Республикалық басылым 2003 жылдың сәуірінен бастап шыға бастады АҚШ-тан жеткен сүйінші Түркі әлемінің ғалымдары Алматыда бас


«ІІ Халықаралық Түркі әлемі зерттеулері» симпозиумы биыл Атажұртымыздың ең керемет жері



жүктеу 338.84 Kb.
Pdf просмотр
бет3/4
Дата29.03.2017
өлшемі338.84 Kb.
1   2   3   4

«ІІ Халықаралық Түркі әлемі зерттеулері» симпозиумы биыл Атажұртымыздың ең керемет жері 

Қазақстан елінің Алматы қаласында, Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің 

ұйымдастыруымен өтеді. Нийде Университеті, Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық 

университеті және М.Ақмулла атындағы Башқұрт Мемлекеттік педагогикалық университетінің 

ынтымақтастығының нәтижесі болған бұл симпозиум бұдан кейін де жүргізілетін ортақ жобаларға 

бастау болмақ.

Мамыр айының 20-22 күндері аралығында Қазақ мемлекеттік 

қыздар педагогикалық университетінде «ІІ Халықаралық түркі 

әлемі зерттеулері» симпозиумы өтеді. Дүниежүзілік жиынға ТМД 

елдері мен Түркия, АҚШ, Қытай, Корея, Нидерланды, Сербия 

сынды әлемнің 20-ға жуық мемлекеті мен Қазақстанның барлық 

аймағынан 500-ден астам  делегат қатысады.

Еліміз үшін айтулы оқиғаларға толы үстіміздегі жыл біздің 

университетіміз үшін де мерейлі жыл болып отыр. Күні кеше ғана 

тойланған қара шаңырағымыздың 70 жылдық мерейтойы халық 

болып бірге көтерген саяси, рухани мәдени шараларға ұласып отыр. 

ШАРА


ШАРА

тақырыптарды бірлесе шешуге 

негіз болатын жаңа бағыттар, 

ғылыми негізделген ой-пікір-

л е р   м е н   ж а ң а ш а   к ө з қ а р а с , 

тұжырымдар ұсыну, түркітанудың 

өзекті мәселелерін зерттеп-зерде-

леу көзделіп отыр.

Симпозиум аясында дәстүрлі 

«Түбі бір түркіміз» фестивалі 

ө т к і з і л е д і .   Б и ы л ғ ы   ж ы л ы 

сегізінші рет өткелі отырған 

бұл фестивальдің берері мол. 

Қазақ филологиясы және әлем 

тілдері факультеті Филология 

мамандығы студенттерінің оқу 

жоспарына сәйкес түркологиялық 

бағыттағы пәндердің нәтижесі 

ретінде ұйымдастырылатын бұл 

шараның басты мақсаты бүгінгі 

ұрпақтың тамыры терең түркі 

жұртының тілін, тарихын, ру-

хани құндылықтарын, жаз-

ба дәстүрін, әдет-ғұрыптары 

м е н   д ү н и е т а н ы м ы н   д ұ р ы с 

түсініп, қадірлеп, құрметтей 

б і л у г е   ү й р е т у   б о л ы п   т а б ы -

лады. Дүние жүзінің түпкір-

түпкірінде тарыдай шашылған 

т ү р к і   ә л е м і   х а л ы қ т а р ы н ы ң 

б а с ы н   б і р   ж е р г е   т о п т а с т ы -

р у ,   ж а қ ы н д а с т ы р у ,   ұ л т т ы қ 

салт-дәстүрлерін жаңғырту, 

ғылым-ілімін білім кеңістігінде 

жоғары деңгейде көрсету де 

ұйымдастырушылардың негізгі 

мақсаттарын анық көрсетеді.

Ф е с т и в а л ь д і   т а м а ш а л а у ғ а 

ІІ  халықаралық түркі әлемі 

з е р т т е у л е р і   с и м п о з и у м 

қонақтары, яғни, 20-ға жуық 

тыүркі тілдес мемлекеттердің 

өкілдері жиналмақ.  

ХХІ ғасыр – ақпарат ғасы-

рында түркі әлемінің алдына жаңа 

міндеттер жүктеп отырғандығы 

белгілі. Соның ішінде түркі 

халықтарының тілі мен әдебиеті, 

тарихын еліміздің қазіргі ру-

хани тіршілігіміздің қайнар 

көзі ретінде зерттеу – келелі 

мәселелердің бірі. Олай бола-

тын себебі, түркі халықтарының 

өмір тәжірибесі, білім-ғылымы, 

ұлттық менталитеті – ата-бабалар 

тарихымен үздіксіз жалғасып келе 

жатқан құбылыс. Соңғы жылдары 

түркітану ғылымымен айналы-

сатын ғалымдардың қатары өсіп 

келе жатқандығы – қуантарлық 

жайт. 

Фестивальде студенттер «Та-



ны  сайық сіз бен біз» бөлі мінде 

қазақ, қырғыз, өзбек, татар, 

башқұрт, әзірбайжан, түрік топ-

тарына бөлініп, әр халықтың өз 

тілінде сол ел туралы ақпарат 

берсе, екінші   «Салт-дәстүрім – 

қазынам» бөлімінде  жер ұйық 

іздеген Асан Қайғы баба әр 

түркі мемлекетіндегі бір ұлттық 

шараның куәгері болады. Қырғыз 

тобы бесік тойын, өзбек тобы 

Нау рыз тойын, татар тобы сабан-

тойды, башқұрт тобы – бастаңғы, 

әзірбайжан – сүндет той, түрік 

қыз ұзату (қына кеші), қазақ тобы 

келін түсіру (беташар) салтын 

көрсетеді.

Қазақстан халқы Ассамблея-

сының 20 жылдығына орай 

өткізілген фестивальдің басты 

құндылықтарының бірі – түрлі 

ұлт өкілдерін сомдаған студент 

жастардың сол халықтың тілінде 

еркін сөйлеуі мен тамыры ортақ, 

діңі бір, рухы асқақ, ділі бір тұтас 

жұрттың, бауырлас халықтардың 

тілі мен тарихын, мәдениетін 

білуге деген асқан құмарлығы. 

Фестиваль симпозиум қонақ-

тары мен жастарымыздың бой-

ына түркілік рухты дарытып, 

рухани серпіліс әкелді деген 

сенімдеміз.

жақсы нәтижеге қол жеткізуі тиіс. 

Осы тұста симпозиумның Түркі 

халықтарының түрлі саладағы 

ынтымақтастығын нығайтып, 

түркі әлемін толғандыратын 

мәселелерді қолға алып, түркі 

әлеміне қатысты еңбек етіп жүр-

ген ғалымдардың басын қосып, 

ғылымға жол ашып, еңбектері мен 

тәжірибелерін бөлісуіне мүмкіндік 

қарастырып, жаңа пікірлер мен 

тұжырымдарды ұсынады деп сенім 

білдіремін.

Халықаралық түркі әлемі 

зерттеулері симпозиумы аясында 

жүргізілетін ғылыми бағыттағы 

жұмыстар, ұйымдастырылатын 

түрлі іс-шаралар арамыздағы 

луы тиіс. Түркі Халықтарының 

Кеңесі, Түркі халықтарының Ас-

самблеясы, Түркі Академиясы 

сияқты түркі әлемінің бірлігімен 

ынтымақтастығының негізінде 

басқан қадамы , Елбасы Нұрсұлтан 

Назарбаевтың Түркияға келген 

іс сапарында «Келер ұрпақ үшін, 

Түркі әлемінің әлі де жасауы ке-

рек еңбектері көп» деген сөзі бізге 

негіз болуы керек. 

Халықаралық түркі әлемі 

зерттеулері симпозиумының 

Түркі әлеміне және түркі әлемінің 

зерттеулеріне өз үлесін қосады 

деген ниетпен, симпозиумның 

ұйымдастырылуында еңбегі сіңген 

кісілерге алғысымды білдіремін. 


6

6

ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗДАР ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ



№6 (129)

15 мамыр


2015 жыл

Ж А С Ы Н

«Триумф» Ректор кубогін алды

Келесі олимпиада 

ҚызПУ-да өтеді

Қазақ мемлекеттік қыздар 

педагогикалық университетінде 

«Парасатты НЛО» пікірсайыс 

клубының ұйымдастыруымен 

Ректор кубогына арналған 

ІІ Республикалық пікірсайыс 

турнирі өтті.

Екінші рет ұйымдастырылған 

пікірсайыс турниріне Астана, 

Алматы, Семей, Тараз, Шым-

кент, Өскемен, Қарағанды, Тараз 

қалалары жоғары оқу орындарының 

пікірсайысшылары қатысты.

Бүгінгі жаһандану дәуірінде 

Қазақстанның дамуы үшін өз 

болмыс-бітімін, ана тілін, ұлттық 

рухын, намысын сақтап қалу, 

бүгінгі қоғамның ашындыратын 

мәселелерін талқылап, жастардың 

бойындағы патриоттық сезімін 

к ү ш е й т у   –   т у р н и р д і ң   б а с т ы 

мақсаты.


Р е с п у б л и к а л ы қ   т у р н и р г е 

қатысқан 47 команда сайыс ба-

рысында білім, ғылым, экология, 

мемлекеттік қызмет, әлем тарихын 

қамтыған тақырыптарға талқылау 

жасап, өз ой-пікірлерін ортаға сал-

ды. 

Турнирде әр топты жеке-жеке 



төрешілер бағалады. Турнирдің 

бас төрешісі - «Парасатты НЛО» 

п і к і р с а й ы с   к л у б ы н ы ң   э к с -

координаторы Айжан Өмірқұлова.

Бірінші күні өткен іріктеу ойын-

дары 4 раундтан тұрды. 4 раунд 

Олимпиадаға Қазақстанның жоғары оқу 

орындарынан барлығы 14 команда қатысты.

Олимпиаданың салтанатты ашылуында ҚР 

Білім және ғылым министрлігінің вице-

министрі Т.Балықбаев, Л.Н.Гумилев атындағы 

ЕҰУ оқу ісі жөніндегі проректоры Е.Онғарбаев 

және әділқазылар құрамының төрайымы 

«Бөбек» ҰҒПББО, адамның үйлесімді дамуы 

институтының бөлім бастығы, п.ғ.д., про-

фессор А.Қ.Рысбаева сайысқа қатысушыларға 

сәттілік тіледі. Әділқазылар құрамына Л.Н. 

Гумилев атындағы ЕҰУ, ф.ғ.д., профессор 

Ғарифолла Есім; Астана қаласы, «Өрлеу» 

біліктілікті арттыру Ұлттық орталығы, өзін-өзі 

тану тренері Н.И.Харькова; Алматы қаласы, 

«Бөбек» ҰҒПББО, адамның үйлесімді дамуы 

институтының аға ғылыми қызметкері Ж.Ж. 

Әкімбаева; Алматы қаласы, «Бөбек» ҰҒПББО, 

адамның үйлесімді дамуы институтының 

жетекші қызметкері, п.ғ.к. Г.А.Омарова; Аста-

на қаласы, Білім басқармасының Тұлғаның 

рухани-адамгершілігін дамыту, өзін-өзі тану 

бөлімінің басшысы С.Қ.Басығараева; Астана 

қаласы, «Өрлеу» біліктілікті арттыру Ұлттық 

орталығының лекторы С.Г.Қожамұратова 

мүше болды.

Олимпиаданың алғашқы күні «Өзін-

өзі тану біздің өмірде» атты командаларды 

таныстыру және «Білім берудегі ізгілік бас-

тауы» тақырыбында ғылыми жоба қорғау 

тапсырылды. Екінші күні студенттер жал-

пы адамзаттық құндылықтар мәнін аша-

тын сахналық көріністер көрсетті. Қыздар 

университетінің «Ізгілік жолы» тобы бұл 

байқауда өз ерекшелігімен көзге түсті. 

Қатысушы топтар әдеттегідей өз қалаларын, 

университеттерін жарнамаласа, бұл топ осы 

сайысқа келген барлық қатысушыларды ізгілік 

жолында бірге жұмыс атқаруға шақырған, 

сайысқа ерекше сән беріп, «Сәлем саған, 

Астана» әнімен рухани-адамгершілік білім 

беру бағдарламасының жүзеге асыру туралы 

бейнебаян көрсетті. Таныстырылымның 

тағы бір ұтымды шыққан тұсы – өзін-өзі тану 

сабағында қолданылатын әдістерді пайда-

лану. Топтың бұл жұмысына көрермендер 

тарапынан ерекше ықыласқа бөленіп, жақсы 

баға берілді. «Ізгілік жолы» командасының 

қыздары бірінші күннен-ақ осал қарсылас 

еместігінен хабар берді. Мұны мойындаған 

жүргізушілер де байқаудың келесі айна-

лымдарында топты «Олимпиаданың нағыз 

қатысушылары!» деп зор қошеметпен 

шақырды.


Ғ ы л ы м и   ж о б а   б о й ы н ш а   « Б і л і м 

берудегі ізгілік бастауы» атты жалпы 

тақырып берілді. ҚазМемҚызПУ тобы 

«Я.Корчактың гуманистік-педагогикалық 

мұрасы» тақырыбында жоба дайындады. 

Зерттеу жұмысының нәтижелері арнайы 

ұйымдастырылған дөңгелек үстел барысын-

да талқыланды. Біздің студенттер ғылыми 

жобаны қорғау барысында терең теориялық 

және практикалық білімдерін көрсете білді. 

Бұл байқауда да аудиториямен кері байла-

ныс жүргізілді, яғни Я.Корчактың тәрбие 

жүйесінде жиі қолданған естелік парақшалары 

әділқазы мүшелеріне, әрбір қатысушы-

командаға, залдағы көрермендерге таратылды.

А л   « М ә ң г і л і к   ж а л п ы а д а м з а т т ы қ 

құндылықтар елінде: Ақиқат, Сүйіспеншілік, 

Дұрыс әрекет, Ішкі тыныштық, Қиянат жа-

самау» тақырыбын сахналау айналымында 

«Ізгілік жолы» тобы әзірлеген сахналық 

қойылым Треблинк фашистік лагерінің газды 

камерасында балалармен бірге мерт болған 

аты аңызға айналған мейірімді, батыл жүректі 

Януш Корчакқа арналды. Ғылыми жобаның 

практикалық жалғасындай болған бұл көрініс 

әділқазылар тарапынан жоғары бағаға ие 

болып, «Ең үздік композия» аталымы берілді.

Биылғы жылғы олимпиаданың жеңім-

пазын анықтау әділқазылар алқасына оңай 

болмады деп ойлаймын. Себебі, барлық 

қатысушылардың үлкен дайындықпен 

к е л г е н і н   к ө р д і к .   Д е г е н м е н ,   р у х а н и -

адамгершілік білім беруде, жалпыадамзаттық 

құндылықтарды түсінуде әлі де бол -

са қателіктер орын алып жатты. Кейбір 

топтардың сахналық қойылымында рия-

сыз сүйіспеншілік ұғымын түсінуде махаб-

бат сезімімен ғана шектелген жағдайларды 

байқадық. Олимпиада қорытындысы 

бойын ша Қыздар университетінің «Ізгілік 

жолы» тобы І орынды иеленді. Ал ІІ орын 

Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ және Көкшетау 

университетіне бұйырды. ІІІ орын – әл-

Фараби атындағы ҚазҰУ-дың және Петро-

павл, Павлодар қалалары университеттерінің 

студенттері өзара бөлісті. Жүлдегерлерге 

мақтау қағаздары мен бағалы сыйлықтар 

табыс етілді. «Ізгілік жолы» тобы дайындаған 



22-23 сәуірде Астана қаласында өзін-өзі тану 

пәнінен «Әлеуметтік педагогика және өзін-

өзі тану» мамандығының 3-курс студенттері 

арасында ІІІ республикалық олимпиада өтті. 

Олимпиаданың мақсаты – студенттердің 

«Өзін-өзі тану» рухани-адамгершілік білім 

беру бағдарламасы бойынша теориялық 

және практикалық дайындығын анықтау, 

олардың ғылыми-зерттеу жұмыстарына 

деген қызығушылықтарын арттыру. 

әннің өзін-өзі тану пәнінің гимніне айналса» 

деген тілек барлық сайыс командаларының 

жетекшілері тарапынан берілген ең жоғары 

баға деп білеміз.

«Ізгілік жолы» тобының басшысы 

А.Айбекқызы: «Былтырғы сайыста Еуразия 

ұлттық университеті жеңіп, сайыс Астана 

қаласында өткені қандай жақсы болған! 

Олимпиадаға қатысу үшін елордаға алғаш 

келіп, жеңіс тұғырынан көріну – біз үшін 

үлкен мәртебе! Әр уақытта, кез келген жерде 

ізгілік жолындағы жандар жеңіске жетеді! 

Ешбір күмән келтірмеңіз! Себебі, бұл сіздің 

шынайы табиғатыңыз емес пе?!» – дейді. 

Ізгіліктің жолын жалғаймын деген жастардың 

қарқындары мықты.

Олимпиаданың талабы бойынша бас 

жүлдені алған команда келесі жылғы сайыс-

ты өткізетін оқу орны болады. Сол себепті 

де Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық 

университетінің «Ізгілік жолы» тобы 1-орын-

ды иеленіп қана қоймай, келесі олимпиаданы 

ұйымдастыру мәртебесін де алды. Әрине, бұл 

бізге үлкен жауапкершілік жүктейді.

Тілеужамал ҚАРАЕВА,

Арнайы және әлеуметтік педагогика

кафедрасының аға оқытушысы

ПІКІРСАЙЫС

бойынша, жеңіс сандарына байла-

нысты 16 команда келесі турға өтті. 

Үздік он алтылықты жеңіп шыққан 

8 команда ақтық финалда ойын 

көрсетті. Ширек финалдан жеңіп 

шыққан 4 команда жартылай фи-

налда ойнап, соңғы турда 2 команда 

ойын көрсетті.

Турнир нәтижесі бойынша 

І орынды «Триумф» фракциясы 

Б.Хасенұлы (СДУ) мен О.Мырзақұл 

(ЖЭУ) иеленді. ІІ орынды «Аргу-

мент» фрак  циясы (СДУ студенттері 

Қ.Тұрақбай, Б.Сағындық) жеңді. 

ІІІ орынға  «ЭПО» фракциясы 

(Б.Әділет, А.Нұрмышев / ЖЭУ) ие 

болды.

Сондай-ақ арнайы атылымдар 



берілді: «Ең үздік спикер» – СДУ 

студенті Қ.Тұрақ бай, «Ең үздік 

төреші» – ҚазМемҚызПУ студенті 

А.Альмұхаммедова, «Ең үздік ко-

манда» – «Абай мен Құнанбай» 

ф р а к ц и я с ы   ( А б а й   О т а р б а е в , 

Құнанбай Ердалы / Қарағанды), 

« Ә л е м   ә й е л д е р і н е н   с ы р 

ш е р т е м і з »   и н т е л л е к т у а л д ы қ 

ойынының жеңімпазы Батырхан 

есімді Алматы қаласының мек-

теп оқушысы атанды. «Ең үздік 

идея» – «Айгерім» фракциясы 

(Б.Оразбаев, Д.Алмабеков / UIB), 

«Акось –Екось» фракциясы (Аши-

рова Ақерке, Серікқызы Еңлік / 

Семей; Жақсыбаев Ержан /Алматы, 

АЭжБУ) «Қыздар университетінің 

көзайымы» аталымына ие болды. 

Жеңімпаздардың барлығы бағалы 

сыйлықтармен және арнайы ди-

пломдармен марапатталды.



Нәзира ЕЛЕУХАН

КОНФЕРЕНЦИЯ

Республикалық ғылыми кон-

ференцияда Қ.Мағзұмұлының ма-

тематика саласына қосқан ғылыми 

мұрасы, ғалымның замандастары 

мен шәкірттерінің естеліктері, ХХІ 

ғасырдағы математика ғылымының 

теориялық және практикалық 

мәселелері, бүгінгі таңдағы инно-

вациялық үрдіс және ғылым сынды 

тақырыптар толығымен қамтылды.

Қ ұ д а й б е р г е н   М а ғ з ұ м ұ л ы 

Сұрағанов – Қазақстанның ма-

тематика ғылы мының іргетасын 

нығайтып, оны дамытуға сүбелі 

үлес қосқан ға лым дардың бірі. 

1955 жылы Қ.М.Сұрағанов Қазақ 

мемлекеттік қыздар педагогика ин-

ститутына жұмысқа шақырылып, ге-

ометрия және математиканы оқыту 

әдістемесі кафедрасында ұзақ жыл-

дар аға оқытушы қызметін атқарды. 

«Орта мектепте дифферен-

циялдық теңдеулер курсын енгізу 

туралы» тақырыбында кандидаттық 

диссертация қорғап, педагогика 

ғылымдарының кандидаты, до-

цент ғалымның құрметіне ұйым-

дастырылған ғылыми-практика-

лық конференция жинағына 100-ге 

жуық мақала берілді. Ерлігі аңызға 

айналған батыр ғалымның есімі елі 

мен шәкірт терінің есінде мәңгілік 

сақталады. 

К е ң е с   О д а ғ ы н ы ң   б а т ы р ы 

Қ . М . С ұ р а ғ а н о в т ы   е с к е   а л у ғ а 

арналған  респуб ли калық  ғылыми-

п р а к т и   к а   л ы қ   к о н   ф е р е н   ц и я -

ға Қ.Мағзұмұлы ның ұлы Серік 

Құдайбергенов отбасымен және 

шәкірттері: п.ғ.д., профессор 

Қ.Ж.Аганина, Сұрағанов атындағы 

музейді ашушы Б.Манапова, Ша-

лина Хадиша Құсайынқызы, п.ғ.д., 

профессор Әлімбекова Гүлжахан 

Ершімбекқызы батыр ағаларының 

ұстаздық, әкелік мейірімі туралы 

әңгімелерін айтып, бүгінгі жиында 

сыр бөлісті.

Ғылыми-тәжірибелік кон-

ференцияға қатысқан студент тер мен 

магистранттар Қ.Мағзұмұлының 

ғы лыми мұрасы терең де жан-

жақты зерттелуді қажет ететіндігін 

ұғынды. Алдағы уақытта математи-

ка ғылымын зерттеуде Сұрағанов 

мұрасы қайта жаңғырары сөзсіз. 

Жеңістің 70 жылдығында қаһарман 

ғалымның еңбегі қайта жаңғырды.



Алма БЕКБОЛҒАНОВА, 

математика кафедрасының

аға оқытушысы

Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінде Ұлы 

жеңістің 70 жылдығына орай Кеңес Одағының батыры, математик-

ғалым Қ.М.Сұрағановтың құрметіне арналған «Математика: ғылым 

мен білімнің инновациялық әдістері» тақырыбындағы республикалық 

ғылыми-практикалық конференция өтті.

Ғалымдардың тілқатысуы



7

7

ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗДАР ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ



№6 (129)

15 мамыр


2015 жыл

Т А Ғ Ы Л Ы М

Мемлекет басшысының Қазақстан халқына 

арнаған «Нұрлы жол – болашаққа бастар жол» 

Жолдауында көрсетілген басымдықтар елімізді 

дамыған мемлекеттер санатына қосу және 

тұрғындардың өмір деңгейін жоғарылату үшін 

аса қажет. Дүниежүзінде болып жатқан қаржы 

дағдарысы, саяси жағдайлар уақытша дүниелер 

емес. Әр мемлекет қазір өз жолын іздеп жатыр. 

Сондықтан біздің мемлекет қарқынды дамудың 

өз бағытын таңдады. Ол – кезең-кезеңімен 

жүзеге асырылатын «Нұрлы жол»  индустрия-

ландыру бағдарламасы. Бағдарлама халықтың 

әлеуметтік жағдайының артуына, жол, көлік, 

туризм инфрақұрылымдарының дамуына, баспа-

на, мектеп, балабақша мәселелерінің оңтайлы 

шешілуіне негіз болады.

Елбасы Н.Ә.Назарбаев «Ауызбіршілік 

жоқ жерде ешқашан да ұлттық идеялар жүзеге 

асқан емес» деген. Болашағы біртұтас, заң 

үстемдік ететін, азаматтардың құқықтары мен 

бостандықтары сақталатын, экономикасы 

мықты әрі тұрақты ел болып қалыптасу жолын-

да халықтың ынтымақтастығы мен достығы 

маңызды. Сондай-ақ, білім мен ғылымға 

ұмтылған, ізденуге құмар жастар Мәңгілік Ел бо-

луда үлкен рөл атқарады. Бәсекеде білімді мыңды 

жығатыны халық даналығында бекер айтылмаған. 

Қыздар университетінен берілген сапалы білімді 

санаға сіңіріп, қабілет-қарымды арттырғанда 

құзыретті маман болып қалыптасатынымыз хақ. 



Әйгерім НАУАНОВА, 

Қазақ филологиясы және әлем

тілдері факультетінің 1-курс студенті

Қазақ тарихындағы әйелдердің ішінде 

Баян сұлудың есімі ерекше аталады. 

Себебі халық ауыз әдебиетінде «Қозы 

Көрпеш – Баян сұлу» лиро-эпостық жыры 

сонау XIII-XIV ғасырларда кең таралған. 

Жыр Сыбанбай, Бекбау, Жанақ, Шөже 

ақындардың орындауында ауызша таралған, 

оның 20-ға жуық нұсқасы бар. Ең белгілісі – 

Жанақтың нұсқасы. 

Хатқа түсіргендер: Г.Саблуков (1830), 

Ғ.Дербісалин (1834), А.Фролов (1841), 

Шоқан Уәлиханов (1856). Жырдың 

мазмұнын М.Путинцев орыс тіліне ауда-

рып бастырды (1856), кейін В.Радлов «Түркі 

тайпаларының халық әдебиеті үлгілері» 

жинағының 3-томына еңгізді (1870). Со-

нымен қатар орыс ақыны А.С.Пушкин Орал 

қаласына келгенде жырдың үзінділерін 

жазып алған. Жазушы М.Әуезов «Қозы 

Көрпеш - Баян сұлу» дастаны - қазақ 

әдебиетінің зор мұрасының бірі» деп баға 

берген және 1936 жылы Жанақ нұсқасын 

Алматыда басып шығарды.

Түркі халықтарының фольклорларында 

жырдың басқа нұсқалары кездеседі. Мыса-

лы, башқұрттарда — «Кузы Курпеш мэнен 

Маян сылу», барабан татарларында— «Козы 

Корпеш», алтайлықтарда — «Козы Эркеш» 

деп аталады. 

Қозы көрпеш пен Баян сұлудың тарихта 

болғандығын 10-11 ғасырларда тұрғызылған 

мазар ерекше дәлел болады. Шығыс Қа-

зақстан облысы Аягөз ауданы Таңсық ауы-

лына таяу, Аягөз өзенінің оң жағалауында 

орналасқан. Мазар туралы алғаш 1771 

жылы академик И.П.Фальк жазған. 19 

ғасырдың 30-жылдары В.Федоров, 40-жыл-

дары А.И.Шренк пен Ш.Уәлиханов (1856), 

Н.А.Абрамов (1858), М.Путинцев (1863), 

ғалым Әлкей Марғұланның жетекшілігімен 

Орталық Қазақстан археологиялық экспе-

дициясы зерттеген (1952).

Мазар табаны төрт бұрышты таған 

түрінде жоғары қарай сүйірленіп, күм-

безделіп өрілген, биіктігі 11,65 метр. 

Қабырғасы гранит қалақ тастан сабан 

аралас балшықпен қаланған, қалыңдығы 

1,86 метр Кірер есігі шығысқа қаратылған. 

Мазардың жанында төрт тас мүсін болған. 

Олардың нобайын 1771 жылы Г.Волошин, 

1856 жылы Ш.Уәлиханов қағаз бетіне 

түсірген. Тас мүсіндерде үш әйел мен бір 

ер адам бейнеленген. Халық арасындағы 

аңыз бойынша, үш әйелдің бірі – Баян сұлу, 

екіншісі – сіңлісі Айғыз, үшіншісі – апасы 

Айтаңсық; ер адам – Қозы болса керек. 

Қазір бұл тас мүсіндер жоғалып кеткен. 

А.Н.Белослюдовтың мәліметіне қарағанда, 

екі тас мүсін Германияға әкетілген. Ел 

ішіндегі аңыз-әңгімеде мазарды және оның 

жанындағы тас мүсіндерді Сарыбайдың інісі 

Тайлақ би жасатқан деп айтылады.

«Баян сұлу он төртке келген екен,

Тал шыбықтай бұралған ол бір керім.

Беті аппақ, ұшы қызыл, қара көзді,

Қиғаш қара қасы бар сондай көрім.

Аппақ, көрік маңдайлы, қолаң шашты,

Шашының ұзындығы тізе басты.

Аузы гүлдің шашағындай, тісі меруерт,

Мұндай сұлу жаһанда жаралмас-ты...» 

деп суреттеледі Баян сұлудың бейнесі. Жыр 

желісі бойынша Ғ.М.Мүсіреповтың «Қозы 

Көрпеш — Баян сұлу» пьесасы қойылды 

Ал 1954 жылы «Махаббат туралы поэма» 

фильмі түсірілді. 1992 жылы танымал ре-

жиссер әрі актер Асанәлі Әшімов «Қозы 

Көрпеш — Баян сұлу» кинофильмін түсірді.

Қазақ қыздарының арасында Баян 

есімді арулар әрдайым болған. Қозының 

ғашығындай сұлу болсын деген ниет бүгін де 

ұмытылмаған. ҚР Статистика комитетінің 

мәліметінше, елімізде Баян есімді 21390 

адам тіркелген, олардың ішінде ұлты 

қазақ – 20155. Ал республика бойынша 

16 арудың есімі Баян сұлу болса, құжатта 

«Баян-сұлу» деп жаздырған 13 қыз бар екен. 


Каталог: images -> news -> KARLYGA -> pdf -> 2015
2015 -> Республикалық басылым 2003 жылдың сәуірінен бастап шыға бастады Қош келдің, әз-Наурыз! Арулардың жанданған бірлестігі
2015 -> Қазақ тарихының тамыры тереңде Мемлекеттік тілге жастар құрметі 2-бетте 6-бетте 7-бетте Асқақ
2015 -> Түлектер қауымдасты­ ғының кезекті жиыны
2015 -> Арынбаев ән арнаған әсем кеш
2015 -> Шәкіртақы иегерлері «Экспо –2017» жастар назарында
2015 -> Республикалық басылым 2003 жылдың сәуірінен бастап шыға бастады «Халық маркасына» дауыс береміз G38 – жастар жиыны
2015 -> Бағдарламасы 2-бетте 4-5-беттерде 8-бетте Көзілдірік тарихына көз жүгіртейік Қазақтың ұлтжандылығы
2015 -> Республикалық басылым 2003 жылдың сәуірінен бастап шыға бастады Ғалым жолы – жастарға үлгі «Бекежан» «Қыз Жібектер» ортасында
2015 -> Ұлы дала қыздары Ұлттық
2015 -> КазГосЖенпу – один из старейших вузов Республики Казахстан, первое высшее учеб ное заведение для деву­ шек, осуществляет подготовку вы со ко квалифицированных кад ров по всем отраслям об­ щест венной жизни страны

жүктеу 338.84 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет