Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет



жүктеу 3.45 Mb.

бет8/25
Дата09.01.2017
өлшемі3.45 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   25

Серік ЖҰМАБАЕВ

№213 (895)



30.11.2012 жыл, 

жұма


www.alashainasy.kz

e-mail: info@alashainasy.kz

y

y

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ



ҚО

А ПІКІР

ҚО

Ы

СЫ

МШ

М

А ПІКІР

Ерлан РЫСҚАЛИ, 

И

И дәстүрлі әнші:

– Бүгінгі заманда мені өнердегі 

тал

л

ғам

ғамсыз

сыздық

дық

мә

м

сел

сел

есі

ес

қа

қа

тты

тты

 

тол

тол

ған

ғандыр

дырып 

ып 

жүр

жүр

. Б

. Б

із 

із үші

үші

н қ

н қ

аза

аза

қ ә

қ

нінен 

асқан ән болмауы керек. Сөйте тұра 

неге біздің эстрадада жүрген кейбір 

жастарымыз шетелдің айқайшыл 

әндерін құлағымызға күштеп сіңіргісі 

келеді? Кейінгі кезде шетелдің жеңіл-

желпі әуендері мен әндері санамызды 

д

бар

б

ынша жаулап барады де

е

ген

генді

ді 

айт

айт

ып 

ып 

ж

жүрміз. Бір жағынан қарасақ

қ

, о

о

лар

лар бі

бізге

зге

 

«менің әнімді тыңдаңдар» деп тықпалап 

отырған жоқ. Керісінше, дүбәра 

нәрселерді өзіміз өз ыңғайымызға 

икемдеп алып жатқан сияқтымыз. 

Басқаның дүниесіне бас ұратын қазақтың 

өне

не

рде

рде

гі 

г

жастар

р

ы алды

лды

мен өз ұлтының 

құн

құн

дыл

дыл

ығы

ығы

н д

н д

әрі

әр

пте

птеп,

п,

өзі

өзі

нің

нің тө

тө

л ө

л

нерінің 

дамуына мүдделі бо

б

луы керек емес пе?!.

Та

Та

ла

ла

сб

сб

ек

ек

 

ӘС

ӘС

ЕМ

ЕМҚҰ

ҚҰ

ЛО

ЛО

В, 

өнертанушы, 

домбырашы-

күйші:

Мұрат 

ӘБУҒАЗ

ЗЫ

Ы, 

кү

күйш

йш

і,

і

 

өнертанушы, 

ҚР мәдениет 

қайраткері:

Ер

Ер

ла

ла

н

н

ТӨ

ТӨЛЕ

ЛЕ

УТ

УТ

АЙ

АЙ,

р

өнертанушы, 

әнші:

– Қазіргі уақытта тек күй өнерін насихаттау ғана емес, жалпы, қазақ

өнерін насихаттау кенже қалып отыр. Мұны жасырудың қажеті жоқ. Ал 

күй өнерінің ішіндегі шертпе күй өнерінің бүгінгі ахуалы тым нашар. Бір

ғана м

м

ысал келтірейін, осы жақында концерт өткізу үшін Әбікен Қа



Қ

сеновтің 

«Қ

«Қоң


оң

ыр

ыр



»

»

де



деге

ге

н 



н

кү

кү



йі

йі

н



н та

та

рт



рт

а

а



ал

ал

ат



а

ын адам таппадық. Сондай

ай





қ 

қ 

Тә



Тәтт

тт

ім



ім

бе

бе



тт

тт

ің



і

 

бі



бірс

рс

ып



ып

ыр

ыр



а

а 

кү



кү

йл

йл



ер

ерін


н

т

т



ар

ар

та



та

ты

ты



н

н  Алматыда да адам жоқ

е

е

ке



ке

н

н. Қ



Қаз

азақ


ақ

ты

тың



күрделі классикалық күйлерін тартатын адамдардың тапшылығы да күй

өнерінің бүгінгі жағдайын көрсетіп беріп отыр. Оның үстіне бұрмаланған 

қазіргінің музыкалық жанрлары күйдің табиғатына нұқсан келтіріп, күй 

атаулының құдіретіне балта шауып жатыр. Әйтпесе күйден папури шығару 

деген қайдан келді? Ол аздай, до

д

мбыраларымыз да қоңыр үнін жоғалтып, 



өт

өт

е жоғары бұраумен шыңқ



қ

ыл

ыл



да

д

п



п

шы

шы



ғы

ғы

п



п жү

жү

р.



р

Д

Д



ем

ем

ек



ек

ал



ал

д

дымен қоңыр



до

до

м бырамызды ортамызға



ға

қ

қ



ай

айта


та ә

әке


ке

лі

лі



п

п, х


х

ал

ал



ық

ық

ты



ты

ң

ң кү



кү

нделікті күй 

тыңдауына жағдай жасауымыз керек. Бізге күй өнерін насихаттаудың 

жеке  бағдар ламасы қажет деп ойлаймын. Себебі күй тыңдалмай, күй 

өнерін насихат тауды дұрыс жолға сала алмасымыз анық.

– Күй – қазақтың төл өнері. Әрине, оның бүгінгі жетімсіреген күйі 

бәрі міздің жанымызға батады. Күйге деген атүсті көзқарастың пайда 

болуына заманауи рэп, рок, поп сынды музыкалық жанрлардың кең сұ-

ра нысқа ие болуы сеп болды. Бірақ сол сұранысты д

д

а ту



ту

дырған – өзіміз. 

Ше

Ше

те



те

лд

ден



ен

к

к



ел

ел

ге



ге

н

н



ши

ши

кі дүниені бас сала жарна ма



ма

 л

 лап



ап

на



на

си

сиха



ха

тт

ттап



ап,

,

та



та

с

с



па

па

-



-

ла

ла



р

р

ы



ын

т

т



ал

алас


ас

а

а са



са

ты

ты



п

п

а



алатынымыз бар. Демек, к

к

үй



үй ө

ө

не



нері

рін


н на

наси


си

х

хат 



тта

тауд


уд

ы

ы



да сол таспалардан бастауға тиіспіз. Қазіргі заманның жастарын ғалам-

тор же лісі, теледидар қызықтырады. Олай болса, интернетке қазақ күй-

лерін көптеп енгізіп, күй жинақтарын қолже тімді бағамен сату ға  бола ды.

Қо ғамда мынадай бұрыс пікір қалып тасқан: «халық өнері тек музыкаға 

әуес адам үшін ғана қа

қ

жет, ал қара пайым халық үшін халық өнері –



мұражайдағы экспон

онат


ат

»

».



С

Сон


он

ды

ды



қт

қтан


а

к

к



үй

үй ө


ө

не

не



рі

рі

н



н

на

на



си

с

хаттауды мектептен 



бастаған жөн болар

р

д



д

еп

еп



е

е

се



епт

птей


еймі

мі

н



н.

К

К



үй

үй

т



тың

ыңд


 д

ау

ау



ды

ды мектеп бағдар лама-

сына енгізу керек. Халық өнерін жат тап өскен бала ұлттық өнеріміздің

қай түріне болсын қырын қара майтын  болады.

– Күй өнерін насихаттау кенже қалып отыр деп айту тым

аздық етер, қазақтың күй өнері мүлдем насихатталып жүрген 

жоқ. Халықтың санасына «мынау халық әні» деп эстрадаға 

салынған әнді тыңд

ңд

ату,


у

 «мынау бізд

зд

ің халық күйіміз» деп 



компьютермен

ж

жас



ас

ал

ал



ға

ған,


н,

ө

ө



зг

зг

е



е ас

ас

па



па

пт

птар



ар

ме

ме



н 

н

қа



қа

тар орында-

латын музыканы тыңдату – ол өнер де емес, өнерді 

насихаттау да емес. Мұнымен тек халықты адастырып, қазақ 

өнерін құртып жіберуге ғана болады. Онсыз да теледидардан 

күйлер берілмейді. Өзгені емес, өзімді айтайын. Міне, 3-4

жылдың жүзі болды, домбырамды қо лыма алып халықтың 

ал

ал



ды

ды

на



на

ш

ш



ық

ық

қа



қа

н

н



ем

м

еспін. Иә, телеарналарға



ш

ш

ақ



қ

ыр

ыр



ад

ад

ы,



ы,

 

«с



«с

ұх

ұх



ба

ба

т



т

бе

бе



рі

рі

ңі



ңіз»

з»

д



д

ей

е



ді. Бірақ күйшілер әңг

г

ім



іме

е

ай



ай

ту

ту



ү

ү

ші



ші

н

н 



халықтың алдына шығуы керек деп есептемеймін. Тым

болмаса «елдің алдына шығасыз, бір күй орындап беріңіз» 

деп айтса бола ды ғой. Міне, біздің насихаттың сықпыты.

Дайындаған Сандуғаш ӘЛІМЖАНОВА

Ба

сы 1-

б

етт

е

Жеңіс СЕЙДОЛЛАҰЛЫ,

әнші, композитор, ҚР еңбек 

сі

сі

ңі

ңі

рг

рг

ен

ен

қ

қ

ай

ай

ра

ра

ткері, «Гүлдер» 

ан

анса

самб

мбл

лінің директоры

Майра ІЛИЯСОВА, 

әнші, ҚР еңбек сіңірген әртісі, «Майра» 

продюсерлік орталы

ы

ғы

ғы

ны

ны

ң 

ң же

же

те

те

кш

кш

іс

іс

і

  Бұл – эстрада жанрында орын алып 

тұра тын  қалып

п

ты



ты қ

құб


ұб

ыл

ыл



ыс

ыс

,  өт



ө

пе

пе



лі

лі

ү



үрд

рд

іс



іс

.

Уақыт жақсы дү



дүни

ни

ел



елер

ерді


ді

ө

өзі



зі е

екш


шеп

еп

қ



қал

ала


а-

ды. Кейбіреулер қазақтың төл әндерін 

көшірме әндер ығыстырып бара жатыр 

дегенді алға тартады. Мұндай дүние-

лер соншалықты көп емес қой. Қазір 

ау

а



ди

ди

то



то

ри

ри



яс

яс

ы



ы

ми

и



ллиардтап  санала-

ты

т н 



н 

қы

қы



та

та

йл



йл

ық

ықта



та

р да, кәрістер де, 

өзімізге жақын көрші қырғыз бен 

өзбек те көшірме әндерді жарыққа 

шығарумен айналысып келеді. 

Бұл бізде ғана көрініс тауып отыр-

ған жоқ. Шоу и

и

нд



н

ус

у



триясын

дамыту үшін мұ

мұ

нд

ндай



ай с

сат


ат

ыд

ыдан



ан

 

бұдан бұрынырақта 



Ре

сей 


й

ән-


шілері  де өткен. Бізде бұл 

салада  көп дүние  кенжелеп 

да митын болғандықтан, сол саты-

дан енді ғана өтіп келеміз. Тоқ са ныншы 

жылдардың  басындағы ресейлік эстра-

да

д



ны

ның


ң ба

ба

сы



сы

м 

м 



бө

бө

лігін көшірме әндер құра-



ды

ды



Ол

Олар


ар с

с

ол



ол а

а

рқ



рқ

ылы шоу-бизнес жасауға

а

 

талпынды, тыңдармандар аудиториясын 



қалыптастырды, содан соң барып таза 

өздерінің эстрада мектебін дамытты. 

Меніңше, біз де осыны бастан ке ші ретін 

сияқтымыз. Жалп

п

ы,

ы



к

к

өш



ө

ірме ән дер

р

ту

т



ралы 

әңгіме айтыла

а

қа

қа



лс

лс

а,



а,

к

к



өп

өпші


ші

лі

лі



 гім

ім

із



із «

«

мы



мы

на

на



 

 

әнді бәленшеден ұрлап алыпты» деп жа-



тамыз. Басын ашып алатын нәр се  –  көшір-

ме ән жасау бір бөлек те, пла гиаттық жа-

сау мүлде бөлек дүние. Мысалы, кезінде 

бүкіл Кеңестер Одағы бо йын ша  кең  тара-

ға

ғ

н



н

«К

«К



өк

өк

те



те

мн

мн



ің

і

1



1

7 сәті» деген көпсе риялы 

фи

филь


ль

мн

мн



ің

ің

б



б

ас

ас



ын

ында Микаэл Тари вер  диев-

тің әні орындалады. Кейін белгілі болған-

дай, бұл әннің түп нұс қасы 20-30 жылдар-

дағы француздардың сүйіп тың дайтын әні 

болған. Алайда Ке ңес тер Ода ғы шу шық-

пасын  деп, Франц

нц

ия



я

 ға сол пла ги

и

ат

а



тығы 

үшін 3 милли

он

он

р



р

уб

убль



ль т

т

ө



ө

ле

лег



ген

ен

.



Ке

Ке

зі



зі

нд

нд



е 

е 

бұл мәлі меттер құпия сақ талған. Мұн дай 



нісі деу

у

ге болады. Көшір



р

ме ән жасау – бұл 

өнер

р

ді



дің 

ң 

ең



ең

о

о



ңа

ңа

й 



й

тү

тү



рі

і

не



не

а

а



йн

йн

ал



ал

а 

а



ба

ба

стаған-



дай.

й С


Сон

он

да



да ө

өзі


зі

мі

мізд



здің

ң ж


ж

үр

үр



ек

ек

те



тен

н

шы



шы

ққан өз 


әніміз қайда қалады? Ертең шекарамыз-

дың арғы жағынан тағы бір хит ән шық-

са, оны да өзіміздің тілге иілдіріп ала 

бермекпіз ба? Осылай кете берсек, 

қазақ эстрадасын әлемдік д

д

ең



е

 г

г



ей

е

 ге 



көтере алмаспыз. Қолда

н

н



жа

жа

 с



 с

ал

ал



ға

ған 


н 

хит әндер  – «бүгін бар да, ертең 

жоқ» дүние. Дегенмен же ңіл-жел-

пі дүниелердің ұлттық са наға тигі-

зер залалын кім ойлап жүр? Бү-

гінде өнердің әр бағытын сара-

ла

а

п-



п

са

са



ра

р

пт



пт

ап

ап



о

о

ты



ты

р 

р 



ға

ға

н кі



к

м бар? 


Ра

Ра

ди



ди

о,

о,



т

е 

е ле



ле

 а

 а



р

р

на



на

ла

ла



р 

р м


мен бас-

пасөз де өздері қалаған дү-

ние сін насихаттайды. Жақ сы 

мен жаманды таразылап, есті ән 

мен ессіз әнді іріктеп, електен өткізіп 

отыратын белгілі бір орталықтандырылған 

көркемдік кеңес те жоқ. Кім не айтам десе 

өз

өз



е

е

рк



р

і – заман солай болып  тұ

тұ

р.

р.



Кім

ім

ні



ні

ң 

ң 



ау

ау

зы



зына

н

 қақпақ бола аласың? Б



Б

ір

ір



ақ

ақ

қ



қ

аз

аз



ақ

ақ

 



өнеріне шын жанымыз ашыса, өзгеге елік-

теушілікті тыюымыз керек.

ОЙ-КӨКПАР

Өйткені жеңіл ойлайтын адамдар жеңіл 

әндерді тез сіңіріп ала қояды. Десек те, 

қазақта жалпақ жұртқа ұсынатын тамаша 

әндер жетерлік. Ұлттық классикалық әнде-

рі міз  болса әлі күнге дейін сахнадан түс пей 

ке

ке

ле



ле

ді

д



.

.

Қа



а

зі

зірг



рг

і  ті


ті

лм

лм



ен

е

 айтсақ, олар дың 



қа

қа

й-



й-қа

қайс


й

ыс

ысы



ы бо

бо

лс



лс

ын

ын



хитке лайық, тек 

соны санамызға сіңірудің кілтін таба ал-

май отырғанымыз болмаса... Құдайға шү-

кір, қазір қазақ ән өнеріне шын ниетімен 

қызмет етіп, жан-жақты ізденіп, өзіміздің 

эстрадамыз бен дәстү

ү

рл

р



і  музыкамызд

д

ы 



қа лай дамытсақ деп

п

жү



жү

рг

рг



ен

ен ж


ж

ас

ас



та

та

ры



рымы

мы

з 



з

аз емес. Бірақ ұлттық 

б

ба

ғы



ттағы дүни

е 

ле-



ріміз тағы сол шетелдік хиттердің көлең-

кесінде қалып жатады. Қазіргі кезде ше-

телде шыққан даңғаза әуендерді өздерін-

ше қазақыландырып айту үрдісі белең 

ал

ал

ып бара жа



жа

тқ

қ



аны ра

р

с. Мұны, ең әуелі, 



ос

осы


ы

ба

ба



ғы

ғытт


тты

ы

ұс



ұс

та

та



ны

ны

п 



п 

от

о



ырған жас өнер-

паз дың  барынша ізденбейтіндігінің көрі-

мысалдарды көптеп келтіруге болады. 

Өнерде мұндай жағдайлар жиі болып 

тұрады. Ал біздің эстрада өкіл дерінің ше-

телден алып отырған әнде

де

рі

р



н

н

плагиат-



тыққа жат қызуға болма

йд

йды.



ы.

П

П



ла

ла

 г



г

иа

иат 



т

ты

ты



қ 

қ 

дегеніміз – өзгенің шығармашылық 



дүние сін өз атыңнан пайдалану, яғни ұр-

лық болып саналады. Біздің жас орында-

ушыларымыз өзгенің рейтингісі жоғары 

ән дерін қазақ шалап жатса, демек, оның 

да

да ө


өз

з

ты



ты

ңд

ңд



ар

а

м



м

ан

ан



 д

 д

ар



ар

ы 

ы 



ба

ба

р 



р 

деген сөз. Бұл, 

б

бірі


рінш

ншід


іден

ен, сұ


ұ

ра

ра



ны

ныс


с 

мә

мә



се

се

л



лесі. Алайда со-

ндай  дүние лерге сұраныс көп екен деп 

тал ғамды түсі ріп алмауымыз керек. Қалай 

десек те, өз әнімізді өзіміз шығарып, өзіміз 

орындап, өзіміз тыңдап, өзгелерге де тың-

дата біл генге не жетсін?! 




1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   25


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал