Қүрал болумен бірге, сол кездегі иіаруаиіы



жүктеу 35.46 Kb.

бет14/15
Дата09.01.2017
өлшемі35.46 Kb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   15
оқу-ағарту  жағдайлары  салыстырылған.
Түрлі  хабарлар. 

 Д .  У.  Г.,  1900,  №  39,  7  окт.
Қөкшетау  облысындағы  егін  шаруашылығы 
туралы хаоар.
Уақытш а  болмыш  тәртіп.  — Д .  У.  Г.,  1900,  № 38,1  окт.
Соттау,  жер  аудару  туралы  уақытша  заң.
Шахи-Зинда.  (Хикая  Самарканд  басы  турасы нан).
一  
Д .  У.  Г ”   1900, №№ 49,  51.
Самарканд  қаласындағы  Тимур  тұқымынын 
мемориал  ескерткіші;  архитектурасы 
кѳрнекті 
мавзолей —
— Ш ахи-Зинда  туралы  аныз  эцгіме  бе- 
рілген.
1901
А. К.
  Май  алудың  залалы...  Д .  У.  Г.,  1901

№№  45,
47,  49,  50. 
j
Қ а за қ  елінің  шаруашылығына  арналған  ма­
кала.
233

Абдолла  аты.  — Д .  У.  Г.,  1 9 0 1 , 8 ,   25  фс-jp.
Хан  мен ұры туралы әңгіме.
Адам  һәм  түйе.  (Аллегория).—
— Д .  У.  Г.,  1 9 0 1 , j\b  7,
18 февр.
Адам  ѳмірі  туралы  идеалистік  негізге  сүйен- 
ген  ишара  әңгіме.
Адамдардың  турмыс,  үй-жайлары 
турасынан.—
— Д .
У.  Г”   1901,№  1,7 янв.
Ѳсіп-ѳркендеу  тарихынан  барлау.
Алдаркѳсе  мен  жылан.  Қол  қ:  Орта  ж үз. 

 Д.  У.  Г.,
1901,№   14,  7 
апр.
Алдаркѳсеыін, 
жыланды  алдап  алтынға  ие 
болуы.
Аман-Дурд.  (Хикая). — Д .  У.  Г.,  1901,№ №  35

37.
Россия  мен 
Түрікмендер 
арасындагы  к а ­
рым-катынас туралы  эдгіме.
Арап  пен  түрік.  (Мұсылман  айтулары). — Д .  У.  Г., 
190і,  № 5,  4  февр.
Ертегі.
Арыстан  аулау. — Д .  У.  Г.,  1901,№  23,17  июль. 
Әңгіме.
Асанқайғы. 

 Д.  У.  Г.,  1901,№  13,1  апр.
Асанқайғының  хан  үш ін  емес,  халык  үш ін 
еңбек  етуі  туралы  аңыз  әдгіме.
Ауыр  уақы т• — Д .  У.  Г.,  1901
,№
  12
,25
  март.
1900 
жылы  Ақмола  облысындағы  кұрғақш ы- 
лық;  халыққа  көмек  ұйымдастыру  ici  айтылған.
Аш тық  шығу  жөндері. 

 Д.  У.  Г

. 1901,《
Nb 27,15 июль. 
Ш аруаш ылық  жайлары  сөз  етілген.
Әуелгі  басталмыш  ғылым  қазақта  Қостанай  оязында- 
ғы  Торғай  облысының. 

 Д .  У.  Г.,  1901,№ №  1

3,  5,  7,
8 ,1 2 ,1 5 .
234

К а за к  елінің  оқу-ағарту  мәселесіне  арнал- 
ған  мақалада  A.  Е.  АѵЧекторовтьщ  инспекторлык 
кызметі  туралы  мағлұмат  бар.
Әуелгі  Маньчжуриядағы  орыс  медресесі.—
— Д .  У.  Г., 
1 9 0 1 ,j\b 3,  21  янв.
Мақалада  Россия  мен  Қытай  елінің  арасын­
дагы  қарым-қатынас  туралы  мағлұмат  беріл- 
ген.  Қытай  жеріндегі  орыс  тілінде  оқыту  ici  т у ­
ралы дерек бар.
Бал  арасын  сатып  алу  менен  кѳш іріп  алу,  артынан 
ж үр іп   тэрбие  ету  жѳндерінен•  — Д .  У.  Г.,  1901,№   42, 
21  окт.
Ара  ѳсіру  шаруашылығы  туралы.
Бал  арасыньщ  қыстайтын  жайы  турасынан. 

 Д .  У. 
Г.,  1901

№ 5 0 ,1 2   дек.
Ара өсіру шаруашылығы  туралы.
Басшы  айғыр. 

 Д .  У.  Г”   1901,№  41,14  окт.
Қ а за қ  еліиің  мал 
шаруашылығы  жэне  қа с

 
қы рға  айбар  көрсеткен  айғыр  туралы.  әңгіме.
В озж ігіт.  К а за к  хикаясы. — Д .  У.  Г.,  1900

№№  26, 
27

28,  29,  30

3 7 ;1901,№ №   2,  18,  20

24,  25

26.
«Бозжігіт» 
жырының 
сюжеті  қара  сөзбен 
жэне ѳленмен  аралас  бер і л ген.
Бұрынғы  уакытта  болмыш  уақиғалары  тур ік  ж ү р іы - 
ның•— Д. У. Г
., 1901,
№№ 11,13.
Т үр ік елі  туралы  аңыз,  әнгіме.
Бүркіт,  тұйғындар  менен  аң  аулау  т у р а с ы н а н .« Д. 
У.  Г.,  1901,  № 4 6 ,1 8   ноябрь.
Б үр кіт  пен  тұйғынды  баулу  тәсілдері  айтыл- 
ған.
Біреу  жамандық  қылды  деп  езің  жамандық  қылма, 
өз  жамандығы  өзіне  жетер.  Қол  қ.:  Орта  ж ү з .


Д.  У.  Г., 
1901,№   11,18  март.
Әңгіме.
235

Дәулет  хан. 

 Д .  У.  Г.,  1901,№ №   40,  41,42.
Баш кұрт ертегісі.
[Диваев А\
  Өзбек  уә  түр ік  қауымының  ici  хұсусын- 
да... — Д .  У.  і
19U1,J№ 23,1 /  июнь.
Т үркі  тұқымдас  халықтар  мен  өзбектің  ш ы к­
кан теп  туралы  аныз,  әңгіме.
Диваев А.
  Хикая  қара  қырғыздардың  қаидан  шық- 
қандары  турасынан. 

 Д .  У.  Г.,  ІУШ,  №  2 ,1 4   янв.
Ташкент 
маңынан 
табылған 
қолжазбада 
қырғыздардың  ш ы ққан  тегі  туралы  аңыз  әнпме 
барлығы  айтылған.
Есеп. — Д .  У.  Г.,  1901
,Ks
 44, 4 ноябрь.
Халықтар 
достығы  дәріптелген  мақалада 
орыстың  әдебиет  және  мәдениет  мұра-іарын  уй­
рену  керектігі  сөз  етілген.
Жолбарыстың  жыланмен  соғысқаны.  Х и ка я .—
— Д .  У. 
Г.,  19U1,J
\2
  1 5 ,lö   апр.
Әңгімеде  жолбарыс  пен  жыланның  арбас- 
қаны  суреттелген.
Кейоір  қазақтардың  рулары  турасынан  хикая. —'»Д. 
У. Г
., 1901, №№39

40.
Қ а за қ  елінің  ш ы ққан  тегі  туралы  ауыз  әде- 
биеттегі 
мағлұматтардан  мысалдар  келтіріл- 
ген;  татар,  қырғыз  елдері  туралы  да  дерек  бар.
Керекудегі  тұрмыш-тұрақ  медресесі.—
— Д .  У.  Г.,  1901

 
№  4 1 ,1 4   окт.
Ауылшаруашылық  мектебінің  оқыту  жайла­
ры, программасы  сөз  етілген.
Козлов И.
  Қ азақ  рәсімдері.  Қатын  алу  турасынан 
құда түсу. — Д . У.  Г”  1901,№№ 27,  29

30. 

Қ а за қ  елінің  әдеттегі  заңы,  семья  правосы, 
мұрагерлік  правосы  туралы  мағлұматтар  беріл- 
ген  мақала.
236

Қ а за қ  аттары
/ 一
 Д.  У.  Г.,  1901,№  33,19  явг.
К а за к  жылкысынын 
тѵкымы  туралы  мэлі- 
мет  берілген  макалада  шаруашылыкка  пайда­
лы  кенестер  айтылған.
К а за к  эдеттері  орыс  сотынын  ішінде.  — Д.  У.  Г.,  1901, 
№  45,11  ноябрь.
К а за к  елінің  эдет  заны  туралы  мэлімет  бе- 
рілген;  эяеттегі  право  мен  зан  арасындагы  кан- 
шылыктар  айтылған.
Қ а за қ  дәрігерлері.  — Д .  У.  Г.,  1901,JMb  24,24  июнь.
Макалада  ка за к  арасындағы  дәрігерлік  кө- 
мектің  жайы

бақсы-бәлгер  емінің  зияны  ай- 
тылған.
Қ а за қ  тазалықтары•  — Д.  У.  Г.,  1901

38,23 сент.
Әңгіме.
К а за кты к  шабыншылықпенен  түиіскен  уа ки ға сы .— 
29’ 30.
К а за қ  хандықтарының  Россиямен  экономи­
калы к  жэне  саяси  байланыстары  жайында  мағ- 
лұмат берілген  кѳлемді  макала.
Қайда  бақыт?  (Мұсылман  хи ка я сы ).—
— Д.  У.  Г.,  1901

 
№  43,28  окт.
Байлықтын  бақыт  болмайтындығы  айтылған 
әңгіме.
Қатынның  білім сізд ігі
メ一
 Д.  У.  Г.,  1901,№  32,12 авг.
«Көкектің  сүлулы ғы —
— тек  даусы»  деген  ма­
кал  келтірілген  әңгімеде  эйел  туралы  айтылған.
Қоян  мен  арыстан.— Д.  У.  Г.,  1901,№   9,  4  март.
Куш іне  сеніп  қояннан  алданған  арыстан  ту­
ралы  мысал.
Қьір 
^к^иынд^  мыстын,  бэ.рлЫҒЫ« 
Д .  У.  Г.,  1901, 
№  23,17  июнь.
Макалада  Семей,  Павлодар,  Ақмола  облыс-
237

тары нда гы  Каркаралы  уезіндегі  мыс  корыту  жұ- 
мыстары  туралы  мағлұмат  берілген.
Кыр
20  май.
мен  Сибирия  халдері• — Д.  У.  Г.,  1901,№   20


үркстан  аймағындағы  шел  жерлерді  сулан­
дыру мәселесі  көтерілген.
К мп  мен  Сибирия  турмыс  халдері. 

 Д.  У.  Г., 
1901.
№ 

6,  21  апп.
К а за к  а пасы нда ғы  о ку-a ға ртѵ  мэселесі  сѳз 
етілген  макала.
Кып  меч  Сибипия  тұрмысы  турасынан. 

 Д.  У   .Г., 
1901,№  10.11  март.
Акмола 
облысында 
ашылған 
орыс-казак 
мектебі  туралы.
Кып  мрнрч  Сибириякың  тұрмыс-халдеоі. 

 Д.  У.  Г.,
1901,№   16; 21  апр.
Макалада  Л.  Н.  Толстойіын  әнгімелеоін  ал- 
ғаш  өзбек  тіліне  аударылуы  туралы  дерек  бар.
Кып  Ьдм  Сибиоия  жайларын ын  халдері.—
— Д.  У.  Г., 
1901,№   12,25 март.
Алым-салык  алу  мәселесі  сѳз  етілген.
Кыр  Ііэм  Сибирия  тұрмыс  халдері. — Д.  У.  Г.,  1901

№  13,I  апр.
К а за қ 
арасындагы  билік,  сот  жұмыстары 
туралы.
Кып Ьэм  Сибирия  тұрмыс халдері. — Д .  У.  Г.,  1901.
NoNo
 13,15.
Мя кал а да  Акмола 
мен  Семей  обл ыста рын­
да ғы  окѵ-агаотѵ  жайы  туралы  мэлімет  беоілген. 
Ауылдық  дтектептер  мен  окушылар  семинарня- 
сы туралы дерек  бар.
«Кыр  уалаятынын»  казакша  газетін  1901 
жылға 
алып  тѵруга  болады. 

  Д.  У.  Г.,  1901,№№  1,2 .
т

. «Дала  уалаятынын  газетінім»  шыға  бастауы­
на  14  жыл  екендігі,  прогрлммзсы,  тілш і-ж азу- 
шылары,  шығу  мерзімі  берілген  кұлақтандыру.

 
«Кыг>  уалпятьіньің» 
казакш а  газетің 
190*?  жылға 
алып  тұруға  бшізяы.  —  Д.  У.  Г
.;
  190Ï,  №.Nb  48,  49.  50.
«Дала  уалаятынын  газетінің》шыға  бгістаѵы- 
на  15  жыл  екенаігі,  программасы,  тілші^жазу- 
шылары 
шьтрѵ
  мерзімі  туралы  мағлұмат  беріл- 
ген  қүлақтанлыру.
Кытай  әйелдері  тур а лы /— Д.  У.  Г., 
1 9 0 1 ,№   21

27  май.
Кытан  еліиін әдет-ғұрпы  жайыила.
Мұсылмян  әйеллгеоі.  — Д.  У.  Г.,  1901,№  3 7 ,1 6   сент.
Мѵгьтлман  әйелдепінін  яптта  кялгягг^тыгы 
айтьтлғян  мякяля^та  әяеттегі  право  б^иыншя  әк- 
еляеппін  теисі^дігі  көрсетілген.  Әиелді  окьтту 
керектігі  сөз етілген. 
:
Мусылмач  хикаясы
, — 几
  У.  Г.

1901

Лг?№  34,  36.
Ертегі.
Мысыодағы  етікш і.  Қол  к.:  Орта  ж үз. — Д.  У.  Г
.,
 
Î90K № 2,14  янв.
Ертегі.
H.  А.  П-к.
  Касқырлардын  қамағандары. —  Д.  У.  Г
.、
 
1901, 
К
о
  25,1  июль.
Әнхіме.
Я. 
А.  П-к.
  Осман  пашаменен  болған  оқиға.  —  Д.  У.
Г.,  1901,  «Nb.Vo51.52.
Ертегі.
И. Оль.
  Ж ібек  ж іб і.  (Инлия  иакыл  с ѳ з і) .— Д .  У.  Г., 
1901, № 39

Я0 сент.
Б ілім   мен  окудьш  керектігі  жұмбакпен  бе- 
рілгеи  накыл  сѳз.
[Н. О
ль
].
  Viu  ыктияосыз. 

 Д.  У.  Г.,  1901,  №  52.
Ж аѵынгерш ілік  ертегісі, 
соны  1902  жылғы 
номерлерде.

Н.  П-к.
  Ж ақсы лы ққа  жан  беру.—
— Д .  У. 
Г., 
1901, 
№ № 31

33.
Пашанын  қ а йырымсыздығы  суреттелген  ер- 
тегі.
Не  үшін  адамзаттар 
бастарын 
айналдырады.—

Д . У.  Г.,  1901, № 39, 30 сент.
А рақ пен  темекінің  зняны  айтылған.
Ноғайлардьщ 
ойын-тамашалары. — Д.  У.  Г., 
1901

№ 2 1 ,27 май.
Татар  елінің  әдет-ғурпы,  салт-санасы,  ойын- 
сауығы суреттелген  мақала.
[Павлодар  уезінде  асыл  тас  биоюзы  табылғандыгы 
хабарланған]. — Д .  У.  Г.,  1901

Лг9  16, 21  апр.
Піл  мен  тышқанның  соғысқандары. — Д .  У.  Г.,  1901, 
№  18, 6  май.
Әнгіме.
Райымбекоө  Бодаубек.
 
[Әңгіме
ト一
Д .  У.  Г., 
1901

 
№  17,29  апр.
Қаһарлы  хан,  қ у  уәзір  туралы  ертегі.
Б.
  «Газет»  деген  сѳз  неден  ш ы қкан
. 一
Д . У.  Г.,  1901,№  15,16 апр.
Газета— X V I  ғасырда  Венеция 
колданған 
екі тиын  ақша деп  анықтаған.
Райымбеков  Бодаубек.
 
Кеоекті  һэм 
артыкшасы. 
(Мұсылман  хикаясы). — Д.  У.  Г.,  1901,№№  22,  31,35.
Ертегіде  Ахмет  деген  кайыршыньщ  басынан 
кешірген  уакиғаны  суреттеу  аркылы  адамнын. 
хаж еттігі  жэне  ынсапсыздығына  шек  қойып  кѳр- 
сеткен.
Райымбеков Бодаубек.
  Талас  есек  көлеңкесі  үш ін
. 一  
Д . У.  Г ”   1901、№№  13

16

17,
Мысал.
240

Руев 3. Б.
  Қыр  жұртының  шаруаға  қалай  екені
. 一 
Д.  У.  Г.,  1901, № № 31,32.
Мақалада  қа за қ  елінің  шаруашылыгы  тура­
лы  мағлұмат  берілген;  орманды,  ағашты  жер- 
лерді  қорғау керектігі  айтылған.
Руев  3.  Б.
  Омбы  қаласындағы  ат  шабыс  қылатуғын 
айналмасында  желісті  аттар  менен  ж у й р ік  аттарды 
шаптырғандары  турасынан. — Д .  У.  Г.,  1901
,№№
  33, 
36,  38.
1901 
жылы  Омск  қаласында  болған  ат  жары- 

сы туралы.
С. 
А.
  Жаркенттен  хат. 

 Д .  У.  Г.,  1901,№   9,4  март.
Халык
  шаруашылығына  зиянын  тигізуш і  ус- 
тем тап-байлардың қылығы  кѳрсетілген.
С. А.
  Хат  Ж аркент  оязы  Ж етісу  облысына  қа р а ға н .—

Д .У .  Г”   1901,  № 17,  29  апр.
Кытаймен  шек  арадағы 
қазақтар 
туралы 
жазылған  макалада  Қытаймен  карым-қатынас 
туралы да  айтылған.
Сайлау  алдында.  — Д .  У.  Г.,  1901,№  17,  29  апр.
Сайлау  кезіндегі  ж ікш іл д ік  пен  ру  тартысы- 
нын.  зияндары  сѳз  етілген  мақала.
Селицкий Иван.
  Ж етісу  облысына  Іле  жайынан  шы- 
ғып  келген  тараншы  дұнған  халықтарының  тұрмыс-тұ- 
рақ  жөндеріне. — Д .  У.  Г.,  1901,  JV«№  30,  3 1 , 32

34,  36; 
38, 40, 42.
Автор  Ұйғырлар  мен  дұнғандардың  тарихы­
нан  мәліметтер  келтіргеи.  Ұйғырлар 
мен  дұн- 
ғандардың  шаруашылығы  туралы  көлемді  ма­
калада  егін  шаруашылығы,  түрлі  егетін  өсімдік- 
тер  туралы  деректер  келтірілген;  Қытай  елімеи 
сауда  қарым-қатынасы  туралы  мағлұмат  бар.
Селицкий Иван.
  Қ а за қ  өтіріктері  менен  өсектері  ту­
расынан. — Д .  У.  Г.,  1901,№№  48,  49,  50,  51.
Қ а за қ  арасындағы  айтыс-тартыс,  ж ікш іл д ік- 
тің  зияны  сөз  етілген  мақала.
16-125
241

Селицкий Иван.
  Қ а за қ  рәсімдері  менен 
уақытында 
теленген  сбор  турасында  болмыш  жауап  жѳндері
. 一
Д .  У.  Г.,  1901,№№ 37, 39.
Қ а за қ  елінің  әдеттегі  правосы  туралы  мағ- 
лұмат  берілген,  алым-салық  туралы  айтылған.
Селицкий Иван.
  Қостанайдағы  патшалық  ат  заводта- 
рының  агханасы. ~  Д .  У.  Г.,  1901,№  9,  4  март.
Мал  шаруашылығы,  ж ы л қы   өсіру  туралы 
кенестер  беріл ген  макала.
Селицкий Иван.
  Құмалақпен  бал  ашу  турасынан.—
— 
Д .  У.  Г.,  1901, №  29, 25 июль.
Қ а за қ  арасындағы  бақсы-бәлгерлердің  елді 
алдайтындығы  айтылған.
Селицкий Иван.
  Сақтау  турасынан. 

 Д.  У.  Г.,  1901,
№Nb 44,  46.
Қ а за қ  арасындағы  ақша  мәселесіне  арнал- 
ған мақала.
Сибирь  турасынан. 

 Д .  У.  Г.,  1901

№  16,21  апр.
Сибирдін  жер  көлемі

халқы,  карайтын  об- 
лыстары  туралы  мағлұмат  бер і л ген  мақалада 
Ақмола,  Семей  обл ыстары  туралы  дерек  бар.
Студент  Ж ақы п  Ақпаев  жіберген  екен...—
— Д .  У.  Г
.,
1901,№  12, 25 март.
К а за к  арасындағы  алым-салык  жинау  мэсе- 
лесі  сөз  етілген хат.
Тау  сайының  ішінде.  Орта  Азия  жайлары  турасы­
нан.— Д.  У.  Г.,  1901,№№  19

24,  25.
Энгіме.  Кедейдін, өмірі  суреттелген.
Турция  жұртының хикаясы  оба турасынан.—
— Д .  У.  Г., 
1901,№ 5,  4  февр.
Оба  ауруы жайындағы аныз  әңгіме.
Түрікмен  жұртынын  старшиналары  менен  басшыла- 
рының  мэн  ж айлары .—
— Д .  У.  Г.,  1901,№ 6,11  февр. 
Түрікмен  елі  туралы  әңгіме.
242

Халықтардың  қосылулары  турасынан. — Д.  У.  Г.,
1901,«№  11,18 март.
Халықтар  достығы  сөз  етілген  мақала.
Хан  һәм  нашар  жиһангез  шал.  (Мұсылман  хикая* 
с ы ).  — Д . У.  Г ”   1901,№  3,  21  яив.
Ханды  женген  кайыршы  шал  туралы  ертегі.
Хиуа  хұкім дерінің  ұлы  хұкім і. — Д.  У.  Г.,  1901, 
Кя
  23, 
17  июль.

Ә.  Диваев туралы  дерек  бар.
Шешек  һәм  адамға  ең  әуелі  бастап  шешек  егуші  док­
тор  Дженнер. — Д .  У.  Г.,  1901

№  18,  6  май.
Ш ешек  ауруын емдеу  жайы;  Ағылшын  дәріге- 
рі  Э.  Дженнер  туралы  мағлұмат  берілген  ма­
кала.
Ы рғыз  оязында  Торғай  облысына  қарағлн  ер  баласы­
на  қылған той турасынан.—
— Д . У.  Г.,  1901, Л1? 43,  28 окт.
Тойдагы  ат  жарысы,  оньпьсауық  суреттелген.
Япон  заруб  мысалы. — Д .  У.  Г.,  1901,  № 2 2 ,1 6   нюнь. 
Татар  тіліне  аударылған  япон  мақал аары.
1  9 0 2
Дәрігер  һәм  дәрілер.—
— Д.  У.  Г.,  1902,  Ло 4, 
27
  янв. 
Емдеу,  дарі-дәрмек  мәселесі  сѳз  етілгеи.
[Дорофеев А.].
  Акмола  облысындағы 
казақ  шаруа­
сы.  — Д.  У,  Г.Л902,

9  8’ 9.
Мақалада  қа за қ  елінің  мал 
шаруашылыгы 
жэне  егін  шаруашылыгы  туралы  антылған.
Жалакор, 
өсекшілердің 
қайдан 
ш ы ққандары .—

Д.  У.  Г.

1902’  № 7

17февр.
В. 
М.  Дорошевичтің  «Легенды  и  сказки  Вос­
тока»  деген  кітабынан  алынған  үзіндіде  өсекші, 
жалакордың  беііиесі  суреттелген.
Ж алғыз  ағаш. 
(Қ а за к  хиқаясы ).  — Д .  У.  Г , . 1902, 
6,  10  февр.
Аңыз  әнгіме

243

Қ а за қ  кыздарының  тұрмыстары. — Д . 
У
.

•,
1902, 
№ 9,  5  март.
К а за қ  қызынын.  өз  үйіндегі  жақсы   өмірі  мек 
күиеу  үйіндегі  қиын,  еңбекпен  өтетін  өмірі  су­
реттелген  макала.  «Памятная  кни ж ка  
Ураль­
ской  области»  деген  кітаптан  алынған.
Қ а за қ  хаты.  — Д. 
У.
  Г.,  1902,  №  5,  3 

евр.
Қ а за қ  елінің  Россия  қол  астына  қарауының 
қа за қ  елі  уш ін  пайдалы  ж ағы   дәріптелген  хат.
Қ а за қ  шаруасынын  хабарлары, — Д . 
У.  Г., 
1902,
NoNo
 
2
, 3.
Акмола,  Семей,  Каркаралы  уездерінін 
ша­
руашылыгы  жайында  мэліметтер 
берілген  ма­
кала.
«Қала  шаруасының  газеті».  М ағлұм наме.—
— Д.  У.  Г.,
1902, №№  10,11,12.
«Дала  уалаятынын  газеті»,  1902  жылы  ап~ 
рель  айынан  б а с т а п 《Кала  шаруасынын  газеті- 
не

 
айналатындығы 
(Сельскохозяйственный 
листок)  туралы  айтылған;  қысқаша  газеттін 
программасы,  орыс  жэне  қа за қ  тілінде  шыға- 
тындығы туралы  хабарлаған  макала.
Қолдағы  шаруа  малдардың  қотырларын  яки  қышы- 
маларын  қалайша  қып  емдеуі. — Д .  У.  Г.,  1902,  №.Nb  9, 
10
.
Ш аруаш ылыққа 
пайдалы  кеңестер.  Ауру 
малдарды емдеу әдісі  айтылған.
Мұсылман  хикаясы. — Д .  У.  Г.,  1902,  №  8,  24  февр.
Ұрыны  тапкан  Ж а кы п  туралы  ертегіні  ағыл- 
шын  тілінен  орыс  тіліне  аударған  Е.  Ф.  К ;  к а ­
за к тіліне  аударған  Аблайханов.
Н. А. П.
  Халы қ  ертегісі.—  Д.  У.  Г.,  1902,  № 7

17  февр.
Ш ы нды қ туралы  ертегі.
Н. Оль.
  Үш  ықтиярсыз. 

 Д .  У.  Г.,  1902,  №№  J,  4,  5.
Ертегіде  атақ,  байлык,  сүйіспенш ілік  сурет­
телген.
244

Райымбеков Бодаубек.
 
Бақытты  молда.  — Д .  У.  Г., 
1902

№ 4 ,27  янв.
Ѳз  шапанын  ѳзі  атып,  ѳлмей  тірі  қалғанына 
қуанған  молда  туралы әңгіме.
C. M.
  Баянауылдан  хат. — Д .  У.  Г.,  1902,  №  9,  5  март.
Ш аруаш ылық хабарлары.
Сағатй  кѳз.  (Мұсылман  хи ка я сы ).—
— Д.  У.  Г.,  1902, 
№№ 
10
,
11
.
Соқыр  бай  Маметтің  бір  сағат  көзі  ашыл- 
ғанда  көргені туралы  ертегі.
Селицкий  Иван.
  Қ а за қ  ө тір ік  арыздары.— Д.  У.  Г., 
1902

№№1,2

3

6.
Автор  қа за қ  арасындагы  кері  кеткен  әдет- 
ғұрыптар  туралы  жазған.  Арыз  ж азу  әдетінің 
зияны  айтылған.  Орыс  тілінде  оқуға,  өнер  бі- 
лімге  шақырған.
Селицкий Иван.
  Көшпелі  ауылнай 
школдар  яғни 
медреселер.*— Д.  У.  Г ”   1902,  №  12,  27  март.
Орысша-қазақша  көшпелі  ауылдық  мектеп­
тер  туралы  мағлұмат  берілген  мақала.

«ҚАЗАҚСТАН»  (І9П —1913)
19 11
[Ахметшин Ғабаолла].
  Ғабдолла  бин  Ахметше.  Ида-
рия  мәктуб. — Қазақстан,  1911,№   3 ,1 5   дек.
Макалада  газет-журнал  шығару  ісін  жөнге 
қою  мәселесі  көтерілген.
Әдебиет  та ң ы .—
— Қазақстан,  1911,№   1,15  ноябрь.
Автор  мақалада  қа за қ  бұқарасы  үш ін  газет- 
журнал  шығарудың  манызын  сѳз  еткен. 

Ай- 
кап»  журыалы  мен  «Қазақстан»  газетінде  к а ­
зактын  әдебнеті  туралы  макалалар  басылатын- 
дығын  айтып,  А б а й д ы ң 《Әсемпаз  болма  әрнеге» 
деген өлеңінен үзінд і  берген.
Би.  Қол  қ.:  Қ азақ. 

 Қазақстан,  1911,№   2 ,1   дек.
Автор  макалада  қа за қ  арасындағы  сл  бас- 
кару  ісіндегі  билердің  роліне  тоқталып,  право 
мәселелерін  сѳз еткен.
Бөкейліктін  қайырымды  адамдарына.—
— Қазақстан, 
1911,
№  1,15 ноябрь.
Мақалада  м ұқта ж   оқушыларға  кѳмек  беру 
үш ін ұиым  ашу  мәселесі  сөз етілген.
Бірінш і  татар-түрік  драматургі. — Қазақстан, 
1911

 
№ 3,15 дек.
Мирза  Фатали 
Ахундовтың 
туғанына  100 
жыл  толуына  арналған  хабар.
246

Газет  не  үш ін 
керек? —  Қазақстан, 
1 9 1 1 ,№   11

 
16 март.
Макалада  автор  газеттіц  мэдеииет  саласын­
да ғы  роліне  тоқталып,  сол  кездегі  қазак  тілін- 
дегі  жалғыз  журнал  «Айқап»  жайында  сөз  ет­
кен.  Прогресс  жолындағы  адамдарды  газет  шы- 
ғару  ісіне  көмектесуге  шақырғаи.
Енді  қалай  тұрм ақ  керек?—
— Қазақстан,  1911,  Nh  2

1  дек.

Бас  макалада  автор  қа за қ  еліиін  экономи-
касы,  мэдени  ѳмірі  ж  айына  токтала 
отырып, 
шаруашылыққа  ж ік ш іл д ік   пен  надандықтың  ти- 
ri зетім зиянын көрсеткен.
Еңбек  етсең  емерсің.—
— Қазакстан,  1911,№  2,  27  май.
Автор  ка за қ  шаруаларының  экономикасына 
токтала  отырып,  жерді 
пайдалану 
тәсілдеріп 
үйрену керектігін  сөз еткен.
Ж ігіттер. 

 Қазақстан,  1911,《
Nb  1,16  март.
Өлең.  Автор  жастарды  көпш ілікке,  қауымға 
қызмет  етуге  шақырған.
Кольцов [А. В.].
  Что  ты  спишь  мужичек? 

  Казак- 
стан,  1911,№  1,16 март.
A.  В.  Кольцовтың  өлеңінің  қазақш а  аудар­
масы.  Өлеңнің  мазмұны-жалкаулықты 
шенеу, 
талапкерлікке  енбекке шақыру.
Көкшетау  медресесі.—
— Қ а з а қ с т а н ,1911,№  2,1  дек.
Көкшетаудағы  ашылған  жаңа  медресе  тура­
лы  хабар.
«Красный  Тюльпан»  (Сочинение  В.  А.  Белиловско- 
го). —  Қазақстан,  1911
,№
  1,16  март.
B.  А.  Белиловскидің  кітабына  қысқаша  сын.
Кімге  м індет.—
— Қазақстан,  1911,№   1,15  ноябрь.
Макалада  автор 
халықтын  алға  басуына 
алдағы,  озат  адамдардың  әсері  тиетіндігіи  сөз 
етіп,  олардың роліи көрсеткен.
247

Қалай  мэслихат?—
— Казакстан,  1911,№  3 ,1 5   дек.
Бас  макалада  қа за қ 
шаруаларының  оты- 
рықшы  болуы  керек  пе,  не  элі  де  кѳшпелі  ка л­
пында  калуы  керек  пе  деп  мэселе  кѳтеріліп,  бі- 
рақ тұрлаулы  п ікір   айтылмаған.
Қараиіеө Ғүмар.
 
Бұ  қай  заман?

 Қазақстан,  1911

 
№ 1 ,1 5  ноябрь.
Автор  ғылымның,  өнердің  манызын  сөз  ет­
кен:  «Ғылым  бүкіл  адамзаттың  игіл ігі,  сондык­
тан  да  қай  тілде  болсын  ғылымды  менгеру  ке­
рек»  деп,  ка за к  жастарын  окыту  жайларын  айт­
кан.
Қараиіев  Ғумар.
 
Газет  деген  не  зат? 

 Казакстан,
1911,№  1,16 март.
Автор  газеттің  мәдениет,  ғылым  жэне  ѳмір 
саласында  алатын  ролін  айтқан.  Газет  шығару 
ісіне көмектесуге шақырған.
[Карашеө Ғүмар],  Оразақай.
  Т ір ш іл ік  таласы.  — К а ­
закстан,  1911,№ 2, 27 май.
Жаратылыста  өмір  сүру  күрессіз  болмайты- 
ііын
  жаза  отырып,  автор 
ғылым  мен  өнердің 
пайдасына  көбірек тоқталған.
Қаусбай  менен  Гернштеин.  Фельетон.  Қол  қ.:  К а ­
з а к .— Қазақстан,  1911,№   3 ,1 5   дек;  1912

№  4,  2  янв; 
№ 5 ,1 9   янв;  № 6,4  февр.
А ң қа у  қазақты ң  саудагерден  алданғаны  ту­
ралы  әңгіме.  Текст  орыс  және  қа за к  тілінде  бе- 
рілген.
Құрметлу  оқушылармызға. 

 Қазакстан,  1 9 1 1 ,Л、
9  2,
27 май.
Бас  макалада  «Қазақстан»  газетінің  кеш ігіп 
шығу  себептері,  газет  шығару  ісіне  көмектесу- 
шілер  жайында  айтылған.
Малдыбаеө Мұстақым.
  Қайырлы  са ға т.—
— Қазақстан

 
1911

№ 2 ,1   дек.
Автор  мақалада  қа за қ  бұқарасының  мәдени 
өмірін  сөз  ете  отырып, 

А й ка п

  журналы  мен
248


Казақстан

 
газетінің  шығып 
тұруын 
ж а қ- 
таған.
Нефті.  (Лампымай). 

 Қ а з а қ с т а н ,1911,№   2 , 1   дек.
• 
"Ѵишік  (Гурьев)  уезінде  мұнай  табылғаиды-
ғы  хабарланған.
Омск  оязындағы  «Медресе 
Ж уарие».—
— Қазақстан,
1911,№ 2,1  дек.
Медресенің  оқу-ағарту  ici  туралы  мағлұмат 
берілген  мақала.
Орыс  мектептерінде  қа за қ 
балалары. 

  Қазақстан,
1911,«№ 2,1  дек.
Орал  каласындағы  орыс  мектептерінде 
о қ іі

тьш  қа за қ балалары  туралы  хабар.
Өлең.  Қол  қ.:  Қ а з а қ .—
— Қазақстан,  1911,№ 2,1  дек.
Автор  өленде  еңбек етуге шақырған.
Смақаев  Қ.
  Қазақстан  газетасы  идарә  жаһиесінә.—
— 
Қазақстан,  19І1,№   1,15 ноябрь.
«Қазақстан»  газетіне  арналған  өлен.
Теке  хабарлары.—
— Қ а з а қ с т а н ,1911,№  1,15  ноябрь.
«Қазақстан

 
газетінің 
редакциясы 
Теке 
(Уральск)  қаласыиа  көш кендігіи  хабарлаған.
Теке  хабарлары.—
— Қазақстан,  1911
,№
  2,I  дек.;  №  3

15 дек.
Зат  бағасы,  сауда  хабарлары.
Туркия 

  Италия  соғысы. 

  Қ а з а қ с т а н , 1 9 1 1 , Л9  3,
15 дек.
Шет ел хабарлары.
Х а л -ж а й ы м ы з.—
— Қазақстан,  1911,№  1 ,1 6   март.
Бас  макала  қа за қ  бұқарасынын,  экоиомика- 
сына  арналған,  ка за қ  шаруашылығыыың  жайы 
сөз  етіліп,  жер  көлемі  туралы  цифрлар  берілгеи.
Іш кі  Ордалық  хабарлары. —  К а з а к с т а н ,1911,№   2

 
27  май.
249

Астрахань  каласына  жұкпалы 
ауруларды 
зерттеу  үш ін  шет  ел  ғалымдарының  келгендігі
хабарланған.
«Эхоат»  кітапханасы. 

 Қазақстан,  1911,№  3 , 15  дек.
Орал  каласында  ашылған  кітап  магазині  ту­
ралы хабар.
19 
12
Аман  үғлы  Есен.
 
Қүрметлу 
басқарушы! — К а за к­
стан,  1912, №  10,7  апр.
Автор  макалада  эйел  мэселесін  кѳтеріп,  эй­
ел ді  оқыту  керектігін  сөз  еткен.
Аргын.
 
Газет 
пайдасы.—
— Қазақстан, 
1912, 
JsT?  8

б  март.
Автор 

А йкап》журналы  мен 

Қазакстан
》 
газетінің  халыкты  ағарту  ісіндегі  роліне  токта­
лып,  кала  салып  отырықшы  болудың  пайдалы 
екендігін сѳз  еткен.
Асанов Қ.
  Көшпелі  Адайдың  жайынан  бір-екі  ауыз
сөз. — Қазакстан

1912, 

  10,  7  апр.
Макалада  Закаспий, 
Орал 
облыстарының 
халқы,  шаруашылығы,  жер  мәселесі  сөз  етілген. 
Адайлар  туралы мәлімет  берілген.
[Ахметшин Ғабдолла]. Ғабдоляа бин Ахметиіе.
  Біздің 
тосқандарымыз.—
— Қазақстан,  1912,№  12,31  май.
К а за қ  бұқарасының  шаруашылығы  туралы 
мәлімет  берілген  мақала.
Әзербаев Ғабдолла.
  Бөкейлік  шаруасы.—
— Қазақстан, 
1912,№  6,  4 февр.
Ш аруаш ылык  жайлары  хабарланғаы.
Әлкімалов Ғабдолла.
  Мұхтәрәм,  «Қазақстан»  газета- 
сын  басқаруш ы !—
— Қазақстан,  1912,  Л
г2
  12,31  май.
Газетті  оқушының  жазған  хатында  жер  алу, 
отырықшылыкка  айналу  туралы  кеңес  сұраған; 
со н ы н д а 《Ғабдоллаға  жауап»  деген  мақалада 
отырықшы  болудың  пайдасы  аитылған.
250

Байтеміров Нәрік.
 
Харшавник  керек.—
— Қазақстан, 
1912,№  7,21  февр.
М акалада  азы к-түлік  жәие  зат  дүкеыдерін 
ашу  мәселесі  сөз етілген.
Байтоқ үғлы Нүғыман.
  Байтоқ  ақынның  Ж әңгір  хан 
өлгенде  айтқан  бір-екі  ауыз  с ө зі.—
— Қазақстан,  1912,№ 7, 
21  февр.
Өлен.
(Байүлы) Ағатай.
  Халы ққа  тағы  бір  мэслихат. 

  К а ­
закстан,  1912,№ 6,4 февр.
Автор  макалада  ка за қ  бұкарасының  шаруа- 
шылығын  жѳндеу  туралы  кенестер  бергеи.
Байиіырақов Ишанғаяи Бейсвн уғлы.
  Қ а за қ  халқы- 
на.  — Казакстан,  1912,№  11,24  апр.
Өлең.  О қуға,  ѳнер-білімге  шакырған.
Байшырақов  Ишанғали Бейсен углы.
  Сүр  һәм  мы- 
сық. 

  Қазакстан,  1912,  №  7,21  февр.
Мысал.
Балаларды  кай  оқытуменен  оқыту  керек.—
— К а за к­
стан,  1912,
№ 7,21  февр.
Макалада  оқу-ағарту  мәселесі  сөз  етілген. 
Әр  қаладағы  оқу  орындарының  адресі  берілген.
Бердиев  Ғабдолла.
  Құрметлу  басқаруш ы .—
— Қазак- 
стан

1912,№  10,  7  апр.
Автор  мақалада  газет  шығару  ісінің  ролінс 
тоқталғаи.
Билер  хүкім і. — Қазакстан,  1912, 

  9,  21  март.
Ел  арасындағы  ұрлықты  әдет 
правосымеи 
шешу мәселесі  сөз етілген.
Бюрин Елеусін.
  Мұхтәрәм  оқушыларымызға! 

 К а ­
закстан,  1912, Л°9 5,19 янв;  № 6,4  февр.
М а к а л а д а

Қазакстан》газетін  шығару  ісін- 
дегі  қиыншылықтар,  жэне  газет  редакциясын 
Орал  қаласына  кѳш іру  мәселесі 
сѳз 
етілгеп. 
Газетті  тарату  ici  туралы  түсінік  берілген.
251

Виляева  Хадича  жэне  Сагидоѳа  Фатима.
  Татар  ха- 
тунларының  ғұрып 
гадаті. —  Қазақстан, 
1912,  JST?12, 
31  май.
Әдет-ғұрып  мәселесі  сөз  етілген  татар  тілін- 
дегі  макала.
F. Қ.
  Баку. 

 Қазақстан,  1912,  №  8,  6  март.
Бас  макала  Б аку  қаласындағы  《Бакинское 
женское  русско-мусульманское  Александрское 
училищенін»  оку-окы ту  жайларына  арналған.
Дәрменғалиеө Ғабдолкәрім.
  Бѳкейлікте  Новый  Ка- 
занкаде  окушылар. — Қазақстан,  1912,  №  11,24  апр.
Макалада  оқу-ағарту,  мектеп-медресе  мэсе- 
лелері  сѳз  етілген.
[Дельвиг Б.  Н.\
 
Теке  сотының  прокуроры  барон 
Дельвиг  ка за қ  қақында  былай  ж а за д ы .—
— Қазақстан,
1912, № 7, 21  февр;  № 8,  6  март.
Қ а за қ  елінің  азамат,  семья, 
эдеттегі, 
сот, 
кылмыс  праволары  т у р а л ы

Қазақстан»  газеті- 
н ііі  1912  жылғы  6,  7,  8

9 , 10

11,12  номерлерін- 
де  орыс  тілінде  басылған  мақаланың  қысқаша 
аудармасы  берілген.
Демчинский  деген  орыстың  есебі.—
— Қазақстан,  1912

 
№ 7,
21 ф
е
в
р
.
Ш аруаш ылыкка  жайсыз  ауа  райы 
туралы 
мағлұматтар  берілген хабар.
Ж алған  арыздын  пайдасы.—
— Қазақстан,  1912,  №  12,
31  май.
Үкімет  орындарына  ө тір ік  арыз  берушілерді 
әшкерелеп,  олардың 
е кіж үзд і  қылықтары  сы- 
налған  мақала.
Жаңа  газет.  —  Қазақстан,  1912,  №  11,24  апр.
Томск  каласында  татар  тілінде  шыға  баста- 
ған  «Сибирия» газеті  туралы хабар.
252

ЗйКйрин Хйным.
 
Бек  мэслихат.—
— Қазақстан,  1912, 
广
 
9,  21  март.
Бас  мақалада  кала  салу,  орналасу,  отырык- 
ш ылыққа,  айналу  мэселелері  сѳз  етілгеп.  М а ка ­
ла  соңыыда 
《Бек  мәслихатқа»  ж ауап  ретінде 

. Қазақстан

  газетін 
басқарушылардың  п ікір і
жазылған,
Зейнұров Мергазиз,
  Жымпиты  (Қы зы л о й). —
— К а за к­
стан,  1912, 

 6,  4 февр.
Оқу-ағарту  жайлары  хабарланкан.
Ихсанова Зифа  винт  Ахмет.
 
Уральск  шаһарында 
«Мектеб  Аланаш» да сәнәви  ғумұми  виюк  емтихан. —  Қа-
зақстаи,  1912,  № ЗІ  май.
Макалада  қыз  балаларды,  окыту  мэселесі  сѳз 
етілген.
Кѳпжасаров Ғабдолла.
  Әркім  өз  журісінен  құл  бола­
ды.  — Қазакстан,  1912, №  12,31  май.
Бас  макалада  автор  өнер 
үйренудің,  білім 
алудын.  пайдасын  айтып,  қа за к  даласыиа  сауда 
кәсібіиін  келе  бастаған  кезецінен  мысалдар  кел- 
тірген.
Көпжасаров Ғабдолла.
  Қалай  орналасу  ке р е к.—
— К а ­
закстан,  1912


  12’ 31  май.
Автор  жерге 
орналасу,  жаппай  оты рыкш ы- 
лы ққа  айналу  мэселесін  сѳз  еткен.
Кѳпжасаров Ғабдояла.
 
Қара  халық  тарапынан  бір- 
екі  ауыз  сөз, 

 Қазакстан,  1912,№  10,  7  апр.
Бас  макалада  автор  халықты  ағарту  ісінде 
газеттің  пайдасын  және  оқығандардың  ролін 
оөз  еткен.
Көпжасаров Ғабдолла.
  Құрметлу  басқарушы,  төмен- 
дегі  жазғанымызға  газетіңізден  орын  өтінем із.—
— К а за к­
стан,  1912,  Д
'2
 9, 21  март.
Газет  шығару  ісіне  көмектесудің  керек  екен- 
д ігі  сөз  етілген  мақала.
Көпжасаров  Ғабдолла.
 
Халықты  ояту  үшін  не  ке­
рек? — Қазақстан

І9 І2 ,№  I l t  24  апр.
253

Автор  бас  макалада 
ка за к  бұқарасының 
экономикасын  сѳз  еткен.  Тұтынушылар  ұйымын 
ашудың  пайдасын  айтқан.
Күсвпгалиев Ш.
  Қайырлы  қадам.  — Қазақстан,  1912

 
№  4,  2  янв.
Макалада  автор  «Қазақстан»  газетінің  көп- 
ш іл ік  бұкараны  ағарту  мәселесіндегі  роліне  тоқ- 
талған.
Кімге міндет.  Қол  қ.:  «Қазақстан».—
— Қазақстан,  1912, 
№ 7,21 ф
е
в
р
.
Макалада  автор  халыктын  өнер-білімге  же- 
туінде,  алға  ұмтылуында 
оқығандардьщ  ролін 
көрсеткен.
Қ а за қ  жерін  өлшеп  журген  чиновники*ң  біріменен 
Гурьев  оязы  әңгіме  болды.—
— Қазақстан,  1912,  №  7,
21  февр.
Гурьев  уезінің  жер in  шаруашылыққа  пайда­
лану  тұрғысынан 
бөлу  керектігі  айтылған  ма­
кала.
К а за к  құрдашларымыз.—
— Қазакстан, 
1912,  Л і  11

 
24  апр.
Астрахань  губернасында  тұратын  қазақтар- 
дың  оку-ағарту  мәселесі  жайында  қырғыз  оку- 
шысынын жазған  мақаласы.
Ҳазақаев.  Жастарға. 

  Казакстан,  1912,  JNib  6,  4  февр.
Автор  макалада  жастарды  оқуға,  ѳнер-бі- 
лімге  шакырып, 
кѳ пш ілік  мүддесіне 
қызмет 
етудің керектігін  айтқан.
Қазақаев.
  Тәнсіз  жан  ж оқ. 

  Қазақстан,  1912, 
4,
2  янв.
Автор  диалектика 
мәселесі  туралы  п ікір ін  
жазған.  Халық  тұрмысын  жөндеу  үш ін  еңбек 
ету  керектігін сѳз еткен.
[«Қазақстан»  газетінің  баспаханасына  әріп  теруші 
(наборщик)  керектігі  хабарланған]. 

  Қазақстан,  1912, 
№  6,  4  февр.

Қ азақты   жерге  орналастыру  қақындағы  заңнан  пе­
ревод  етілді. 

 Қазақстан,  1912,  №  9,  21  март.
Жерге  қа л ап  орналасу  керектігі 
а/ітылған 
түсініктер.
Қайсысы  пайдалы?—
— Қазақстан,  1912,  №  6,  4  февр.
Бас  мақалада  автор  отырықшылыққа  көшу- 
дін  пайдасын  антып,  көшпелі  болудын  зиянын 
көрсеткен.  Отырықшы  болған  елдсрдің  тұрмы- 
сыпан  мысалдар  келтіргеп.
Каратаев  Бақытжан  Бейісғали  ұғлы.
 
Азаматтарға 
^  бір-екі  сөз. —  Казакстан,  1912,  •№  4,2  янв.;  №  5 ,1 9   яив. 

Автор  халықтын,  мәдениеті  мен  шаруашылы-

 
ғын  көтеру  үш ін  оку  ағартудың  ролін  керсеткен.
Газет-журиал  шығару  ісіи  алға  қою  керектігіа 
антып  «Қазақстан》газетін  шыгару  ісіне  кемек- 
тесушілер  туралы  жазған. 
«Айқап»  журналы 
жайында  да  дерек бар.
|ÿ , 
Каратаев Бақытжан Бейісғали  үғлы.
 
Государствен­
ный  Дума.  Государственный  думаның  депутаттарына  ссь 
гылған  телеграмма.—
— Казакстан,  1912, 
5 ,1 9   янв.
Орал  облысында  егін,  шѳп  шықпағандықтап 
болған  ашаршылық  туралы  мемлекеттік  Дума 
мүшелеріиен  көмек  сүраған  телеграмма,  жәие 
ол  телеграммаларға  берілген  жауап  туралы  ма­
кала.
ііаратаев Бақытжан.
  Қазакстан  окушыдан.  (Шідер- 
Қазакстаң,  1912,№  8,  6  март,
Газет  шығару  ісіие  көмектесу 
мәсаіеоі  сез 
етілген.
^ті).
Каратаев Еақытжан.
 
Станция  Жымпиты.  —  К а за к­
стан,  1912,  JVb 9,21  март.
Макаѵіада  жерге  орналасу, 
жерді  пайдала­
ну,  кала  салу,  от ы р ы к ш ы л ы к к  а  айыалу  мэселесі 
сѳз  етілген.
Каратаев Бақытжан.
 
Шаһар  У р а л ьск.—
— Қазақстаи,
1912, 
9,  21  март.
Мақалада  аш-жалаңаш  шаруаларға  көмек- 
тесу  керектігі  aü

ылған.
25S

Қирашев Ғұмар.
  Бұлай  мэслихат.—
— Қазақстан,  1912, 
№  5 ,1 9   янв.
Бас  мақалада  автор  ка за қ  шаруаларына 
отырықшылыққа 
айналу  керектігін  сөз  еткен. 
191 і  жылы  3  номердегі  «Қазақстан»  газетінін 
бас  макаласына  жауап  ретінде  жазылған.
Ленада  болған  оқиға. —  Қазақстан,  1912,  №  11,24
^п
р
.
Макалада  автор  «Лена  оқиғасы》мен  қазак 
оқушыларын  таныстырған.
Ленада  болған  оқиғаның  зардабы.—
— Қазақстан,  1912, 
№  12, 31  май.
М ақала  «Лена  оқиғасына»  арналған.
Af. 
Қ.
  Уральск  хабарлары.—
— Қазақстан,  1912,  «Nb  10

7  апр.
О қу-ағарту  жайлары 
сөз  етілген.  Мақала 
татар  тілінде жазылған.
Маман. —  ҚазақстЗн,  1912,  №  12, 31  май.
Өлең,  соны  бітпеген.  Бай  баласы  Маман  ту­
ралы.
Мдмет ұғлы  Ахметғали.
 
Жаз.  —  Қазақстан, 
1912, 
№   11,24  апр.
Өлең. Ж аз  бейнесі  суреттелген.
Мдмет ұғлы  Ахметғали.
  Ұм ты л.—
— Қазақстан,  1912, 
лен.  О қуға  өнер-білімге  шақырған.
№   7, 21  февр.
Ө,
Нүрмүхамет ұғлы  Хасен.
  Мухтәрәм 
басқаруш ы !— 
Қазақстан,  1912,  №  7,  21  февр.
Гурьев  уезі  Қызылқоға  болысында  отырық- 
шылыкқа  кѳше  бастау  сез  етілген.  Автор  құм- 
ды  жерлерге  калай  орналасу,  оны  қалай  бел у 
туралы  редакдиядан кеңес сұраған.
Олай  емес.  Қол.  қ.:  Б асқаруш ы.—
— Казакстан,  1912, 
№   】】
,24  апр.
256

О қу-ағарту 
мәселссі  жайында  газет  басқа- 
рушылардын  п ікір і  жазылғаи.  Төте  оқудың  пай­
дасы  сөз  етілген  мақала.
Оразаев Ғабдолрахман Мұхаметгали бин.
  Алаштың 
азаматтары!  —  Қазақстан,  1912,  №  7,21  февр.
Автор  оқуға,  өнер-білімге  шақырған.  М ақа- 
лада  Махамбет  өлеқінем  үзінді  берілгеи.
Орал  облысының  военный  губернаторынын  циркуляр­
ный  әмірі.  — Казакстан,  1912

N
q
 6,  4  февр.
Ел  арасындағы  ұрлықты  тоқтату  үшін  шыга' 
рылған  бұпрық.
Орыстар  нешік  оқилар?  —  Қазакстаи,  1912, 
N 1 '10.
7  апр.
Орыс  балаларының  киын  жағдайға  төзіп 
оқитындыктары  мьгсалға  келтірілген  мақала.
Петербургте  мұсылман  газетасы.  Қол  қ.:  Еділ.  — К а ­
закстан,  1912,  №  10,7  апр.
Петербург 
қаласыида  шыгп  бастаған  «Мұ- 
сылман  газетасы»  туралы  деректер  берілген.
Рақышов Ықсан.
  Азаматтарға  үйректі  кѳлден.  — К а ­
закстан,  1912, № 9,  21  март.
Газет  шығару  ісіне 
кѳмектссу  мәселесі  сез 
етілген.
Су  та суы .— Қазақстан,  1912

J\9  11,24  апр.
Ш аруаш ылық хабарлары.
Те кеде  гимназия  ашылды.—
— Қазакстаи, 
1912,  Л

 5

 
19  яііп.
1912  жылы  Орал  каласында  ашылгли  гим­
назия  туралы  макала.
Тері  қақы .  Теке  хабарлары.—
— Қэзақстан,  1912,  Л11  6,
4  февр.
Сауда,  зат  бағасы  хабарланған,
Туркия  —  Италия  соғы сы.—
— Қазакстан,  1912,  №  11, 
24  апр.;  №  12,  31  май.
Ш ет ел  хабарлары.
17— 125
257

Түрлі  хабарлар.  —  Казакстан,  1912
,К
я
  11,24  апр.
Баскарма  атыиаи  газет  шығару үшін  Ғабдол- 
газиз  ААусии  арқылы  каражат  берушілер  тура­
лы  хабар.
Тілеубергеноө Жұбакен.
  Азаматтардың  іж д и һ а ты .—
— 
Қазақстан,  1912,№  10,7  апр.
Автор 
макалада  оку-ағарту  мәселесін  сә:
-. 
етіп
,《
Айкап»  журналы  мен  «Қазақстан»  газетіи 
шығару  ісіне  көмектесу  керек  екендігін  айтқан.
Тілеубергенов  Жұбакен.
  Басшыларымызға.—
— К а за к­
стан,  1912,
№ 5,19 янв.
«Айкап》журналы  мен  <<Казакстан»  газетіне 
макала  хабарлар  жазып  тұруға  шақырғаи  ма- 
кала.
Тілеубергенов Жұбакен.
  Басшыларымызға.—
— К а за к­
стан,  1912, №  1

 24  апр.
Автор  ел  баскару  ісінде  оқығандардың  ролі- 
ие  тоқталған.
1
 ілеубергснов Жұбакен.
 
Бес  азаматқа  тәш әкки р.— 
Қазакстаи,  1912, 

 9,  21  март.
Автор  аитыс-тартыс, 
ж ікш іл д ікт ің   зиянын 
айтып,  «Айқап»  журналы  мен  «Казақстан»  га- 
зетінің  халықты  ағартудағы  ролін,  оқығандар- 
дың  ролін көрсеткен.
Тілеубергенов Жұбакен.
  Мұхтәрәм  басқарушымыз бұ 
жазғаныма 
газетіңізден 
орын 
өтінем ін.—
— Қазакстаи.
1912, № 6, 4 февр.
Отырықшы 
мен  көшпелі  болудын  аиырмй- 
сын  сөз еткен  мақала.
Уральск  «Эхват»  кітапханасы. —  Қазақстан, 
1912: 
Л«  4,  2  янв.
Орал 
қаласында  ашылған  кітап 
мағазині 
туралы  хабар.
Уральский  мектеп  илаһиде  бирам.  — Қазақстан,  1912. 
JV9  8,6  март.
258

Орал  каласындағы  окуш ы  шәкірттерге  н<а- 
салған  мейрам,  сауық  кеші  туралы  татар  тілін- 
де жазылған  мақала.
Хабарлар. —  Қазақстан,  1912,№  б,  4  февр.
Ел  арасындагы  кері  кеткен  эдет—
— қыз  алып 
кашу,  ұрлы қ туралы  хабарлар.
Х а б и б а л л и н   А х м е т с а п а   б и н   А х м е т о л л а .
 

 Қазақстан* 
1912,№  8,6 март.
• 
«Казакстан»  газетіне  кѳмектесу  мәселесі  сөз
етілген.  М ақала  татар  тілінде  жазылған.
Халы ққа  бір 
мэслихат.  — Қазақстан, 
1912, 
№  5, 

9  янв.
Түрлі  ұйымлар  ашып, 
жиналған  қаржыны 
халық  пайдасына  жарату  керектігі  сөз  етілген 
мақала.
Хан  ордасындағы  городской  школда  оқушы  жарлы

 
м ұқтаж   балалар  үшін  тағайын  етіліп  ашылған  жамиғат- 
ның тұрған 
м е ке м е сін е н . 

  Казакстан,  1912,  №  5 ,1 9   яив.
М ұқта ж  
окушыларға 
жәрдем  беру 
үшін 
ұйым  ашу  мәселесі  сөз  етілген.
Х а с е н о в   М .
 
Әдебиет  а қш а м ы .—
— Қазақстаи, 
1912, 
№  7,  21  февр.
Орал  облысында  «Казакстан»  газетінің  пай­
ласы  үш ін  ұйымдастырылғаң  сауық  кеші  ж а й ­
ынла  татар  тілінде  жазылған  макала.
Іш кі  хабарлар.  —  Қазақстан,  1912,  №  12,  31  май
«Лена  о ки ғасы» туралы  хабар.
Ю с іп қ а ж ы   ү ғ л ы   Ғ а б д о л р а х м а н .
 
Мухтәрәм  «Қазак«- 
стан»  о куш ы л а р !—
— Казакстан,  1912,  №  8,  б  март.
Макалада  «Казакстан»  газетіпе  көмек  беру 
мәселесі  сѳз  етілгеи.
19 13
А р х а н ге л ь с к и й .
  Орал  облысынын  мал  шаруашылығы-
на  кѳмек. —  Казакстан,  1913, №  I, 27 янв.
259

Мал  дәрігерлерінің  инспекторы  Архангель- 
скийдің  қа за қ  елінін  мал  шаруашылығы  тура­
лы  жазған  мақаласының  қа за қ  тіліне  аударма­
сы.
Бітім  қақында 
мэслихат.  — Казакстан,  1913,  №  1,
27  янв.
Шет  мемлекеттер 
ар асы нда ғы  карым-каты­
нас туралы.
Жаман  жерде  қалу  ж о к.  —  Қазақстан,  1913,№  2

16  февр.
Макалада 
отырықш ылы ққа  көшу  мәселесі 
сөз ётілген.
Жана  газета. 

  Казакстан,  1913

№  2,16  февр.

К а за к》газеті  туралы  түсініктер.
Ж ана  ш ы ққан 
к іт а п .—
— Қазақстан,  1913,  №  2 , 1 6
февр.
«Казақстан»,  баспаханасынан  басылып  ш ы к­
кан  кітап туралы  хабар.
Жер 
министрінің 
сметасынан.— Қазақстан, 
1913, 
№  2 ,1 6   февр.
Макалада  коныс 
аударушыларды  орналас­
тыру;  отырықш ылыққа   айналу 
мэселелері  сѳз 
етілген.
Қ а за қ  лауазым  иелері 
қа қы н д а .—
— Қазақстан,  1913, 
№  1 ,2 7  янв.;  № 2,16 февр.
Қызмет  атқаратын  ресіми  адамдар  саилау 
туралы  хабарлар.
Қ а за қ 
халқына  үгіт  нәсихат.  Жамандат  топалац 
ауруларын  біліп  сақтанып  һәм  егумен  малдарын  аман 
сақтау  қа қы н д а .—
— Қазақстан,  1913, 
N9
  1,27  янв.
Ш аруаш ылыққа  пайдалы  кеңестер  берілген 
макала.
Қазақстан  басқармасынан.  —  Қазақстан,  1913,  №  2,
16  февр.
260

Д .  Колотилиннін  қа за қ  елінін  экономикасы 
туралы  мақаласының  ка за к  тіліндегі  аударма- 
сын  басатыны  хабарланған.  М акаланык  орыс 
текстінін  басы  《
Что  впереди》деп  басылғаи.
Құрмет  иесі  оқушыларымызға.  Қол  қ.:  Редакция.—
Қазпкстаи,  1913,№  1,27  янв.
«Казакстан» 
газеті 
каражат 
жетіспеудел 
шығару  ici  тоқтап

  қайтадан  шығару  мәселесі 
көтерілген.
Н ә у б е то в   Қ .
 
Жаңа  ө р не к.—
— Қазақстап,  1913,  №  2

 
16  фезр.
Д іни  салықтарды  оку  оқыту  жүмысына  пай­
далану керектігі  сөз етілген.
Орал  қазағы  патша  агзам  хазретіне  былай  деп  те­
леграмма  берді.  Іш кі  хабарлар.—
— Қазақстан,  1913,  № 2, 
16  фовр.
Романов  тұқымынын,  300  жылдық 
тойына 
қа за қ  елінін  катысуы  туралы  хабарлар.
Отырыкшы  болатын 
казақтарға  кесіп  беретін  жер- 
лердің  есебі.  Қол  к.:  Қ а з а қ .—
— Қазақстан, 
1913,  №  2,
16  февр.
Мақалада  жерге  орналасу,  отырықшылыққа 
көшу  мәселесі  сез  етілген.
Отырықшы  болудың  бір  пайдасы.  —  Қазақстан,  1913, 
N
g
  2,  16  февр.
Бас  макалада  қа за қ  елінін  экономикасы  сѳз 
етілген.
Саршұнақ  қыру  қақында.  — Қазақстаи,  1913,  Л«  1, 
27  янв.
Егін  шаруашылығына  зиянды  жәндіктермон 
күресу  мәселесі  көтерілген  мақала.
Соғыс. — Казакстан,  1913,  №  1,27  янв.;  №  2,16  февр.
Ш ет ел  мемлекеттері  туралы.
Тері  қ а қ ы .—
— Қазакстаи,  1913,    1 ,2 7   япв.
Ш аруашылык  жайлары,  шикі  зат  бағасы  ту­
ралы  хабарлар. 


Қ А З А Қ Т Ы Ң   РЕ В О Л Ю Ц И Я Д А Н   БҰРЫ НҒЫ  
М Е Р З ӀМ Д Ӏ  БАСПАСӨЗІ  Ж Ө К 1 Н Д Е
Әрбір  дәуірде  ш ыққан  газет-журналдарды  сол  ѳз  тѵ- 
сымда  болған  саяси,  шаруашылык,  мэдени  тір ш іл ікті 
кеңінен  қам титын,  сол ардын  нақтылы  деректері  деуге 
болады.  Революциядан  бұрынғы  прогрестік  білім  тарату 
бағытында  болған  қа за к  газеттері,  идея  жағынан  біздің 
қа зір гі  тілегімізден  алысырақ  жатса  да,  олар  сол  кезде- 
r i  кауым  тұрмысының,  тап  күресінің,  революция  козға- 
лысының  тарихына  керек 
байтақ  мағлұмат  беретін, 
ғылыми  зерттеудіц  күрделі  бір  қайнар  көзі. 
Олардың 
манызы  әсіресе  ж е ргіл ікті 
елке  тану  істерінде  ерекше 
орын  алады.  Ғылььми  маңыздылығы  жағынан  баспасөз 

  бетінде  ш ы ққан  мәліметтерді  бірғана  архив  казынасы- 
мен  салыстыруға  болады.  Кітап  жазу,  зерттеу  ж ұм ы сын­
да  архив  нүскалары  білім нің  кайнар  көзі  болса,  бұл  да 
сол  сиякты  нақтылы  тарихи  тұрлаулы,  сенімді  материал- 
дар.  Әрине,  бұл  газет-журналдардың  қай-кайсысын  бол­
са  да,  пайдаланғағгда  сын  көзінен  өткізу  шарт.
Баспасөз  бетінде  ш ы ққан  материалдар,  архив  нұсқа- 
ларымен  косылып,  бір  дәуірде  болған  қауым  тірш ілігін, 
оның  манызды  елеулі  жактарын  толық  сипаттайтын  ба­
ралы  деректердің  бірі.  Онымен  қабат  біздін  күнделікті 
тұрмысымызда  кездесетін  кейбір  мәселелерге  түсінік  бе­
ру үш ін  де мацызы  аз  емес.
Революциядан  бұрынгы  Қазақстан  жерінде  көптеген 
газеттер  шығып  тұрды.  Олардьщ  дені  орыс  тілінде

шық- 
қанмен,  санаулы  болса  да  ка за қ  тілінде  де  ш ы қкан  га­
зеттер  бар.  Орыс  тілінде  ш ы ққан  газеттердің  көпш іл ігі 
реттеліп,  библиография  жасалып,  қысқаша 
аннотация
262

берілген1.  Қ а за қ  тілінде  ш ы ққан  газеттср  күиі 
бүгінге 
деііін  библиографиялық  көрсеткіштерде 
қамтьглмаған' 
.іықтан,  көлтеген  галымдарға,  әсіресе,  куншығыс  халық- 
тарыныц  әдеби,  мәдени  мұраларыи,  тарихын,  экономика- 
сын,  тілін  зерттеіітім  ғалььмдарға  бүтіндей  белгісіз  бо­
лып  келді.  Ал  бұл  газет-журпалдарға  көз  ж іберіп  сырын 
ашып,  ақтарып  көретін  болсақ  олар  революцияға  дейін- 
гі  Қазакстанның  тарихынан,  мәдениетінен,  шаруашылык 
жанларынан  толып  ж атқан  соны  деректер  береді.
• 
Кйзақстаниың  тарихын, 
экономикасын, 
мәдешіетін 
','ерттеуші  ғалымдар  оұл  антқан  газет-журналдарды  тау­
ып  паіідзлану  үстінде  көпт.егеи  уақытын  кетіреді.  Оыын 
ічііыи^ыкпеи  түсетін  бір  себеоі  бұл  газет-журналяар  кі- 
тапхапа  фондылары  мен  архивтерде  түгел  сақталмаған; 
оныц  ү с т і н жогарыда  айтқандай,  революциядан  бу­
ры мгы  қа злқ  тіліиде  шыққам  газет-журналдарға  арыап 
ошоір  библиографиялық  көрсеткіш 
жасалмаған. 
Бұл 
жұмыс  тек  қазір  гана  колға  алынып,  қа за қ 
х а л к ы н ы н  
мәденп  емірін,  тарихи  даму  жолыидағы  ѳзгерістерді  зерт­
теу  г ркылы  библиография  жасау  ісіне  кѳп  кѳціл  бөлініп 
отыр.
Бұл  кәрсеткішті  жасаула 
а л ға   к о и ғ а и
  міидетіміз —
— 
революциядан  бұрыигы  қа за қ  тілінде  ш ықкан  прогрес- 
т ік   мәні  бар  газет-журналдарды  қысқаша  барлап,  сол 
арқылы  тарих  эдебиет,  экономика,  философия,  саяси  ғы- 
..1
 ым дар дыц  түрлі  саласын  зерттеуші  ғалымдардын  ж ү- 
мысын  жеңілдетуді  онладық,  онымен 
катар 
жазушы, 
журналист,  мэдеииет  істерін  баскару  орыңдарындағы 
іѵайраткерлердін  күнделік  ісінде  түсіп ік  беретін  көмекші 
құрал  жасауды  ескердік.
Бұл  көрсеткіште  1870  жылмен  1915  жылдар  арасын­
да  шыккан,  прогрестік,  демократиялы қ  бағытта  болған 
газет-журналдар  ғана  кірді.  Вұлардаи  басқа  да  мерзім- 
ді  баспасөз  түрлері  болған,  мәселен  адрес-календарь,  тү- 
сінік-хаттар,  олар  бұған  кірген  ж оқ.  Бұл  көрсеткішті  біз 
негізінде  Москва  мен  Ленинград  кітапханаларында  сақ- 
талғаи  газет-журиалдар  бойынша  жасадық.  Оғаи  ко ­
сымша  Алматы  қаласьшдағы  А.  С.  Пушкин  а ты нда ғы 
М емлекеттік  Республикалық кітапханасы  мен  К а за қ  ССР 
і  ылым  академиясы  Орталық ғылыми  кітапханасыида  бар

М.  П.  Авшарова.  Русская  периодическая  печать  в  Турке­
стане  (1870—1917). Ташкент,  1960.
263

материалдарды  толықтыру  ретінде  пайдаландық.  Баспа 
бетімде ш ыкқан  материалдар  да  ескерілді.
Көрсеткіште  әрбір  газет-журналдын  қашаи  шығып,  к а ­
шан  тоқталғаны, оиы  шығарушылар  кім   болғандығы ж ай­
ынан  түсінік  беруге  тырыстық.  Мұнда  көрсетілген  газет- 
тердін кейбірі патша үкім еті  тарапынан  шығып, оның зан- 
законын,  ә кім ш ілік  істерін  ка за қ  бұқарасына  ж еткізу 
мақсатымеи  қойылса  да,  патша  үкім етінің  ықпалына  ка- 
рамастан  оида  ғылыми  прогрестік  мәні  бар  макалалар 
басылып  отырған  (《
Дала  уалаятынын  га зе ті» ,


үркстан 
уалаятьшың газеті》). 
-
Қ а за қ  тілінде  ш ыққан  газеттердің  екінш і  тобы  1905— 
1907  жылдардағы  Россияда  болған  революция  екпінімен 
дүние  жүзіне  келді,  не  Ұлы  Октябрь  революциясының  ал- 
дындағы  дабылдарынан  кейін  шыға  бастады  (

Қазак- 
стан»,

А йкап》).Ё ү л   газеттер  үкімет тілі  ретінде  шыққан 
ж ок, тек  жеке  адамдар тобының серіктесуі  бойынша  ш ы к­
ты.  Б ір а қ  патша  цензур a сының  өрттей  қаулап  тұрған  ке- 
зіиде  бұл  газеттердің  өмірі  онша  ұзаққа  бармады

  олар 
өнебойы  шыға  алмай,  көбінесе  штрафқа  іл ігіп ,  кейде  ак- 
жолақпен  шығып,  не  тіп ті  жабылып,  ең  соңында  мүлдс 
ж о й ы л ы п   о ты р д ы .  К о л д а   т о л ы к
  мәлімет  болмағандық

ан 
бұл  газет-журналдардың  қанша  тиражбен  шыққандығы, 
қалай  таралғандығы,  не  себептен  тоқталғандығы  туралы 
мәліметтерді  бере  алмадық.  Бұл  соңғы  екі  баспа  халық 
бұқарасының  ой-санасын  көтеріп,  оларға  білімнің  эр  са­
ласынан  мәлімет  беру  мақсатымен  шығарған,  прогрестік- 
демократиялық мәні  бар  органдар.
Б ілім   дүниесін  кеңінен  қоюдан  басқа  бұл  газет-жур- 
налдардың  бетінде  ұлы  орыс  классиктерінің  шығармала- 
рынан  (А.  С.  Пушкин,  Л.  Н.  Толстой,  В.  Г.  Короленко) 
күншығысты  зерттеуші  ғллымдардьщ 
(В.  В.  Радлов, 
Ш .  Ш .  Уэлиханов,  Ы.  Алтынсарин,  Г.  Н.  Потанин,  А.  А. 
Диваев,  А.  Е.  Алекторов)  орыс  саяхатшыларының  еңбек- 
терінен  (H.  M.  Пржевальский,  В.  A.  Обручев) 
байтақ 
үзінділер  беріліп  отырды.  Сондықтан  да  революциядан 
бұрын  ш ы ққан  газет-журналдарға  қа зір гі  күн гі  ж етістік- 
тер  тұрғысынаи  қарамай,  сол  кездегі  тарихи  жағдайлар- 
дың  өзгешеліктерін  еске  ала  отырып  қарау  керек.  Әрине 
бұл  ж  a ғд айда  басылған  мақала-хабарлардың  көмескі 
жақтарын  ажырата  білу,  оларды  сын  көзімен  қарап  паи­
далану қажет.
264

Қ а за қ  ССР  Ғылым  академиясыиың  Орталық 
ғ ы л ы м и  
кітапханасы  қазір  революциядан  бұрынғы  газет-журнал­
дарда  басылған  Қазақстан  жайындағы  материалдарды 
жииап, олардың  библиографиясын  жасау жұмысымен  шұ- 
ғылдаиып  отыр.  1961  ж ы л ы 《Казакты н  революциядан  бұ- 
рыпғы  мерзімді  баспасөзіндегі  материалдар》
2  деген  ат- 
пеп  ш ы ққан  библиографиялық  көрсеткіш  осы  улкен  ж ұ- 
мыстыц  бастамасы  ғана.  Бұл  кө р се ткіш те

Аиқап»  жур- 
налының  бетінде  басылған  мақала,  хат-хабарлар  қамты- 
лып,  бір  жүйеге  келтірілген.
Оқушылар  алдына  тартайық  деп  отырған  осы  еңбек- 
пен  ка за к  газеттерінде  басылған  материалдарды  кам ти­
тын  көрсеткіштер  дайындалып  бітті.  Бұлардан  басқа  К а ­
закстан  жаиындағы  орыс,  өзбек,  татар,  т.  б.  тілдерде 
ш ы қкан  материалдар  да  аз  емес,  оларды  камтитын  кѳр- 
сеткіштер  сериясын  жасау  алдағы  уақытта  істелуге  тиісті 
улкен  міндеттердің бірі  болып табылады.
Революциядан  бұрын  қа за қ  тілінде  ш ы ққан  газет- 
журналдар  сан  жағынан  көп  болмағанмен  (14

15),  олар 
қазақты ң  тарихы,  шаруашылык  жайлары,  мэдени  ѳмірі, 
ғалым,  жазушылары  туралы  толып  ж аткан  кұнды  мате­
риалдар  береді.  Біз  сол  газет-журналдардың  кейбір  жап- 
сарларын  қолдағы  бар  деректермен  ортаға  салғымыз  ке- 
леді.
«Түркстан  уалаяіының  газеті»  1870— 1882
«Түркстан  уалаятының  газеті》ең  алғаш  «Туркестан­
ские  ведомости»  газетіие  косымша  ретінде  1870  жылдан 
бастап  Ташкент  каласында  шыға  бастағам.  Бұл 
г а з е т  
жалпы  Орта  Азия  халыктарынын.  тұңғыш  баспасѳзі  бо­
лып  саналады.  Алғашкыда  ол  айына  тѳрт  ре
丁,
  онын екі 
номері  ѳзбекше,  жэне  екі  номері  қазақш а  шығатын  бол­
ды.  《
Туркестанские  ведомости》газетінен  бөлініп  к а за к­
ша,  ѳзбекше  ш ыққан 


 
үркстан  уалаятыиыц  газеті» 
(1870—
— 1882)  бетінде  ка за қ  елінің  тұрмысы,  тарихы  тура- 
.пы  мағлұматтар  көп  басылғаи,  оның  ішінде  қа зір гі  Қы- 
зылорда,  О нтүстік  Қазақстан,  Жамбыл  жәпе  Алматы  об-

Ү.  Субханбердина.  «Айқап»  бетіндегі  мақалалар  мсн 
хат-хабарлар.  Қазақтың  революциядан  бұрынгы  мерзімді  баспа- 
сѳзіндегі  материалдар.  Л^азм^ндалғаи  библиографиялық  көрсеткіш. 
І-бѳлім. Алматы, Қазмембас,  1961,
156 бет.
265

л ыста рын  коныстаған  казактардын  сол  кездегі  тірш ілігі 
кенірек опын  алған.
Газеттін  редакторы — Ш .  М.  Ибрагимов,  Ш .  Уэлиха- 
новтык  кѳп танысынын  бірі,  ол  бұрын  Омбы  кадет  корпу- 
синла  окып,  Кәкш етзу  дуаныкың  хзтшысы  болған  кісі.
жылы  Онтүс

ік   Казакстан  мен  Орта  Азия  Россияға 
KOCbr.TranffaH  кейін  Ш .  Ибрагимов  пен  И.  Ибрагнмовты 
Таш[:еі  ~ке  генерал-губернаторлың  карамағына  жісереді. 
Ш .  Ибрагимов  бір  жағынан  генерал-губернатор дын  тіл- 
машы, екінш і  ж а ғы н гч  өзбекше-казакша шығатын  «Турк­
стан уалаяты  газетінін» редакторы  болған

  газетке  ре

ак- 

ор  кенінірек  X.  Чанышев  болды:  Газеттің  бас  релак

оры
Н.  П.  Остроумов  кеГіін Н.  Г. М алнцккн  болды.
Іш кі  іс

ер  мннистрліг і 
г а з е т г щ
  шығуына  рұқсат беріп, 
онын  программасыи  тек  кана  патша  үкім етінің  ж арлы к- 
тары,  салтанатты  жиылыстары 

энірегін

е  ғана  лайык- 
тап,  кѳбінесе  ресімн  ха бар ларды  басуға үйғарған  еді.  Ре- 
сіми  хабарларлын  ішінле  ^ж е р гілікті  халыктарға  катыс­
ты  Түркхтан  генерал-губернаторы  мен  әскерн  губернатор- 
ларлын  бұйрыктары,сот  орындарынын  үкімдері,  Т урк­
стан  елкесінде  жарняланатын  ж гл п ы  үкімет бұнрыктарьг. 
Ғьілым-білімнен  косканы,  орыс  патшаларынын  өмірінен 
кыскаша әнгіме. Ж е р гіл ікті  халыкты кызықтыратын  орыс 
халқының  өмірінде,  және  басқа  мемлекеттердін  өмірінде 
кездссе

ін кызыкты окиғалар.  Өнеркзсіл  пен ауыл  шаруа- 
шылығына  байланысты  ж е ргіл ікті  хабарлар,  әр  түр.іі  мә- 
л і меттер»3.
Б ірақ,  «Туркстан  уалаятынын  газетінін^  бас  редакто- 
ры  Н.  П.  Остроумов  ғылыми-зерттеу  ісімен  шұғыл

анған 
кісі  болғандықтан,  бұл  программаны  кеңейтіп,  газеттін 
ресіми  емес  бөлімінле  ж е р гіл ікті  халыктардын  тарихы­
на,  әдеблетіне,  мәденнетіне  жанасты  материалдарды  көп 
бастырған.  Онымен  қатар  А.  С.  Пушкиннің,  Л.  Н.  Тол- 
стой

ын,  И.  А.  Крыловтың  ау

армаларын өзбек  жэне  к а ­
за к тіл ін

егі  номерлерінде жариялап отырған.
1883  жылы  Туркстан  генерал-губернаторынын  бұйры- 
ғы  бойынша  газетті  ка за к  тілінде  шығару  токтатылып

 
тәулікте  бір  шығатын  өзбек  газетіне  айналды.  Біраз  уа- 
кыттан  кейін,  1885 жылдан  бастап  газет өзбек жэне орыс 
тілдерінде  шыкты.  Ж алпы  бұл  газет  47  жыл  бойы,  1918

Н. П.  Остроумов.  Сведения о  Туркестанской туземной  га­
зете.  В.  кн.:  Труды  Qjp-Дарышского  Областного  Статистического 
Комитета в 1887

 1888 гг. Ташкент,  1888.

,り
 > 
-в->.

л-ѵ**»
パ… 分
» J
l
»^- 

s»^J 
^
 
ニ〜•’

 

釔パよ
  У^*1  1 и // 
^чу У-Л 


✓ѵ»-
ハ,

^>п ^  A^u J,
j
4j—
»  ÛV 
w

 
メ从
 Ji 
如-.ジ
 J>z
ノ 
^ -> r >>••♦-
い、

メイ-丄 
a. .-.v ‘ ,ü u

 ^гу^ 
ゴー
-■ + г  •.
-—
» 
*-^f* .У-.*"-
Л-., 

u — *#,
■*>.(
^
一 … ンムル
«Туркстан  уалаятынын  газеті»,  1874,  № 3.

жылға  дейін  шығып  түрған.  Дегенмен,  осы  1883  жылдан 
кейін  де,  газет  негізінде  өзбек  тілінде  шыққанмен,  қа за к 
тіліндегі  макалалар,  жәие  ка за қ  елі  жайындағы  мағлұ- 
маттар  ж иі  жарияланы-п  тұрған.  М ақала  беруші  сол 
кездегі  оқыған  ка за к  иніеллигеиттері,  оның  ішінде  Сібір 
меи  Орынбор  кадет  корпусын  бітіргендер.  Сондықтан  да 
жалпы  баспасөз  тарихын  зерттегенде  «Түркстан  уалая­
тынын  газе 

 ін ің

  манызына  ерекше  токта л у  қажет.  Се- 
бебі  Орта  Азиядағы  мэдеииет  тарихын,  сонын  ішіиде 
туысқан  халықтарға  ортақ  баспасөз  тарихын  бір-бірінен 
бөліп  алып  қарауға  болмайды.  Бұл  келешекте  айрықша 
тексеруді,  зерттеуді  күтіп  тұрған мәселе.
1870— 1882  жылдарда  ка за к  тілінде  ш ы қ қ а н

Т урк­
стан  уалаятынын  газетінде》жарияланған  материалдар- 
ға  қысқаша  тоқталсақ  онда  мынадай  жайларға  көңіл 
бөлгенін  аңғарамыз.
X IX   ғасырдыц  60-жылдарынын,  орта  кезінде  К а за к­
стан ның  Россияға  қосылуы  аяқталумен  байланысты,  га­
зет  бетінде  қа за қ  елінің  экономикасындағы  прогрестік 
ѳзгерістер,  егінш ілік  пен  отырықшылыктың  бұрынғыдан 
гѳрі  дами  бастауы  жайындағы  мағлұматтар  көоірек 
орын  алған.  Солардың  бірінде  егін  шаруашылығыныц 
пайдасы  жѳнінде  айтылып,  Ж етісу  облысына  қараған 
таулы  жерлерде  егін  еккен  Ларионов  дегеннің  тәжірибе- 
сі  ж е р гіл ікті  халыққа  үлгі  ретінде  жазылған  (1882. 
№  8).  Егін  шаруашылығына  зиянды  жәндіктерді  құрту 
туралы  кенестер  эр  газет бетінен-ақ кез десе ді.
Орта  Азия  жерлерінде  күріш ,  мақта  егу  жайындағы 
мағлұматтарда  француз  күр ііи інің   тұқымын,  Америка 
мақтасыныц  тұқымын  Түркстан  аймағында  егу  тәжіри- 
белері  айтылған  (1879,№№  12;1880,  №  21;1882,  №  13).
Мал  шаруашылыгы  жайында  мэселе  кѳтерілген  ма- 
қалаларда  малдың  тұқымын  асылдандыру  керектігі  сѳз 
етілген  (1881,№  24).
Газет  бетінде  қа за қ  елінің  баска  елдермен  қарым- 
қатынасы,  оның  экономикасын  ѳркендетудегі  темір  ж ол­
дын  ролі  айтылған  макалалар  да  бар  (1877,《
Nb  19,  28; 
1880,  № 24).
Қ а за қ  жеріндегі  алғашқы  телеграф  сымын  ж үр гізу 
ici,  почта  қатынастарын  дұрыстау  жайы нда ғы  м a ғлұм ат­
тар  да  аз  емес.
Сол  кездегі  кен  казу  кәсіптері  жайындағы  материал-, 
дарды  да  осы  газет  бетінен  оқуға  болады.《
Алтын  менен
268

күм іс  жэне  мыс  менен  таскөмір  шығаратыи  кен  тақы- 
рыпты》деген  макалада  1871  жылғы  металл  жэне  кѳмір 
ѳндіру  туралы  цифрлар  берілген  (Түркстан  уалаятынын 
газеті,  1871
,N
q
  2).  Торғай  облысынан  табылган  мұнай 
туралы  1882  жылғы  23 номерде  айтылған.
Газет  халықаралық  жағдайларға  көңіл  бөліп,  өзінің 
бетінде  көлемді-көлемді  мақалалар  беріп  отырған.  Со- 
нын,  бірі  Күнбатыс  Қытайда  болған  ұйғыр  мен  дұнған- 
дар  кѳтерілісі,  олардьщ 

еодалдық  және  ұлтты қ  езуге 
шыдамаи,  отаиынан  қоныс  аударып  Ж етісу  бойынан  қо- 
пыс  алғаны  хабарлаиады.
1871—
— 1881  жылдары  патша  әскерінің  К ұл ж а   елкесін 
басуы,  1881  жылы  Петербург  трактаты  бойынша  Қ ү л ж а ­
нын  Кытамға  қайтарылуы  жайындағы  мақала,  хабарлар 
да  газет  бетінде кѳп  басылған.
1870  жылы  болған  Маңғыстау  кѳтерілісі  жайындағы 
деректер  де  жазылған.
Газет  бетіиен  кѳп  орын  алған  мақалалардың  бір  то­
бы  қа за қ  елінің  тарихына,  опың  ш ы ккан  тегін  ашуға 
арм ал ған.

К«азақ  хүсысында

(1876
,№ №
  16,17)  деген 
мақалада  үш  жүзге  кіретін  тайпалар  жайында  айтылыгт, 
қа за қ  елінің  шыққан  тегі  туралы  халық  аузында  айты- 
латын  аңыз  әңгімелерді  келтірген.  1875  ж ы л ң   16  номер­
де  жазылған  макалада  қа за қ  пен  кырғыз  слдерінің  ай- 
ырмашылықтары  туралы  мағлұмат  берілген.  Қ а за қ  елі- 
нін  әдет-ғұрпы,  салт-санасы  туралы  жазылған  мақала- 
ларда  (1876,  №№  20,  25)  қызды  қалың  малға  жас  кезі- 
!іен  айттыру  әдетіпіц  зияны  айтылған.  Қазақтың  әдет- 
заны  бойынша  әйелдің  пра'восыз  екендігі  айтылған  ма­
кала  да  кездеседі  (1881,№ 24).

Түркстан  уалаятынын  газеті》ка за қ  даласын  ең  ал- 
ғаш қы  рет  сол  кездегі  ғылым  жаңалықтарымен,  орыс­
тын  ба»  эдебиет  өнершілдік  дүниесімен  таныстырды. 
< Орыс  газетінде  жазыпты  біздің  орыс  жұртының  өнер- 
мен  адамдары》деген  мақалада  (1875,  №  3 )

1870—
— 1874 
жылдары  орыс  кемесінің  жер  шарын  айналып  шығуы 
туралы  айтылған.  Жер  шары,  ай  мен  күн,  жүлдыздар, 
күн  мен  түн, 
ж ы л д ы н
  тѳрт  мезгілі  туралы  сол  кездегі  ғы- 
лыми  түсініктер  осы  газет  бетінде  көп  басылған  (1875, 
№№  15

16,18,  20,  28,  29;1876,  №«Nb  13,14;1878,  №№  3

4,  6

  7).
Қазақтың  тұңғыш  ғалымы —
— Ш оқан 
Ш ыңғыс  ұлы
269

Уэлиханов  туралы  макала,  қа за қ  тілінде  бірінш і  рет  осы 
газет  бетімде  кездеседі  (1870,  N
2
 
3;1872,  N
2
  1 ) .
О ку-ағарту  мәселесінде  газет  орыс  тілінде  оқытудың 
пайдасын  жазды,  «Көкшетау  каласынан 
ке л ге н
  хабар» 
деген  мақалада  (1876,•№  20)  ка за к  арасындағы  оку- 
ағарту  ici,  Петербург  қаласында  оқып  жүрген  қа за қ  ба­
лалары  жайында  а й ты л ға н.

О қу-ж азу  адамға  көп  пай- 
д я л ы »
  дегеи  Хасановтың  мақаласында  (1876, 
3)  оку- 
дыц  өмірдегі  алатын  орнына 
т о к т а л ы п ,
  бастауыш  мек­
тепте  ана  тілінде  окытып,  гылым  уйрену  үш ін  баска  тіл- 
дерде  оқытудын  пайдасын  айтқан.  О қыту  ісінде  орыс 
мектеп

ершің  методикасын  пайдалану  жайымен  таныс- 
тырған.  О ку-ағарту  мәселесімен  байланысты  тэрбие  мэ.- 
сслесіиде  баланы  ұрып-соғып  тәрбиелеудін  дұрыс  емес- 
тігін  ж азған  (1878, № 6).
Газет  бетінде  әдебиетке,  оның  ішінде  ауыз  әдебиет- 
ке,тілге  жанасты  материалдар  да  кѳп  басылып  тұрған. 
1878  жылғы  3  номерде  басылғаи  макалада  автор  казак 
акындарының  өлеңдері  өзбек,  татар,  араб  сѳздерімен 
шұбарлана

ындығын  сынаған.  К а за к  ѳленінен  мысал 
келтіріп,  көркемдігін  сѳз  еткен.  Газетте  Орынбай,  Д о ­
санбай  акыннын  өлеңдері  (1878,  №  12),  ақынлар  айты­
сы,  қазақты ң  мақал-мәтел,  жұмбақтары  беріліп  отыр- 
ғ а н . 《
Мың  бір  түн》ертегісініц  ка за қ  тіліндегі  алғашқы 
аудармасы  да  осы  газетте  басылған  (1872,  №№  22,  23

 
2 4 ; 1873
, NoKo
  2

7,  8

9

11,17).  Сібірді  бағындырған 
Т.  Ермак  батыр  анызының  аудармасы  1872  жылғы  10—
17  номерлерде жазылған.
Қазақтың  окыған  интеллигенциясы  қа за қ  елінің  ша­
руашылык  жайларымеи,  сол  кездегі  ғылым  табыстары- 
мен,  әдебнет-мәденііе

  саласындағы  жаңалықтармен  к а ­
зак  ткпінде  алғаш  рет  осы  газет  аркылы  та нысты  деуге 
болады. 

87/  жылғы  3  номерде  Семей  каласынан  жа- 
зылған  хатта  «Туркстан  уалаятынын  газетінің»  қа за қ 
окығаидар.ы  мен  окытушыларынын  білімін  кѳтерудегі 
манызы  сѳз  етілген.  Осы  газеттің редакторы  Н.  П.  Остро- 
умов  《
Туркстан  уалаятынын  газетінін»  Орта  Азия  ха­
лыктарынын  мэдени  ѳміріндегі  ролі,  Россия  үш ін  Петр 
б ір ін ш ін ің

Ведомстісімен》бірдей  деген  п ікір я і  аиткан.
《丁
үркстан  уалаятынын  газеті》патша  үкім етінің  зан- 
дарын,жарлықтарын  жариялайтын  ресімн  орган  болг 
тұрса  да,  онын  бетінде  жоғарыда  керсеткен  манызды 
мәселелер  қойылып,  оның  ішінде  өнеркәсіп  пен  ауыл  ша-
270

руашылыгын  дамыту  мәселесі  көтерілді

  қа за қ  Лчеріиде- 
гі  алғашқы  өнеркәсіп  орындары,  телеграф  сымын  ж үр гі- 
зу,  темір  жол  салу;  жаратылыс  байлықтары,  оны  өндіру 
мәселесі;  егін  шаруашылығы,  жер  өцдеу,  күр іш   мақта 
егу  ici;  мал  шаруашылығы,  ка за қ  малыпың  тұқымыл 
асылдандыру  мәселссі  көтерілді.  Сонымен  катар  газет 
бетінде  қа за қ  халқыиын  мэдени  ѳміріне,  тарихына, 
этнографиясына,  ауыз  әдебиетіне  жанасты  материалдар 
басылып  түрды.  Оларда  ка за қ  елінің  басқа  елдермен 
қарым-қатынасы,  қа за қ  neu  кырғыздардың  айырмашы- 
лықтары,  қа за қ  халқыиын  ш ы ққан  тегі,  әдет-ғұрпы

 
салт-санасы

  орыс  тілінде  ашыла  бастаған  мектептерде- 
r i  оқу-ағарту  ici,  ескі  діни  мектептер  туралы

  тэрбие  мә- 
селесі;  тіл  мен  әдебиетке,  ауыз  әдебиетіне  жанасты  ма­
териалдар  басылып  тұрды.  Демек,  Қазақстаныын  Рос- 
сняға  қосылуының  ка за к  халқының  экономикасы  мен 
мэдени  ѳмірі  үшін  зор 
м а н ы з ы   б о л га н д ы ғы н
  газет  бетін- 
дегі  макала-хаиарлардан  аиық  кѳруге  болады.
«Typ кета и  уалаятынын  газетінін» 
сонын  ала  Орта 
Азия 
х а л ы к т а р ы н ы н
  тілдерінде  газет-журпалдар  шыға 
бастады.  Патша  үкім етінің отаршылдық ниетіие қарамас- 
тан,  бұл  газеттер  қазақ 
х а л к ы   мен
  Орта  Азия  халыктарьп? 
орыс  халқының  мәдениетіне  тарту  ісінде  прогрестік  роль 
атқарады.
«Дала уалаятынын  газеті»  (1888— 1902)
«Дала  уалатының  газеті»  1888  жылдан  1893  жылға 
дейіи  О м бы да  шығып  т ұ р ғ а н 《
Акмолинские  областные 
ведомости»  газетіне  косымша  ре

і нде  орыс  жоне  казак 
тілдерінде  шыға  бастаған.  Газеттін.  орыс  тіліндегі  но- 
мерлері  «Особое  прибавление  к  Акмолинским  областным 
ведомостям》 деген  атпен  шыккан.  1894  жылы 

:Особое 
прибавлеиненің》орнына  екі  тілде  шығатын  газет  ұйым- 
дастырылды:  оның  орыс  т іл іи д е г іс і《Киргизская  степная 
газета»  леп  аталса,  ка за к  тіліндегі  серігі  сол  <-Дала 
уалаятынын  газеті》деген  атпен  шыға  берді.  Жалпы  оұл 
газет  1888  жылдам  1902  жылдар  арасында  тэѵлігіпе  бір 
рет  шығыл  тұрды.  Газеттің  ақырғы  номері  1902  жылы 
март  айында  иіығып,  содан  кейін  «Сельскохозяйствен­
ный  л и сток ке»  айналды.  Г азетте  эр  уакыт  редактор  бол- 
ғандар-  И.  Козлов,  К.  Михаилов,  Г.  Абаза,  А.  Попов, 
Д.  Лавров.  Қ а за қ  тіліндегі  номерлерін  шығару  іс ііі  бас-
271

карушылар  Ешмухамед  Аблайханов,  Дінш е  Сұлтаиға- 
зин,  Рахымжан  Дуйсембаев.
«Дала  уалаятынын,  газеті»  ж үртш ылыққа  бірталай 
таныс,  ол  туралы  қазір  бірнеше  ғылыми  енбектер  мен 
макалалар  да  бар.  Сондыктан  біз  оған  көп  тоқталмаіі 
кейбір  жайларын  ғана  көпш іліктің  есіне  тусіргім із  келе- 
ді.  Бұл  газет  өзінің  программасы  бойынша  патша  үкіме- 
тін ің   бұйрық-жарлықтарын,  зак-закондарын

  әкім ш іл ік 
баскару  істерін  жариялайтын,  оның  ресіми  тілі  ретінде 
ш ы к

ь】
. Сол  кездегі  баска  газеттер  с и я к т ы 《
Дала  уалая­
тынын  газетініц》де  екі  бѳлімі  болды

  ресіми  бѳлім

ре- 
сіми  емес  бѳлім.  Бұл  сонғы  бөлімде  көбінесе  көпш ілікке 
пайдалы,  ғылым-білімге  катынасы  бар  макалалар  басы­
лып  тұрды.  Бұл  үкімет  тарапынан  ш ы ккан  ресімн  газет 
болса  да  көп  уақыт  Сибирге  айда лып  келген  бостандык- 
ты  кѳксеген  адамдардын  ықпалында  болып,  олар  халык 
газеті  етуге  тырысты.  Осы  ретте  газетке  дұрыс  бағыт 
берген  Г.  Н.  Потаниннін,  Н.  М.  Ядринцевтін,  Л.  К-  Чер~ 
мактығі  ролі  аса  зор.  Осы  сияқты  прогресшіл,  интерна­
ционалист  адамдардын  катысуымен  газет  эр  уакыт  ша­
руашылык  мэдениет  жайынан,Орталык  Россияда  не  бо­
лып  ж атканы  туралы  аса  керекті,  бай  материалдар  ж а ­
риялап  отырды.  «Дала  уалаятынын  газеті»  ж е ргілікті 
баска  газеттен  гѳрі  ка за к  бұқарасының  тұрмысын,  онын 
шаруашылық  жағданларын,  мәдеки  тір ш іл ігін  толығы- 
рак  ж а ры ққа   шығарған  газет.  Бұрынғы  Сібір  әкімші- 
лігінде  болған  Семей,  Ақмола’  Тобыл’  Ж етісу  казақта- 
ры  білім  жаналығын  алғаш  осы  газеттен  оқып,  танысып, 
сол  аркылы  көзін  ашып,  көкірегін  сана  сәулесіыен  тол- 
тырды.  Газет  қа за қ  бұқарасын  орыс  халкынын  бай  мэ­
дениет  дүниесімен  таныстырып,  онын  кен  сарайынын 
есігін  ашты.
Газет  бетінде  Ш оқан  Уэлиханов,  Ыбырай  Алтынса­
рин,  Абан  Қунанбаев  туралы  макала  хабарларлан  бас­
ка,  олардын; ѳз  енбектері  де  басылған.  Мысалы:  Абайдьщ 
«Күлембайға

  (
Болыс  болдым  мінекей)  деген  ѳлені  бі- 
раз  ѳзгерістермен  «1888 жылда,  май  айында  Акш атау де­
ген  жерде  Семей  облысы  менен  Ж етісу  облысының  чрез­
вычайный  съезі  болғанда  бір  уездің  ел  билеушілерінің 
съездегі  түрі»  деген  кіріспе  сезбен  авторы  көрсетілмей 
басылған  (1889,  №  12,  24  м ар т).  А б а й д ы ң 《
Жазды  күн 
шілде  болғанда  деген  ө л е н і《Семей  уезі  Ш ынғыс  елінің 
қазағы  Ибраһпм  Құнанбан  ауылының  Баканас  өзенінде
272

часть 
нсоф
^
ціілыш
.
• • • » - л  — ,••• 
етг  m i:s :r
Ji— -*І  Ï - *  
J% ф^г*
 w-»'  .  A -J*> ゾ
《. 
С» і  teuft:
.-« 1粘»». »u»**  '.*-~r*  к1^им*вл


 Ж- 
A^Jl
 
ѵЛіЧ 
—чХ »*• kât*e«.fMe»  ..^r^nrt» 

Щ
 
ш-n^r-,
0J^  
^
 
^
W^ >*  W-Ц 
f * '

#tj+fcï. .ірмвмгг^  fc‘.‘..“ K» .rrtnu *•
V , - . -


w- >>W- rOJ «« c«*.  ^  
—如
  W »:- 
1 】
•《» 
供 ぐ
,•  r  .
. , 
,  , 
p  .  / I 
I  fc.  . 
Г*Шиж
 KMt».4 
•»»
 «k 
:-ie*C4*«-«i 'i*J'


 

_  «v АП 
пплв 1Л
 9>ѵ>в->^- » li Ä ч
о
»■

 
А

*Ч^» 
^ Г* %/ѵ"Г кЛ
 « •**

*

:№
*ЛМ
  Г CU3S--
 » и- • »авГЯДЬ«»^ »**J 
>» 
ふ、

_W»J *»>



” м”

в» »_ «-*1 
汕 -ン
 ^ ;i ^  ‘  m r : * :
^
 
Z
m
 
ヤ ふ
 

 ^  
ン 、ん
* >« «IM» MMSt. «*K|^0«* « 
і^^ялеп»

 
fi,  .  vt^ マム 
т^' JtuU
  ,  JÜ^ “ J f. 
IUOM 
* -r"^  - 4  •■
 -Ш  t»  rrn>  •»加
^ u l  
t   *
 u 
U. 
j
L ^   J^
u
 •.

4*^ew
»•^爾
  *• —^  •  n ,-*J
roVtj^arKTWAitM  »r?r»
• aW-»* Jl/* dr- ^/r 
“ノ
 Ч-М jua f , |Mnrt*-* *іЛм< --»ііші
«Дала  уалаятының  газеті»,  1889,  №  1.

Кѳпбейт  деген  жерде  конып  жаткандағы  түрі»  деген 
атпен,  сонынан  Кѳкбай  Жанатай  ұлынын  колы  қойылып 
басылған  (1889,  №  7,17  февр.).  «Тәкәппар  эскер  басы 
турасынан》 деген  легендаиьщ  сюжеті  Абайдың  «Ес- 
кендр》поэмасына  ѳте  үксас  (1895,  Лг9  3,  22  янв.).
Г азет  бетінде  bl.  Ал гынсариніпн  ка за қ  тілінде  орыс 
алфавитіи  колдану  мәселесін  көтерген  бірнеше  макала- 
сы  басылған.  Сонымен  катар  Ы.  Алтынсариннін  коғам- 
ды қ  және  педагогикалык  енбектерін  сыпаттайтын,  өмір 
баяны  туралы  деректер  беретін  көлемді  макалалар  да 
бар.  Ы.  Алтынсарнннің  Балғожа  бидің  баласына  жазған 
хаты»  деген  ѳлені  газетте  《Н ұрғож а  бидің  оқудағы  ба­
ласына  ж азған  хаты»  деген  такырыппен,  соңынан  Кы- 
лышбаев  Абдрахманнык  колы  койылып  берілген  (1892, 
№  51

18 д ек.).
Сол  кездегі  ка за к  акындары,  олардың  ішінде  Абай 
Кұнаыбасв,  орыс  әдебиеті  жэне  мәдениетімен  көбінесе 
осы  газет  аркылы  танысты  деуге  болады.  Газет  бетінде 
А.  С.  Пушкин,  Л.  Н.  Толстой,  М.  Ю.  Лермонтов,  Д .  Н. 
Мамин-Сибиряк,  Г.  И.  Успенский  шығармаларының, 
И.  А.  Крыловтьщ  мысалдарынын  ка за к  тіліндегі  аудар- 
малары  басылып  тұрған.  Осы  газет  бетінде  жариялан- 
ғаи  бір  макалада  Jl.  Толстойдың,  М.  Лермонтовтың

 
И.  Тургеневтің  шығармаларымен  ка за к  елінің  оқып  та­
ныса  бастауы  жайында  мәліметтер  берілген  (1896,№  43, 
27 окт.).

азетте  ка за к  акыидарымен  бірге,  ка за к  елінін  тұр- 
мысын,  әдебиетін,  мәдениетін  зерттеуші  орыс  ғалымДары 
өздерінің  мақала,  хабарларын  ж и і  бастырып  тұрған. 
Г.  Потанин,  А.  Алекторов,  А.  Ивановский,  А.  Добросмыс­
лов,  В.  Обручев,  Н.  Ильминский,  Н.  Пантусов  т.  б. ка за к 
елінің  тарихына,  этнографнясына 
жанасты  матернал- 
дармен  қатар,  ка за к  халқының  ауыз  әдебиеті  нұсқала* 
рын  жинап  бастыруда  кѳптеген  пайдалы  жұмыстар 
істеді.
«Дала  уалаятынын  газеті»  патша  үкім етінің  жергі- 
л ікт і  ә кім ш іл ік  орындарының  органы  бола  тұрса  да, 
онын  бетінде  қа за қ  елінің  тарихына,  шаруашылық  ж ай­
ларына,  әдебиетіне,  мәдениетіне,  сол  кездегі  тіл  нұсқа- 
сына  жанасты  материалдар  көп  басылған.  Бұлао  рево­
люциядан  бұрынғы  қа за қ  елінін  экономикасын,  тарихын

274

»J*—

#» 

 
<

 * ,#»*> 
• * *
A
 
«<*»* *f •*-%
*
щ W *
•# 

.

»

f^V 

,
I«- «^-*»
4
^ <
,
4W

ѴУ
..л 
уі
 W
 V «


У^* t 

ѵ^** 

 Л* 

 Г .•*!.




^  
. ,供
 «Ai*» <
_ *  
J»*p
‘ 笋 ド
 %ўш 

 pj^ÿ
 Л  
jf f¥- 
f>*
 «*►  /V "  w  
jr^»  ,
■#^«t 
^J4* 參
似.,,
Ml 

^»  _%J4^ 

*Ц 

4
#浐
 
ѵЛг ^«4^« 

>»-» 4^  Ä *„

/• ß^ Jk^f*
 «*W


知,声
 
/t*J^ *
ww^8 
一,
 
-^*- 4

 
s^aA 
>•/*
,嫌
 

_»> 
ザ♦
 4W *>*
^щ-^М
 
чА^,ѣл- 
«а*кд#кЧ 

》/ 

.-w -
«К 
一一

が*
 
肩メ
 
Ѵі«*м 
**^ў
 

, - ,
•АА**/* ^**/ 
r**J»
 .

^NMf 
V*1#***
も jt
♦  

*«•••

V% 


為へ
、- » 

Ч 
^
 V W  
^ЧЛаһ^ 
м
 
ч
 
> 肩 声 《
»
^ ч л ^
 
в*»*^» 



 
^ЛЛ^Р
 ^М^4#%МА*  » «М« М»уА
〜 产 ,f0
 _••>■ 
л ^
 , .
• «Ч^ 
М
 ч#_*

мәдени-саяси  өмірін  зерттеушілер  үшін  соны  мағлүмат- 
тардың қайнар  бұлағы  болып  табылады.
«Серке»  (1907)
«Серке»  газеті  1905—
— 1907  жылдарда  Россияда 
б о л - 
ғам  бірінш і  революция  екпінімен  ш ы ккан  баспасөз  тү* 
рінің  бірі.  Бул  газет  жайында  Б.  Кенжебаевтың  « К а ­
за к  баспасөзінін  тарихынан  мәліметтер»  деген  кітабын- 
да  біраз  мaғл ұматтар  берілген.
« С е р к е »   га з е ті  190 7  жылы 
к а з а к   ок уш ы л а ры н а  
ар­
налып, 
П е т е р б у р г т е  
шығып  тұрған  «Үлфат»  газетіне 
косы м ш а  ретіғіде  Ш ә йм ерден  Қощығұловтың  б а с к а р уы - 
мен,  Хажы  Ибрагимовтын.  редакторлығымен  ш ы ккан. 
П а т ш а   орындарының  рұқсаты  бойы нш а  алғашқыда  екі 
жетіде  бір  шығатын  болып  анықталса  да,  б ір а қ

С е р к е - 
нін»  бір-екі  номері  ғана  шығып,  токтап  калған.  Ж азы лу 
бағасы  бір  жылға  2  сом,  жарты  жылына  1  сом  25  тиын, 
жеке саны  10 тиын.

Оерке»  газетінің  шығуы  туралы  1911  жылы  М уха ­
метжан  Сералиннің  окушыларға  арнап  ж азған  бас  ма- 
к а л а с ы н д а :  «1907  ж ы л ы
  I I  
м е м л е к е т т ік
  думаныя  мүшесі 
Ш аһмардан  Қощығұловтын  іжтиһаты  менен  Петербурда 
«Серке》ісім лі  журнал  шыға  бастап  еді,ұза кка   бармай, 
үкім ет  тарапынан  тоқтатылдьі

 
(

А й ка п
》,
1911,№  1). 
Газеттің  шығуы  жайында  К а за қ  ССР  Ғылым  академия- 
сының  О рталык  ғылыми  кітапханада  Ш .  Қощығұловтын 
айтумен  жазылған  колжазба  да  бар.  Ол  ж а з б а д а

Сер- 
ке»  газетінің  3—4  номері  шығып  т о қ т а ғ а н ы н ,

Серке» 
деген  не  сөз,ол  боранда  қой  бастайтын  көсем  мағына- 
сында  колданатын  ұғым  деп  тү с ін ік  берген.  «Нәжет» 
(Азатты қ)  деген  жинакта  «Улфат》газетікің  редакторы- 
нын  бірі  деп  қол  қойған  хабарда»  1906  жылдың  акырда 

Улфаттьщ》 қа за қ  окушыларына  арнап,  ка за қ  тілінде 
«Серке»  атты  екі  ж е тіл ік  газет  шығаруға  карар  болды. 
Келесі  жылғы  март  айының  басында  сол  газеттін жария- 
л ауы  шыкты.  Артынша,  28  мартта  бірінш і  саны  шыкты. 
О л

Улежат》газетінің  67-санына  қосымша  болып  шықты. 
Газет  ш ы қкан  соң  бірер  күннен  кейін  полиция  келіп,  к а ­
ла  н а ч а л ь н и гін ің

Серке
》,《
У л

ат》 газеттерінің  ұстал- 
ғаны  туралы  әмірін  окып,  басқармадағы  бар  даналарын 
жинап,  құлыптап  кетті.  Е кінш і  күні  тністі  орындардан 
сұрағанымызда,  олар:  «Серке》газетіндегі  кейбір  мака-
276

лаләрда  қа за қ  халкьш  ү к іметке  карсы  үгіттсу  бар,  со- 
лаи  ұсталды деп  жауап  берді»4, —
— делінген.
«Қ азақ  газеті

(1907)

Қ азақ  газеті》 1907  жылы,  март  айында,  Троицк  к а ­
ласында  шықты.  Бір  саны  шығып  тоқтап  қалған.  Ш ыға- 
рушысы  Хаим  Шумлов 
Сосновский, 
бастырушылар: 
Жетпісбай  Андреев,  Ешмухамет  Иманбаев  деген  кісілер. 
Г азетгін  шығуы,  қай  кала да  шығару  керектігі,  редакто­
ры  жайында  көп  дау  болып,  соньщ  салдарынан  газетті 
шығару  ici  мүлде  тоқталган.  Бұл  газетті  де  әзірге  тауып 
оки  алмадык.  Р ә м ие втіц 《
Уактылы  татар  матбүғаты》

дегеи  альбомыида  «Қазақ  газеті»  1907  жылы  март  айыи- 
да  ка зпқ  тілһіде,  Троицкі  каласында  Хаим  Шумлов  Coc- 
иовскипаін.  басқаруымен  шығып  тұрғаны  жөніиде  мәлі- 
мет  берілген.
«Дала»  газеті
Газеттін  өзіи  тауып  оқи  алмадық.  Рәмиевтің  альбо- 
мынла  1907  жыл  мен  1911  жылдар  арасында,  кан  жылы 
шыгып,  қа й  жылы  тоқталғаны  бел ri ci з.  «Дала》 газеті 
Томскіяе  ка за к  тілінде  «миссионерлер  соріктігіцің»  бас- 
қаруымен шыкқаігдығы туралы  деректер  бар.
«Қазақстан»  газеті  (1911 — 1913)

Казакстан》газеті  1911  жылы  16  марттан  бастап,  ал- 
ғашқы 
номерлері  Оряада,  кейінгі 
номерлері  Оралда 
(бүрынгы  Теке  каласыида)  шыкқан.  Газеттін  әр  номе- 
р ін ік  сопында 
қазакша  жазылған 
макалалардын  тек 
ұзыи-bfpra 
мазмұны  орыс  тілінде  де  беріліп  отырған. 
Газеттін  көлемі  шағын  6  беттік, 
б а р л ы ғы
  15  номер, 
о и ь щ
5  номері 
1911  жылы,  қалғаны 
1912 — 1913  жылдары 
шыккан.
1911 
1— 2,  март — май 
N9№
  1 

3,ноябрь 

 де­
кабрь.
19.12  №№ 4

12,  январь 

 май.
4 Нэжет. СПБ.,  1907

6

7 бет.
6 C.  P э м и е в.  Уақтылы татар  матбѵгаты.  Қазан,  «Гожѵр»  бас- 
ла.ханасы, 1926

222
 бет.
277

•S  5Jsf  *SI6I  '«нғіэМвевХ]»

y

ザンー
《 “•',

У 〜^ '^ ѵ ':'


^ ^  
ヤゲ产ク
t r ^  
^
^іГ зд 
ゲう
/ ^  ^  Ч

 _  _ Ѵ І^

 f^'^i^f.., 
デノ
rf^ r^ T îfï^YV' K«*iflT 
めち
;

^

1913 №№  1

2,  январь 

 февраль.
Газеттін  редакторы —
— Елеусин  Бюрин,  A.  A.  Щелко- 
ванын  меншікті  баспаханасыпда  басылып  тұрған.  Газет- 
тім  мақсаты  жайында  эр  номердік  басында  эпиграф  бар. 
О н д а 《Газеттің  асыл  мақсаты:  кәсіп  ету,  ғылым  үйрену 
турасында

  делінген.  Г азетте  басылған  мақалалардын 
көпш ілігінде  тэрбие, 
адамгершілік  туралы  сөз  етіліп, 
қа за қ  бұқарасын 
өнер-білімге 
талпынуға 
шакырған 
(1911,№   1,15  ноябрь).  Р ә м ие втін《Уакытлы  татар  мат- 
бұғатьі》деген  альбомында 

К«азакстан》газеті  1911  ж ы ­
лы  марттан  бастап  Орал  каласында  ка за к  тілінде 
ш ы ға
б а ста га и ын  айтып,  газет  ка за к  окығандарының  бір-бірі- 
мен  тартысынан  сон,  кѳп  қайшылықтармен  шығарылған- 
дығы туралы  сөз  етеді.
«Казақстан»  газетінің  бетіндегі  макалалардың  ж ал­
пы  сарыны —
— орыс  мәлениетінен,  әдебиетінен  үйренуге, 
үлгі  алуға  ш ақы ру

  К о л ьцо в ты ң 《Что  ты  спишь,  м ужи­
чек?  (191  l t  №  1,16  март)  деген  ѳленінен  ка за к  тілінде: 
« У г ,
  ұйықтап  жатамысын,  кара  шекпен?»  деп  аударып 
жалқаулы кты,  кері  кеткендікті  әшкерелеп,  талапкерлікке 
енбекке  шакырған.  Архангельскийдің 

К а за к

ың  мал 
шаруашылыгьша  кѳмек  жайында»  (1913,  №  1,27  яив.) 
деген 
м а к з л а с ь ш
  ка за к 
т іл ін д е   а у л а р ы п f  м а л   ш а р у а ш ы ­
л ы гы
  жайында  кұнды  кенестер  берген.
Г азет  бетіиде  мэдени  жакалыктармен  бірге,  ғылым 
жстістіктері  де  хабарланып  тұрғаи:  Нефть  (лампымай) 
(1 9 1 1 ,
К9
  2,I  декабрь) 
деген  хабарда  Үйш ік  (

урьев) 
уезіиде  8000  км.  кел ем і и  алып  ж аткан  бай  мұнай  табыл- 
ғандығы  жазылған.  Газет  жалпы  ка за қ  бұқарасыиын 
хал-жайын a,  шаруашылығына  токтала  отырып,  елді 
ѳнер-білімге,  орыс  мәдениетінен,  әдебиетіиен  үлгі  алуға, 
қай  тілде  болса  да  ғылым  үйренуге  шакырған,  прогрес- 
шіл  демократиялык  багыттағы  газет  деуге  болады;  бірақ 
газет  үртіс  шығып  тұрмаған,  кейде  штраф  төлеп,  кейде 
жабылып  отырған.
«Айқап»  (1911

1915)
Жиырмасыншы  ғасырдын  бас  кезінде  ка за к  тіліиде 
үзбсй  шығып  тұрған  «Айкап»  журналы  казақ  халқылың 
элеѵметтік  саяси  ѳміріндегі  көрнекті  оқиғаныд  бірі 
болды.
270

«Айқап»  журналы  1911  жылдын.  январынан  бастап 
1915  ж  ыл дың  сентябрь  айына  дейін  Троицк  каласында 
шығып,  «Э/іергия»  баспаханасында  басылып  тұрған.
Журнал  қа за қ  тілінде,  араб  эрпімеи  теріліп  басында 
айына  бір  рет,  кейін  екі  рет  шығып  тұрды,  демек:
191J  жылы  «N?№  1— 12  яив. — дек.
1912 жылы №№  1

14  янв. 

 дек.

913 жылы  №№  1

24 янв. 

 дек.
1914  жылы  №№  1

24  янв. 

 дек.
1915 жылы №Я°  1

14  янв. — сент.
(барлығы  88  номер).  Журналдын  тиражы  туралы  Ғаб- 
долғазиз  Мұса  «Айқапты»  үлкейту  қакында»  деген  ма- 
қаласында  бұл  журналды  бір  мың  (1000)  оқушы  алып 
түратыиын  жазды  (1912, 
К


1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   15


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал