрамыз. Ауламыз бұрын кең еді. 

Қазір көлік көп, балалар ойнайтын аумақ қалмады. Оның үстіне жақында 

біздің көпқабатты үйде тұратын бір қыз баланың ауламызда 

инструкторымен бірге көлік айдауды үйреніп жүргенін көзім шалды. 

Тұрғын үй ауласында көлік жүргізуді үйренуге бола ма екен?

 

     

Есенгүл 

ЖОЛАМАНОВА, 

Алматы қаласы

Алматы қалалық ІІД Жол полициясы 

басқармасы мамандарының түсіндіруін-

ше, Жол қозғалысы ережесінің 7.1. тар-

мағына сәйкес, тұрғын үйлер аумағында 

көлік құралдарының ерсілі-қарсылы 

қозғалысына, көлік жүргізуді үйрену 

жаттығуларына және көлікті двигательді 

өшірмей қалдырып кетуге тыйым 

салынған. Сондай-ақ кез келген көлік 

құралын көгалға, жаяулар жүретін тас 

жолға тұрақтатуға болмайды. Сіздің на-

разылығыңыз өте орынды. Тұрғын үй 

ауласындағы адамдардың қауіпсіздігі 

үшін көлік жүргізу жаттығуларын жасап 

жүрген адам жөнінде полицияға жазбаша 

шағым түсіре аласыз.

ҚАЗАҚ ЖЕРІНІҢ ХИКМЕТТЕРІ

ДАТ!

Қуандық МҰСТАФИН,

«Вокзал сервис» АҚ президенті:

2011 жыл вокзалдар 

жылы болады

– Қуандық Сапарұлы, қылы

 

шын 

сүйретіп қыс та келді. 

Вокзалдарды «ҚТЖ» ҰК» АҚ-

ының балансына қайтарып алу 

үдерісі қай деңгейде атқарылу-

да?

– Қазақстан Премьер-министрінің 

тапсырмасына орай, бүгінге дейін жеке 

иелікте болған 164 вокзалды, жергілікті 

атқару органдарының құзырындағы 94 

вокзалды «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ 

балансына өткізу жайы қарас тырылуда.

Қазіргі таңда «Теміржолмүлік» АҚ 

иелігіндегі 164 вокзал «Вокзал сервис» 

АҚ -ына уақытша сенім хат арқылы бас-

қаруға берілді. Оның 117 вокзалында 

теміржол бөлімшелері мен магистраль-

дық желі бөлімшелері күшімен қысқы 

маусымға дайындық жұмыстары жасал-

ды. Негізінен, сыртқы келбетін жөндеу 

және қалпына келтіру, сырлау, ақтау, 

шынылау, су және жылу жүйесімен қамту 

жұмыстары атқарылды. Бүгінгі күні бұл 

жұмыстардың дені аяқталды.

– Жасыратыны жоқ, 

ондаған жылдар бойы қарау сыз 

қалған вокзалдардың күйі кетіп 

қалғаны да рас. «Ескіні 

жамағанның есі кетеді» 

дегендей, оны қалпына 

келтірудің өзі де қаржылық 

ысырап шығар.

– Иә, қалған 47 ғимараттың жағдайы 

қиын тиіп отыр. Олар апатты жағдайда 

тұр. Немесе «Теміржолмүлік» АҚ-ына 

кәсіби мақсатсыз пайдалануға берілген. 

Онда мектеп, дүкен, кейбірі тұрғын үйге 

пайдалануға берілсе, кейбірі мүлдем ұзақ 

жылдар бойы иесіздікке ұшырап, қаңырап 

қалған. Бұлардың әрқайсысы жөнінде 

бөлек шешім шығарылуы тиіс. Мүмкін 

кейбірін мүлдем «ҚТЖ» ҰК» АҚ-ының 

балансына да алмаспыз. Қандай шешім 

қабылдасақ та, Мемлекеттік меншік 

комитетімен келісіледі. 

Жергілікті атқару органдарының 

құзырындағы 94 вокзалды қабылдап алу 

жұмысы қалыпты жүргізілуде. Қазір 

Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан 

облыстарының әкімшіліктері өздеріндегі 

нысан дарды «Вокзал сервис» АҚ мен-

шігіне беру туралы шешім шығарды. 

Жамбыл, Қызылорда, Қарағанды, Ақмола 

облысының әкімдіктері де түпкілікті 

келісімдерін берді. Ал қалған вокзалдарды 

да түгелдей және ішінара өткізу тұрғы-

сындағы келісімдер басқа әкімшіліктермен 

жасалуда. Бұл – аса ауқымды жұмыс. 

 Бүгінгі күні 285 вокзал жолаушыларға 

қызмет көрсетуде. Оның 27-сі «Вокзал 

сервис» АҚ балансында тұр. 164-і сенім 

хаттама бойынша «Вокзал сервистің» 

басқаруына берілді. 94 вокзал жергілікті 

атқару органдарының құзырында қалды. 

Ұлттық компания президентінің тапсыр-

масы бойынша, теміржол вокзалдарын 

қабылдап алу үдерісін түпкілікті аяқ-

тауымыз керек.

– Вокзалдарды қайтарып алуда 

қандай қиындықтар кездесуде?

– Мемлекеттік мүлік жөніндегі 

комитеттің 164 вокзалды «Вокзал сервис» 

АҚ-ының басқаруына сенім хат арқылы 

беру туралы шешімі шыққан соң, біз бір-

қатар қиыншылықтарға кезіктік. 

Біріншіден, кейбірінің негізгі ны-

санымен қоса, жеріне иелік ету жөніндегі 

құқықтық құжаттарының да болмауы. 

Екіншіден, нысанның техникалық жағ-

дайының қанағат танғысыздығы. Онымен 

қоймай, кәсіби емес, басқа мақсатқа пай-

даланылуы, мекемені әрі қарай пайда-

лану мүмкіндігін техникалық сараптаудан 

өткізудің қажеттігі.

Осы жайларды ретке келтіру мақ са-

тында «Вокзал сервис» АҚ меншік иесіне 

берілетін техпаспорт, жер актісі секілді 

құқықтық құжаттар жасалуда. 

Келесі жыл «ҚТЖ» ҰК» АҚ прези денті-

нің ұйғарымымен «вокзалдар жылы» 

болып жарияланды. 2011 жылы жаңадан 

қабылдап алынған 83 вокзалда күрделі 

жөндеу жұмыстарын жасау жоспарланып 

отыр. Осы мақсатқа 1 млрд теңге бөлу 

көзделіп отыр. 



– Бұған дейінгі вокзалдарда 

Кеңес дәуіріндегі бірегей 

қалыптасқан жоба бойынша 

жасалды. Өзіміз тәуелсіз 

мемлекет ретінде қонақтарды 

қабылдау қақпасы 

болғандықтан, оны ұлттық 

нышанмен айшықтау қажет 

секілді.

– Иә, дұрыс айтасыз. Қазіргі таңда 

«Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ Жобалау 

және күрделі құрылыс дирекциясымен 

бірлесіп, барлық вокзалдарды бірыңғай 

ұлттық нышанда әрлеу дизайны жасалуда. 

Қазақстанның барлық вокзалдарының 

алдыңғы маңдайша-фасады, бояуы, 

сәулеттік шешімі шығарылады. Мұндай 

шаралар «Теміржолмүлік» АҚ-ынан 

уақыт ша сенім хаттама негізінде қабыл-

дап алынған вокзалдарда жасалады.



– Вокзалдардың бұрынғы 

иелерінен Сіздердің ұсыныста-

рыңызға қолдау болып отыр ма, 

жоқ, әлде, қолбайлау 

келтірушілер қатары көп пе?

– Бұл енді әрқалай. Жергілікті атқару 

органдарының құзырындағы вокзалдарды 

қайтарып алудың бірқатар қиындықтары 

туындады. Мәселен, Алматы облысындағы 

вокзалдарды қайтарып алу жұмысы 

кешеуілдеуде. Себебі жергілікті атқарушы 

билік вокзалды бізге өткізумен бірге, 

селоны сумен қамту жүйесін де бірге 

алуымызды талап етуде. Біз бұған келіспей 

жатырмыз. 

Павлодар облысында бірқатар нысан-

дар әлі берілген жоқ. Оны айтасыз, 

Екібастұз вокзалы банкіге кепілдікке 

қойылған. 

Маңғыстау облысында Маңғыстау 

стансысының вокзалы алдағы бес жыл 

бойына жекеменшік иесінің басқаруында 

болады. Себебі меншік иесі оны жөндеуге 

көп қаржы жұмсағаны белгілі болды. Ол 

вокзалдың техникалық жағдайы ретке 

келтірілген. Қалған вокзалдар бойынша 

мәселелер жан-жақты сараптаудан 

өткізілуде.



– Қазір Парламент Сенатының 

қоржынында «Қазақстан 

Республикасының теміржол 

көлігі туралы» Заңына өзгеріс-

тер мен толықтырулар енгізу 

туралы» заң жобасы талқы-

ланып жатыр. Осы заң жобасы 

бойынша вокзалдардың 

мәртебесі айқындалған ба? 

Өйткені вокзал стратегиялық 

нысан түріне жатқызылмай ма?

– Біріншіден, бұл заң жобасында 

тұңғыш рет «теміржол вокзалы» қандай 

нысан болуы тиіс, оның құрамында 

қандай кешен қарастырылуы тиіс» деген 

сұрақтарға жауап беретін түсінікті де 

нақты ұғым енгізілмек. Екіншіден, Қазақ-

станда жүрдек жолаушылар пойыздары 

бағдарына байланысты вокзалдардың 

сынып түрлеріне қарай бағалау 

қалыптасады. Бұл екі ұғым бір-бірімен 

тығыз байланысты.



– Еліміздегі вокзалдардың 

деңгейі бойынша неше 

сынып қа бөлуге болады?

– Меніңше, республикамыздағы вок-

залдарды былайша сұрыптауға болады. 

ХАБ, 1,2,3 сыныптар. Бүгінгі таңда бізде 

сыныптан тыс вокзалдар, 1,2,3,4,5-

сынып ты вокзалдар бар. 

Алты ХАБ-қа Алматы-1, Шымкент, 

Атырау, Ақтөбе, Семей, Астана жат-

қызылмақ. Осы жерде ХАБ-тың не екенін 

түсіндіре кетейін. Жүрдек жолаушылар 

пойыздарының бағдарында жолаушы-

лардың пойызда болу уақытын барынша 

қысқарту маңызды рөл атқарады. Ол 

пойыздардың қозғалыс жылдамдығын 

күшейтумен қатар, тоқтайтын аялда-

малардың санын қысқарту арқылы да 

жүзеге асырылады. Мәселен, Астана 

–Алматы бағдарында жүретін «Тұлпар» 

жүрдек пойызы Қарағанды стансысында 

ғана тоқтайды. Қалған шағын стансыларға 

тоқтамайды. Жаңадан жіберілетін жүрдек 

пойыздар да тек қана ХАБ сыныбына 

жататын ірі стансылардан жөнелтіліп, 

сондай ірі стансыларға аялдайды.

Мұндай ХАБ стансыларына жолаушы-

ларды жеткізу қалааралық пойыздар мен 

рельсті автобустар арқылы жүзеге асыры-

лады. Яғни, үлкен стансыларға жолаушы-

лар баратын бағдарына байланысты 

топтасады да түрлі бағытқа тарасады. 

Басқаша сөзбен айтқанда, осыны вокзал-

жинақтаушы –ХАБ деп атап отырмыз.

Ал Қазақстанның қалған облыс 

орталығындағы, торабтық стансылардағы, 

курортты өңірлердегі, халықаралық түйісу 

бекеттеріндегі стансылар сыныбына 

қарай сұрыпталады. Сол сыныбына қарай 

оларға қойылатын талап та әрқилы 

болады. Әрине, ХАБ-тарға қойылатын 

талап бәрінен де жоғары.



– Кейбір стансылардағы 

вокзалдардың жұпынылығы 

соншалықты, атына заты сай 

келмейтіндері де бар.

– Ондай жағдайлар да кездеседі. 

Тарифтан тыс өте шағын стансылардағы 

вокзалдарды «жолаушыларға қызмет 

көрсету орны» деп қана атау қисынға 

келеді. Дегенмен ол жердің тұрғындары-

ның жиналатын орны болуы тиіс. 

Сондықтан онда қалыпты сервистік 

қызмет түрлері қамтылады. Мәселен, күту 

залы, пойыздардың жүру кестесі жазылған 

табло, жолаушыларды және жүктерді 

алып жүру ережесі болады. Одан тиісті 

пойыздарға билет сатып алу жағдайы 

жасалады. 

Қазір айтуға болатын жайдың бірі – 

мынау. Кейбір стансыларда құлағалы тұр-

ған апатты жағдайдағы вокзал ғимаратын 

қайтадан қалпына келтіру, күрделі жөндеу 

жұмыстарын жасағаннан гөрі, онда тез 

құрастырылатын ғимарат салу тиімді. 

Мәселен, Астана іргесіндегі Анар стансы-

сындағы құлап қалған вокзал ғимаратын 

қайта күрделі жөндеуден өткізгеннен гөрі, 

онда жаңа ғимарат салған дұрыс. Себебі 

ондағы тәуліктік жолаушылар айналымы 

70-80 адамды құрайды. 



 – Жедел тұрғызылған ғимарат-

тың да ғұмыры қысқа болып 

жүрмей ме? 

 – Тез құрастырылатын модульдық 

үлгідегі құрылымдар көп қаржыны қажет 

етпейді. Сондай-ақ іргетасы да ауыр 

материалдардан құйылмайды. Соған 

қарамастан, ұзақ мерзімдік, ауа райына 

төзімді, тез құрастырылатын, тасымал-

дауға ыңғайлы, кеңейтуға қолайлы. Оның 

басты ерекшелігі сонда – мұндай типтік 

ғимаратты құрастыруға екі-үш ай кетеді. 

Біз мұндай тез құрастырылатын вок-

залдарды бұрынғы ескі ғимараттарды 

қалпына келтіруге және күрделі жөндеуге 

келмейтін, бірақ онда жолаушылардың 

көп жиналатындығына орай, жаңа 

ғимарат тұрғызбақшымыз. 



– Мұндай жаңа үлгідегі 

вокзалдарды қашан көре 

аламыз?

– Қазір оның алғашқы сынақ жобасы 

қарастырылуда. Вокзалдардың барлығы 

сұрыптаудан өткізіліп, құқықтық құжат-

тары түзілген соң, стансылардың жолаушы 

айналымы анықталады. Бір нәрсе анық. 

Сарапшылар әрбір ғимарат бойынша 

жекелей шешім қабылдайды. Алғашқы 

типтік тез құрастырылатын вокзалды 

2011 жылдың көктемінде тұрғызуды жос-

парлап отырмыз. Жалпы айтқанда, 

барлық вокзалдарды техни калық қалыпқа 

келтіру, оны санитарлық талаптарға сай 

етіп жасау – бір күннің жұмысы емес, оған 

бірнеше жылдар кетеді. 

Түпкі мақсатымыз – барлық вокзал-

дарды жолаушылардың теміржол көлігін 

пайдалану кезінде тынығуы, күтінуі, 

қауіпсіздік жағдайының сапалы сервистік 

үлгіде болуын қамтамасыз ету. 

 Біз қашанда қала мәдениеті қақпадан 

басталатындығын ескеруіміз керек. 

Туристің Тәуелсіз Қазақстанның аумағына 

кіргенін, ел шетіне аяғы іліккендігін көз 

алдына келтіретіндей, соны сезінетіндей, 

ұлттық нышандармен айшықталған 

вокзалдар әрбір стансыда ою-өрнек тері-

мен жайнап тұруы керек.



Сұхбаттасқан 

Ескендір ЕРТАЙ, 

Астана

Нарықтың бастапқы кезеңінде теміржолдың (профилді) 

кәсіби емес саласы деген желеумен жергілікті органдар мен 

«Теміржолмүлік» АҚ құзырына өткен мекемелерді қайтадан 

кейін қайтару бүгінгі күні ең өзекті мәселенің біріне айналды. 

Оны қайтарып алу жұмысы басталып та кетті. Күрмеуі көп 

мәселені «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ президенті Асқар 

Мамин тікелей бақылауда ұстап отыр. Біраз уақыттан бері 

иесіздікке ұшыраған вокзалдарды кері қайтарып алу үдерісінің 

атқарылу барысы, оны қайта жөндеу, тиімді пайдалану 

тұрғысындағы мәселелер жөнінде «Вокзал-сервис» 

АҚ президенті Қуандық Мұстафин әңгімелейді.

Бізде ондай адамдарға қарсы «күрес» 

жүргізіледі. Бұл қасиет адамның бойына 

қанмен келеді емес пе? Сонда жаратылысқа 

қарсы жүргіміз келе ме? Тоқсаныншы жыл-

дарға дейін аталмыш мәселе күн тәртібінен 

түспейтін. Оны кемістік, кесапат деп ұққан-

дар болды. Тіпті олардың арасында жоғары 

қызметтегі азаматтар да бар еді. Билік 

басындағы атқамінерлер солақай оқушы-

лармен күресті ұстаздар қауымына басты 

міндет етіп жүктеді. Әрине, оның астарына 

үңілген ешкім жоқ. Осының салдарынан 

түрлі ауруға ұшыраған өрен дер көп болды. 

Мәселен, олар жүйке және өзге де ауру-

ларға тап келді. Оны айтқанын істетіп 

үйренген шенеуніктер қаперіне іле қойған 

жоқ. Дәрігерлер де дабыл қаққан. Деген-

мен аталмыш тақырып жабулы қазан 

күйінде қалып жатты. Психологтар мына дай 

жайды ескертеді. Солақай жандар оң 

қолмен әрекет еткенде қалыпты деңгейде 

болмайды екен. Атап айтқанда, олар оң 

қолмен тамақ ішкенде астың дәмін сезіне 

қоймайтын көрінеді. Сондай-ақ сол кезең-

дерде ұстаздар қысымына шыдай алмаған 

оқушылар да болғанға ұқсайды. Тіпті олар 

солақай болғаны үшін достары ның алдын-

да да төмен қарап жүрді. 

Осы жағдай қазір де жалғасып жатыр 

деп айта аламыз. Өйткені біздің қоғамда да 

оларға деген салқын көзқарас бар. Ел дің 

арасында оларға көзқарас әртүрлі. Біреуі 

оларды оңқайлар қатарына қосуды дұрыс 

деп санайды. Екіншісі бұл пікірді дұрыс деп 

санамайды. Жалпы, солақайлар ара сында 

танымал адамдар аз емес. Әлем де Марк 

Твен, Леонардо да Винчи, Мике ланд жело, 

Бетховен cекілді ұлы тұлғалар бар. Ал 

беріден әңгіме қозғасақ, белгілі дәулескер 

күйші Нұрғиса Тілендиев сола қай қолымен 

талай туындысын өмірге алып келді. Қазақ-

тың белгілі қылқалам иесі Гүлфайрус 

Исмаилова да осындай ерекше адамның 

бірі болды. Әрине, бұл тізімді жалғастыра 

түссек, әлі де бірқатар белгілі азаматтардың 

атын атар едік. Деген мен әңгіме ауаны бас-

қада емес пе?



Бауыржан БЕКБАНОВ, дәрігер:

– Солақай адамға оңқай болу ту ра-

лы кеңес берген дұрыс емес. Бұл ондай 

жандарға кері әсерін тигізетіні талай 

мәрте дәлелденген. Сондықтан бұл тұр-

ғыда абай болғанымыз артық емес. 

Кезінде солақай адамдарға қа 

тысты 

жүрген науқан өз тиімділігін алып келген 

жоқ. 

Ал ислам дініндегі азаматтар сол жақ-

пен жасалған жұмыстарды дұрыс көрмейді. 

Оң қолмен жасалған жұмыстың берекесі 

болады деген үғым бар. Сол қол немесе сол 

аяқ лас жерлерде жүреді. Мә се лен, мұсыл-

ман жамағаты дәретхана есігінен кіргенде 

сол аяқпен аттайды. Себебі, ол жер лас 

болып есептеледі. Ондай жерлерді шайтан-

дар мекендейді екен. 



Сахиджан НАУРЫЗӘЛИЕВ, 

Қызылорда қаласындағы 

«Айтбай» мешітінің бас имамы: 

– Лас жерлерде ешқандай сүре 

оқыл майды. Әрине, солақай адамдарға 

келсек, ол да Жаратушы иеміздің да рыт-

қан қасиеті. Алайда ондай адам дарға өз 

кеңесімізді береміз. Оң жаққа бейім-

деуге тырысамыз. Қасықты оң қолмен 

ұста дегенді ұғындырамыз. Ол – біздің 

міндетіміз. 

Кезінде ұстаздар тарапынан жасалған 

қысымға қарамастан, солақай қалпынан 

жа ңылмаған жандар да баршылық. Қазір 

олардың арасында түрлі қызметте жүрген 

адамдар бар. Солардың бірі – біздің әріп-

тесіміз, Қызылорда қоғамдық теледида-

рының тілшісі Гүлнұр Бүркітбаева. Оның 

айтуынша, солақайлық туа бітті дарыған қа-

сиет екен. Қанша тырысса да, оң қолмен 

жаза алмаған көрінеді. 

Шындығын айтқанда, біздің елімізде 

солақай адамдар мүддесін қорғайтын еш-

қандай қоғамдық ұйым жоқ екен. Бәлкім, 

ол біздің селқостығымыздан шы ғар. Деген-

мен бұл тұрғыда ғалымдар тарапынан 

жүйелі зерттеу жұмыстары жасалса игі. Тіпті 

біздің елімізде қанша солақай адамдар бар 

екенін тап басып айту да қиын.

Ж

АР



А

ТЫЛЫС


Солақайлар сырына мән береміз бе?

Біздің өмірде солақай адамдар жетерлік. Оған қалыпты жағдай деп 

қараймыз. Солай да шығар. Алайда олардың сырына қанықпыз ба? Бәлкім, 

оған үңіле бермеуіміз әбден мүмкін. Оны жасыра алмаймыз. Шетелде 

басқаша болуы да ғажап емес. «Олардың мұң-мұқтажына құлақ асатын 

арнайы ұйымдар жұмыс жасайды» деген әңгіме бар ұзынқұлақта. Өкінішке 

қарай, бізде солақайлар мәселесіне мүлдем мән берілмейді. 

ДЕРЕК ПЕН ДӘЙЕК

Әлемдегі әрбір жүз адамның біреуі ғана солақай болып туылады. Қазір Жер шарында 

6 млрд-тан астам адам болса, 60 млн адам солақай екеніне осыдан көз жеткізуге болады. 

Ана құрсағында жатқан шарананы дәрігерлер 10-11 аптасында солақай немесе 

оңқайлығын анықтайды. Осындай қасиет әйелдерге қарағанда ер адамдардың бойында 

көп. Мұндай азаматтар әлемде Оңтүстік Азия, Шығыс Еуропа, Австралияда көбірек 

кездеседі. Ал Америка және Африка құрлықтарында солақайлар саны өте аз. 

Әділжан ҮМБЕТ, Қызылорда облысы

Қарлаг – қасірет аймағы

Астана–Алматы күре жолының Қараған-

дыға жетерде 25 шақырымдай қашықта 

жатқан бауырластар қоғамына ең алғаш 

болып ескерткіш белгіні 1987 жылы Жапон 

елінің азаматтары орнатқан болатын. Қына 

мүжімес қызыл гранитке Жапон елінің 

өкілдері «Біз әлі ораламыз, бауырлар!» деп 

қашап жазған. Мұнда соғыс жылдары 22 

мыңнан астам жапон азаматы түрмеге 

отырғызылған еді.

Спасск-Көкөзек қолатындағы шетелдік 

әскери тұтқындар қолатында қазір әлемнің 

17 мемлекетінің басшылығы арнайы келіп 

орнатқан ескерткіш тастар қалқайып тұр. 

Жыл сайын бұл маңға Жер шарының түкпір-

түкпірінен ресми қонақтар келіп, азалы 

жылдары қаза болған бауырластарының 

рухына бас иіп, еске алысып қайтады. Мұн-

да Қазақстан, Ресей, Жапон, Венгрия, 

Финлян дия, Армения, Румыния, Оңтүстік 

Корея, Польша, Германия, Италия, Әзір-

байжан, Лит ва, Украина, Грузия, Қырғызстан 

және Фран ция үкіметтерінің тапсырмасымен 

ел дегі елшіліктері орнатқан тас мүсіндер 

қасіретті жылдардың азалы аурасын күзетіп 

тұр. 1997 жылдан бастап қуғын-сүргін құр-

бандарын еске алу шаралары арнаулы 

шаралармен аталып өтетіндіктен, сол жыл-

дардан бастап, Спасск қорымында архео-

ло гиялық қазбалар жүргізіле бастады. Жер 

қойнына арулап көмілмеген мыңдаған 

тұтқынның қабат-қабат мүрдесін аршыған 

археологтер бұл жерде әлі күнге қанша 

адам жерленгенін дәп басып айта алмайды. 

Тек антропологиялық зерттеулер мен 

ерекше белгілеріне қарап қана айырым 

жасаған. Мәселен, Ұлы Отан соғысының 

бас кезінде қазақ даласына жер айдалып 

келген жапондардың қолында алтын 

білезік, күрек тістері алтынмен апталған 

екен.  Тұт қын  дардың  бойындағы  алтынға 

қызық қан лагерь қарауылдары олардың 

тісін сын 

дырып, қолын кесіп те алған 

жағдайлар болған. Археологтер күрек тісі 

опырылып, сол қолы шынтағынан кесілген 

мүрделердің жапондықтар екенін бірден 

айырғанын айтады. Спасскіге арнайы ат 

Басы 1-бетте

басын тіреп кел ген шетелдік жоғары лауа-

зымды қонақ тардың бірнешеуі бұл жерде 

өздерінің туған аталары жатқанын тілге 

тиек еткен.

Соңғы жылдары Астана–Алматы арасын 

жалғап жатқан маңызды күре жолдың осы 

Спасск қорымы орналасқан тау бөктерлері 

автокөлік апаттары аса жиі болатын қауіпті 

аймақ деп саналып жүр. Көкөзек өзенінің 

көз жасындай құрғаған арнасы ғана қалған 

сайға қырат басынан құлдилап, күрт бұры-

лыстары бар тас жол бойында кейінгі бірер 

жылда он шақты апат болды. Ресми орган-

дар бұл тұсты жолдың көзге шалынатын 

көкжиегі тым қысқа, жол бұралаң деп түсін-

дірсе, осы аймақ тұрғындары «бұл арадан 

көлік жылдамдығын азайтып, мүмкін болса, 

тоқтап, аялдап өткен дұрыс. Мыңдаған 

бейкүнә адамның азалы рухы назаланады» 

деседі. Спасск маңындағы елді мекендердің 

тұрғындары бұл арада таң бозында көшетін 

елестер жайлы түрлі аңыз да айтады...

Арқаға қара күз келе Көкөзек қолатын 

жан-жағынан қымтап жатқан таулар ерекше 

сұсты реңге ие болады. Жаз бойы осындағы 

әскери бөлімнің оқу-жаттығу жұмыстары 

сәтінде жиі-жиі өртеніп кететін қыраттар 

қарауытып, тасынан қына қашып, топы-

рағы нан әр кетеді. Қарауытқан таулар қа-

сіретті, қаралы жылдардың үнсіз куәгері 

ретінде мүлгіп тұр. 



Серік САҒЫНТАЙ, 

Қарағанды

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№193 (419) 6.11.2010 жыл, сенбі



www.alashainasy.kz

7

e-mail: info@alashainasy.kz

СУРЕТТЕ КІМ?

Талантты 

жазбай таныңыз

Бүгін ұлттық спорт түріндегі та-

лантымыздың суретін беруді жөн 

санап отырмыз. Бұл спорт кейінгі 

кезде қанатын жайып, бүкіл әлемге 

тарала бастады. Дәл қазір осы спорт 

түрінен тұңғыш рет әлем чемпионаты 

өтуде. Ал мына суреттегі қызымыз 

– осы төл спортымыздың жарық 

жұлдыздарының бірі. Жеті дүркін 

Қазақстан чемпионы болды. Бірнеше 

халықаралық турнирлерде топ-

жарып, жеңімпаз атанды. Халық-

аралық дәрежедегі спорт шебері. 

Ұлттық спортымызбен шамамен 10 

жасынан бастап ойнайды. Ұлттық 

спортымызды төрткүл дүниеге наси-

хаттап жүрген жас спортшы 

лары-

мыздың бірі. Бұйыртса, әлем чем-

пионы болуы керек, осы бір-екі 

күнде. Сонымен бұл кім, ойла 

ны-

ңыздар?

А) Диана Кенина

Ә) Әсел Далиева

Б) Сана Жарылғасова

В) Айнұр Жақапбаева

Өткен жолы ең ауыр салмақтағы 

еңгезердей боксшымыз Иван Дычконың 

суретін бергенбіз. 20-ға жақында ғана 

толған былғары қолғап шеберінің екі 

дүркін Қазақстан чемпионы екендігін 

тілге тиек еткенбіз. Былтыр екі жылда бір 

өтетін әлем чемпионатына қатысқан-

дығын да жазғанбыз. Бірер күннен кейін 

Қытайда өтетін XVI жазғы Азия ойын-

дарында ел намысын қорғайтын қос-

танай лық алыпты танитындар аз емес 

сияқты. Хабарласқандар біршама бол-

ды.


 

?

Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Сепактакроу волейболға ұқсас 

футбол ма?

Кешелі бері «XVI жазғы Азия ойындары бағдарламасында бізге таңсық 

спорт түрлері көп» деп жатыр отандық телеарналар. Солардың бірі 

сепактакроу деген спорт екен. Атауы жаңылтпашқа ұқсаған осы спорт түрі 

волейболға ұқсас футбол ма?

Орлан ТАЛҒАТҰЛЫ, Астана қаласы

Жалпы, түсінігіңіз бар сияқты. Бірақ 

оны волейболға ұқсайтын футбол емес, 

«қолмен ойнамайтын волейбол» дейді. 

Сепактакроу сөзінің малай тілінен 

аударғандағы мағынасы – осылай. 

Себебі мұнда допты қолмен емес, аяқпен 

және баспен ұрады. Допты жерге түсіруге 

болмайды. Волейбол ережесі сияқты 

допты өз алаңында, үш рет жанасып (3 

рет пас беру арқылы), тордың екінші 

бетіне бағыттау (соғу) керек. Бадминтон 

кортында ойналады. Командалық ойын 

түрі. Негізінен, Азия елдері жастары 

арасында кең тараған ойын. Шапшаң-

дыққа, дәлдікке, салмақты тепе-тең 

ұстай білуге баулиды.

XVI ЖАЗҒЫ АЗИЯ ОЙЫНДАРЫ 

ДОДА

Басшылардың 25 алтынын түгендеу

Басшылар бәрін іштей санап отырған 

шығар. Әйтпесе бүкіл елдің алдында бұлай 

сенімді түрде ресми мәлімдеме жаса-

майды ғой. 25 алтын, дәп қазіргі жағдайы-

мызды ескерсек, жаман көрсеткіш болмас 

еді. Біз де санап көрейік, жобалап. 25 

алтынды спорттың қай түрлерінен жина-

мақпыз, осы? Тек саф алтынның санына 

емес, осы бағалы металды «қай спорттың 

түрлерінен ала аламыз» деген сауалға 

тоқталсақ. 

Бірінші кезекте, әрине, ауыр атлетика-

дағы толағай ұл-қыздарымызға сенім 

артылатын шығар. Олар кем дегенде төрт 

алтын алулары керек қой. Тума талант Илья 

Ильин де бара жатыр. Оған Ресей мен 

Қытайдан алған қыз-жігіттерімізді қосы-

ңыз. Өз салмақтарында «Сарықұр лықта» 

ешкімге дес бермес, теңдессіз спортшы-

ларымыз бар, бұл спорт түрінде. Сондық-

тан ауыр атлеттеріміз ел абыройын асқақ-

татулары керек.

2006 жылы Катарда өткен ХV жазғы 

Азия ойындарында нысана көздеу спор-

тындағы мергендеріміз бес алтын әперген. 

Барлығы 18 медаль (5+6+7) олжалаған. 

Бұл жолы қалай боларын? Бесеу болмаса 

да, төртеу әперсе... Әйтеуір, Ольга Довгун 

бастаған сұрмергендеріміз үмітті ақтау-

лары керек. Қазір Зәуреш Байбосынова да 

тәп-тәуір өнер көрсетіп жүр, оқтарын 

көздеген жерлеріне дәл тигізіп.

Ольга Рыпакова бастаған жеңіл атлет-

теріміз де қоржынымызды алтынмен 

«май 


 

лаулары» тиіс. 2006 жылғы Азия 

ойын   дарында  қазақстандық  «Спорт  пади-

шасы» өкілдері төрт алтын әперген (бар-

лығы тоғыз медаль алған).

Ескек есу спортынан әлемде шабан 

болғанымызбен, Азияда шапшаңбыз. 

Осыдан төрт жыл бұрын ескекшілеріміз екі 

алтын еншілеген.

Биыл боксшыларымызға серпілмесе 

болмайды. Болмайды. ҚР бокс феде-

рациясы солар үшін АИБА басшыларымен 

қарым-қатынасты нығайтуға тырысып 

жүр. Осы мақсатта қыруар қаржы жұм-

салған да болар. Мәселен, АИБА конгресін 

дүркіретіп өткізу оңай дейсіз бе? Сондықтан 

былғары қолғап шеберлері Дохадағыдай 

ауызды құрғақ шөппен сүртіп, жалқы 

алтынға телміртіп қоймайды деп үміт-

тенеміз. Кем дегенде үш алтын алулары 

керек қой. Айтпақшы, қайыс қолғапты 

қыз  дарымыз да бар емес пе? Олар мамыр 

айының аяғында Астанада өткен Азия 

чемпио натында алтынмен апталып, күміс 

және қоламен күптелген. Енді Азия 

ойындарында да сол қар 

қын 

дарынан 


таймасын дейік.

Содан соң күрес түрлеріндегі балуан-

дарымыздың да бірінші орын алуға қабі-

леттері жетеді. Оның үстіне, Халық аралық 

күрес түрлері федерациясында даңқты 

балуанымыз Дәулет Тұрлыхановтың беделі 

жоғары. Бұл дегеніңіз – төрешілер бізге 

қиянат жасай алмайды деген сөз емес пе?! 

Сондықтан еркін күрестен де, грек-рим 

күресінен де, әйелдер күресінен де жоқ 

дегенде, әрқайсысынан бір алтын алуымыз 

мүмкін. Балуандар демекші, дзю 

до 

шы-


ларымызға да сенім артылатын болар. 

Мысалы, Максим Раков. Гүлжан Исанова 

ше?

Төрткүл дүниені тамсандырған «Аста-



на» атты велоклубымыз бола отырып, 

веложарыстардан алтын алмауымыз әсте 

мүмкін емес сияқты. Ала алмасақ, ұят 

болмай ма?! Бірақ қанша, біреу ме, екеу 

ме? Әлде одан да көп пе? Велотрек бәйге-

леріне де қара жаяу емеспіз.

Дохада көркем гимнастикадан екі 

алтын алғанбыз. Әттеген-айы, онда негізгі 

сенім артқанымыз Әлия Юсупова болып 

еді. Бұл жолы қалай болары, беймәлім. 

Әлия да жоқ, алтын да жоқ болып жүр-

месе... Десек те, Әлияның ізін басқан Анна 

Алябьева да Азияда топ жаруға жарап 

қалғандай.

Владислав Поляков пен Евгений Рыж-

ШАЙБ


А

ЛЫ ХОККЕЙ



Нұрғазы САСАЕВ

ков бастаған жүзгіштеріміз де – Азия 

ойындарының чемпионы деген атаққа 

таласы бар саңлақтар.

Осыдан төрт жыл бұрын стенд атудан 

командалық есепте бір алтын алғанбыз. 

Содан бері мергендеріміздің деңгейі өс-

песе, төмендемегендей. Осы спорт 

түріндегі федерация игілікті істер атқарып, 

мергендеріне жағдай жасап жүр. Стенд 

атушы мергендер соның бәрін түсініп, 

сенімді ақтауды ойлайды.

Катарда триатлоннан да бір алтын 

алғанбыз. «Олимпиада ойындарында 

алтын әпереді» деп бірнеше жыл сенім 

артып, жағдайын жасаған Дмитрий Гааг 

Дохада бір желпіндірген, әйтеуір. Осы 

жолы да Азиадаға барады екен. Қалай 

болар екен, жас та емес. Неше жылғы ең-

бекті (шығынды) ақтап берсе, жаман 

болмас еді.

Шығыс жекпе-жектері түріндегі қыз-

жігіттерімізден ерен жетістік күтуге болады. 

Катарда каратэден бір алтын, екі қола 

алғанбыз. Ал таэквондошылар үш қола 

еншілеген. Алайда содан бері таэквон-

дошыларымыз біраз жетіле түсті. 

Халықаралық аренада тұшымды нәтиже 

көрсетіп жүр. У-шудағы жігіттеріміздің де 

арагідік Азияны «улатып-шулатып» 

қоятындары бар.

2007 жылдың қоңыр күзінде Макаода 

жабық иммараттағы ІІ Азия ойындары 

өткен. Сонда спорттық биден екі алтын 

алғанбыз: латынамерикалық биден («Ча-

ча-ча») және еуропалық биден («Вена 

вальсі»). Қытайдғы XVI жазғы Азия ойын-

дарының бағдарламасында да спорттық 

би бар екен. Ендеше, мың бұралған би-

шілерімізден алтын дәметуге болады.



«Ұлы Жібек елінде» 

өтетін XVI жазғы Азия 

ойындарына да санаулы 

күндер қалды. Еліміздің 

спорт саласының 

басшылары осы дүбірлі 

додадан «25 алтын 

аламыз» деп отыр. Тамаша!

Шахматтан да «алтын медаль аламыз» 

деп, алақан ысқылауға болады. ХV жазғы 

Азия ойындарында Мұртаз Қажығалиев 

бірінші орынды жеңіп алған. Оған Дәрмен 

Садуақасовты қосыңыз. Бірақ мұнда бап 

емес, бақ шабатындығын ескеруіміз керек. 

Өйткені Азиядағы басқа елдердің де 

шахматшылары мықты. Мысалы, өзбек 

Рустам Қасымжанов – ФИДЕ тұжырымы 

бойынша 2004-05 жылдардағы әлем 

чемпионы. Басқаларын айтпағанда, 

Қытайдың өзінде бірнеше гроссмейстер 

бар.


Осыдан бірнеше жыл бұрын су добынан 

«Сарықұрлықта» ешбір елге дес бермеуші 

едік. Қазір заман өзгерген. Әйтсе де 

ватерполшы ұл-қыздарымыз намысты 

қолдан бермеуге тырысар. Баз біреулер 

«гандболшы аруларымыз бен көгалдағы 

хоккейші қыздарымыздың да алтынға қол 

созуы мүмкін» дейді. Алса, қуанамыз, 

әрине. Бірақ қайдам?.. Оңтүстік Корея мен 

Үндістан қыздары да серуендеу үшін 

келмес, Азия ойындарына.

2002 жылы Бусанда өткен XІV Азия 

ойындарында шпагашыларымыз коман-

далық есепте бірінші орын алған. Бірақ 

олар содан кейін мұндай жоғары жетістікке 

қол жеткізе алмай жүр. Бусанда бессайыс-

шы қыздарымыз да алтынға қарық қылған. 

Алайда ақиқатын айту керек, бұлар қазір 

алтын медаль әпере алмайтын шығар.

Теннистен асығымыз алшысынан түсіп, 

легионерлеріміз алтын әперіп жатса, 

мұртымызды балта шаппайды. Келімсек-

терге жасалып жатқан жағдайдың қайта-

рымы деп қабылдаймыз, онда мұны. 

Сонымен жоғарыда тізіп шыққан спорт 

түрлеріндегі мүмкіндіктерімізді саралап, 

қол жеткізуге болатын алтындарды сау-

сақпен санап шықсақ, 25-тен де асып 

түсетіндей. Сәл-пәл. Яғни басшылар тіл-

дерін тістеп, бір-екеуін кемітіп айтып отыр 

екен ғой. Дұрыс, сақтанбаса болмайды. 

«Арық айтып, семіз шыққанға» не жетсін! 

Тек үміт артқан саңлақтарымыз сенім 

үдесінен шыға білсе, дейік... 



 XVI жазғы Азия ойындарында 25 

алтын алсақ та, жалпыкомандалық есепте 

төртін ші орынға да табан тіреп тұра ал-

мауымыз мүмкін. Алғашқы үштікті Қытай, 

Оңтүстік Корея және Жапония меншіктері 

сөзсіз. Жазғы спорт түрлерінен дәл қазір 

біз олармен тайталаса алмаймыз. Ол – ол 

ма! Енді бізді төртінші орыннан Таиланд 

тайсақтатса, таңғалмаңыз. Себебі «Ұлы 

Жібек еліндегі» дүбірлі додада 57 спорттың 

түрінен 476 медаль жиынтығы сарапқа 

салынады. Біздің спортшылар осылардың 

тек 36-сында бақ сынайды. Өзіңіз ойлап 

көріңізші, 476 алтынның 25-іне ғана қол 

жеткізсек дейміз. Ал Таиланд XVI Азия 

ойындары бағдарламасындағы спорт 

түрлерінің барлығына дерлік өз тар-

ландарын үкілеп қоспақ.

ВЕЛОСПОРТ

Ел чемпионатының бірінші кезеңінде 

барлық командалар 36 ойыннан өткізулері 

керек. Әзірше барлық командалар 20 

кездесуден өткізді. Яғни екінші айналым 



Қызықтың көкесі – алда

Шайбалы хоккейден 

Қазақстан чемпионатының 

бірінші кезеңі жартысынан 

ауып, жоғарғы топтағы 

клубтарымыздың шама-

шарықтары байқала 

бастады.

басталды. Тек «Сарыарқа» мен «Арыстан» 

19 ойыннан өткізді. Өйткені осы екі ко-

манда арасындағы сыңар кездесудің 

екіншісі бірінші жиырма минуттық ке-

зеңнен кейін өтпей қалып, тоқтатылды. 

Себебі Қарағандыдағы «Ақжолтай» спорт 

сарайындағы мұзайдынды өңдейтін 

машиналар істен шығып қалған болатын 

(бірінші кезеңнен кейінгі есеп 1:1 бо-

латұғын). Жақында Қазақстан хоккей фе-

дерациясының Спорттық-техникалық 

комитеті мен дода өткізу жөніндегі бөлімі 

осы матчқа қатысты шешім шығарып, бұл 

кездеу 12 желтоқсанға шегерілді. Бірақ 

айдын иелеріне, яғни «Сарыарқа» клубына 

айыппұл салынды.

Чемпионат кестесіне көз жүгіртсек, 

әзірше «Сарыарқа» мен «Бейбарыс» бір-

бірімен үзеңгі қағыстырып келеді. Биыл да 

ел чемпионы атағын осы екі клубтың са-

рапқа салуы ғажап емес. Жақында қара-

ғандылық клуб жаттықтырушылар құ-

рамын ауыстырып, бас бапкерлік қыз метке 

Ресей маманы Геннадий Цы гуровты та-

ғайындаған. Бірақ «Сарыарқа» осы маман 

келгелі өрнекті ойын үлгісін көрсетіп, 

жетіле түсті деп айта алмаймыз. Кім біледі, 

мүмкін, алдағы уақытта бауырын жазар. 

Негізі, «Сарыарқаны» былтыр ел чемпионы 

атағына жеткізген жергілікті маман, Қа-

рағанды тумасы Олег Болякин еді. Өзі-

міздің мамандарды да бағалау керек қой, 

негізі. 


Үшінші орынға Кереку мен Көкшенің 

хоккейшілері таласып, иық тіресіп келеді. 

Бұлардан «Горняк» та қалысар емес. Ел 

чем пионатының жүлделі орындарын са-

рапқа салатын командалар осы бесеуі 

болатын шығар. Әрине, қалғандары да 

қарап қалмас. Жалпы, биылғы ел чем-

пионатындағы клубтарымыз бір-бірімен 

деңгейлес. Егер «Барыс-2» және «Қазцинк-

Торпедо-2» клубтары мұзайдынға өз-

дерінің ҚХЛ-да және ЖХЛ-да өнер 

көрсететін негізгі құрамдағы ойыншыларын 

шығарса, көшбасшылардың өздеріне дес 

бермес еді. Не де болса, әліптің артын 

бағайық, қызықтың көкесі – әлі алда. 

Нұрғазы САСАЕВ

БИЧ-ВОЛЕЙ



Таиландтың Пхукет аралында 

жағажай волейболынан 

бүкіләлемдік турдың кезекті 

кезеңдік додасы өтуде.

Жүлде қоры 190 000 АҚШ долларын 

құраған қиыршық құм үстіндегі додаға 

жазғы Азия ойындарына дайындалып 

жатқан Қазақстан құрамасының қыздары 

да қатысты. Әйелдер арасындағы еліміздің 

бірінші жұбы Татьяна Машкова мен Ирина 

Цимбалова електік сында 2:1 есебімен 

Украина және Польша қыздарын ұтып, әуе 

доп додасының негізгі сатысына шықты.

Алайда Пхукет турнирінің бұл кезеңінде 

олардың бақтары жанбады. Жолдары 

АҚШ-тың екі жұбымен түйісіп, екеуінде 

ұтылып қалды. Сөйтіп, аталмыш додадан 

тыс қалды.

Ал Азия ойындарында ел намысын 

қорғайтын екінші жұбымыз, яғни Марина 

Пилипенко және Бахтыгүл Самаликова 

дуэті електік сыннан аса алмады. Әуелі 

Австралия жұбын 2:1 есебімен ұтқанымен, 

бұдан соң Ұлыбритания қыздарына 0:2 

есебімен есе жіберіп алды.

Таиланд жеріндегі бич-волей додасына 

тағы екі жұбымыз қатысқан болатын. 

Алайда Инна Рахматулина мен Людмила 

Исаева дуэті де, Оксана Пилипенко мен 

Александра Варасова жұбы да електік 

сындағы алғашқы кездесулерінде жеңіліс-

ке ұшырап, қатардан тым ерте шығып 

қалды.


Пхукетте 

көңіл пәс

БОК


С

Қарағанды облыстық 

бокс федерациясының 

атқарушы директоры Берікбол 

Қасымхановтың мәлімдеуінше, 

кеншілер шаһарында өтіп жатқан 

жастар арасындағы Қазақстан 

чемпионатында 200-ден астам 

бозбала бақ сынауда. 

Бұл – рекордты көрсеткіш. Алайда 

ал 

 

дағы жылы осы жас санатында әлем 



чемпионаты өтпейтіндіктен, жастары-

мыздың алдында ешқандай маңызды сын 

тұрған жоқ. Десек те, жастар құрамасының 

аға бапкері қызметіне жақында ғана 

тағайындалған Мұрат Мұстафиннің ал ды-

на бірсыпыра міндеттер жүктелді. Оның 

бірі – ұлттық құрама сапына лайықты 

ізба 


сарларды іздеп табу немесе осы ел 

чемпионатында шеберлігімен көзге түс-

кен таланттарды іріктеп алып, соларды 

тәр 


биелеп, деңгейлерін өсіру. Сол се-

беп 


ті Қарағандыдағы ел чемпионатына 

ерекше мән беріліп отыр. Өйткені биылғы 

Бакуде өткен жастар арасындағы әлем 

чемпионатында Қазақстан жастары көңіл-

ге қонымды нәтиже көрсете алмады. Олар-

дың көрсеткіштеріне қанағаттанбаған ҚР 

бокс федерациясы жастар құрамасын 

жаңа дан жасақтап, бапкерлерге тың бағ-

дарламамен жұмыс жасауды міндет-

теген болатын. Себебі Қазақстан жастар 

құрамасы еліміз Тәуелсіздігіне қол жет-

кізгелі, яғни 19 жыл ішінде алғаш рет әлем 

чемпионатынан бос қайтып, жүлдесіз 

орал ған-ды. Жастар арасында Қазақстан 

чемпиондарының есімдері 7 қараша күні 

белгілі болады.



Телмұхамет ЗЕКЕН

Жастар құрамасын 

қайта жасақтаймыз

Ескерту: О – өткізген ойындары, Ж – жеңістері, ОЖ – овертаймдағы жеңістері, БЖ – 

буллиттегі жеңістері, БҰ – буллиттегі ұтылыстары, ОҰ – овертаймдағы ұтылыстары, 

Ұ – ұтылыстары, Ш/А – шайба айырмасы, Ұп – ұпайы.

Қызық. Тас жолдағы веложарысқа 

қаты сатын құрамда не Александр Вино-

куров, не Асан Базаев жоқ. Ал Андрей 

Кашечкин велотрекшілер арасындағы 

командалық бәйгеге қатысады. Рас, оған 

велотрек жарыстары таңсық емес. Ол бәрін 

де велотректен бастаған. Әйтсе де... Берік 

Көпешев те солай.

Жақында ҚР Туризм және спорт 

министрлігінің Спорт комитеті Гуанжоуға 

баратын Қазақстан делегациясының құ-

рамын бекітті. Енді сол тізімдегі тас 

жолдағы веложарысқа және велотрекшілер 

бәйгесіне қатысатын дүлдүлдерімізге 

назар аударайық:



Веложарыс:

1. Андрей Мизуров – жеке жарыс;

2. Максим Иглинский – аламан бәйге;

3. Валентин Иглинский – аламан 

бәйге;

4. Наталья Стефанская – аламан 



бәйге.

Велотрек:

1. Андрей Кашечкин – жекелей сын, 

командалық сын;

2. Алексей Лялько – командалық сын, 

топ бәйге;

3. Берік Көпешев – жекелей сын, 

командалық сын;

4. Сергей Кузин – командалық сын, топ 

бәйге;

5. Евгений Сладков – топ бәйге; 



6. Елена Антонова – жекелей сын, ко-

мандалық сын, пурсют.



Айқын ЖАППАР

Винокуров жоқ, 

Кашечкин бар

5 қарашаға дейінгі жағдай:

о

ж

ож

бж

бұ

оұ

ұ

ш/а

ұп

1. «Бейбарыс» (Атырау)

20

17

0



0

0

0



3

77-34


51

2. «Сарыарқа»

(Қарағанды)

19

15



2

0

0



0

2

80-34



49

3. «Арлан» (Көкшетау)

20

10

1



0

1

0



8

66-58


33

4. «Ертіс-Павлодар»

 (Павлодар)

20

9



0

2

2



0

7

56-48



33

5.  «Горняк» (Рудный)

20

9

1



0

0

2



8

66-62


31

6. «Барыс-2» (Астана)

20

7

0



1

2

0



10

54-80


25

7. «Арыстан» (Теміртау)

19

6

0



2

0

1



10

54-56


23

8. «Қазақмыс» (Сәтбаев)

20

5

1



1

2

2



9

54-74


23

9. «Қазцинк-Торпедо-2»

(Өскемен)

20

4



0

1

0



1

14

45-89



15

10. «Алматы» (Алматы)

20

4

1



0

0

0



15

54-71


19

«Бәрін айт та, бірін айт»,

бәрінен де Қытайда өтетін XVI 

жазғы Азия ойындарына қатысатын 

велошабандоздар құрамын айт...

Жүз жасаған футболшы көз жұмды



Футболдан 2010 жылғы әлем чемпионатының алдында «Алаш айнасы» газетінен бүгінде ең 

алғашқы әлем чемпионатына қатысқан жалғыз ғана футболшының қалғанын оқып қалып едім. 

Рас болса, сол ойыншы қайтыс болыпты деп естідім.

Аслан ЖАСЫБАЕВ, Өскемен қаласы

Футболдан тұңғыш әлем біріншілігі 1930 жылы 

Уругвайда өткен болатын. Сол әлем чемпионатынан 

биылға дейін тірі жүрген бір-ақ футболшы бар еді. 

Ол – Аргентина құрамасының шабуылшысы 

Франсиско Антонио Варальо. 1900 жылы дүниеге 

келген Варальо қалың бұқараға Панчо деген лақап 

атымен танылған. Үстіміздегі жылдың 5 ақпанында 

тура бір ғасырлық өмірін атап өткен еді. Алайда 

ажалы жеткен футболдың «алтын адамы» 30 тамызда 

дүниеден өтті. Өмірінің соңына дейін Буэнос-Айрэс 

қаласының маңындағы, кезінде өзінің футболдан 

тапқан алғашқы табысына салынған шағын үйінде 

тұрған Варальо 1930-40 жылдар аралығында ұлттық 

құрама сапында 16 ойын өткізіп, қарсыластар 

қақпасын алты мәрте тура көздеген екен. 

Журналистерге берген соңғы сұхбатында Панчо: 

«Менің өмірімде көптеген естен кетпейтін шақтар 

болыпты. Бірақ 1930 жылғы әлем чемпионатының 

финалы әлі көз алдымда. Шынымды айтсам, бұл 

матчты еске алғым да келмейді. Сол ойында 

жарақатыма қарамастан, алаңға шыққанмын. 

Аргентина құрамасы жеңіп жатқанымен, шешуші 

сәттерде жанкештілік танытқан уругвайлықтар әлем 

чемпионы атанып еді», – деп еске алған еді.


РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№193 (419) 6.11.2010 жыл, сенбі



www.alashainasy.kz

8

e-mail: info@alashainasy.kz

ДУМАН

№193 (419) 6.11.2010 жыл, сенбі           



www.alashainasy.kz

8

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ



e-mail: info@alashainasy.kz

К

е



зекшi  ред

ак

тор – Нұрғазы СА



САЕВ

Республикалық

қоғамдық-саяси 

ақпараттық газет

Бас редактор  – Серiк ЖАНБОЛАТ 

Мұратқали ДҮЙСЕНБАЕВ 

Бас ред


ак

тордың бiрiншi орынб

ас

ары


Мақсат ӘДIЛХАН 

Бас ред


ак

тордың орынб

ас

ары


Айдын ҚАБ

А – ж


а

уапты х


а

тшы


Талға

т КIРШIБ


АЕВ  – 

ж

а



уапты х

а

тшының орынб



ас

ары


Нұрлыб

ай ИТЕКБ


АЕВ  – 

те

х.ред



ак

тор


Күләш НАҚЫПОВ

А – 


аға к

оррек


тор, т

е

л.: 



388-80-76

Газе


т 2008 жылдың 17 қар

ашасынд


а ҚР Мәдение

т және ақпар

а

т  


минис

трлiгiнде тiрк

е

лiп, бұқар



алық ақпар

а

т құр



алын есепк

е қою 


тур

алы №9650-Г  к

уәлiгi берiлг

ен.


Р

ед

акция авт



орлар мақаласы мен ж

арнама мазмұнына ж

а

уап 


бермейдi.

Авт


орлар қо

лж

азб



асы өңде

лмейдi және к

ерi қайт

арылмайды.

Көлемi екi к

омпью


терлiк бе

тт

ен (14 к



ег

ль) ас


а

тын ма


териалд

ар 


қабылд

анб


айды.

«Алаш айнасынд

а» ж

арияланған ма



териалд

ар мен с


уре

тт

ердi 



көшiрiп немесе өңдеп б

ас

у үшiн ред



акцияның ж

азб


аша рұқс

а

ты 



алынып, г

азе


тк

е сiлт


еме ж

ас

алуы мiнде



ттi.

Құрылтайшысы және меншiк 

иесi – «ТОЛҒАУ» ЖШС

Директор –  

Александр Филимонович АН

Тар


а

ту қызме


тi 

те

л.: 



8 (727) 388-80-88

Ж

арнама бөлімі



те

л.: 


8 (727) 388-81-00

Алма


ты  қаласы «Дәуiр» РПБК ЖШС 

Қалд


аяқов көшесi, 17-үй. Т

ел.: 


8

 (727) 273-12-04, 273-12-54

Тапсырыс – №1057

А

ст



ана  қаласы «А

ст

ана-По



лигр

афия»,


Бр

усиловский көшесi, 87-үй. Т

ел.: 

8

 (7172) 37-05-59

Тапсырыс – №1692

Шымк


ент қаласы «Оңтүс

тiк по


лигр

афия» б


аспалар үйi» ЖШС

Байтұрсынұлы  көшесi, 18-үй. Т

ел.: 

8

 (7252) 30-03-30, 30-03-31

Тапсырыс – №11122 

 

 



 

   


Бағасы  к

е

лiсiмдi



Таралымы – 10 000 дана

Газе


т сейсенбi, сәрсенбi, бейсенбi, жұма, сенбi күндерi шығады.

«А

ла



ш а

й

на



сы» г

аз

ет



е ж


аз

ы

лу



 и

нд

екс



i: 6

42

59



Ре

да

кц



и

ян

ы



ң ме

ке

нж



ай

ы



А

лм

ат



ы

 қ

ал



ас

ы

,05



0

0

51



, Б

ег

ал



и

н кө


ш

ес

і, 1



4

8/

1 А



Те

ле

ф



он

8(



7

2

7

)3

8

8-8

0

-6

0, ф

акс


8(

7

2

7

)3

8

8-8

0

-6

1

e-

m



ail

inf



o

@

a

lashainas

y.

kz

БҮГІН:

Аймақтағы тiлшiлер:

А

тыр



ау – Нарғыз ҒАБДУ

ЛЛИНА, т


ел.: 8702 5876587

Қар


ағанды – Серiк САҒЫНТ

АЙ, т


ел.: 8777 3909779

Ж

амбыл – Гүлж



ан КӨШЕРОВ

А, т


ел.: 8701 7711648

Қызылж


ар – Ерб

ақыт АМАНТ

АЙ, т

ел.: 8 705 4418255



Қызылорд

а – Әділж

ан ҮМБЕ

Т, т


ел.: 8777 7054466

Өск


емен – Елмейір А

ХМЕД, т


ел.: 8777 5797090

Шымк


ент – Шадияр МО

ЛДАБЕК, т

ел.: 8705 9877799

Дс

Сс



Ср

Бс

Жм



Сн

Жк

Дс



Сс

Ср

Бс



Жм

Сн

Жк



Дс

Сс

Ср



Бс

Жм

Сн



Жк

Дс

Сс



Ср

Бс

Жм



Сн

Жк

Дс



Сс

ҚАРАША

1

2



3

4

5



6

7

8



9

10

11



12

13

14



15

16

17



18

19

20



21

22

23



24

25

26



27

28

29



30

Бөлiм редакторлары:

Құб


аш МЕҢДIҒА

ЛИЕВ – с


аяси бюро, т

е

л.: 



388-80-72

Берiк ӘШIМОВ – нарық, т

е

л.: 


388-80-69

Қалд


ар КӨМЕКБ

АЕВ – қоғам, т

е

л.:


 388-80-65

Алма


т ИСӘДIЛ – өрк

ение


т, т

е

л.: 



388-80-64

Нұрғазы СА

САЕВ – дод

а (спор


т), т

е

л.: 



388-80-74

Бо

ла



тбек МҰХТ

АРОВ – ж


аңалықт

ар, т


е

л.: 


388-80-68

Дарх


ан БЕЙСЕНБЕКҰЛЫ – меншiк

тi 


тiлшiлер қосыны, т

е

л.: 



388-80-62

Шығуы 

 

        Ұзақтығы 

 

          Батуы

 07:33  

 

            10.05 

 

           17:38    

 

 



  

СІЗ ЕСТІДІҢІЗ БЕ?



Канаданың Ванкувер қаласында Гонконгтан шал кейпінде ұшып 

келген жас жігіт ұсталды. Егде адамның бетпердесін қолданған 

жігіт Канададан саяси баспана сұрамақшы екен.

CNN-нің хабарлауынша, оқиға 

Air Canada әуе компаниясының 

кезекті рейсі кезінде болған. Арнайы 

қызметтердің мәліметінше, алдымен 

ұшаққа «егде тартқан еуропалық» 

отырады, кейін ол ұшақтың дәрет-

ханасына кіреді де, шамамен 20 

жастағы азиатқа «айналып» қайта 

шығады. Бір қызығы, өзге жолаушы-

лар бұл «ғажайыпты» байқамаған. 

Алайда арнайы қызметтер ұшақ 

Ванкуверге қонғаннан кейін көп 

ұзатпай, күдікті жиһанкезді құрыққа 

түсірді. Ол әуежай қызметкерлерін 

1955 жылғы АҚШ тұрғынының төлқұжатымен алдаған болып шықты. Күдіктінің 

сөмкесінен силикон бетперде, кәрі кісілерге арналған көзілдірік пен басқа да айғақ 

заттар табылды. Ұсталған азамат өзінің Канададан саяси баспана сұрамақ болғанын 

айтып отыр.

Гонконгтан Канадаға жеткенше 

«жасарып» кетті

Интимдік жақындасу адамның бұлшықеттері 

мен жүйке жүйесіне ғана емес, тістеріне де 

пайдалы екен. Неміс және чех сексологтерінің 

жуырдағы зерттеуі осыны дәлелдеп берді.

Германиялық дәрігерлердің 

пайымдауынша, жыныстық қа-

рым-қатынас тіс шірімесі белгі-

лерінің алдын алуға септігін ти-

гізеді. Жақындасу кезіндегі 

ағ  за ның  қан  қысымының  артуы 

ауыз қуысының қан айналымын 

реттейді, ауруға бейім тұрған 

тістердің сауығып кетуі үшін 

қолайлы жағдай туғызады. Сон-

дай-ақ жүйке үшін тістің ау руын 

жеңілдетеді. Неміс сексо лог тері-

нің зерттеуін бір топ чех ғалымы 

да қуаттап отыр. Олар төсек 

ләззатының күйзеліс пен артық 

салмақтан арылуға да ықпалы зор екенін айтады.

Жыныстық қатынас 

тіс шірімесінен қорғайды

Астана бюросы:

Мек


енж

айы: Сейфу

ллин көшесi, 31, офис 215

Те

л.:



 8 (7172)  54-27-31

E-mail: aa_as

tana@mail.ru

Айбын ШАҒА

ЛАҚОВ – 

А

ст



ана бюросының ж

ет

екшiсi 



Салт

ан СӘКЕН – тiлшi

Бүркiт НҰР

А

СЫЛ – тiлшi



Қана

т Т


ОҚАБ

АЕВ – тілші

Эльвир

а ЕРКІНБЕК



ОВ

А – үйлес

тір

уші


МАИ қызметкері көлікті тоқтатып, иесіне:

– Кәне, орта мектепті бітіргеніңіз туралы 

аттестатыңызды көрсетіңіз.

– Тағы қандай заң шығарып алғансыздар? 

Қайдағы аттестат?

– Мектепте «беске» оқысаңыз, жол ережесін 

жақсы білер едіңіз ғой...

***

Емханада:

– Дәрігер, мына дәрілеріңіздің бәрі қымбат 

қой.

– Бірінші қабатта менің жеке дәріханам бар. 

Сол жерден «оптом» алсаңыз, түсіріп берем.

***

Әйелі балық аулауға баратын күйеуін 

шығарып салып тұрып:

– Жаным,  арақты үйде отырып та ішуге 

болады ғой, – дейді.

Әзіл-шыны аралас



Ауа райы

 +5 +8

о

 

  +1  +2

о

+4 +5

о

 

 

+1 +2



о

 

+5 +8



о

 

+1  +2

о

+10+13

о

 

+2  +4

о

 

 +15+17



о

 

 

+6  +8



о

 +5+7

о

 

 0  +1

о

         



+5+7

о

 

  

0 +1



о

 +8+10

о

 

  +1 +2

о

 

+12+14



о

 

 

+ 3+4



о

 

+10+12



о

 

+3 +5

о

+6+8

о

 

  0 +1

о

+5+7

о

 

  0  -1

о

 

+7 +9

о

 

 +1 +2

о

 

+6 +8

о

 

  0  -1

о

 

+10+12

о

 

 

+2+4



о

+9+11

о

 

  

 

0  -1



о

+9+11

о

 

+ 2 +4

о

         



+4+6

о

 

  

0 -2



о

Газетіміздің №192 (418) санында жарияланған сканвордтың жауабы 

КӨЛДЕНЕҢІНЕН:

 

Пәруана. Стақан. Блок. «Уайт». Эмиссия. Сес. Натюрморт. Ура. Инна. Нән. Ен. Толь. Алуа.



ТІГІНЕН: 

Зәулім. Ауто. Истр. Кускус. Юань. «Ат». Сұр. Науаи. Мина. Бақа. Ясон. Айт. Ернеу. Кент. Астана.



Құрастырған Айтқазы МАЙЛЫБАЙ

СКАНВОРД


 

 

  



АУА РАЙЫ

Қарашаның 6-7 күндері еліміздің 

бірқатар аймағында жел күшейеді. 

Павлодар мен Шығыс Қазақстанның 

кейбір жерлерінде екпіні секундына 

28 метрге жететін дүлей боран соғуы 

мүмкін.

«Қазгидромет» кәсіпорнының метеорологтары 

алдағы сенбі және жексенбі күндері ауа райының 

жайсыз болатынын тұрғындарға алдын ала ескертеді. 

Мамандардың болжамынша, қарашаның 6-сы күні 

Солтүстік Қазақстан, Ақмола, 7-сі күні Павлодар, 

Шығыс Қазақстан облыстарында 18-23 м/с болатын 

жел соғады. Шығыс өңірлердің кей жерлерінде желдің 

екпіні секундына 28 метрге дейін күшейіп, тіпті мұның 

арты дүлей боранға ұласуы ықтимал. Еліміздің батыс, 

орталық және оңтүстік аймақтарында да екпінді жел 

тұрады. Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда, 

Шығыс Қазақстан облыстары аумағында тұман 

түседі.


Мамандар боран 

болатынын ескертеді

Қарашаның 6-сы

Алаштың атаулы күні

• Соғыс және қарулы қақтығыстар кезінде қоршаған ортаны 

пайдаланудан сақтаудың халықаралық күні.

• Дүниежүзілік ерлер күні.



Туған күн иелері

Рысхан Мұсаұлы (1933) – «Абай» журналының директоры, 

абайтанушы, жазушы;



Едіге Жолдасов (1953) – «ҚазМұнайГаз» компаниясының бас 

менеджері;



Мұрат Рамазанов (1954) – «Уранэнерго» ЖШС бас директоры; 

Тілеухан Әбілдаев (1962) – медицина ғылымының докторы;

Оңдасын Оразалин (1963) – Президент әкімшілігі бөлім 

меңгерушісінің орынбасары;



Сергей Нұртаев (1974) – Қазақстанның Грекиядағы төтенше және 

өкілетті елшісі;



Гүлжан Көшерова (1974) – «Алаш айнасы» газетінің Жамбыл 

облысындағы меншікті тілшісі.



Қарашаның 7-сі

Алаштың атаулы күні

• Ғылым мен бейбітшіліктің халықаралық апталығы.



Туған күн иелері

Рәтбек қажы Нысанбайұлы (1940) – құрметті мүфти;

Еділ Ерғожин (1941) – А.Б.Бектұров атындағы химия ғылымдары 

институтының президенті, химия ғылымының докторы, профессор, 

академик;

Рахат Нұрпейіс (1946) – КСРО және ҚазКСР ІІМ-нің еңбек сіңірген 

қызметкері, бокстан КСРО спорт шебері, АІВА-ның халықаралық 

дәрежедегі төрешісі;

Сәтбек Шалбаев (1948) – Мәжіліс аппаратының әлеуметтік-мәдени даму 

комитеті қызметін қамтамасыз ету бөлімінің меңгерушісі; 



Сауытбек Абдрахманов (1951) – «Егемен Қазақстан» республикалық газеті 

АҚ президенті, жазушы;



Жанат Жарасов (1951) – ҰҚК төрағасының орынбасары, генерал-майор;

Владимир Жұмақанов (1955) – ҰҚК төрағасының бірінші орынбасары, 

генерал-майор;



Бектас Мұхамеджанов (1957) – Қазақстанның тұңғыш президенті қорының 

атқарушы директоры;



Мейрамбек Таймерденов (1958) – Алматы облыстық сотының төрағасы;

Ләззат Ибрагимова (1972) – «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры АҚ басқарма 

төрағасының орынбасары;



Мейрамбек Бесбаев (1977) – әнші;

Мағзұм Мырзағалиев (1978) – «ҚазМұнайГаз» ҰК басқарушы директоры;

Уәлихан Нұрбаев (1982) – «Алаш айнасы» газетінің қызметкері;

Дархан Бейсенбекұлы (1984) – «Алаш айнасы» газетінің бөлім меңгерушісі.

Қарашаның 8-і

Алаштың атаулы күні

• 90 жыл бұрын (1920) Қазақстан Республикасының мемлекеттік статистика 

органдарының негізі қаланды.

• КТК-ның халықаралық күні (көңілді тапқырлар клубы).



Туған күн иелері

Төлеген Ибраев (1949) – Мәжіліс депутаты;

Николай Турецкий (1958) – Мәжіліс депутаты, заң ғылымының докторы, 

полковник;



Сәкен Тұрғынбаев (1968) – Оңтүстік Қазақстан облыстық сот әкімшісі;

Мәден Мұсаев (1963) – Жамбыл облысы әкімінің кеңесшісі;

Қайрат Қасенов (1963) – Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданының 

әкімі;


Жанарбек Сүлейменов (1972) – «Қазақстан темір жолы» ұлттық 

компаниясының атқарушы директоры.



Мерейлі күндеріңіз мерекеге ұласып, 

мәртебелеріңіз арта берсін! «Алаш айнасы»

Гитлер 


әскері

Жол 


көрсетуші,

таныс -


тырушы

Құран 


сүресі

Жоралғы


Әскери 

бөлімше


«Кармен», 

новелла 


авторы

Күнделік 

сайт

Айғыр


Тоғыз  -

құмалақ 


отауы

Тұтас 


дене,

тұлға


Сатылы 

сарқырама

Латвия 

қаласы


Жемсау

Наз


Темір

жіп


Скандина-

виялықтар-

дың халық 

жиыны


ОАР

ақшасы


Голландия 

ф/клубы


Мәші

Ызбар,


айбар

«Құралай 

сұлу»

авторы


Кино

жүлде


Бір-біріне 

жақын 


аралдар 

тобы


Солқылдақ 

ағаш


Сиқыршы

Еңбек жыл дары-

ның жиынтығы

Косметикалық



ұнтақ

Таза


Ұшақ

Document Outline

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8


1   2   3   4   5


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал