Практическим курс казахского языка для строительны Х специальностей



жүктеу 2.18 Mb.
Pdf просмотр
бет14/14
Дата23.04.2017
өлшемі2.18 Mb.
түріУчебник
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14

«1
 ехнология бетонных работ».

Берілген  свз  тіркестерін  пайдаланып,  салалас  құрмалас 
сейлем жасацыз, такырып бойынша диалог кұрастырыцыз.
Используя  данные  словосочетания,  составьте  сложносочиненные 
предложения,  составьте диалог по теме:
р Ш Р Ш  
оолыс  орталығы,  құрылыс  саласы,  әсем  ғимаратгар
Екібастұз  қаласы,  облыс  өнеркәсібі,  дамыған  шаруашылык,  көптеген
түтынушылар,  тәжірибе өту, жас  маман,  үлкен  зауыт,  кірме жолдары 
кажетп жүмыс, институтты бітіргеннен кейін, шебер болу.
Қосымша  тапсырма:  мәтінді  окып,  әрбір  2 жай  сөйлемді  салалас
кұрмалас свйлемге айналдырыныз, орыс тіліне аударыныз, казак 
тілінде жоспарын жасаныз:
Дополнительное  задание:  прочитайте  текст,  каждые  2  простых
предложения 
превратите 
в 
сложносочиненные 
предложения,
переведите  на  русский  язык,  составьте  план  текста  на  казахском 
языке:
Компьютерлер туралы
Алғашқы  компьютерлер  үлкен  бөлменің  аукымындай  болды. 
Оны  электронды  есеп  машинасы  деп  атады.  Дербес  компьютерлер 
акпаратты  сактайды.  Оны/ақпаратты/  өндеу  кезінде  есептеуді 
жеңіддетеді.  Дербес  компьютерге  «программа»  деп  аталатын  нүскау 
енгізіледі.  «Программаның»  үш  түрі  бар:қолданбалы,  жүйелілік,
аспаптық.  Қолданбалы  -   пайдаланушылардын  жүмыс  істеуі  үшін,
жүиелілік  -   колданбалы  прграмманын  істеуі  үшін,  аспаптық  жана 
программа істеу үшін керек.
XXI  гасырда  қоғамнын  калыптасуында  информатика  мен 
компьютерлендіру  шешуші  роль  атқарады.  «Қазақстан  2030»  атгы 
президента к  стратегияда  елімізде  ғылым,  оқу-агарту  салаларында 
компьютерлік базаны күшейту көзделіп отып.
и \
Лт4*
  I

Қосымша тапсырма:мәтінді орыс тіліне аударыныз:
Переведите текст на русский язык:
Сылау жүмыстары
Сылау 
жұмыстары 
үй 
күрылысындаға 
негізі 
әсемдеу 
жүмыстарының бірі болып табылады.  Оның мөлшері барлық күрылыс 
жүмысынын  5 —11  процентіндей.Сылау  жүмыстары  үйдің тас,  бетон, 
ағаш  қабырғалары  мен  төбесін  тегістеу  үшін  колданылады.  Үйдің 
жоғарғы  кенересі  мен  сыртына  да  әр  түрлі  көркемдік  беріп  сылак 
жүргізуге  болады.  Бүл  сылақ  үйді  жауын-шашынның  әсерінен 
қорғайды,  әсемдік  түр  береді,  сондай-ақ  қабырға  мен  жабынның 
жылу, дыбыс үстау қасиетін арттырады. 
I
Сылақ  жүмысы  колдану  түріне  байланысты  түгас  ылғал  және 
қатырма 
(күрғак  )  сылақ  болып  бөлінеді. 
Ылғал  сылакты 
қабырғаларды  лаймен  сылап,  оның  қатаюы  арқылы  алады.  Қатырма
сылақ 
ертеден 
дайындалынган 
гипсті, 
органикалық 
(ағаш
талшықтары)  және  гипсті  органикалық  тақтайшалардан  жасалады. 
Бүл тақтайшалар  үйдін  ішкі  бөліктерін  әсемдеуге  колданылады  және 
оларды шегемен не мастикамен бекітеді.
(Ә.Оспанов)
Үй тапсырмасы:
а) 
жана  сөздерді,  берілген  сұрактарды  пайдалана  отырып, 
тақырып бойынша қыскаша монолог құрастырыныз;
используя  новые  слова,  вопросы  к  тексту,  составьте  монолог  по 
данной теме;
ә) салалас 
күрмалас сейлем жалгаулыктарынын 
4
 
түрімен  өткен 
такырыпка сөйлемдер құрастырыңыз;
с 
4-мя  видами  союзов  сложносочиненных  предложений  составьте 
предложения  /на пройденную тему/;
б) эпиграфта берілген сездерді түсіндірініз,  С.Торайгыров туралы 
не білесіз, айтып берініз;
объясните, как вы понимаете эпиграф, расскажите о С.Торайгырове.
30-саба қ
Адамгершілік кімде болса, соны ер  деп есепте.
Макал

Жер жүмыстары өнлірісіндегі кауіпсіздік техникасы
Жер  жүмыстарын  орындағанда  ҚМЕ/  «Қүрылыс  мөлшерлері 
және  ережелері»/  және  ЖӨЖ-де/Жүмыс  өндірісінін  жобасы/ 
ескерілген кауіпсіздік техникасы талаптарын сактау керек.
Жер  жүмыстарын  бастағанға  дейін  барлық  казіргі  жер  асты 
коммуникацияларынын  орналасуын  тура  белгілеу  керек.  Олардың 
касында 
топыракты 
өндеуге 
тек 
осы 
коммуникацияларды
паидаланатын  мекеме-  лердщ  жазбаша  рүқсат  қағазы  болса  және
мекеменщ  қатысқан  өкілінің  көзінше  және  жүмыс  жүргізуші  немесе
мастер  бакылауымен  ғана  рүқсат  етіледі.  Топырак  ендеуді  электр
кабелі,  кысым  су,  газ  күбырларына  тікелей  таяулықта  соқпа  қүрап 
сайманын колданусыз жүргізіледі.
Қазаншүңкырлар мен үзын  орларды  өндегенде күламаны  казіргі 
мөлшер күжатына сәйкесістейді немесе уақытша бекіткіш істелінеді.
Жүмыс  істеп  түрған  экскаватор  шөміші  немесе  жебесі  астында 
түруга  және  қазым  жагынан  жүмыс  жасауға  рүқсат  етілмейді. 
Экскаватормен  топыракты  өзі  қотарғыш  автомобильдердің  артқы
немесе  бүйір  жак  ернеуінен  түсіреді,  экскаватор  мен  автомобиль 
аралыгында адамдар түруға рүқсат етілмейді.
Топырақты  гидромеханикалық  тәсілмен  өндегенде  бөтен 
адамдарга  су  шайган  топырақтың  өндеу  жерінде,  ал  жүмысшыларға 
гидромонитор агысынын кимыл зонасында болуга рүқсат етілмейді.
Біреуі  сокпа  тәсілімен  қатқан  топыракты  бүзып,  ал  екіншісі 
қопсытылған  топырақты  өндеп  жаткан  екі  экскаваторға  50  м. 
радиусында бір учаскеде катар істеуге болмайды.
Қаткан  топыракты  жару  тәсілімен  копсытқанда  жарылудың 
кауіпті  әсерінен  адамдарды,  үймереттер  мен  ғимаратгарды  және 
механизмдерді  қорғайтын  кауіпсіз қашықтықты сақтау керек.
Өз түсінігінһлі  айқындайтын сүрактар
1  Жер жүмыстарын орындағанда кандай талаптарды орындау керек?
2 Жер жүмыстарын бастау алдында не істеу керек?
3 Топыракты өндеу үшін кімнін рүксаты болу керек?
4 Қай жерде топырақ өндіруге болмайды?

Экскаватор жүмыс ісгегенде қандай ережелерді сақтау керек?

Сездік
кауіпсіздік техникасы -  техника безопасности 
өкіл -  представитель
рұқсат етілу -  разрешаться
экскаватор шөміші  немесе жебесі астында -  под ковшом иди стрелой 
экскаватора
қотарғыш автомашина -  самосвал 
уакытша бекіткіш — временное заграждение 
қазаншұңқыр -  котлован 
қүбыр- труба, трубопровод 
ұзын ор -  длинная траншея
қауіпсіз кашыктык -  безопасное расстояние 
қопсытылған -  взрыхленный 
I
катар жұмыс істеуге болмайды -  не разрешается работать рядом 
қүлама - откос
30-мәтін бойынша тапсырмалар

Мәтінді  мәнерлеп  окыныз,  берілген  сөздік  аркылы  орыс 
тіліне  аударыныз. 
Прочитайте  выразительно  текст,  с  помощью 
данного словаря переведите его на русский язык.

Мәтінде күрмалас сейлем бар ма? Көрсетіңіз. 
Есть ли в тексте 
сложные предложения? Укажите их.

Орыс тіліне аударыныз:
Переведите на русский язык:
Дамыған  ауыр  өнеркәсібі,  қауіпсіздік  техника  талаптары,  жер  асты 
коммуникациялары,  рүқсат  қағазы,  газ  қүбыры,  экскаватор  шөміші, 
қотаргыш  автомобиль,  соқпа  тәсілі,  жүмыс  жүргізуші,  нарықтық 
экономикага көшіру, қауіпсіз қашықтық, төзімді зат, жару тәсілі
рв

Казак тіліне аударыныз:
Переведите на казахский язык:
В Павлодарской области развито промышленное строительство.  Надо 
соблюдать  технику  безопасности.  Надо  точно  отметить  подземные 
коммуникации.  Для  обработки  грунта  должо  быть  разрешение 
учреждения  и  присутствие  представителя  учреждения.  Обработку
грунта  нельзя  проводить  возле  электрокабеля. 
Грунт  нельзя

обрабатывать  возле  газопровода  и  водопровода.  Людям  нельзя  стоять
под  ковшом  работающего  экскаватора.  Нельзя  работать  под  ковшом
экскаватора.
( облюдайте  технику  безопасности  на  строительной  площадке 
Должно быть разрешение на проведение строительных  работ.
Назар аударыныз! Обратите внимание!
(  аба ктас кұрмалас сойлем 
Сложноподчиненные предложения
Сложноподчиненные  предложения  в  казахском  языке  /  в 
отличие от русского языка/ не имеют союзов и союзных слов.
Сказуемое  в  придаточном  предложении  не  имеет  личных 
окончании./ Сен сабаққа дайындалғанда, ол кітап окиды / 
,...  .
Отсутствуют  определительные  и  изъяснительные,  поэтому 
сложноподчиненному  в  русском  языке  не  всегда  соответствует
сложноподчиненное в казахском языке.
Сложноподчиненные  предложения  в  русском  языке  могут 
переводиться  как  простые  в  казахском./Он  сказал,  что  завтра  будет 
семинар.- Ол ертен семинар болатынын айтты./.
В  казахском  языке  главное/басынқы/  предложение всегда стоит 
перед придаточным/ бағынынқы/ предложением.
Сабактас  күрмалас  сейлем/  сложноподчненные  предложения/ 
бывают:
Мезгіл
бағынынкы/врем
ени/
Кашан?кашаннан
бері?кашанга
шейін?
*** 
•  <■* 
«МЙІ  •
-гаи/-ген,
кан/кеи+
ше,  га/г
нан/нен
кейін,сон
галы/гелі
калы/кел
і 
1 
да/де, ша/
е  дейін;


1
г
ЧГ 
1 

1
Мақеат
багынынкы
/цели/
Неге?не үшіи? 
не максатлен?
Исходный 
глагол+үи 
Повелите.* 
форма + д
1
 
1 
[
ЛІИ
тьная
еп 
1
Себеп
[багынынкы
Неге? 
Неліктен?не 
себепті?
ға н/ген,ка к/кен+д

/причины/
ықтан/діктен
или 
сон,кейін, 
себепті, үшін
Қимыл-сын 
бағыныңқы 
/образа 

действия/
Қалай?кайтып?
Корень  глагола*- 
ып/-іп,-п,
-тын/-тін+-дай/-
дей,
-а,-е,-й
Қ арсы лы кты
бағыныңқы
/уступительное/
Қ а йткен мен ? қа йтсе 
де?не істесе де?
-ган/-ген,-кан/-
кен+мен,
-са/-се+ да/де 
бола  түра,  бола
түрса да
Ш артты
бағыныңқы/усло 
вия/  ...
Қайтсе? 
' -са/-се

Берілген  сөйлемдерде  багынынкы  сейлемге  жақш а  ішіне 
сұрак койыныз, бағы ны нкы ны ң түрін анықтацыз:
В  данных  предложениях  в  скобках  укажите  вопросы  к  придаточным, 
определите вид придаточного:
Үлгі:  Оля  келгенде  (кашан?),  мен  сабаққа  дайындалып  отырдым
/Мезгіл/. 
т
Суды  бояп  айыру  үшін  ыстық  битум  мастикасын  алдын  ала  180-200 
градуске дейін  ысытады.  Сабақ аяқталған соң,  біз бәріміз «Баянауыл» 
кинотеатры на  бардық.  Оқуды  бітіргеннен  кейін,  біз  мүнайөндіру 
зауытында  жүмыс  істейміз.  Университетке  калмай  келу  үшін,  біз 
жатақханадан  жеті  жарымда  шықтық.  Қазақ  тілін  теренірек  білейін 
деп,  мен  үйірмеге  қатысып  жүрмін.  Денсаулығы  нашарлау  болған 
себепті,  ол  комиссиядан  өте  алмады.  Ерте  түрып,  Саша  дене
шыныктыру  жасайды.  Қүрылыс  жэне  архитектура  институтында  оқу 
киын болса да, жақсы үлгеретін студентгер аз емес.

Қазақ тіліне аударыцыз:
Переведите на казахский язык:
Если  сейчас  время  научно  -  технического  прогресса,  то  в  науке  все
возможно.  Если  экскаватор  работает,  под  ним  нельзя  стоять.  Біз
топырақты  өндеген  жокпыз,  өйткені  мекеменің  рүқсаты  болмады.

книгу
заним аем ся
спортом,  мы  еще 
не 
занимали первое место.  Если ты сегодня пойдешь
.  историко-краеведческий  музей, то и  я  пойду  Я не понимаю текст™
- немецки, так как не  знаю слов.

Сабактас  сөилемдермен 
такыры п  бойынша 
күрастырыныз:
Используя сложноподчиненные предложения
налог
составьте диалог:
Мейрам, КМЕ деген не?
• •
Жер асты  коммуникацияларынын 
И э ,........
Қазым жағынан жүмыс  жасауға болмайжы, өй
өиткені...
Қызық екен! Түсіндіргеніңе көп 
рақмет!
Қосымша тапсырма: мәтінді орыс тіліне аударыныз:
Іргені жөндеу
Іргені  ылгалдан  және  жауын-шашынның  әсерінен  сақтау  үшін
сыртқы  бетін  күрделі  лаймен  
Каталог: fulltext -> transactions
transactions -> Тіл тағдыры ел тағдыры и-том павлодар м 2 0 1 0
transactions -> К ұ з б а с ы н д а ғ ы а ң ш ы н ы ң з а р ы
transactions -> Знаменательных и памятных дат республики казахстан
transactions -> Әбікейзейшысәтбаев к ж садықоөа, А. М. Садықова С. ТораОаыров атындаеы Павлодар мемлекеттік
transactions -> Шшт • ~ п т І і І ■ п І ж І г І м І м ш ивякпИіях н
transactions -> Б 8 3 (5 к ) Қ 5 6 Б. Р. К,ожахметова МӘШҺҮр жүсіп фольклористикасындағы би-шешендердің
transactions -> Әбдіраиымов шақанай әміржанұлы екінші кітабы
transactions -> Монография «Тұран-Астана»
transactions -> Б 82(5К) Қ44 Сеиіт ҚАСҚаьасод
transactions -> Тәңірберген Қалилаханов

жүктеу 2.18 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет