Петров Григорий Финляндия а қ лала гүлдер мекені



жүктеу 0.72 Mb.
Pdf просмотр
бет5/14
Дата12.01.2022
өлшемі0.72 Mb.
#16691
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14
2 5474240868804200895
ТАРИХТАН 

ҒИБРАТ

 

      Б



ұдан бірнеше жыл бұрын Мәскеу Мемлекеттік театрының дуалы 

жарылып,  сыр  бере  баста

ғаны  аңғарылған.  Театрдың  іргетасынан 

шатырына  дейін  орын  ал

ған  сызат  келешекте  ғимараттың  қирауына 

әкеп  соқтыруы  мүмкін  деген  оймен,  адамдар  қауіптің  алдын  алуды 

ойластыра баста

ған.


            С

әулетшілер  өз  кезектерінде  театрдың  қабырғасында  пайда

бол

ған  сызаттың  шығу  себептерін  іздестіре  бастайды.  Ғимараттың



іргетасын  бірнеше  жерден 

қазып,  ашқан  кезде  оның  іргетасының

а

ғаштан жасалғанына көз жеткізеді. Бұл іргетас әбден тозығы жетіп



шіріп, соны

ң салдарынан ғимарат шөге бастаған.

            Кезінде 

ғимараттың  негізін  қалаған  кезде,  іргетастың  мықты 

болуы 

үшін,  жерге  қалың  қазықтар  қағып,  осы  қазықтарға  қалың 



тас 

қабырғалар өрілген екен.

            Іргетасты

ң  бұл  түрі  сол  замандағы  талапқа  толық  жауап  бере

алатын бол

ған және сол кездегі адамдардың түсінігі бойынша, нағыз

мы

қты  іргетас  болып  саналған.  Шын  мәнінде  театр  ғимараты  ұзақ



жылдар  бойы  сыр  білдірмей,  талай  буын 

өкілдеріне  қалтқысыз

қызмет  еткен.  Әйтсе  де,  арада  жылдар  өткен  сайын  жер  астында

т

өселген  ағаш  шіріп,  соның  салдарынан  іргетас  жылжып,  ғимарат



қабырғаларында сызаттар пайда болған.

      Б


ұл сызаттарды көрген сәулетшілер мұндай қауіпке қарсы қандай 

шара 


қолдану  керектігін  ойластыра  бастайды.  Олар  тарихи  маңызы 

бар 


ғимаратты  құлатпай,  бұрыш  –  бұрыштарын  бағандармен 

ұстатып,  іргетасты  ашады.  Сонан  соң,  шіріген  ағаштың  орнына 

граниттен  жасал

ған  мықты  тастарды  қойған.  Сөйтіп,  Мемлекеттік 

театрды

ң  ескі  ғимараты  жаңадан  орнатылған  іргетастың  үстінде 

қайта  бой  көтерген.  Сәулетшілердің  дер  кезінде  жасаған 



шараларыны

ң  арқасында  театр  ғимараты  әлі  күнге  дейін  өз  көркін 

жо

ғалтпай, қауіпсіз жағдайда халыққа қызмет көрсетуде.



           

Ұлыстар  мен  ұлттардың  өмірі  де  құдды  осы  Мәскеудің

Мемлекеттік театрыны

ң ғимаратына ұқсайды.

            Мемлекет 

құрылымының  ескі  жүйесі  мен  ел  басқарудың 

б

ұрынғы 


әдістері 

өз 


заманында 

қаншалықты 

жеткілікті

к

өрінгенімен, уақыт өте келе заман талабына сай жауап бере алмауы



әбден мүмкін.

      Жалында

ған жас буын өкілін ескі тәсілмен басқару мүмкін емес.

Жа

ңа ұрпаққа ақылға қонымды, әділетті, тамырын тереңге жіберген



бас

қарудың  жаңашыл  түрі  қажет.  Парасат  –  пайымы  жоғары

бас

қарушылары  бар  мемлекеттерде  сәтсіздіктер  мен  құлдырауларға



жол  берілмей,  халы

қты  басқарудың  мейлінше  әділетті  жолдары

қарастырылған.  Кейбір  елдерде  болса,  керісінше,  мемлекет  тізгінін

ұстаған  адамдар  халықты  дұрыс  басқаруды  және  оның

сауаттылы

ғын  арттыра  түсу  қажет  екендігін  түсінбейді  немесе

т

үсінгілері келмейді.



      «Мезгілі келгенде м

ұз да ериді» демекші, уақыты келгенде, мықты 

мемлекеттерді

ң  де  қабырғасы  сөгіліп,  сызат  пайда  болады.  Бір 

өкініштісі, күн өткен сайын көлемі ұлғайып бара жатқан бұл сызатқа 

дер кезінде к

өңіл бөлінбейді.

            Сонды

қтан,  сырт  көзге  қуатты  әрі  күшті  көрінген  алпауыт

мемлекеттерді

ң  шөгуі  таңқаларлық  оқиға  болмаса  керек.  Бұрынғы

Иран,  Осман  империясы,  Австрия  императорлы

ғы  да  күйреді.  Орыс

патшалы


ғы  да  жермен  жексен  болды.  Бисмарк,  Вильгельм  сияқты

әйгілі адамдарды дүниеге келтірген Германия мемлекеті де жеңілістің

ащы д

әмін татты.



      Осы ретте 

қасиетті кітаптардың біріндегі мынадай тәмсілге назар

аударса

қ:  Ерте  заманда  зұлымдықпен  ел  билеген  патша  болыпты.

Оны

ң  салтанатты  сарайының  қабырғасында  отпен  жазылған



мынадай  с

өздер  бар  екен:  «Мане  текел  фарес!».  Бұл  сөздердің

ма

ғынасы  жұршылыққа  түсініксіз  болса  керек.  Ешбір  адам  түсіне



алма

ған  бұл  жұмбақ  сөздердің  сырын  сол  заманның  данышпаны  –

Даниял  былайша  т

үсіндірген:  «Бұл  от  пен  жазылған  жазулар

жа

қсылықтың  нышаны  болмаса  керек.  Не  де  болса,  ел  басына  күн



туатын 

қиын  –  қыстау  заманның  келгендігінен  хабар  беріп  тұр.  Бір




кездегі д

әуірлеген бұл мемлекеттің де дәурені өтті. Бұл тығырықтан

шы

ғар жол жоқ.»



              Ескі  Рим  императорлы

ғы,  XV  Луидің  Франция  дәурені,

Романовтарды

ң  орыс  патшалығы,  Хохенцоллерндердің  Германия

мемлекеті,  Хабсбургтарды

ң  Австриясы  да  тығырықтан  жол  таппай,

құрдымға  кеткен.  Тарих  бұл  мемлекеттер  үшін  өз  үкімін  шығарды:

«Мане текел фрес!»

       Осыны

ң бәрін салиқалы ой таразысына салып, бір сәт ойланып 

к

өріңіз.  Жұлдызқұрт  тәрізді  жеке  бастың  қажеттілігінен  аспайтын 



к

үнделікті  күйбең  тірліктің  құрдымына  батып,  саз  балшыққа 

с

үрінбейік.  Керісінше,  елдің  ертеңіне  елеңдейтін  есті  ұрпақ 



т

әрбиелеу  жолында  не  істеу  керек?  Соны  ойланайық!  Тарихқа  көз 

ж

үгіртсек,  онда  тек  императорлықтардың  күйреуі  ғана  жазылмаған. 



Сонымен 

қатар,  тығырықтан  жол  тауып,  жарқын  болашаққа 

талпын

ған  ұлттар  мен  ұлыстардың  тарихынан  сыр  шертетін 



шы

ғармалардың дүниеге келгенін күтеді.

       Тарих – адамзат 

қауымына құмырсқаның ұясы сияқты бір жерде

т

ұрмай,  өркениетпен  өрілген  әсем  де,  әдемі  туындылар  туғызатын



мемлекеттерді

ң 

м



әртебесін 

жо

ғарылата 



отырып, 

халы


қты

бас


қарудың жолын көрсететін ғажайып ғылым.

 

 



 

 

 



ҚАҺАРМАНДАР МЕН ХАЛЫҚ

 

              Кейбір  мемлекеттер 



ұлтқа  қауіп  төндіретін  дағдарыстарға  тап

болады немесе т

үгелдей күйзеліске ұшырайды. Ал кейбір ұлттардың

өмірі,  керісінше,  бірқалыпты  қалыптасқан  күйі  жалғасын  тауып

жатады.  Жо

ғарыда  келтірілген  мысалдардың  қай  –  қайсысы

болмасын,  тек 

қана  мемлекет  қайраткерлерін,  министрлерді,

депутаттарды 

ғана  толғандырып  қоймай,  әрбір  ұлт  өкілін

ойландыруы тиіс.

              Ойлау  ж

ұмысымен  шұғылданатындар  болсын,  қара  жұмыс 

істейтіндер болсын, ер, 

әйел, кәрі, жас демей, қала тұрғындары мен

ауыл т


ұрғындарын да – барлығын осы мәселе толғандыруы тиіс – ақ.


        Мемлекеттерді

ң күшті немесе әлсіз болуы, олардың көркейіп,

дамуы  немесе  т

ұралап  қалуы  ел  тізгінін  ұстаған  басшылардың

халы

ққа 


берген 

сенімдері 

мен 

т

ұрақтылығына, 



оларды

ң

табансызды



қтарына  ғана  байланысты  емес.  Ел  басындағы  адамдар

жа

қсы  болсын,  жаман  болсын,  ержүрек  болсын,  қатыгез  болсын,



қандай болса да – олар өз ұлтының айнасы, ұлт рухының көшірмесі

іспеттес. 

Қоғам қандай болса, басқарушылары да сондай болады. Сол

себепті,  «

әр  ұлттың  өзіне  сай  басқарушысы  бар»  деген  сөз  бекер

айтылмаса керек?! 

Қоғамда қайшы пікірлер тудырған бұл шындықты

на

қтылай  түсу  үшін,  бағзы  заманнан  бері  дау  тудырып  келе  жатқан



философиялы

қ  және  тарихи  бір  тақырыпты  қозғауға  рұқсат

еті

ңіздер. Бұл тақырыпты өрбітер болсақ:



        

Ұлт тарихын кімдер жасайды? Мемлекет пен адамзат өміріндегі 

е

ң  әуелі  оқиғалардың  басында  кімдер  болды?  Олар  белгілі  бір  ұлт 



өкілдері,  яғни,  атақты  адамдар  ма,  әлде,  әйгілі  ағышын  ойшылы 

Карлейль айт

қандай, қаһармандар ма? Әлде, ұлт тарихы дегеніміз ұлт 

өкілдерінің  көрсеткен  қайсарлығы  мен  халық  рухын  жұмылуы 

ар

қылы жүзеге аса ма?



        Карлейль  б

ұл пікірдің алғашқысына қосылған және өз ойын

д

әлелдеп берген. Ал, Лев Толстой болса, екінші пікірді қолдаған.



                  Карлейль 

өзінің  «Қаһармандар  және  тарихтағы

қаһармандықтар»  атты  шығармасында  олардың  өркениеті  мен

м

әдениеті  жайлы  жазған.  Карлейльдің  ойынша,  ұлт  жансыз



пластилин  т

әрізді.  Ол  бір  шебердің  қолына  түспесе,  мәңгілік

пішінсіз  ж

әне  қимылсыз  күйінде  қалады.  Цезарь,  Наполеон,  Ұлы

Петр,  Сократ  ж

әне  Хазіреті  Мұхаммед  (с.ғ.с)  сияқты  бірі  өнер  иесі,

бірі ел мойында

ған тұлға, бірі қаһарман, енді бірі пайғамбар болған

адамдарды

ң біреуі жансыз пластилинді қолдарына алатын болса, оны

өздері қалаған пішінге енгізген болар еді.

                Шы

ңғыс  хан  Азияның  сайын  даласынан  миллиондаған  қол

жинады. 


Қытайды,  Үндістанды,  Иранды,  Ресейді  өзінің  қол  астына

қаратты.  Петр  Амиеньский  Иерусалимді  мұсылмандардан  азат  ету

үшін  бүкіл  католиктік  Еуропаны  аяғынан  тік  тұрғызды.  Мартин

Лютер  реформа  жасады.  Нерондар  мен  Калигулалар  болса,  к

өне

Римні


ң  көзін  жойды.  Бисмарк  пен  Хогенцоллерндердің  саясаты

Германияны орасан зор к

үйзеліске ұшыратты.



              Т

үсініктеме:  Карлейльдің  ойынша,  ұлттардың,  тіпті,  бүкіл

адамзат  тарихын  жаса

ған  адамдардың  рухы  өр,  тәні  бекем,  зердесі

ашы

қ, парасаты жоғары болған. Бір сөзбен айтқанда, олар – қайтпас



қаһармандар.  Арттарына  өшпес  із  қалдырған  Рамзес,  Ромелюс,

Лютер,  Бисмарк  сынды  т.б.  адамдар  осындай 

қаһармандардың

қатарына жатады.

                Лев  Толстойды

ң  бұл  пікірге  қарсы  айтар  уәжі  бар,  оның

ойынша:  «

Өмірде  кездесетін  маңызды  оқиғалардың  бағытын,

оларды

ң түр – сипаты мен бағасын беруші – халық».



                Енді  бірде  Томас  Карлейль  былай  дейді:  «Б

ұқара  халық  аяқ

астында  жат

қан  қураған  сабан  секілді.  Ал,  халықтан  суырылып

шы

ққан  қаһармандар  болса,  құрғақ  сабанды,  (яғни,  халықты)



жандандыратын к

өктен түскен жасын тәрізді».

        Лев Толстой та

ғы бір сөзінде былай дейді: «Теңізде жүзіп келе 

жат

қан  өте  үлкен  кемеге  қарасаңыз,  оның  алдында  құдды  лента 



т

әрізді  ирелеңдеп  аққан  судың  ағысын  көресіз.  Осы  су  лентасы 

кемені  с

үйреп  бара  жатыр  дегенге  кім  сенеді?  Әлбетте,  ағыстың 

иреле

ңдеген  кейпін  кеменің    өзі  жасап,  жүзіп  отырады.  Демек,  шын 



м

әніндегі  қуат  көзі  –  кеменің  өзі.  Ал  су  ағысы  болса,  соның 

н

әтижесі».



        Л.Толстой: «Бір 

ұлтты сілкіндіретін жетелеуші күш болса, қалың

ж

ұртшылық  өздігімен  әрекет  етеді.  Ол  өз  пікірін  қолдайтын,  өзін



т

үсінетін адамды таңдап, өз қалаулысының артынан еретін болады».

                «Со

ғыс  және  бейбітшілік»  романының  авторы  Лев  Толстой

Томас Карлейльді

ң қаһарман мен найзағайды салыстыруына келіскен

болса, былай деген болар еді:

                «И

ә,  ойшыл  адам  қаһарман  бола  алады.  Бірақ,  бұқара  халық 

к

үнтартқыш та (лупа), сабан да емес. Себебі, найзағайды туғызатын 



халы

қтың  өзі.  Қуат  көзін  бойына  сіңірген  бұлттар  жиналса  ғана

найза

ғай  туады.  Бұлтта  қуат  көзі  болмаса,  ешқашан  ешбір



найза

ғайдың пайда болуы мүмкін емес. Ал кейбір бұлттар ылғал бу

халінде  жиналады.  Халы

қ  та  сол  сияқты.  Егер,  ұлттың

жаратылысында 

қаһармандық қасиеттер болса ғана, найзағай сынды

жар

қылдаған  тұлғалар  туғызады.  Халық,  керісінше,  әлсіз,  тексіз



болса,  бу

ға  айналып,  жоқ  болатын  бұлттар  тәрізді  із  –  түссіз

жойылып кетеді».



              Бір 

қарағанда,  бұл  екі  теория  бір  –  біріне  қарама  –  қайшы 

сия

қты. «Карлейльдің пікірі дұрыс па, әлде Толстой дұрыс айта ма?»



Б

ұл  екеуінің  арасында,  қайшылық  көрінгенімен,  екеуі  бір  –  бірін

толы

қтырады.  Карлейль  де,  Толстой  да  дұрыс  айтады.  Олар  екеуі  –



а

қшаның екі жүзі, бір шындықтың екі жартысы тәрізді.

             

Қаһарман  рухты  адам  халықты  оятып,  жалындатады.  Бірақ, 

жалынды ту

ғызатын ұшқынды халықтың өзінен алады.

                Мысалы,  бір  к

үнтартқышты  (лупа)  алып  қарайық. 

К

үнтартқыштың  белгілі  бір  кеңістікке  таралған  күн  сәулелерін  бір 



н

үктеге  тоғыстыратын  қасиеті  бар.  Мыңдаған  сәуленің  бір  нүктеге 

то

ғысуынан  жалтылдаған  бір  нүкте  пайда  болады.  Бұл  нүкте  отын, 



ш

өп, сабан, қағаз сияқты құрғақ заттарды лаулатып, жандырып, тас 

пен 

әйнекті тіпті, темірді де қыздыра алады.



               

Ұлтқа  бас  болатын  әрбір  тұлға  бір  күнтартқыш  тәрізді.  Ол 

бойын 

өзін туған ұлттың күші мен жақсы қасиеттерін жинайды. Сол 



ар

қылы,  миллиондаған  адамның  рухын  тұтатады.  Алайда,  ауа  райы

б

ұлтты  болып,  күн  сәулесінен  мақрұм  болып  қалған  жағдайда,



к

үнтартқыштың  темірді  қыздырмақ  түгілі,  қардың  түйірін  ерітуге

шамасы келмейді.

         Швецарияны

ң танымал ірімшігі биік тауларда жайылып, шүйгін 

ш

өппен  қоректенген  сиырлардың  ғана  сүтінен  жасалады.  Сүттей 



ұйыған  тыныш  заманда,  ауызбіршілігі  жарасқан  елде  өскен  адамдар 

да  осы  т

әрізді.  Олар  қауызын  жаңа  жарған  «ұлт  гүлінің»  хош 

иісіндей ерекшеленіп т

ұрады.

                    Наполеон  бейбітшілікті  жа



қтайтын  ескі  Қытайда  емес, 

Францияда          туып  – 

өскен.  Дарвиннің  балалық  шағы  Англияда 

өткен.  Ол  өзінің  «Өмір  сүру  таласы»  деп  аталатын  туындысын 

жары

ққа шығарды.



        Германияны Бірінші Д

үниежүзілік соғысқа енгізген II Вильгельм

емес.  Біра

қ,  неміс  халқының  соғысқұмар  зұлымдық  рухы  Бисмарк,

Вильгелм,  Хинденбург  ж

әне  Рухбаштардың  сөз  қолданыстарында

к

өрініс тапқан. Көне Римді жоқ қылған Нерондар, Каракалалар және



Комодтар  емес.  Барлы

қ  нәрседе  сөзі  өтімді  Испания  Лояланы,

Германия  болса  Крупты  т

әрбиеледі.  Әрбір  ұлт  бірде  ел  басқаруға

лайы

қ  рухы  мықты  адамдар  тарапынан  басқарылса,  енді  бірде,



керісінше, 

әлсіз рухты, жігерсіз адамдардың басқаруымен күн кешеді.




Б

ұл  екі  басшының  қайсысының  ел  тізгінін  ұстайтындығы  –

халы

қтың рухани деңгейіне байланысты болмақ.



                 

Ұлт  бойында  жақсы  қасиеттер  бар  ма,  жоқ  па?  Әлде  мұндай 

қасиеттерді  бойына  енді  сіңіріп  жатыр  ма?  Ұлттың  ақыл  –  ойы, 

қалауы,  ар  –  ожданы  кемелденіп  жатыр  ма,  жоқ  әлде  шіріп,  уланып 

жатыр ма? К

өмескі бір өмірдің көлеңкесінде төменге құлдырап бара 

ма?

                Б



ұл  сұрақтар  әрбір  ұлттың  жеке  тұлғасының  өмір  сүру  мен

оларды


ң еңбекқорлығына меңзейді. Біз өз елімізде не бітіріп жүрміз?

Ұлтымыздың 

та

ғдырындағы 



елеулі 

өзгерістерде 

р

өліміз


қаншалықты?

        Осы

ған байланысты төмендегі мысалға назар аударайық:

О

ңтүстік аймақта теңізді мекен еткен ерекше микроорганизмдер бар



к

өрінеді.  Олар  өз  денелерінен  әрдайым  сұйықтық  бөліп  шығарып,

өздері  көзге  көрінбейді.  Бұл  сұйықтық  бір  жерде  жиналып,  уақыт

өте  келе,  маржанға  айналады.  Осылайша  бірнеше  кіші  маржан

аралдары  пайда  болады  екен.  Б

ұл  маржан  аралдары  адамдардың

игілігіне  де  пайдалы.  Керісінше,  д

әл  осы  оңтүстік  өлкелерде  адам

өміріне  қауіп  туғызатын  ұсақ  құмырсқалар  да  бар.  Олар  өздері

мекен  еткен  жердегі 

үйлердің  қабырғалары  мен  үй  жиһаздарын

кеміріп тастайды. Адамдар б

ұл құмырсқалардан құтылу үшін басқа

жерге 


қоныс аударуға мәжбүр болады.

          Енді бір с

әт мемлекетіміздің жағдайын ойлап көрейік: «Біздің

жасап  жат

қан  қызметіміз  мемлекетімізді  құрту  үшін  бе  әлде,  оны

құру үшін бе?». Яғни, мемлекет болашағы үшін маржанбыз ба әлде

құмырсқамыз ба?

                    Мемлекетті

ң  болашағы  мен  бақыты,  ұлттың  қасиеті  мен 

намысы халы

қтың  қалауымен ұштасқанда ғана, жарқын келешекке

қадам  басары  сөзсіз.  Екі  миллион  тұрғыны  бар  Финляндия

мемлекетіні

ң  табиғаты  суық,  қысы  қатал.  Ауа  райы  көбінесе

т

ұманды  болады.  Көктемде  де  кейде  мұз  қатады.  Тамыз  айынан



бастап, 

қара  суық  түседі.  Топырағы  да  құнарсыз.  Жерінің  басым

к

өпшілігін гранит тастар алып жатыр. Жер асты қазба байлықтары да



жо

қтың қасы.

                 

Құрылыс  жұмыстары  өте  ауыр  шарттарда  жүзеге  асады.  Бұл 

жерді

ң  халқы  ешқашан  өз  мағынасында  тәуелсіз  болған  емес. 




К

өбінесе көрші мемелкеттердің боданы болған.

         Финдер 

өздерін Суом, ал мемлекеттерін Суоми, яғни, «Батпақ 

дала» деп атайды.

 

 



 

 

 




жүктеу 0.72 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет