Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет



жүктеу 3.5 Mb.

бет19/26
Дата09.01.2017
өлшемі3.5 Mb.
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   26

Енді салалық публицистикаға 

қарай ойыссақ… Біздегі салалық, 

оның ішіндегі саяси 

пу

пу

блицистиканың дамуы

ы қа

қа

й 

й

деңгейде деп ойлайсыз?

– Тәуелсіздік алғаннан кейін журналис-

тика саласы сандық жағынан да, сапалық

жағынан да өсті, өркендеді. Соның ішінде

саяси публицистиканың да дамып келе

жатқ


қ

ан

ан



ын

ы

к



к

өр

өр



іп

іп

о



о

ты

ты



рм

м

ыз



ыз

.

.



Де

Де

се



се

к 

к



те

т ,


біз осы

саяс


с

и

и пу



публ

блиц


иц

ис

ис



ти

тика


ка

ны

ның



ң

ба

ба



ст

ст

ау



ау

ла

ла



рында

тұрған «Дала уәләятының газетіндегі» ірі

тұлғаларды көп еске ала бермейміз. Олар-

ды әлі күнге зерттеу нысанына айналдыра

қойған жоқпыз. Мәселен, ғалымдар – Дін-

мұ хаммед  Сұлтанғазин, Отыншы Әлжано

н

в,

Ра



Рахы

хы

мж



м

ан Дүйсенбаев, Қорабай

й

Ж

Ж



ап

ап

ан



ан

ов

ов



,

,

А



Асылқожа Құрманбаев сынды саяси

публицистердің еңбектеріне баға беру

керек. Біз бүгін айтып жүрген Әлихан,

Ахмет, Міржақыптар сол тұлғалардың

жолын жалғастырған саяси публицистер.

Мені


ңш

ңш

е,



е

Т

Т



әу

у

ел



ел

сізд


д

ік а


а

лғ

лғ



анна

а

н соң,



ң

 біздің


жу

рн

н



ал

алис


ис

те

тер 



р

ке

ке



ңе

ңест


ст

ік

ік т



тот

отал


ал

ит

итар



ар

лы

л



қ ре-

жимнен азат болып, саяси публицистика-

мыздың да тынысы ашылды. Осының

нәтижесінде қазақтың белгілі қаламгерлері

де  батыл саяси болжамдар жасауды,

тілшілеріміз шетелдік һәм өзіміздің белгілі

са

са

яс



я

ат

ат



керлердің саяси порт

рт

ре



ре

тт

тт



ер

ер

ін



ін

 

бе



бе

йн

йн



ел

е

еуді меңгеріп, бұл салан



ан

ы

ы ед



едәу

әуір


ір

алға жылжытып келеді. Жалпы, бүгінгі

мемлекеттің саясаты, тыныс-тіршілігінің өзі

саяси көсемсөз арқылы өріліп отырғанын

да айта кету қажет. 

– Сі

і

з

з

публицисти

ти

каны жеке 

ғы

ғы

лы

лы

м 

м 

са

сала

ла

сы

сы

р

рет

ет

ін

інде

де

з

з

ер

ер

тт

тт

е

еген

ғалымсыз. 

Бі

Бірақ бі

бі

рқатар 

ғалымдар шоғыры журналисти-

каны ғылым саласы ретінде 

қарастырғысы келмейді. 

– 1926 жылы Ташкент қаласында

шы

шы

ққ



ққ

ан

а



 Ахмет Байтұрсыновтың «Ә

Ә

де



де

би

би



ет

ет

 



та

та

ны



ныт

тқыш» деген теориялы

қ

қ

ең



ең

бе

бе



гі

г

н



н

білесіздер. Сол еңбекте Ахаң жалпы сөз

өнерін бірнеше түрге бөліп, журналис ти-

каға қатысты «шешенсөз», «көсемсөз» деп

айқындама берген. Осыдан-ақ публицис-

тиканы сол сөз өнерінің әдебиет секілді бір

сала

а

сы



сы

д

деп



еп

қ

қ



ар

ар

ас



а

ты

ты



ру

ру

ға



ға

б

б



ол

о

ат



а

ынын


аңға

а

ру



ру

ға

ға



б

б

ол



ол

ад

ады



ы.

Т

Т



іп

іпті


ті к

көп


өп

те

теге



ге

н

н зи



зи

ял

я



ымыз

«Тәуелсіздік алғаннан кейін пуб лицистика

әдебиеттің алдына шығып кетті» деп жүр.

Демек, әдебиеттің алдына шығып кеткен

бұл саланы ғылым ретінде зерттеу керек.

Мәселен, мен Қазақ ұлттық универ

р

си

с



те

е

тін-



де

де

ж



ж

үр

үр



іп, осы оқу орнындағы ди

сс

ссер



ер

та

таци



ци

я-

я-



лық кеңестің бастамасымен 21

  і


зденуші

ғалымның кандидаттық, төрт ғалымның

докторлық диссертациясына ғылыми

жетекші болдым. Осы ғылыми жұмысымыз

арқылы Тауман Амандосов, Қайыржан

Бекх


ож

ожин


ин



Те

Те

мі



мі

рб

рб



ек

ек

Қ



Қож

ожек


ек

ее

ее



в 

в 

те



те

р

р



зерт-

теге


ен

н

ғы



ғылы

лыми


ми е

е

ңб



ңбек

ек

те



те

рд

рд



і

і те


те

ре

ре



ңде тіп,

жілік 


теп сан тарау мәселелердің бетін

аштық.


– Бауыржан аға, біз осы 

публицистика саласын зерттеу 

мәселесінде тұлғалық публицис-

тика саласын ғылыми айналымға 

ен

енгізу жайын ұмыт қалдыр

ыр

ға

ға

н 

жо

жоқпыз ба?

– Мен 1989 жылы Мәскеу мемлекеттік

университетінде төрт ай тәжірибеден

өткен кезде Мәскеудің қасындағы Химки

қаласындағы диссертациялық кітапханада

болған


н

е

е



дім.

м

 Сол жерде о



о

ры

р



с, гру

ру

зин, әзір-



байж

ж

ан



ан,

,

ук



ук

ра

ра



ин

ин,


,

бе

б



ло

лору


ру

ст

ст



ар

арды


ды

ң 

ң



публи-

цистикада ғылым ретінде қарап, зерттеген

еңбектерімен таныстым. Ресей ғалымдары

Пушкин, Некрасов, Добролюбов секіл ді

т.б. үлкен тұлғаларының публицистикасын

жан-жақты зерттеп, түгендеп қойған екен.

Ті

Ті

пт



пт

і, украиндердің өзі Тарас 

Ше

Шев


вчен

ен

ко



ко

 

секілді  тұлғаларының



ң

  публицистикасын 

зерттеп тастап

ап

ты



ты

.

.



Гр

Гр

уз



уз

ин

инде



де

р 

р  де



де

б

б



ұл

ұл

 



мәселеде біраз

з

б



б

иі

иі



кті ба

бағы


ғындыр

р

ған ек



екен

ен.


Мен сол сапарда осы жайтқа қатты қы-

зығып қайтқан едім. Құдайға шүкір, ар-

тын ша Алаш зиялылары ақталып, Әлихан, 

Міржақып, Ахметтердің публицистикасы 

зерттеле бастады. Қазір осы үрдіс жал ға-

сын та


а

уы

уы



п,

,

 яғни жекелеген тұлғаларымыз-



ды

ды

ң



ң 

пу

пу



бл

бл

иц



иц

ис

исти



ти

касы туралы кандидаттық 

қ 

диссертациялар қорғалды. Мәселен, Ха-



лел Досмұхамедов, Жүсіпбек Аймауытов

Бейімбет Майлин, Ғабит Мүсірепов, Сәбит 

Мұқанов сынды тұлғаларымыздан бастап, 

Шерхан Мұртаза, Камал Смайыловқа 

дейін гі  ағалары

мы

мызд



здың

ың

е



е

ңб

ңб



ек

ек

те



те

рі

рі



ғ

ғыл


ыл

ым

ым



и 

и 

тұрғыда зертте



лі

лі

п,



п б

б

ір



р-б

ір



ір

д

д



ис

ис

се



с

рт

рт



ац

ац

ия



ия

ны

ны



ң 

ң

тақырыбына айналды. Меніңше, жоғары-



да айтқан публицистиканы ғылым ретінде 

қарастыруға  болатын  бір тармағы осы 

бол са, екінші тармағы осы саланың тео-

риялық мәселелері деп білемін. Бұл салада 

д

да

қ



қ

аз

аз



ір

ір

т



т

үр

үр



лі

лі з


з

ер

ер



ттеулер жасалып жатыр. 

– 

Б

Бүгі

і

нде қазақы жырлар мен 

жыраулар поэзиясындағы 

публицистік сарындар жайлы көп 

айтылып жүр. Осы орайда, бүгінгі 

поэзияда публицистикалық сарын 

көрініс беру

ін

ін

е

е

қа

қа

лай қа

қ

ра

а

йс

йс

ыз? 

Кейбір аза

а

ма

ма

тт

тт

ар

ар «

«

по

по

эз

эзия

ия

ны

ны

ң 

ң 

тұнығын публицистикамен 

лайламайық» деп жатады. 

– Махамбеттің мына жырына қараңыз:



«Исатай  басшы, Мен қосшы, Исатайдың 

сол күнде Ақтабан аты астында, Дулығасы 

ба

б

сы

сы

нд

нд

а,

а,

З

З

ығ

ығ

ыр

ыр

даны қайнайды, Астына 

мі

м

нг

нген

ен а

а

қт

қт

аб

абан

ан

,  Ақбөкендей ойнайды, 

Қасына ерген көп әскер, Маңыраған қой-

дай шулайды, Жау бір өрттей қайнайды, 

Қайнағанмен қоймайды, Мылтығын қар-

дай  бо

б

ратып, Әскердің алды бөгелді, 

Қы

Қырд

рдан

ан

о

о

йғ

йғ

а 

а 

тө

төгі

гі

лді, Ханның тобы үш атты, 

 

Топтың үні шыққанда, Сонда батыр жөнел-

ді» дейді. Немесе Шалкиіз, Үмбетей секіл-

ді жыраулардың ізін жалғастырушы Бұқар 

жыраудың: «Қалданменен  ұрысып, Жеті 

күндей сүрісіп, Сондағы жолдас адамдар; 

Қаракерей Қаба

нб

нб

ай

й,



Қа

Қа

нж

нж

ығ

ы

ал

ал

ы 

ы 

Бө

Бө

ге

ге

н-

н

бай, Шақшақұ

ұлы

лы

Ж

Ж

ән

ән

іб

іб

ек

ек, 

Сі

Сі

рг

рг

ел

ел

і 

і

қа

қара

ра 

Тілеуке, Қарақалпақ Құлашбек, Тігеден 

шыққан Естербек, Шапырашты Наурызбай

Құдайменді Жібекбай қасында, Бақ, 

дәулеті басында, Секербай мен Шүйбек-

бай, Таңсық қожа, Мамыт бар, Қасқарау-

ұлы Молдабай, Қатардан жақсы қалдыр-

ма

м

й,

й, А

А

йн

йнақ

ақ

ұл

ұл

Б

Б

әти ішінде, Өңкей батыр 

р 

жи

жи

ыл

ылып

ып»

» 

де

деп



п

ар

а



ындап келетін жырын 

алыңыз. Осы жырда қаншама ақпарат бар

қаншама тарихи тұлғаларымыздың аты 

аталып тұр? Мәселен, Үмбетей жыраудың: 



«Бөгенбай өліміне» деген жырында: «Бая-

нау ла,  Қызылтау

ау

,

,

Аб

Аб

ра

р

лы, Шыңғ

ңғ

ыстау,

у

 

Қозымаңырақ,

Қ

Қой

ой

ма

ма

ңы

ңыра

ра

қ,

қ, А

А

ра

ра

сы

сы

т

т

ол

ол

ға

ға

н 

н 

көп қалмақ, Қалмақты қуып қашырдың.

Қара Ертістен өткізіп, Алтай тауға асырдың! 

Ақшәуілге қос тігіп, Ауыр қол жинап ал-

дыр дың», – дейді. Осы жырлардан сол 

заманның тынысы мен екпіні көрінбей ме? 

Же

Же

р-



р-су

су

а



а

тт

тт



ар

ар

ын



ын

ың

ы



 өзі қаншама жайттан 

хабар  беріп  тұр? Осыған қа

қ

рап, ғалым 



ретінде заман тынысы

н 

н бе



бейн

йн

ел



ел

ей

ей



ті

т

н,



н

 

азаматтық үндегі публици



ст

стик


к

ал

алық



ық п

п

оэ



оэзия 

қажет деп ойлаймын. Бірақ осылай екен

деп мөлдір, таза поэзиямызды лайламау-

дың да жолын қарап көрген жөн секілді. 

Өйткені жеке ақын ретінде бүгінгі журна-

листика саласы дамыған дәуірдегі поэзия-

да

д

п



п

ублицистік с

с

ар

ар



ынның болуына қарсы-

мы

мы



н.

н

 



 

– Жас ақындар заманауи 

технологияларды меңгеріп, өз 

оқырмандарын әлеуметтік 

желілер арқылы табуда. Бұл 

орайда сіздің буын заман көшінен 

қалып қойған жоқ п

а?

а?

– Қазір озық тех

х

но

но



ло

ло

ги



гиял

ял

ар



ар

ды

ды



ң 

заманында өмір сүріп отырғандықтан, сол 

кезеңнің көшінен қалып қоймауымыз қажет. 

Сол себепті де әдебиеттегі жаһанда нуға өз 

үнімізді қосып, ұлттық болмысы мызды 

айшы


ш

қтайтын  поэзиялық шығармалар 

жа

жазы


зы

лу

лу



ы,

ы,

з



з

ам

ам



ан

анау


ауи

и те


те

хн

хн



оло гия лардың 

тетіктер


і

ін меңгеруім

і

із керек. Қазір интернет 



желісінде көптеген жас ақындардың жеке 

сайттары бар. Жас оқырман интернет 

арқылы өлеңмен сусындап жатыр. Осыған 

қарап, 1980 жылдардағы өзіміздің жайы-

мызды еске түсіремін. Мыса

лы

лы



, Мұ

Мұ

қа



қа

ға

а



ли, 

Төлеген, Жұмекен, Тұма

манб

нб

ай



ай,

,

Қа



Қады

ды

р,



р

 

Жұматай, Жарасқан, Кеңшілік ағалары-



мыз дың кітаптарын аялап, сүйіспенші лік-

пен оқушы едік. Менде сол іңкәрлік әлі де 

сақталып келеді. Десе де, әлеуметтік желі-

лер арқылы бірқанша өлеңдерімді жария-

л

ла

п



п

тұ

тұ



ра

ра

мы



мы

н.

н.



Ө

Ө

йт



йт

ке

ке



ні

н

2



2

000 данамен

жа

жа

ры



ры

қ 

қ



кө

кө

рг



р

ен

ен к



к

іт

т



аб

абың


ың

ыз

ыз



  бүкіл қазақ 

баласының қолына тие бермейді. Сол 

себепті де озық технологияны бүгінгі қазақ 

поэзиясының өкілдері тиімді пайдаланса 

де

д

йм



й

ін. 




– Жа

Жа

зу

у

шы

шыла

ла

р 

р од

од

ағ

ағ

ы 

жанындағы поэзия кеңесінің 

мүшесісіз. Оқырманның 

әдебиетке деген ынтызарлығын 

арттыруға осындай кеңестер 

қаншалықты ықпал ете алып 

отыр? 

– Әдеби ортамызд

ың

ың

б



б

ас

ас



қ

қ

ос



ос

ат

аты



ын 

ошағы – Жазушылар одағы. Жуырда осы 

одақтың поэзия кеңесінде «Оқырманның 

поэзияға деген ынта-ықыласын арттыру 

үшін не істеу керек?» деген сұраққа жауап 

іздедік. Сонда көптеген ұсыныс айты лып, 

алда

д

ғы уақытта Алматы мен Астана секілді 



қ

қа

ла



ла

ла

ла



рд

рд

ағ



ағы

ы ЖО


ЖО

О-

О-ла



ла

рд

рд



а 

а 

по



п

эзия кештерін

өт

өткі


к

зу

зу



ел

ел



а

ара


а

ла

ла



п

п ке


ке

шт

штер



ер ұйым 

дастыру 


секілді мәселелер талқыланды. Енді осы 

бағытта жұмыс істесек пе деп отырмыз. 

Қазір талантты ақын мен жай өлеңшіні 

айыра алмай қалдық. Әдеби сын құрғақ 

мақтауға бой ұрып, шынайы

ы

ба



б

ға

ға



 айтатын 

сыншылардың қатары аза

а

йы

йы



п

п 

ке



ке

тт

тті.



.

К

К



ең

ең

ес



ес

-

те осы мәселелер де жан-жақты саралан-



ды. Кеңестік кезеңде жастардың әдеби 

семинар кеңесі өтіп тұратын. Біз сол семи-

нар ларда Әбділдә Тәжібаев, Ғафу Қайыр-

беков, Сырбай Мәуленов, Берқа йыр 

Ам

Аман


анш

ш

ин



ин

,

,



Қа

Қа

ды



ды

р

р



Мы

Мы

рз



рз

а-

-



Әлілер  секілді 

ақындарымыздың алдында алғаш 

қы 

өлеңдерімізді оқып, баталарын алған едік. 



Енді тура сол секілді семинарлар өткізіп 

тұрамыз деген тоқтамға келдік. Яғни бұл 

шаруаларымыздың жемісін алда көре 

жа

жа



та

та

рм



рм

ыз деп үміттенемін.








1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   26


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал