Регистрационный №4188-ж №1, 2016 г



жүктеу 7.79 Kb.
Pdf просмотр
бет6/20
Дата23.03.2017
өлшемі7.79 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20

ӘДЕБИЕТТЕР 
1Дейл Корнеги. Жақсылыққа апарар жол қайда? Алматы: «Білім», 2002ж., 
-60б  
2.  Дейл  Корнеги.  Достарды  қалай  табу  керек  және  адамдарға  қалай  әсер 
ету керек . Алматы: «Білім», 2003ж. 
3.Бодалев  А.А  Восприятие  и  понимание  человека  человеком.  –   
М.:Издательство Московского Университета, 1982. - 197 с.  
4.Берн  Э.  Игры,  в  которые  играют  люди:  Психология  человеческих 
взаимоотношений.  Люди,  которые  играют  в  игры:  Психология  человеческой 
судьбы: Пер с англ. / Общ ред. М.С. Мацковского. – М., 1996. –336 с.  
5.Ковалев А.Г. Воспитание ума, воли и чувств. – Минск., 1974. – 240 с.  
6. Буева Л.П. Человек: деятельность и общение.-М., 1978.-с. 62-68.  

     
 
 
48 
 
 
І.Жансүгіров атындағы  ЖМУ  ХАБАРШЫСЫ   № 1  / 2016     
 
7.Соковин  В.М.  О  природе  человеческого  общения.  Фрунзе,  1974,с.  210-
216 
8.Тұралдиева  Ш.Т.  Қарым-қатынас  психологиясы.  Алматы:  «Эверо», 
2013ж.,-120б 
9.С.Елеусізова. Қарым-қатынас психологиясы. Алматы, -1995ж. 
                                                         
 
 
УДК 378.016 
 
ХАРАКТЕРИСТИКА МЕТОДОВ И ТЕХНОЛОГИЙ ОБУЧЕНИЯ ПО 
ПРОГРАММЕ НАЦИОНАЛЬНОГО ЦЕНТРА ПОВЫШЕНИЯ 
КВАЛИФИКАЦИИ «ОРЛЕУ» 
 
Идрисова А.Е., к.т.н., доцент    
Жетысуский государственный университет имени И.Жансугурова,  
г. Талдыкорган, aei_64@mail.ru 
 
Мақалада үздіксіз білім беру жүйесіндегі қазіргі уақыттағы тәсілдемелер, 
өздігінен  даму,  өздігінен  жетілу,  өзін-өзі  таныту  технологиялар,  білім  беру 
нәтижелерін  бағалау  жүйелері,  сабақ  беру  және  оқытудағы  қазіргі  заманғы 
сандық жүйелері қарастырылады.   
В  статье  рассмотрены  современные  подходы  в  системе  непрерывного 
образования, 
технологии 
саморазвития, 
самосовершенствования, 
самореализации,  системы  оценивания  результатов  образования,  современные 
цифровые технологии в преподавании и обучении. 
  In  the  article  examine  modern  approach  is  in  the  system  of  continuous 
education,  technologies  of  саморазвития,  self-perfection,  self-realization,  systems  of 
evaluation  of  results  of  education,  modern  digital  technologies  are  in  teaching  and 
educating. 
Ключевые  слова:  личностно-ориентированный  подход,  дивергентное 
мышление, контроль-аудит, оценка, таксономия 
  
Программа  повышения  квалификации  преподавателей  в  Национальном 
центре  «Орлеу»  включает  четыре  модуля,  в  которых  отражен  анализ 
традиционных 
и 
инновационных 
технологий 
обучения, 
организации 
самостоятельной  работы  студентов,  текущего  контроля  учебных  достижений 
студентов и IT-технологий в обучении. 
Цель  первого  модуля  «Современные  подходы  в  системе  непрерывного 
образования»  заключается  в  ознакомлении  слушателей  с  существующими  в 
современной  высшей  школе  современными  подходами  и  методами, 
улучшающими  качество  преподавания  и  их  использованием  в  практической 
образовательной  деятельности.  Лекционный  материал  по  первому  модулю 
предоставляет 
слушателям 
эффективные 
стратегии, 
инструменты 
и 
образовательные технологии для обеспечения эффективности  учебного процесса 
и  учебных  достижений  студентов.  Тренинги  направлены  на  обобщение,  анализ, 
синтез  полученной  информации  и  выработку  умений  применять  ее  в 
преподавании конкретных дисциплин.  
В  первой  теме  модуля  представлено  сравнение  традиционных  и 
инновационных  технологий  обучения,  обосновывается  направленность  обучения 

     
 
 
49 
 
 
І.Жансүгіров атындағы  ЖМУ  ХАБАРШЫСЫ   № 1  / 2016     
 
на  конкретный  результат,  приводится  классификация  инновационных  методов 
обучения,  их  критерии  и  характеристики.  В  данном  блоке  слушатели 
отрабатывают  техники  ведения  занятий  от  организации  малых  групп  до 
использования  case-stady.  Слушатели  представляют  свои  презентации  по 
использованию  инновационных  технологий  в  учебном  процессе,  обмениваются 
опытом,  тем  самым  реализуются  принципы  интерактивного  обучения. 
Преподаватель-тьютор выступает в роли координатора-модератора.  
Во второй теме модуля раскрывается личностно-ориентированный подход 
в  обучении,  принцип  индивидуализации  и  дифференцированного  подхода  с 
учетом  потребностей  и  способностей  обучаемого,  теоретические  основы  и 
методические аспекты дифференцированного подхода к обучению.  
Внимание  слушателей  фокусируется  на  возможностях  выстраивания 
студентом  собственной  образовательной  траектории  на  основе  формирования 
индивидуальной  образовательной  программы  с  учетом  интересов  обучаемого, 
стимулирования  студентов  к  самостоятельному  приобретению  знаний, 
необходимых для решения конкретной проблемы, образовательной деятельности, 
направленного на развитие у обучающихся разумного, рефлексивного мышления, 
способного  выдвинуть  новые  идеи  и  увидеть  новые  возможности  (критическое 
мышление).  
В  третьей  теме  рассматриваются  технологии  развития  критического 
мышления  и  проблемно-ориентированный  подход  в  обучении,  определяются 
системы  действий  учителя  и  обучающихся,  анализируются  технология 
проектного  обучения.  В  данной  теме  дается  обзор  инновационных технологий  в 
обучении  в  контексте  необходимости  развития  дивергентного  (творческого) 
мышления.  Также  приводится  информация  о  понятии  «мышление»  и  дается 
разъяснение  особенностям  дивергентного  мышления  для  формирования  навыка 
разработки  заданий,  направленных  на  развитие  и  критического  мышления.  В 
соответствии  с  поставленной целью  включены  вопросы  по  таксономии  Б.Блума, 
позволяющие  формировать  личностно-ориентированные  задания  обучающихся  с 
различным  уровнем  восприятия  знаний.  Приводимый  сравнительный  анализ 
проектно-ориентированного  и  проблемного  подходов  в  образовании  позволяют 
сформировать четкое представление у преподавателей о применимых на практике 
технологиях  разработки  заданий,  способных  формировать  у  обучающихся 
практические навыки и профессиональные компетенции. 
Основным  отправным  пунктом  мыслительной  деятельности  вообще  и 
проявления критичности ума, в особенности, является рефлексия. Она возможна 
только  в  том  случае,  если  человек  мотивирован  узнать,  понять,  осмыслить, 
установить  истину  или  получить  результат,  в  противном  случае  ни  о  какой 
критичности  ума  не  может  быть  и  речи.  Именно  поэтому  результаты 
экспериментального формирования критического мышления указывают на то, что 
развить  этот  тип  мышления  удается  не  у  всех  обучаемых,  а  лишь  у  30-60  % 
испытуемых  в  зависимости  от  типа  группы  и  уровня  образования.  В  четвертой 
теме  раскрываются  социально-психологические  аспекты  профессиональной 
деятельности  преподавателя  вуза.  В  западной  практике  огромное  внимание 
уделяется  эмоциональному  комфорту  как  студента,  так  и  преподавателя 
(Emotional Intelligence). 
Второй  модуль  «Технологии  саморазвития,  самосовершенствования, 
самореализации»  детализирует  различные  структуры,  которые  позволяют 
рассматривать  обучение  аналитически,  развивать  новые  подходы  к  учебному 

     
 
 
50 
 
 
І.Жансүгіров атындағы  ЖМУ  ХАБАРШЫСЫ   № 1  / 2016     
 
процессу  с  новым  взглядом  на  расширение  интеллектуальных  сил  студентов, 
поощрения студентов думать критически и творчески, учить студентов понимать, 
решать и ставить сложные проблемы.  
Во  втором  модуле  рассматривается  проектная  технология  обучения 
(образовательная технология XXI века), анализируется проектно-организованный 
подход  в  выполнении  самостоятельных  работ.  Предоставляется  классификация 
проектов,  обосновываются  такие  основные  этапы  выполнения  проекта,  как 
определение  целей  и  задач,  объем  и  описание  работ,  ограничения  проекта, 
затраты, бюджет, ресурсы и риски проекта, сроки выполнения, организационная 
структура, коммуникации на проекте.   
Целью  третьего  модуля  «Системы  оценивания  результатов  образования» 
является  ознакомление  с  современными  концепциями  системы  оценивания 
результатов  образования  в  высшей  школе.  Понятие  оценивания  результатов 
включает  в  себя  два  основополагающих  параметра:  контроль-аудит  и  оценку 
результатов обучения.  
Контроль-аудит 
представляет 
собой 
совокупность 
анализа 
и 
интерпретации информации о любом аспекте программы учебной подготовки как 
части  процесса  определения  ее  эффективности  и  действенности,  а  также 
выявления прочих связанных с данной программой результатов [1]. Оценка – это 
процесс  получения  информации  о  ценностных  характеристиках  деятельности 
индивида  с  целью  определения  достигнутого  им  уровня  компетенции  и 
соответствия  последнего  профессиональным  стандартам.  Оценка  измеряет 
результаты  обучения  отдельных  студентов,  то  есть  относится  к  микроуровню  и 
является одним из элементов контроля [2].  
Дж.Коуэн  образно  определил  контроль  как  «энергетическую  станцию 
процесса  обучения»,  а  оценку  как  «двигатель  обучения»  [3].  Таким  образом, 
контроль  является  качественной,  а  оценка  –  количественной  характеристикой 
системы оценивания результатов образования. 
Наиболее  известным  подходом  к  определению  ожидаемых  результатов 
обучения  является  таксономия  Бенджамина  Блума.  Термин  «таксономия» 
обозначает  теорию  классификации  и  систематизации  сложноорганизованных 
областей  действительности,  имеющих  иерархическое  строение.  Б.Блум 
идентифицировал 
три 
области 
учебной 
деятельности: 
когнитивную, 
эмоциональную  и  психомоторную  [4].  Когнитивная  область  относится  к 
мышлению  и  развитию  интеллектуальных  способностей.  Согласно  Б.Блуму 
существует шесть ведущих категорий, которые отображают типы мыслительного 
поведения от базового до продвинутого (знание, понимание, применение, анализ, 
синтез,  оценка).  Эти  категории  характеризуют  различные  уровни  сложности,  то 
есть  обучение  должно  начинаться  на  самом  низком  уровне  и  далее  постепенно 
переходить на более высокие уровни. 
Группа  исследователей  усовершенствовала  таксономию  Б.Блума,  добавив 
7 уровень – «созидание» [5]. «Знание», «понимание» и «применение» относятся к 
мыслительным  умениям  низкого  порядка,  а  «анализ»,  «синтез»,  «оценка»  и 
«созидание» – к мыслительным умениям высокого порядка. 
Smart-цели используются главным образом в менеджменте для управления 
проектами,  управления  бизнесом  и  личностного  развития,  в  настоящее  время 
применяются и в образовании. Аббревиатура «smart» была впервые использована 
Полом  Майером  в  1995  году  и  соответствует  словам  «specific»  (конкретный), 
«measurabl»  (измеримый),  «attainable»  (достижимый),  «relevant»  (актуальный)  и 

     
 
 
51 
 
 
І.Жансүгіров атындағы  ЖМУ  ХАБАРШЫСЫ   № 1  / 2016     
 
«time-bound»  (ограниченный  во  времени).  Использование  smart-целей  в 
образовании  позволяет  не  только  сформулировать  ожидаемые  результаты 
обучения, но и детально обозначить средства их контроля и оценки путем поиска 
ответов на вопросы по каждой цели.   
Цель  четвертого  модуля  «Современные  цифровые  технологии  в 
преподавании  и  обучении»  -  ознакомить  с  инновационными  подходами  в 
разработке  электронного  учебного  контента  и  возможностями  их  применения  в 
практической  образовательной  деятельности,  используя  мировые  достижения  в 
информационных  и  компьютерных  технологиях.  Уникальные  изменения  в 
методологиях  и  технологиях  обучения  за  последние  пять  лет  указывают  на 
актуальность  применения  информационных  и  компьютерных  технологий  в 
учебном процессе [6].  
По результатам обучения в Национальном центре «Орлеу» рекомендуется 
использовать  в  высших  и  средних  учебных  заведениях  следующие 
инновационные технологии и методы:  
1)
 
на  лекциях  –  ассоциограммы,  видеоматериал,  работу  в  малых  группах, 
smart-цели;  
2)
 
на  практических  занятиях  -  таксономию  Б.Блума,  тесты,  расчетно-
графические задачи, рефлексию;  
3)
 
во время СРСП - case-study, эссе, тестирование, мозговой штурм;  
4)
 
во время СРС - цикл Д.Колба, проектный метод, рефлексию. 
 
ЛИТЕРАТУРА  
1.
 
Race  P.,  Ellington  H.,  Percival  F.  (1993).  Handbook  of  Educational 
Technology. Kogan Page Ltd, United Kingdom. 
2.
 
Crompton  P.  (1996).  Evalution:  A  practical  guide  to  methods.  LTDL: 
Implementing Learning Technology. Edinburgh: Heriot-Watt University. 
3.
 
Cowan J. (1999). Facilitating development through varieties of reflection. 
4.
 
Bloom B. (1964). Taxonomy of Educational Objectives: the classification of 
educational goal. Longman. 
5.
 
Anderson L.W., Krathwohl D.R. (2001). A taxonomy for Learning, Teaching 
and Assessing, A Revision of Blooms Taxonomy of Educational Objectives. New York: 
Longman. 
6.
 
Материалы  АО  «Национальный  центр  повышения  квалификации 
«Орлеу». – Алматы: 2015. 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

     
 
 
52 
 
 
І.Жансүгіров атындағы  ЖМУ  ХАБАРШЫСЫ   № 1  / 2016     
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
                                                       
 
 
 
 
                
 ЮРИСПРУДЕНЦИЯ 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

     
 
 
53 
 
 
І.Жансүгіров атындағы  ЖМУ  ХАБАРШЫСЫ   № 1  / 2016     
 
ОӘК 342.1 
 
 БОЛАШАҚ  ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ МОДЕЛІНДЕГІ СОТ 
ЖҮЙЕСІН РЕФОРМАЛАУ ТУРАЛЫ 
 
Толқынова М.А. 
І.Жансүгіров атындағы ЖМУ «Құқықтану» мамандығының 3 курс студенті
Талдықорған қаласы, 
makonya1995@bk.ru 
Ғылыми жетекші з.ғ.м., аға оқытушы Байжуманова А.М. 
Nurai310707@mail.ru 
 
Бұл  мақалада  Мемлекет  басшысы  Н.Ә.  Назарбаев  қабылдаған  «Бес 
институционалдық  реформасын  жүзеге  асырудың  100  қадамы»  атты  ұлт 
жоспарының  заң  үстемдігін  қамтамасыз  ету  бағыты  негізінде  сот  жүйесін 
модернизациялау 
мәселелері 
мен 
тиісті 
өзгерістердің 
ерекшеліктері  
айқындалады. 
В  данной  статье  рассматривается    модернизация  судебной  системы  и 
особенности  внесенных  изменений  по  Плану  нации    -    100  конкретных  шагов  по 
реализации  пяти  институциональных  реформ  Главы  государства  Нурсултана  
Назарбаева.    
This  article  discusses  the  modernization  of  the  judicial  system  and  particular 
changes  on  the  Plan  of  the  nation  -  100  concrete  steps  to  implement  the  five 
institutional reforms of President Nursultan Nazarbayev. 
Кілт  сөздер:  сот  жүйесі,  сот  билігі,  модернизция,  транспаренттік 
қағидасы, заң үстемдігі. 
 
«Болашақ  Қазақстанның  құқықтық  моделі»  дегенде  мен  өз  көз  алдыма 
біршама  тамаша  сәттерден  құралған,  бұл  сәттердің  өзі  мемлекет  дамуындағы 
барлық  салалары  толық-қанды  дамыған,  оның  ішінде  құқықтық  жүйесі  тұрақты 
және бұдан әрі берік, алдымызға қойылған асыл арман  – мақсаттардың барлығы 
мінсіз  жүзеге  асырылған  дамыған  мемлекеттердің  алдыңғы  қатарындағы 
мемлекет ретінде елстетемін.  
Болашақ  Қазақстанның  құқықтық  моделін  құру,  ол  Қазақстанның  өз 
дамуының  жаңа  кезеңіне  кіру  логикасы  деп  есептеймін.  Осыған  сәйкес, 
мемлекеттік  басқаруды  және  саяси  жүйені  реформалауды  мұқиат  қарастырып, 
жүзеге асыруды талап ететіні сөзсіз. 
Яғни  еліміздің  мемлекеттік  және  саяси  құрылымының  оңтайлы  моделін 
енгізуіміз керек. Мемлекеттік басқаруды жаңғырту және саяси реформаларды іске 
асыру  біздің  қоғамымызды  топтастыруға,  Қазақстанның  дүние  жүзіндегі  беделі 
мен  абыройының  өсуіне  қызмет  ететіні  айқын.  Бұл  Қазақстанға  халықаралық 
саясаттың,  өркениеттер  үндесуінің,  Орта  Азия  аймағындағы  тұрақтылық  пен 
интеграцияларының  орталығына  айналуына  мүмкіндік  береді.  Осы  және  басқа 
көптеген өзгерістердің барлығы біздің көзделген мақсаттарға жетуге  жол ашады 
[1, 96 б.]. 
Әлемдегі  дамыған  үздік  30  елдің  қатарына  кіру  жөніндегі  еліміздің 
стратегиясы қазіргі Қазақстанның бастамаларының көкжиегін анықтайды. Біздің 
мемлекетіміздің егеменді және тәуелсіз даму процесін бекіту мен жетілдіру ісіне 
Қазақстанның заң және құқықтық жанры саласындағылары  қоса барлығы өзінің 
үлесін қосуда.   

     
 
 
54 
 
 
І.Жансүгіров атындағы  ЖМУ  ХАБАРШЫСЫ   № 1  / 2016     
 
Айтылмасқа  болмайтыны  –  ол  бүгінгі  күнгі  Қазақстан.  Себебі,  біз 
болашаққа  күннен-күнге,қадам  –қадаммен  жетеміз,  сол  себептіде,  біз  бүгінгі 
таңдағы 
жетістіктерімізді 
анықтап,саралап,салыстыра 
отырып, 
алдағы 
мақсаттарды  әрі  қарай  жетуді  көздейміз.            Қазақстан  жас  мемлекет  ол  қысқа 
мерзім ішінде қазіргі заманғы бәсекеге  қабілетті,  ауқымды саяси, экономикалық 
және әлеуметтік реформаларды сәтті жүзеге асырған, өзіндік қазақстандық даму 
жолын таңдаған мемлекетке айналды. 
  
Еліміздің  жетістіктерінің  бірі  -  ол  ата  заңымызды  қабылдау  болып 
табылады.  Әрбір  мемлекеттің  негізін  Алтын  Заңы  -    Конституциясы  белгілейді. 
Мемлекеттің  қандай  қағидалардың  негізінде  құрылғанын  білдіретін  сол  елдің 
Конституциясы. 
          Сот  жүйесі  қашанда  мемлекеттің  негізін  құрайтын,  еліміздің  әлеуметтік, 
экономикалық  және  саяси  жаңғыруы  жолындағы  демократиялық  даму 
тетіктерінің  бірі  болып  қалыптасады.  Азаматтардың  мемлекеттік  құқықтық 
саясатқа  көзқарасы  және  қоғам  тарапынан  билікке  сенім  білдіру  деңгейі  сот 
төрелігінің  тиімді  жүзеге  асырылуына  тікелей  байланысты.  Пәрменді  және 
тәуелсіз  сот  билігі  тәуелсіздік  алған  жылдардан  бері  мемлекет  пен  азаматтық 
қоғам  арасындағы  үйлесімді  өзара  байланыстың  принципті  кепілінің  бірі, 
азаматтардың  Конституциялық  құқықтарын  қорғаудың  басты  құралы  болып 
қалыптасып  келеді.  Еліміз  егемендік  алып  Тәуелсіздің  жалауын  биікке 
желбіреткен  кезеңнен  бері    Конституция  бойынша  Қазақстан  Республикасында 
үш басқарушы билік тармағы қалыптасты. Олар: заң шығарушы, атқарушы және 
сот билігі.  
Бүгінгі  таңда  Конституция  баптарымен  егеменді  қазақ  елінде  сот  жүйесі 
мемлекетік  биліктің  бір  тармағы  болып  нақты  нығайды.  Осының  өзі 
республикамыздағы  тәуелсіз  үш  биліктің  бірі  –  сот  жүйесінің  ерекше 
маңыздылығын,  айрықша  беделін  нақты  дәләлдей  түссе  керек.  Бүгінгі  таңда 
еліміздің судьялар корпусына өте үлкен жауапкершілік жүктеледі деп сезініп, сол 
сенімді  ақтау  үшін  әр  судья  әрқашан  адал  да  әділ  сот  төрелігін  жүргізуді  басты 
назарда ұстауы керек [2]. 
Еліміз егемендікке қол жеткізіп, көк аспанда тәуелсіздік туы желбірегеніне 
жиырма бес жылдай уақыт болып қалыпты. Бір сәтке ойлансақ, жиырма бес жыл 
аз  ғана  уақыт  сияқты.  Ал  осы  қысқа  уақыттың  қырлары  мен  сырларына  терең 
үңілетін  болсақ  мемлекетіміздің  және  оның  билік  институттарының  талай-талай 
белестерден асып, біршама жетістіктерге жеткенін байқай аламыз. 
 
Осы  жиырма  бес  жылда  Қазақстандағы  сот  билігінің  де  асқан  белестері 
айтарлықтай,  жеткен  жетістіктері  де  көп.  Қазіргі  таңда  еліміздің  сот  билігіне 
толықтай  сипат  беру  үшін  әрбір  заңгер  маман  Конституция  баптарына 
жүгінетіндігі сөзсіз. Себебі, Ата Заңымыздың қағидаларында сот билігі Қазақстан 
Республикасындағы біртұтас биліктің бір тармағы ретінде танылып, мемлекеттік 
билік  органдарының  өзара  тепе-теңдік  принципі  негізінде  жұмыс  атқаруының 
тұғырына  айналды.  Еліміздің  сот  билігінің  мазмұнын  ашуда  аталмыш  қағида 
шешуші әрі орталық орын алады [3, 6 б.]. 
Қазақстандағы  сот  билігінің  қоғам  мен  мемлекеттік  билік  органдары 
арасындағы  қарым-қатынастағы  рөліне  баға  беру  үшін  оның  айрықша 
мемлекеттік билік түрі екендігін анықтайтын өзіне тән ерекшеліктерін атап өткен 
жөн. 

     
 
 
55 
 
 
І.Жансүгіров атындағы  ЖМУ  ХАБАРШЫСЫ   № 1  / 2016     
 
Біріншіден, сот билігі – мемлекетіміздің басқа билік салаларынан, яғни атқарушы 
және  заң  шығарушы  билік  тармақтарынан  өкілеттіктері  бойынша  да  дараланып 
тұр, демек, өз қызметінде тәуелсіз әрі тек заңдарды ғана басшылыққа алады. 
Екіншіден,  сот  билігінің  басты  мақсаты  еліміздің  заңдарына  сай  әділ 
шешімдер қабылдау болғандықтан, азаматтардың, жеке және заңды тұлғалардың 
бұзылған  құқықтарын  қорғауда  шешуші  рөлге  ие.  Егер,  басқа  мемлекеттік 
органдардың  құқық  қорғау  функциялары  белгілі  бір  құзырет  шегінен  аспайтын 
болса,  соттар  әрбір  тұлғаның  тағдырына  байланысты  түпкілікті,  тек  заңға 
негізделген  шешім  қабылдау  арқылы  әлеуметтік  әділдікті  орнатады.  Демек,  сот 
билігінің  тәуелсіз  билік  саласы  болып  құрылуының  астарлы  себебі  де  осында. 
Өйткені соттардың тәуелсіздігі – азаматтардың бұзылған құқықтарын қорғау мен 
әділ шешім шығарудың кепілі [2]. 
Қазіргі  таңда,  қоғам  арасында  сот  билігіне  байланысты  әртүрлі  пікірлер 
айтылып  жататыны  белгілі.  Тіпті,  кейбір  газет  пен  журнал  беттеріндегі 
мақалаларда  жалпы  соттар  шығарған  шешімдердің  ішінара  қаншасы  әділ, 
қаншасы  заңсыз  деген  сұраққа  жауап  беруді  мақсат  еткен  әр­түрлі  қоғамдық 
сұраулардың  қорытындысы  негізінде  пайыздық  көрсеткіштерді  анықтап,  осыған 
байланысты  қоғамдағы  пікірді  қалыптастыру  тәсілдері  де  кең  орын  алғаны 
жасырын  емес.  Осыған  байланысты  айта  кететін  бір  жәйт,  кез  келген  сотта  істі 
қарау  барысында  белгілі  бір  тараптың  сот  шешімімен  келіспейтіндігі  анық. 
Өйткені,  тек  заңдарға  сүйене  отырып  шешім  шығару  барысында  сот  белгілі  бір 
тұлғаға  жауапкершілік,  не  болмаса  міндет  жүктейтіндігі  ақиқат.  Осы  орайда 
қоғамдағы соттар, жалпы сот билігі жайлы пікірді тек халық арасында жүргізген 
сұрау қорытындысы бойынша анықтау дұрыс па деген заңды сұрақ туады.  
Меніңше,  қазіргі  таңдағы  қоғамдағы  сот  билігі  жайлы  кейбір  теріс 
пікірлердің қалыптасуының астарлы себептері осы саланы зерттеудегі, сондай-ақ 
сот  билігінің  халыққа  деген  қызмет  көрсету  дәрежесін  анықтаудағы  таңдалып 
жатқан тәсілдердің біржақты, үстірт қолданылуында. Сондықтан, қоғамдағы сот 
билігіне  деген  сенімнің  артуына  бағытталған  шаралар  кешенді  әрі  жан-жақты 
болуы тиіс. 
Басқа  мемлекеттік  органдардың  қызметімен  салыстыратын  болсақ  сот 
билігін  жүзеге  асыру  әрқашанда  ашық  әрі  жарыспалылық  қағидаларына 
сүйенген. Демек, сотта кез келген қоғам мүшесі заң мен белгілі бір іс шеңберінде 
өз  құқықтары  мен  мүдделерін  қорғауға  тікелей  қатыса  алады.  Өз  кезінде  Томас 
Джефферсон айтқандай: «адамның тумасынан пайда болған құқықтарынан басқа 
нәрсенің барлығы уақыт өте өзгеріске ұшырайды» [ 4, 125 б.]. 
 
Сот  жүйесін  жетілдіруде  Елбасы  Н.Ә.Назарбаев  ерекше  көңіл  бөледі.  Ол 
судьялардың  бас  қосу  съезіндерінде  сөйлеген  әрбір  сөздері  терең  ойға  ие. 
Мысалға келтіретін болсақ, Қазақстан Республикасы судьяларының VІ съезіндегі 
елбасы  Нұрсұлтан  Назарбаевтың  сөйлеген  сөздері:  «Біз  меже  қылған  биік 
белестер  барлық  саладағы  игіліктерді  көздейді.  Сондықтан,  сот  жүйесі  сол 
елдердің  сот  жүйесімен  бірдей  болуы  керек.  Қазақстанның  сот  жүйесі  алдыңғы 
қатарда  болуы  қажет.  Бұл  туралы  мен  Стратегияда  нақты  көрсеттік.  Барлық 
құқық  қорғау  органдары  ішінен  ең  жоғары  тұрғаны  Жоғарғы  Сот  болып 
табылады.  Жоғарғы  Соттың  абыройы  –  Қазақстанның  абыройы,  жалпы  биліктің 
абыройы.  Біз  «Қазақстан  2050»  Стратегиясын  темірқазық  ете  отырып,  сот 
жүйесін жетілдіруді жалғастыра беруіміз қажет» [5].   
«Егер де біз реформа жасағанда экономикада, саясатта сот жүйесін, жалпы 
құқық  қорғау  жүйесін  түземесек,  көздеген  мақсатымызға  жете  алмаймыз,  деп 

     
 
 
56 
 
 
І.Жансүгіров атындағы  ЖМУ  ХАБАРШЫСЫ   № 1  / 2016     
 
жалғады  сөзін  Президент.  Біз­дің  азаматтар  сот  жүйесінде  барлық  мәселелерді 
шешуі  керек,  өзінің  құқығын  қорғай  алуы  керек.  Мемлекеттің  де,  менің  де  сот 
жүйесіне көп көңіл бөліп отыр­ғаным сондықтан. Осындай үлкен жауапкершілікті 
баршаларыңыз түсінесіздер деп ойлаймын» [6]. 
Елбасы  келесі  кезекте  Қазақстан  судьяларының  VI  съезі  жауапты  тарихи­  сәтте 
өтіп  отырғанына  тоқталды.  Тура  бір  жыл  бұрын  өзінің  еліміздің  2050  жылға 
дейінгі  Даму  стратегиясын  жариялағанын  еске  салды.  Жаңа  саяси  бағыттың 
барлық  векторы  үшін  басымдықтар  мен  міндеттер  айқындалып  жатқанын  атап 
көрсетті. 
Олардың  бәрі  ұлы  стратегиялық  мақсатқа  –  осы  уақыт  ішінде  әлемнің 
дамыған  30  елінің  қатарына  кіруге  бағытталған.  Бұл  –  сот  жүйесін  де  қамтитын 
барлық  мемлекеттік  органдардың  міндеттері  мен  барлық  жұмыстары  соған 
сәйкестендірілген негізгі мақсат, деді Н.Ә.Назарбаев осы орайда. ХХI ғасырдағы 
ұлттың  дамуының  маңызды  өлшемі  –  мінсіз  және  тиімді  ұлттық  сот  төрелігі 
жүйесі. Тәуелсіз және әділетті сот – құқықтық мемлекеттің негізі. Онсыз әлемнің 
бірде-бір  елінде,  тіпті  ең  дамыған  мемлекеттерде  қолайлы  инвестициялық 
ахуалдың  да,  азаматтардың  әл-ауқатының  жоғары  деңгейінің  де,  қоғамның 
табысты дамуының да болуы мүмкін емес. 
 
Болашақ  Қазақстанның  құқықтық  моделіндегі  сот  жүйесін  реформалауда 
үлкен  әрі  терең  мән-мағынаға  ие  –  «Елбасымыз  Нұрсұлтан  Әбішұлы 
Назарбаевтың бес институционалдық реформасын жүзеге асырудың 100 қадамы» 
атты  Ұлт  жоспарының  ықпалы  өте  зор  [2].  Екінші  реформасы,  екінші  бағыты  
«заң  үстемдігін  қамтамасыз»  ету  деп  аталады.  16-шы  қадамынан  34-ші  қадам 
аралығын  қамтыған,  бар  жоғы  жиырма  нақты  қадамның  бүгінгі  таңдағы  жүріп 
жатқан  барлық  үрдіске  өз  әсерін  тікелей  тигізеді.  Бұл  әсерлер  оң  жағынан 
көрінісін табуда. Әрине аталған бес институционалды реформалар өз кезегінде бір 
бірімен  тығыз  байланыста.  Дегенмен,  егер  бұның  үстінен  заң  қарамаса,  реттеп 
отырмаса,  заңдылық  сақталмайтын  болса  бұл  мақсаттар  іске  асады  ма?  Әрине 
жоқ!  Сол  себептіде  заң  үстемдігін  қамтамасыз  етуде  үлкен  міндет  жүктелгенін 
көре  аламыз.  Заңның  үстемдігін  қамтамасыз  етуде  тек  мемлекет  тарапынан 
атсалысу  деген  ой  қалыптаспауы  қажет,  бұл  қомақты  процеске  әрбіреуіміздің 
қосар үлесіміз болуы керек.  
Заң  үстемдігін  қамтамасыз  ету  реформасының  көкейтестілік  дәрежесі  өте 
жоғары.  Онда  еліміздің  сот  жүйесін  модернизациялау  мен  жетілдірілу  мәселесі 
қозғалды. 
 Елбасының  бес  институционалдық  реформасында  айқындалғанындай,  заң 
үстемдігін  қамтамасыз  ету  адамның  іргелі  құқығы  мен  бостандығын  толық 
қамтамасыз  етуге,  сыбайлас  жемқорлықты  тамырымен  жоюға,  қоғамдық  тәртіп 
пен  қауіпсіздіктің  салтанат  құруына,  мемлекеттік  билікті  шектеуге,  әділ  сот 
билігінің қалыптасуына септігін тигізетін болады [7]. 
 
Ұлт жоспарының «Заң үстемдігін қамтамасыз ету» атты екінші тарауында 
сот  жүйесін  реформалаудың  негізгі  қадамдары  көрсетілген,  Бес  сатылы  сот 
жүйесінен  (бірінші  сатыдағы  сот,  апелляциялық,  кассациялық,  қадағалау,  қайта 
қадағалау) Үш сатылы жүйеге: бірінші, апелляциялық, кассациялық сот жүйесіне 
көшу қажеттілігі көзделген. 
 Сот  рәсімдерін  қысқарту  және  жеңілдету  мақсатында  азаматтық-құқықтық 
дауларды  прокурорсыз  қарау  ескерілген,  бұған  қоса,  жергілікті  атқарушы 
органдардың  және  қоғамдық  бірлестіктердің  алдында  есеп  беретін  полиция 
қызметі құрылатыны туралы айтылған. 

     
 
 
57 
 
 
І.Жансүгіров атындағы  ЖМУ  ХАБАРШЫСЫ   № 1  / 2016     
 
  
Үш сатылы сот жүйесі – халықаралық тәжірибеде бар үрдіс. Әлемдегі сот 
тәжірибесі көрсеткендей, аралық сатылардың көп болуы сот процестерін қасақана 
ұзартуға  және  сот  шешімін  сөзбұйдаға  салуға  ықпал  етеді.  Сот  шешімінің 
бірнеше  рет  өзгеріп,  күшін  жоюы  –  республика  атынан  шешім  қабылдайтын 
соттардың  беделіне  нұқсан  келтіретін  факторлардың  бірі.  Себебі,  апелляциялық 
және  кассациялық  сатылардың  бір  облыстық  сотта  шоғырлануы  сот  істерін 
қараудың  созылып  кетіп,  шешім  қабылдаудың  қиындауына  негіз  болуда.    Бұған 
қоса,  кассациялық  алқа  іс  жүзінде  Жоғарғы  Сотқа  жүктелген  қадағалау 
сатысының қызметін атқарып, күшіне енген сот шешімінің қайта-қайта өзгеріске 
ұшырауына  алып  келуде.  Кеңестік  кезеңнен  қалған  бұл  жүйе  бүгінгі  күннің 
талабымен  үйлеспей,  азаматтардың  құқықтары  мен  бостандықтарын,  адамның, 
қоғамның және мемлекеттің заңды мүддесін неғұрлым жедел әрі сапалы қорғауға 
өзінің кері әсерін тигізуде. Осындай мәселелерді ескере келе, Жаңғырту жөніндегі 
ұлттық  комиссия  сот  жүйесінің  сатыларын  оңтайландыру  туралы  бастаманы 
қолдап отыр [8, 5]. 
 
Бұл  реформаға  сәйкес,  сот  жүйесінде  «Транспаренттік»  қағидасын 
қалыптастыру арқылы, біздің яғни қарапайым халықтың өз құқықтары мен заңды 
мүдделерін сот арқылы қорғалып, қалпына келтірудегі едәуір жеңілдететін және 
қуантатын жәйт. Транспаренттілік дегеніміз  - бұл қандай да біл құпиялылықтың 
болмауы,  ақпараттардың  қол  жетімділігі,  ашықтық  пен  мөлдірлікті  қамтамасыз 
ету болып табылады. Бұл қағиданы сот жүйесінде белсенді қолдану сол құқықтар 
мен  заңды  мүдделерді  қорғауда  барлығы  қолжетімді,  ашық  және  мөлдірлікпен 
ұштасады. 
 
Сот  жүйесін  реформалауда  басты  өзгерістердің  бірі  ретінде  судья 
лауазымына  кандидаттарды  іріктеуде  талаптардың  қатаңдауы  -  Болашақ 
Қазақстанның  құқықтық  моделін  қалыптастыруға  үлкен  серпілісін  тигізеді.  Бұл 
талаптардың  қатаңдауы  болашақ  мемлекетіміздің  өркендеу  жолындағы  өте 
орынды да маңызға толы өзгерістер қатары болып табылады. Жаңа қатаңдатылған 
талаптардың  тигізер  оң  әсерін  анықтамас  бұрын,  алдымен  оны  бұрынғы 
талаптарымен  салыстыру  керек.  Оны  біз  Қазақстан  Республикасының 
Конституциясының  7  бөлімінде  көрініс  тапқан  «соттар  және  сот  төрелігі»  79-
баптың  3-тармағына  сәйкес  нақтылай  аламыз.  Онда  былай  делінген: 
«Республиканың  жиырма  бес  жасқа  толған,  жоғары  заң  білімі,  заң  мамандығы 
бойынша кемінде екі жыл жұмыс стажы бар және біліктілік емтиханын тапсырған 
азаматтары судья бола алады» [7]. Ұлт жоспарында бұл талаптардың қаншалықты 
қатаңдағанын 17-қадамына сәйкес көре аламыз. 
 Ұлт  жоспарының  17-қадамында  Судья  лауазымына  кандидаттарды  іріктеу 
тетіктерін  көбейту  және  біліктілік  талаптарын  қатайту  көзделген  және  ол 
төмендегідей:  
- жасы 30 толған. 
          - міндетті түрдегі талап сот істерін жүргізуге қатысудың 5 жылдық өтілі;  
          -  кәсіби  дағдысы  мен  іскерлігін  тексеру  үшін  ахуалдық  тестілер  жүйесін 
енгізу;  
          -  судьялыққа  үміткерлер  соттарда  стипендия  төленетін  бір  жылдық 
тағылымдамадан өтеді;  
         -  бір  жылдық  тағылымдамадан  кейін  судья  бір  жылдық  сынақ  мерзімінен 
өтуі тиіс [2]. 
 
Қазіргі таңда сот билігін тәуелсіз билік саласы ретінде жетілдіру жолдары 
тікелей  сот  жүйесіндегі  құрылымдық  өзгерістерге  алып  келетіндігі  анық.  Бұл 

     
 
 
58 
 
 
І.Жансүгіров атындағы  ЖМУ  ХАБАРШЫСЫ   № 1  / 2016     
 
өзгерістер, өз кезегінде халықтың, қоғамның сот билігіне деген сенімінің артуына 
және сот әділдігін тиісті дәрежеде жүзеге асыруға оң ықпалын тигізері сөзсіз.  
Сот  әділдігін  жүзеге  асыруда  жергілікті  соттардың  рөлін  арттыру  мен 
халыққа  қызмет  ету  сапасын  жетілдіру  мақсатында  сот  жүйесінің  сатыларында 
қаралатын  істердің  қарау  құзыреттілігін  өзгерту  жұмыстары  да  басталып  кетті. 
Яғни,  болашақта  бірінші  инстанциялы  (аудандық,  қалалық)  соттарда  барлық 
қылмыстық,  азаматтық  және  әкімшілік  істердің  санаты  толықтай  қаралатын 
болса,  облыстық  соттар  тек  апелляциялық  және  кассациялық  тәртіпте  түскен 
істерді қарайтын болады.  
Ал  Қазақстан  Республикасының  Жоғарғы  Соты  құзыретіне  қадағалау 
тәртібінде  істерді  карап,  мемлекетіміздегі  бірыңғай  сот  тәжірибесін  зерттеу, 
нормативтік  қаулылар  қабылдау  сияқты  маңызды  жұмыстарды  кешенді  түрде 
жүргізуіне  мүмкіндік  тумақшы.  Сондай-ақ,  сот  билігінің  дұрыс  жүзеге 
асырылуының  бірден-бір  факторы  тәжірибелі,  саналы  қызметкерлер  дайындау 
болғандықтан,  осы  бағытта  да  біршама  жұмыстар  атқарылуда.  Сонымен  бірге, 
қазіргі таңда қоғамды осы саладағы атқарылып жатқан жұмыстардың нәтижелері 
жайлы  дұрыс  әрі  сапалы  ақпараттандыру  мәселесі  маңызды  орынға  ие.  Осы 
себепті,  бүгінгі  күні  өзінің  оң  шешімін  табуға  тиісті  өзекті  сұрақтардың  бірі  – 
қоғамның  санасында  «сот  билігі»,  «соттар»  сияқты  ұғымдардың  «әділдік»  пен 
«заңдылық»  ұғымдарына  пара-пар,  бір  мағыналы  болып  қалыптасуына  қол 
жеткізу болып табылады. 
 
Каталог: journals
journals -> Хабаршы вестник
journals -> Н. Ю. Зуева (жауапты хатшы), О. Б. Алтынбекова, Г. Б. Мәдиева
journals -> Л-фараби атында ы аза лтты
journals -> Issn 1563-0269 Индекс 75871; 25871
journals -> Issn 2306-7365 1996 жылдың қарашасынан бастап екі айда бір рет шығады
journals -> ҚОҒамдық Ғылымдар мәселесі вопросы общественных наук
journals -> Казахский национальный
journals -> Ғылыми журнал 1996 жылдың қарашасынан бастап екі айда бір рет шығады
journals -> Казахский национальный
journals -> №4(68)/2012 Серия филология

жүктеу 7.79 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет