Практическим курс казахского языка для строительны Х специальностей


§ Ырыксыз  еще I (страдательный) Орта к



жүктеу 2.18 Mb.
Pdf просмотр
бет9/14
Дата23.04.2017
өлшемі2.18 Mb.
түріУчебник
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14
§
Ырыксыз 
еще
I (страдательный)
Орта к 
еііс 
(взаимно-
страдательный)
-л/-ыл/-іл 
(предмет 
подвергается  действию
другого предмету)
-С/-ЫС/-ІС
Семинар аяктал.ды 
Дәріс басталды.
Тәлімгерлер 
оқытушымен  пікір
ал маеты./поделил ис 
ь мнениями/ 
Мүгалім 
бізге 
жатгығу  жазғызды. 
Бізді 
деканатка 
шақыртгы.
1
 Өзгелік 
етіс
(понудительный) -т/-қыз/-кіз/-ғыз/-гіз/-
ды р/-дір/ -ты р/-ті р
4
Үшінші
тапсырмада 
берілген 
етістіктердін
категориясын аныктаныз:
Определите категорию залога глаголов, данных
Үлгі:
Үй салынды - өздік етіс.
етіс
в третьем задании:
5
көрсетініі:
Орыс  пліне  аударыныз,  салыстырьіныз,  етіс  категориясын
укажите
Черепица жабыны қолданылды.
Шиферден жасаткыздык.
Бүл такта иды шегемен қақтық.
Жумыс жасау үшін  материал бөлінеді.
Біз черепица жабынын жасастық, көмектестік.

Қазак тіліне аударыныз, етіс категориясын керсетіңіз 
Переведите на казахский язык, укажите категорию залога:
1)  В качестве  местного материала  мы  использовали
2)  Для работы будет дан материал.
толь

3)  Мы  помогли  написать  научный  доклад  о  строительстве
современных школ 
• 
Ця
4)  В качестве литературы дано учебное пособие.
5)  Магистранты  Института  строительства  и  архитектуры 
построили  этот дом.
6)  Начался урок- семинар по истории Казахстана.
7)  Делегаты 
научной 
конференции 
поделились 
своими 
мнениями.
8)  Перед  нашим  университетом  установлен  памятник  ученому 
Канышу Имантаевичу Сатпаеву.
9)  Центральная  улица  города  Павлодара  названа  именем 
великого ученого.
10)  Для наших студентов построены Дом студентов, кафе.

4 у 
%
 *  ^ ^ 
т **
 #  ^

Сұрактарга жауап беріңіз, етіс категориясын  көрсетініз: 
Ответьте на вопросы, укажите категорию залога.
•  

+ *  
Я  
Я
 9
• П .  А
1)  Осы  ғимарат кашан салынды?
2)  Сабақ қалай жүргізілді? 
4
3)  Семинар даярлауға баска спуденттер көмектесті ме?
4)  « Үй қүрьрщсы».такырыбы «байынщы окытушы не жазғызды?
5)  Осы мәтінді аудару 
үшін 
сөздікпен пайдаландын ба?
6)  Черепица жабыны үзақ уақытқа шыдай ма ?
. ги и ж іі, каиталаңыз, етіс категориясын аныктаныз: 
Повторите, укажите категорию залога глаголов:
Қазақстан -  БҰҮ мүшесі 
Франп^47К С Р о Т г г р 7 ИКаНЫҢЛ  ҚҮРаМа  ШТЗТГаРЫ’  Үлыбритания,
Франция,  КСРО /СССР/ сияқты  бірнеше  мемлекет  жер бетінде соғыс 
өртін  болдырмау  үшін  БҮҮ  күрды.  Бүгін  оған  175  ел  мүше  регінде 
кіріп  отыр.  1992  жылдың  2-нші  наурызында  176-  мүше  болып 
Қазақстан  қабыдцанды.  Жер  аумағы  жағынан  Қазақстан  ең  іпі 
елдердщ  катарында.  Республика 
Қытай,  АҚШ.  Канада,  Ресей
Бразилия, Австралия, Үндістан, Аргентинадан кейін 9- орында түр  Аі!
10-орында-  Судан мемлекеті.
Үй талсырмасы:
а)  с . 6 , е т „ в   такырыбы  бойынш.  « і „ і „   эрбір  к ,г « п ,р и „ ы « .
сөилем кұрастырыңыз 
(5 сөйлемнен);

каждой
*
 г--- -
(5 предлжений);
ә) сөздікті кайталаныз; 
повторите словарь.
17-сабак
Кітап-сенің 
ақылгой,адал 
доі 
Сен ала білсең, ол бере біледі. 
Өтебай  Турманжанов
(1905-1978)
  .
17-мәтін
Аралык кабырга
Аралык  кабырга  бөлмелердің  арасын 
бөліп 
түрэтын 
уйл
.
н
Б Ш
Н Я І  
° НЫН 
Ш
 
« Ч ж ь и Л ™ , 
В
еткізоеитін касиеті, жеңіл салмағы мен жүқа кабырғасы болып  шегені 
жаксы өткізетін және өртке төзімді болтаны жөн.
ір  және  ею  кабалы  үйлердің  аралык  кабырғасы  негізінен  тек  өз 
салмағын  көтеріп  түратын  болады.Кейбір  жағдайларда  олар  төбе 
жабынынан  салмак  кабыддап,  күш  зүсегін  үидіңВ
Ц
В
Г н М^өменпаТКаРаЛЫ  ЖӘЙ  аРаЛЬ,К І Щ
Я В  арзан  материалдар
Г
е ^ ^ І   ” аРКаДаГЬ'  ЛаЙЛЭР  « « л а д ы .  
ҚЬлданылаін
^ Р'Не  »Ч»Й  аралык 
кабырғалар  ағаштан 
фибролиттан, юрпшгген және жерпл. кгі материаддардан салынады
Агаштан жасалган аралык кабырга
Ш
 І Е
І 1 І Кабырғанын бір' 
Щ
 такгай тіректерінен жасалынып,
^ранкамен  кагылып,  әкті-алебастр  лай ы мен  сыланады.  Бүл 
аралык  кабырғанын дыбыс  өткізбеу  касиегін  арпыру  үшін  оған  киіз 
каптап,  үспне дранка  қагады.Аралык кабырга такта^арын (40-50 мм
> б^
,ріНе  Әрб,р  М ’5  м  кашыктыкта  Каламша  арқылы  бекітед, 
Тактаилардын  жоғарғы  женәне  төменгі  жагын  куысы  бар  жоғарғы 
женәне  төменп  білеулерге  кіргізіп  кояды.  Төменгі  жагын  шегемен 
оекітш, жоғарғы жағын төбегс бекітілген сырыққа кағады.
(Ә. Оспанов)
Сездік
прек
қагылу
кашыктык
бекіту
қысу
калдыру
опора
прибиваться
расстояние
укреплять
зажать
оставлять

беріктік
орнықтылык
дыбыс өткізбеу
төзімді
өрт
салыну
прочность
устойчивость
шумонепроницаемость
выносливый
пожар
строиться
Өз түсінігінізді айкындайтын сұрактар

Аралық қабырға үйдің қандай элементі?

Онын қандай касиеттері болу керек?

1-2 қабатты үйлердің қабырғасы негізінен қандай болады?

Жәй аралык қабырғаларда кандай материал колданылады?
17-мәтін бойЫнша тапсырмалар

'•И
*;  ^ 
щ Ы г  т
 1

Мәтінді окыныз, аударыныз. Етіс категориясын көрсетініз 
Прочитайте текст,переведите. У кажите категорию залога.

Эпиграфка назар аударыныз, етіс категориясын аныктаныз 
Обратите внимание на эпиграф, укажите категорию залога.
ф
3
 
Мына 
етістіктердің 
берілген 
формасында 
сейлемдер 
кұрастырыңыз, етістіктің шактарын көрсетініз:
Составьте  с  данными  глаголами  предложения  (в  данных  формах), 
укажите время глаголов:
Үлгі: Салынды -   Мектеп салынды - өткен шақ 
Тексерілді, есептелінеді,  жасатты, сипаттаңыз, орналастырды
«Етістіктін  райлары»  атты   кестеге  назар  аударыныз, 
8-мэлн 
бойынша берілген тапсырмаларға арналган кестені еске түсіріңіз:
Обратите внимание на таблицу «Наклонения глаголов» по 8-тексту :
Етістікіін  райы  наклонения Мысалдар
глаголор
Примеры

Ашык 
рай 
(изъявительное
наклонение)
А
Университетте конференция өтті 
Ертең диспут  болады 

казақ драма театрына бардык
Һ 
- „ - М
| ^  . 
*  * 
- *м| :
Буйрык 
рай 
(повелительное 
наклонение)
Шартты 
рай 
(условное 
наклонение)

—---- -— — —------ -
1 Барайын-барайық
Бар
Барыңыз 
Барсы н
Барсам, барсақ 
Барсан, барсаңдар 
Барса
І  Қалау 
рай 
(желательное 
! наклонение)

—  -.  -1

  * —....—_... 
_
Көргім келді-келеді-келіп тұр

3-жаттыгуда берілген етістіктердін  райларын  корсетінп 
Укажите наклонения глаголов, данных в 3-упражнении.

Орыс тіліне аудараыныз, етістіктердін райларын көрсетініз: 
переведите на русский язык, укажите наклонения глаголов:
Аралык кабырға бөлмелердің арасын боледі.
Аралык қабырганы кірпіштен салайық!
Бүндай кабырға жергілікті материалдан салынса, арзанга түседі.

Қазак тіліне аударыныз, етістіктін райларын белгіленіз: 
Переведите на казахский язык,  укажите наклонения глаголов:
Мы построили перегородку.
Перегородки стройте из дерева.
Мы составили  план дома.
Охарактеризуйте  /сипаггау/  практический  эффект  от  использования 
местных материалов.
Выполните контрольную работу по теме.
Если найду материал, то подготовлю доклад.
Я хочу написать реферат по теме « Аралык қабырғаны салу».
Мы хотим пойти на концерт оркестра имени Курмангазы.

Сөйлемдерді толыктырыцыз, етістіктерді..
Дополните предложения, поставьте глаголы

а)  .  .  .  а іііык  рай  формасына  койыны?  (в  изъявительном 
наклонении)
Қабырға ағаштан...
Аралық кабырға  ... 
Щ
б) 
. . .   бүйрык  рай  формасына  қойыңыз  (в  повелительном 
наклонении)
Бұл  ай м ақта... 
^
Арзан материалдан . . .  
.
в ) . . .  шартты рай формасына қойыңыз (в условном наклонении)
Төбе жабынынан салмак......... ....
Аралық қабырға ды бы с.......... , . . .
г)... . .  калау рай формасына қойыңыз (в желательном наклонении) 
Мен коттеджді  ..........  


Щ
Біз үй салу өнерін..........  
'  |
4

«  Үйдің  күрылымдык  элементі»такырыбы  бойынша диалог 
қүрастырыцыз 

‘ 
]
По теме «Үйдің қүрылымдық элементі» составьте диалог.
Еске  тусіріңіз,  кайталаныз.  «Марапаттау»  сөзін  ашык,  калау,
бүйрық,  шартты  рай  формасына  қойып,  әрқайсысымен  сөйлем
күрастырыныз:
От 
глагола 
«марапаттау» 
образуйте 
форму 
қалау, 
ашық, 
шартты,бүйрық рай, составьте с каждым  из них предложение:
Казакстан  наградалары
ордендерімен,  медальдарымен 
Мемлекет дамуына зор үлес қосқан азаматтар марапатталады.
Мемлекеттің  ордендері:  Алтын  қыран  ордені, 
Халык 
Каһарманы  ордені,  Отан  ордені,  Айбын  ордені,  Парасат  ордені,
Құрмет  ордені, 
Даңк  ордені,  Достық  ордені.  Мемлекеггің 
медальдары: Ерлік үшін, Жауынгерлік, Ерен еңбек үшін, Шапағат.
Қосымша тапсырма:мәтінді орыс тіліне аударыңыз:
Үй тұрмысында қажетті кұрылыстар 
Бөліиіп  берілген  жер  учаскеге  үй  салумен  қатар,  басқа  да 
түрмысқа қажетп  күрылыстарды (қүдық, әжетхана,  погреб және т  б ) 
салады. Бүларды салғанда да үкыптылық пен белгілі бір тәртіп керек.
Қапалық,  аудандық не  ауылдық жерлерде су  қүбыры  болса,  онда 
сумен  қамтамасыз  ету  жәйі  шешіледі.  Көшеде  әрбір  150  метрдей

жерге  су  колонкасын  кояды,  не  су  трубаларын  үй 
іщіне 
кіргізеді.  Су 
күбыры  ауылдык  жерлерде  болмаған  кезде,  жер  астындага  су 
денгейіне 
жеткізе 
құдык  қазылады. 
Бір 
құдықтың  бірнеше  үйді
камтамасыз еткені жөн.  Бүлай салынған  күдықты тез бітіреді және бір 
үйге арзанға түседі.
Ен 
к®п  тарағаны  шахта 
тәріздес  қүдықтар.  Олардың 
ішкі 
жағын 
1x1  м 
етш 
алып, қабырғаларын ағашпен (емен, бал қарағай, қандағаш) 
бекітеді.  Жішшке  бөренеден  не  тақтайдан  салынған  қабырғаларды 
жер бетінен  70 -  
80 см 
көтереді.  Қүдыкқа 
қақпақ,  қалқа 
және шығыр 
(дөңгелек 
айналма) 
жасайды.Дөңгелек 
айналмаға 
шынжырға
байланған  шелекті  бекітеді.  Сонда  қүдыкка  кез  келген  шелек 
салынбайды және оған шаң-тозаң түспейді.
Қүдыктың  айналасына  кою  етіп  дайыдалған  лай  салып.  катгы 
ныгыздайды.  Лайды  салу  үшін  күдықтың  ағаш  қабыргаларының 
аиналасын  терендігі  1,2  м,  жоғарғы  ені  мен  төменгісін  1  және  0,5  м 
етш казады. Оған салынған лайды сыртына қарай еңкіш салып, бетіне 
тастарды  реттеп  кояды.  Қүдыктың  түбіне  тастарды  реттеп  кояды. 
Қүдыкгың түбіне ірі  күмды, оның үстіне  киыршык тас салады.  Шахта 
іспеттес  күдык казу 32-суретте  көрсетілген.  Терендігі  12 
метрге 
дейін 
жететін  қүдықтан  су  шыгару  үшін  маркасы  С-206А  кол  насосы  ал 
одан  болғанда  центрден  тепкіш  СВ-4,  6,  8  насостары  пайдаланылады. 
Қол  насостарга  Караганда  центрден  тепкіш  насостарды  койған 
ынғайлы.  Бірақ  та  оны  койган  кезде  күдык  кабырғасынан  арнаулы 
ойык  орнатады  және  оган  труба  ішімен  электр  куатын  жалгайды. 
Насосты  жүмыска  қосып,  ошіретш  тетікті  сыртта  ағаш  бағанаға 
бекітілген  жәшікке  орнатады.  Насос  керекті  кезде  электр  куатын 
жүмсап  жүмыс  істейді.  Қүдыктагы  суды  насоспен  шығарғаи  кезде 
үйге  су  жүйесін  орнатуға  болады.  Онда  керекті  уақытта  шатырға 
орнатылган бакты сумен толтырып түрады.
(Ә. Оспанов)
Үи тапсырмасы:
а) эпиграфта берілген етістіктердің райын көрсетіңіз; 
укажите  наклонения глаголов, данных в эпиграфе;
э) «ҮЙ салу - енер» такы ры бы   бойынша кы скаш а әңгімелеңіз; 
составьте краткий рассказ по теме « Үй салу - енер»;
б) «Ж іктік жалгаулары» атты  такы ры пты  кайталаны з; 
повторите тему «Жіктік жалгау».

Кітап —
барлық замандагы

барлық адам баласының 
гажайып білім қазынасының қоймасы
.
Өтебай  Турманжанов
(1905-1978)
18-мәтін
Терезе мен есік
Терезенің  мөлшері  бөлме  ішінде  күн  жарығы толық жететіндей 
болуы  керек  Оның  жалпы  ауданы  бөлме  едені  ауданының  1/7-1/10
болігіндей болтаны дұрыс.  Терезнің ауданы үлкейген сайын бөлменін 
жылу жоғалту касиеті де арта түседі.
Көп  жағдайда  терезе  корабын  -жақтауын-  кабырганы  калап 
жатқан  кезде,  тура  орналасуын  тексеріп,  қабыргада  қойылған  сынаға 
бекітеді.  Терезенің  қорабы  қабырғаның  сыртынан  10-12  см  ішкері 
орналасады.  Қораптың қаланған  және  бетонды  кабырғамен  жанаскан 
жерін антисептиктеп смола жағып, үстін қара кағазбен орайды.
Үй  бөлмесінің  қолданылуына  карай  терезені  көбінесе  бір  не 
қарама-қарсы екі жағына ашылатын етіп істейді.
Есік-терезе  жасауды  кез  келген  адам  жақсы  біле  бермейді.  Оны 
жасау  өте  қиын  және  оны  жасағанда 
көптеген  кемшіліктер 
жіберіледі. Сондықтан  көп жагдайда  (ағаш үсталарынан басқалар) үй 
салушылар  есік  пен  терезені  үй  күрылысы  материалдарын 
дайындайтын 
өнеркәсіпте, 
не 
осы 
кәсіппен 
айналысатын
шеберханада дайындайды.
Каркасты  үйлерде  есік  пен  терезенің  қорабын  каркастың
тірегіне  бекітеді.  Қораптың  ені  қабырғаға  жүргізілетін  сылактын 
калыңдығындай  шығып  тұрады.  Сылау  жұмыстарын  жүргізген  соң 
есік пен терезенің корабына всем көмкерме тактайшаларын 
(наличник)  кағады.Терезе  алдындағы  тақтайшаларды  агаштан 
бетоннан,  мозайкадан  жасауға  болды.  Бетон  мен  мозайкалы’ 
тактайшаны  ағаш  және  каркасты  үйлерде  салмайды.  Бетонды  және 
мозайкалы тақтайшаларды дайын  күйінде сатып  алады  (темір бетон 
зауыттарынан) не бетонды жүмыс орнында құяды.
Үй  қүрылысында  пайдаланылатын  есіктер  бір  және  екі  жағына
ашылатын  болып  бөлінеді.  Есіктіц орташа  бніктігі  2  м  болады.  Есік 
кұрылымдык  шешімі  бойынша  калқанды  және  филенкалы  болып 
бөлінеді.  Сыртқы есікті жылу үстагыш етіп жасайды.  Есіктің кәсегін 
орнату да терезенікі сиякты жүргізіледі. Қабырғаны қалаган кезде есік 
оиығына тек көсегін орнатып, эзін басқа бір жерге  алып қояды.

Есіктін  корабын  тік  келетш  қабырға  мен  аралық  кабырғаға  өте
жакындатып  коимаиды.  Бұлай  орнатылган  ессгерді  ашып-жа^у 
киынға соғады, әрі әсем Көмкермелер дүрыс кагылмайды
Үи  ішіндеп  койылған  есікгер  бвлмелерде  козшлуга 
ынгййлы
 
болуы  керек.  Оны  орнатқан  кезде  бөлменін  ауданын  толык
паидалануды  көздейді. Тар коридорға шығатын  е с і К г ё р Я Я Н  
ашылатын етіп жасалады. 
-  ■
  "
Сөздік
(Ә. Оспанов)
мелшер (І)
размеры
карама-
карсы
противоположный
кун жарыгы 
белік
солнечный свет
кез келген
любой
часть
кемшілік
недостаток
жылу
жоғалтү
потеря тепла
жіберілу
допускаться
ор налы су
расположение
үста
мастер
профессия
тексеру
проверять
кәсіп
орау
заворачивать
дайын
күйінде
•  ж
в готовом виде
Өз түсінігіңізді айкындайтын сүрактар
1
2
3
4
5
6 
7
болуы
орнатады
Есік-терезені кез келген адам жасай ала 
ма?
Есік-терезені қандай шеберханада дайындайды?
Терезе алдындагы тақтайшаны неден жасайды?
Есіктін орташа биікпгі кандай болады?
Есіктш кәсегі калай орнатылады?
18-мәтін бойынша тапеырмалар

Мәтінді окыныз, аударыныз, сүрактарға жауап беріңіз
Прочитайте текст, переведите, ответьте на вопросы.
2
Мәтінде  бел плен ген  сөздермен
кыскаша  (  7-8  сейлем) 
диалог күрастырыныз.
С  выделенными  в  тексте  словами  составьте  небольшой  диалог  (7-8
предложений).


Берілген сөйлемдердін түрлаулы  мүшелерін  белгілеиіз, орыс 
тіліне  аударыны з.Сөйлемдегі  баяндауыштарга  назар  аударыныз: 
баяндауыш регінде кандай сөз таптары бола алады?
В  данных  предложениях  подчеркните  главные  члены  предложения,
переведите  на русский  язык.  Обратите  внимание  на сказуемые:  какие 
части речи могут быть сказуемыми?

ерезе  мөлшері  үлкен  болса,  бөлменің  жылу  жоғлту  қасиеті  де  арта 
түееді.Терезенің көп  тараған түрі  -  бір не  қарама -  қарсы  екі  жағына 
ашылатын  түрі.  Есік-терезені  жасау  -   қиын  жүмыс.  Үй  салушылар 
есік  пен  терезені  арнайы  өнеркәсіпте  әзірлейді.Терезе  мен  есікті 
жасау  оңай  емес.  Оны  кебінесе  шеберханада
орташа  биіктігі  -   2  метр.'Есіктің  кәсегін  орш 
орнату сияқты. 
.  . 

дайындайды.  Есіктің
«Ж іктік жалгаулар»  такырыбын еске  гұсіріңіз! 
Вспомните тему «Жіктік жалғаулар»!
В  предлжении  в  функции  сказуемого  могут  выступать  не  только
глаголы,  но и именные  части  речи, то есть имя существительное,  имя
прилагательное  ,  имя  числительное,  местоимение.  В  отличии  от
русского языка,  именное сказуемое  в  казахском  языке  принимает  все
признаки  глагола,  принимают  такие  же  личные  окончания,  как  и 
глаголы.
В I лице, если основа оканчивается на:
I Гласный
Л,р,й,у
Сонорный
-М Ы Н /-М ІН  
-М Ы З/-М ІЗ 
|
Мен кәсілкермін. 
Мен устамын. Мен 
алтыншымын.
Біз тәлімгерміз.
Біз алтыншымыз.
1 Звонкие согласный,  1 
Кроме б, в, г, д

_
М 

УНУІк
«бын/-бін 

-быз/-біз
Мен  жалғызбын. 
Мен  Гүлнәзбін. 
Біз жалғызбыз.
Біз мәзбіз.
Б, в, г
, )
П Ы З /-П ІЗ
Мен химикпін. 
Біз биологпыз.
Біз химикпіз.


Кеп  нүктеніц  орнына  -мын/.міи 
... 
,
косып,  сөйлемдерді  ооыс  тіпіи»  »  ’ 
жалғауларын
белгіленһ: 
а
у
д
а
р
ы
н
ы
з
,
 
б
а
я
н
д
а
у
ы
ш
т
ы
Вместо 
точек 
поставьте 
окончания 
-мынАмін 

предложения переведите на русский язык,
Мен  қүрылыс маманы... Біз архитектор 
Мен олимпиададан екінші...
М
М
М
 
0
ысы
  мен шаруашылығ
аТЫНДаҒЫ СТИПен'тш аи
Н’

Берілген сейлемдерді казак тіліне аударыныз:
Данные предложения переведите на казахский язык:
Это 
-  крупная  стройка. 
Мы 
-   мастера  по  металлу  и  дереву  Я 
специалист  по  промышленному  обучению  Ми  ™
«шпькперыиНас ДМ«ть.Я победитель олимпиады 
по
геометрии. Я -  у и а ^ к а т ы с у ш ы /  республиканской « о „ < ^ ш “
Свмерге  -« “ " - « н .  -бы і-бЬ   жіктік  жалгауларыи
косып,  сөнлем  кұрастырыныз (бес сойдем)-
^ П И Н В Ш
I  ■  Е Ё  
-
Сегіз, тоғыз, жеңімпаз, Алмаз, Гүлнәз, шаштараз

Б е р іл г..  евздерді  казак  тіліие ауларыиы,,  -„ы н-/„|„, -„ыз/-
ШЗ 
Ж
1
КПК 
жалгауларыи 
пайдалаиа 
отырып, 
свйлем 
курастырыныз. 
р 

Переведите данные слова на казахский язык и,  используя окончания -
ПЫН/-ПШ, -ПЫЗ/-ПІЗ, составьте с ними предложения. 
'

Шл 
л
 
к  
явкш Ъ
  «

ОСТЬ. КаЗаХ. 
НРМРІI  п у т г и й   'і и а п г А л ч » .
____
_________
Назар аударыныз! Обратите внимание!
Во  II  лице,  независимо  от  того,  на  какой  звук  оканчивается  именная
часть
Ц  
-  
---- ----
Для образования  множественного числа  к лйчні 
указанным- прибавляются  окончания -дар/-дер


Сөйлемдерді аяктаныз: 
Закончите предложения:
Сен староста...Сіздер үлкен...Сен  педагог...
Сен 
сарапш ы ...
/эксперт.../Сіз экспортшы...
Сіздер  қ ал ад а .. .Сіз менің агам... 
'

Сөйлемдерді казак тіліне аударыныз:
Переведите предложения на казахский язык:
Вы павлодарцы или приезжие? Мы строители, а вы коммерсанты.
Вы преподаватель.Вы  начальник строительной бригады.  Вы  кто,  а они 
кто? 
•  і
Назар аударыцыз! Обратите внимание!
Ш  лицо  единственного  и  множественного  числа  не  имеет  личных
окончаний. 
я
Например : Ол- технолог.  Олар —
 қүрылысшылар.
10 
Қазақ тіліне аударыцыз:
Переведите на казахский язык:
Он  исследователь.  Они  -   мастера  по  дереву.Она  -   преподаватель  по 
теоретической механике.Он -  знающий специалист.
ҮЙ тапсырмасы: 
а) мәтіннін жоспарын жасаныз;
*  | | 1 I
составьте план текста;
ә)  «Жіктік  жал га улар»  такырыбын  колдана  отырып,  «Қүрылыс
инженері 
кандай  болу 
керек?»  тақырыбына  бес  сейлем 
қүрастырыныз;
применяя  тему  «Жіктік  жалғаулар»,  составьте  пять  предложений  на 
тему «Қүрылыс инженері кандай болу керек?».
19-саба к
Ж аксы білім іздеуге жал ыкпалык!
Т абыл маса,тарыгып,тал ыкпалык!
С алакты кты  коялык,сак болалык!
Білгенді,білмегенді аныкталык!
Ш әкәрім Қүдайберлиев 
(1858-1931)

Идеи жасау
Еден  -  жер  немесе  жамылғылар  үстіне  орнатылатын  қүрама
конструкция.  Еденнің  тікелей  пайдалану  өсеріне  үшырайтын  үспңп
элементін  жабу  деп  атайды.  Еденнің  жабу  түрі  оның  атымен
анықталады:  паркет,  такта,  м озаикалы қ  т.с.  Еденніц  жабуы  мен
еден  орналасқан  үймеретгің  жүк  көтеретін  элементінің  аралығында
аралык кабаттар болады, олардын накты  функционалдьік міндеті бар:
кабатша,  түтастырғыш  су  айыру,  жылылыкты  өткізбеу.  дыбыс 
өткізбеу, төсеніш қабаты.
Қабатш а  -  еден  жабуы  мен  астынгы  түзілістін  өзара  қатыстыгын 
камтамасыз  ететін  кабат.  Тұтастырғыш 
еденге  накты  еңіс  береді. 
Линолеум,  синтез  тактайшалар  және  т.б.  жүка  қабатгы  жабуларга 
негіз жасайды.  Су айыру -  ағьгнды сулар жабу аркылы  үстінен  немесе 
жер  астындағы  сулар  капилляр  арқылы  астынан  көтеріліг.  енуден
жалпы  жылу
өткізгішгігін 
азайтатын 
қабат. 
Дыбыс 
өткізбеу 

 
көршілес 
бөлмелерде  сокпа  шу  дыбысын  төмендету  үшін  тек  аралык 
жамылгысы  бойынша  еден  конструкциясында  каралатын  қабат. 
Төсеніш  —
  еденнің  гопы рак  негізіне  пайдалы  жүктерді  үлестіру  тек
жер бойынша еден  конструкциясында каралатын кабат.
06?
Ө і түсінігінізді айкы ндайты н сүрактар

Еден деген кандай  конструкция?

Жабу деген не?

Жабу түрі кандай болады?

Аралык қабаттарды атаңыз.

Аралык кабаттардың міндеті  кандай?

'< г  .
 
Создік
Қүрама -  составной
Тікелей пайдалану — прямое использование
Жабу түрі -  виды покрытия
Аралык кабаттар — промежуточные слои
Функционапдык міндеті —
 /функциональное/ назначение 
озара катыстығы -  взаимосвязь 
негіз жасау — быть основой

ағынды су -  проточные воды
шу дыбы сын төмендету —
 ументшить шум
19-мәтін бойынша тапсырмалар

Мәтінді оқып, аударыныз. Сөздікті пайдалана отырып, 
«Еденді калай жасаймыз?» такырыбына диалог күрастырыныз.
Прочитайте текст, переведите. Используя словарь к тексту, составьте 
диалог на тему « Еденді калай жасаймыз?»

Берілген сейлемдерді орыс тіліне аударыныз:
Данные предложения переведите на русский язык:
Еден  жер  немесе  жамылғы  үстіне  орнатылады.  Жабу  -   еденнің
үстіңгі  элементі.  Паркет,  такта  — жабу  түрлері.  Еденнің  аралык
кабатгары  болады.  Олардың  өз  міндеттері  бар.  Бір  кабаттың  су
аиырғыш  функциясы  бар.  Ж ы лы лы к,  дыбыс  өткізбеу  -   аралық 
қабаттардың міндеттері.
Келесі  3-жаттығудағы  сейлемдер  - 
2-жаттыгуда  берілген 
сейлемдёрдіц жалгасы.
Предложения, данные в 3-упражнении,  являются продолжением 
2-упражнения.

Берілген сөйлемдерді казак тіліне аударыцыз:
Данные предложения переведите на казахский язык:
і
 
_  
■ 
А 

Для  звуконепроницаемости  гипсокартонного  слоя  должно  быть  не 
меньше  двух.  Для  теплоустойчивости  под  линолеум  без  основы
/негізсіз/  ,  под  поливинилхлоридные  настилы  ложат  утеплитель.
Водонепроницаемый 
слой 
защищает 
пол 
от 
проникновения 
проточных или подземных вод.

2-жаттығуда  белгіленген  свздерге  назар  аударыныз,  мына 
сүрақтарға жауап беріңіз:
Обратите  внимание  на  слова,  выделенные  в  2-упражнении  ,  ответьте
на следующие вопросы:
а) Белгіленген создер кандай сүрақтарға жауап береді?
э)  Орыс  тілімен  салыстырыңыз:  бұл  сөздер  қай  сөз  таптарына 
жатады?

Назар аударынызЮбратите внимание!
В  отличие  от  русского  языка,  имена  существительные
ІГЯ1ЯҮГІГПМ  а і и і г о   О^п.ж 
__________
обозначают


------- ■   -зат  есім-  в
обозначают  людей, 
отвечаю т
Жазда балалар езенге, колге барады, суга 
Ж
^
Қаз суда жүзш жүр. 
~ Суда не жүзіп жүр?
Зат  есім  как  н  в  русском  языке  делится  на  2  группы:  жалпы  есімдеп
/напипатегт^ниғ»/ 
__ . 
1  ^ імдер
есімдер /собст

19-  мәтіннен  жалпы  зат  есімдер/егер  болса/  мен  жалқы  зат 
есімдерді /егер болса/атаңыз.
Из 19-текста  назовите жалпы и жалкы зат есім /если есть/.
Назар аударыныз! Обратите внимание!

 В Ка3аХСКОМ  языке зат 
«* обладает
зат есім делятся на  .
лгбір 
сөздер  -корневые  или  непроизводные  слова  /  атом,  су  ,маман/ 
7Ы—
с Г ер  -   производные  основы  /  мамандык,  кітапша,
біріюсен 
создер -   слитные  основы  /шекара-  шек-ара, 
жанұя-  жан- 
үя/, Ькіоастұз, белбеу;
кос  сездер  -   парные  или  собирательные  основы  /ата-ана,  тнын- 
теоен/, бала-шага, эке-шеше.

19-мәтіняен  2-3  түбір/бвлса/,2-3  біріккен  свздерді/болса/
атаныз
Из  19-текста назовите 2-3 түбір, 2-3 біріккен зат есім /если есть/.
Назар аударыныз! Обратите внимание!
Туынды зат есім мына жүрнактар аркылы жасалады:
Туынды зат есім 
обпазуетея 
пг»и плитки
I- 
шьі/-ші 
образует
существительные,
обозначающие  профессию,  род
занятии человека
тәрбие Ниі,үгіт+ші, 
есел +ші,спорт+шы, 
сарап+шы, жүмыс+шы

2.-ЛЫК/-ЛІК,  ДЫК/-ДІК, 
-Т Ы Қ /-Т ІК
образует 
существительные, 
обозначающие 
отвлеченные 
понятия
жолдас+тык, 
кала+лық,
ЖЫЛЫЛЫҚ
~
 
'1 
ер+лік,
б а с - һ г ы қ ,
3.-лас/-лес,  -дас/-дес,  -тас/-тес 
образует
существительные,обозначающие
совместное местонахождение или 
совместное действие
жер+лес, 
курс-нгас,
к л а с + т а с ,  
ауыл+дас

Берілген  сөздердін  ішінен 
туынды  және  қос  сөздерді 
аныктацыз, сызылган сөздермен 4 сөйлем кұрастырыныз:
Укажите туынды  и  қос зат есім, с подчеркнутыми словами составьте
4 предложения :
Сатушы,  студент, 
қүрылыс,  достық,  өнеркәсіп,  жастык,  әкелік, 
дизайнер, жақсылық, бала-шаға, көйлек-көншек, қоспа,.

Қазак  тіліне  аударыцыз,  зат  есімдерді  белгіленіз,  жасалу 
түрін анықтацыз/туынды, түбір, біріккен, кос сөз/:
Переведите  на  казахский  язык,  выделите  зат  есім,  определите  вид  / 
туынды, түбір,  біріккен, қос сөз/ :
Здесь  находится железобетонная конструкция.
Был построен кирпичный дом.
Строительство - важная отрасль народного хозяйства.
Здание строит специализированная бригада строителей.
Керекті сөздер:  орналасқан, салу, сала, мамандандырылған
Өткенді  кайталаныз.  Окыңыз,  казак  тіліне  аударыныз,  туынды 
зат есімдерді көрсетіціз: 

Щ
Прочитайте,  переведите  на  казахский  язык,  укажите  в  казахском 
тексте производные имена существительные:
О Павлодаре
Город  расположен  в  северо-восточной  части  Республики 
Казахстан.  Территория  Павлодара  равна  примерно  267  кв.км  Город
вытянулся  вдольИртыша  на  16  км.  С  1938  года  Павлодар  является 
областным  центром Казахстана.  Павлодар -  крупный  промышленный

центр 
страны. 
Здесь 
работа™ 
---------- Н
нефтеперерабатывающий, 
тракторный, 
химический
Алюминиевын  завод  начал  строиться  в  1958  году  и  первая  очередь
была  пушена  в 
1
964  году. 
Нефтеперерабатывающий | Щ
“ ач“
строиться в  1971 году, а первую продукцию -  бензин, мазут  дизельное 
топливо 
выдал  в  1978  году.  Тракторный завод  начал с ™ “
  к м
™ 7 и ы й в ' т *   г 
Х  ГОДаХ'  3  ‘   ' % 6  
б“  

Щ Й Г а р к и  « К
^ е Г " 0Г°  К0НЮЙеРа
Сөздік
территория -  жер көлемі 
строительство -  қүрылыс 
вытянуться -  созылу
Қосымша тапсырма: мәтінді орыс тіліне аударыныз:
Агаш еден
Еденді  агаш  тактайлардан  салғанда  ояың .  астьжа  дайындык
ж ү м ы ста ры н  жүргізеді.  Бір  қабатгы  үйлерде  подвал  б о л м Д і к і д е  
тақтаиларды  еден  арқалығы  үстіне  салады.  Оны  салудан  бүрын
өсімдік 
---------- —^ ----- в  ------
^
г-
  _і__ 

] роі^юіч/1а  ііап/іа
болған  қалдыктарды  калықдығы  25  -   30  см  етіп  төсеп,  әрбір  10  см 
саиын  нығыздап  салады.  Еден  асты  күрғак  болуы  үшін  салынган 
күрылыс  калдьнсгарынын  үстіне  цементі  аз  бетон  сапады  Онын 
күрамы  бір  бөлік  цементтен,  төрт  болік  қиыршык  тастан  түрады. 
Бетоннын  калындығы  10  см  болып,  үсті  цементі  көп  лаймен 
тепстелінген  болуы  керек.  Кейбір  кездерде  өсімдік.  оскен  топырак 
кабатынын  орнына  қалындығы  4  -   5  см  қиыршык  тас  салып,  оны 
нығыздап  болғаннан  кейін,  үстіне  тағы  10  см  қиыршык  тас- төсеп, 
тепствп,  үстіне  сүйық  әкті  қүм  (бір  бөлек  әк  пен  торг  белек  құм) 
лайын  салып  нығыздайды.  Тегістеген  лай  кепкен  сон  еден
кірпіштерді  тірек
ретінде  коюға  болмайды,  Ол  ылғалды  жақсы  таргады  және  еден 
аралығынын  шіруіне  себепші  болады.  Тіректердің  үстіне  екі  кабат 
кара  кағазды  салып,  онын  үстіне  смолаланған  не  антисептик 
сіңірілген қапыңдығы кем дегенде 25  мм, үзындығы  15 -  20 см  ені  4
қояды
оргасынан тшшген боренені  (ені  120 мм артык) не қалыңдығы 40 -. 60 
мм  және  ені  100  —
  130  мм  келетін  еден  аркалығын  кою  керек; = Еден 
аркалыгынын  үстіне  таза  еден  салынатын  болғандыкан,  оны  бір 
деңгейде  тегістеп,  үзындығы  2  —
  3  м  рейкамен  өлшеп,  астындағы

тақтаи  кесіндісінің  биіктігін  өзгертеді,  не  онын  жонады.  Еден 
арқалығының  астына  ағаш  сы налары  мен  кішкентай  тактайшаларды
қоюға болмайды. Оның үшын  кабыргаға 5 см жетқізбейді.
(Ә. Оспанов)
Үй тапсырмасы:
а) мәтінде белгіленген сөздермен сөз тіркестерін күраныз; 
с выделенными в тексте словами составьте словосочетания;
э) зат есімніц жасалу жолдарын кайталаныз;
повторите словообразование имен существительных;
б) эпиграф сөздерін  түсіндіріціз,  Шәкәрім  Құдайбердіұлы  хуралы 
айтып беріціз; эпиграфта  туынды зат есім бар, керсетініз;
расскажите  о  Шакариме 
Кудайбердиеве;  укажите  производное  имя 
существительное в эпиграфе.
20-сабақ
Ғылым-білімге талап кылуш ылар алдымен
өзін тануды  макса г кылу керек
Мәшһүр Жүсіп Копеев 
£
 
I
(1858-1931)
20-мәтін
Жер асты белігін салу туралы
Үймереттер  мен  ғимаратгардың  жер  асты  бөлігін  салумен 
байланысты  технологнялык  процестерді  нөлдік  циклдің жүмыстары 
деп  атаиды.  Нөлдік  цикл  жүмысыныц  күрамына  әдетте  топыракты
өндеу,  негіз  және  іргетас  қүрылысының  технологиялык  процестері
кіреді.  Топырақты  өвдеу,  тасымалдау,  үю  және  жер  ғимаратгарын 
өндеумен байланысты жүмыс процестері 
жиынтығын 
жер жүмыстары 
деп  атайды.  Топырақты  өндеуге  дейін  дайындык  жүмыстары 
орындалады,  олар  бөліп  берілген  террнторняда  негізгі  жүмыстардын 
орындауын  дайындаудан  түрады.  Негізгі  жұмыстарды  жүзеге  асыру 
барысында 
кұрылыс 
алаңынын 
пакты 
гидрогеологиялык 
жағдайында  негізгі  жұмыстардың  орындауын  камтамасыз  ету  үшін 
қажетгі косалкы жүмыстар жасалады.
Дайындык  процестері  топыракты  өндіру  алдында,  ал  косалқы 
процестер  оның  алдында  әлде  жер  ғимараттарын  жасағанда  жүзеге
-жинактау  жүмыстарының 
едәуір бөлігін алады: жалпы күрылыс қүнынан алганда -  10 процент.
\  
(С.Қ.Хамзин, А.Қ.Әбішев)

I?
1  Нолдік цикл жүмыстлры дел кандай жүмы*-------
2  Дайындык. ж ү мыс тары  кай кезде жүргщле,
3  Қосалкы жүмыстар каиіан жүргтледі?
4  Жалпы жер жүмыстары дегем  не?
■; 
С
іщойк
Жер 
асты 
беліп * 
подземная 

Каталог: fulltext -> transactions
transactions -> Тіл тағдыры ел тағдыры и-том павлодар м 2 0 1 0
transactions -> К ұ з б а с ы н д а ғ ы а ң ш ы н ы ң з а р ы
transactions -> Знаменательных и памятных дат республики казахстан
transactions -> Әбікейзейшысәтбаев к ж садықоөа, А. М. Садықова С. ТораОаыров атындаеы Павлодар мемлекеттік
transactions -> Шшт • ~ п т І і І ■ п І ж І г І м І м ш ивякпИіях н
transactions -> Б 8 3 (5 к ) Қ 5 6 Б. Р. К,ожахметова МӘШҺҮр жүсіп фольклористикасындағы би-шешендердің
transactions -> Әбдіраиымов шақанай әміржанұлы екінші кітабы
transactions -> Монография «Тұран-Астана»
transactions -> Б 82(5К) Қ44 Сеиіт ҚАСҚаьасод
transactions -> Тәңірберген Қалилаханов

жүктеу 2.18 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет