ОҚушыларды музыкаға баулу мен тәрбиелеудщ негізгі әдістемелері кереева Г. Е., музыка пәнінің оқытушысы



жүктеу 49.57 Kb.
Pdf просмотр
Дата09.09.2017
өлшемі49.57 Kb.
#13037

ОҚУШЫЛАРДЫ МУЗЫКАҒА БАУЛУ МЕН ТӘРБИЕЛЕУДЩ НЕГІЗГІ

ӘДІСТЕМЕЛЕРІ

Кереева Г.Е., музыка пәнінің оқытушысы, 

Қ ү р м а н га зы  

атындагы саз комеджі, 

О р а л  ц.

Музыка  үйрету  жұмысының  түрлі  эдістемесі  оку  матеРиалынын'

окушылардың  жас  ерекшелігіне  жэне  олардың шыгармашылық, танымдық үр 

н

І . 



„ 



л  

.  . 


__жяктЫ   ТУС1НДШМеЛ1К  ш о л у

кабілеттеріне  ораи  өзгеріп  отырады.  Өткізілетін  материалға  жан жшч 

і 

r  



j

 

• 

/•  • 



• 

• 

п  ткасауға  арналған  ізденушшік



жасау  эдістемесі  оқушының  ез  бетінше  ізденіп,  іс-қимыл 

р

әдістемесімен өзара біріге қолданылса, зор нэтиже береді. 



„ 

.  .


Үйретілетін  эн-күйдің  сезімдік-драмалық  тұргыдан  сатылай  үиретілуін 

рналған


эдістеме  сабақтың  шарықтау  барысына  арналады.  Әр  түрлі  нұскада  қүрылатын  эн  күи

сабағының музыкалық-драмалық әдіспен өрбуі де жиі қолданылады.

Үстаздық бақылау мен оқушының өзін-өзі байқап отыру әдістемесі, эр оқушыға  аға қою, 

оның музыкалық дамуына нақтылы сәйкес жүргізілсе ғана көрнекті жетістік  ерері сөзсіз.

¥стаз бағасы  мен үйге берІлген тапсырма оқушының музыка қабілетінщ даму  сатысын 

көрсететін  ең  негізгі  көрсеткіш  екенін  үмытпаған  жөн.  Үстаздың 

елгілі 

ір  эн-күи, 



шығармаға  деген  өзіндік  көзқарасыньщ  болуы  жэне  оны  бейнелі  сезбен,  іс-әрекет,  көркем 

қимылмен  көрсете білуі  сезімге  эсер  ету әдістемесі  деп  аталып,  ол оқушы қа  шетінщ  артуына

игі әсерін береді. 

.  .


Музыкалық  кабілетгің,  яғни  эн  айту,  аспапта  ойнау  шеберліпнщ  аитарлықтаи  өсуі, 

ондагы  нақтылы  табыстың  болуы,  оның ұстаз  тарапынан  айқын  көрсетілуі  оқушы  санасында 

мақтаныш  сезімін  тудырып,  оның  шығармашылық  қызметке  деген  ынтасын 

арынша 


артты ра  түседі.  Жағымды  үлгі  көрсету,  музыка өнеріне  деген  сенімділік  бшдіру,  жаттығулар 

керсету,  олардың  жеке  бастың  сезімдік  дамуына  қызмет  істеуі,  эн-күй  сабағына  деген

кызығушылык тудырары сөзсіз.

Ән-күй  сабағына  кешенді  эдістемелер  қолдану,  үстаздың  белсенді  м узы калы қ 

қы зм еті, 

сабақты ң 

барлы қ 

элементтерінің  тұрақты  қолданьшуы 

оқушылардың 

музыкалық  мәдениетінің қалыптасуына зор эсер етеді.  Түрлі эдістемелік үрдістерді  алмастыра 

қолдану  эр  сабақтың  мақсаты  мен  міндетіне,  ұстанымы  мен  мазмүнына  байланысты  өзгеріп 

тұрары анық.

Мектепте  үйренетін  эн-күйлерге  қойылатын  эдістем елік  т а л а п т а р  

м ы н а д а й

т э р т іп т е   о р ы н д а л у ғ а   тиісті:

1)Ә ндердің  ж оғары   көркем дігі,  еркін  орындалу  мүмкіндігі қаралады.

2)Әндердің орындалу мүмкіндігін алдын ала тексеріп any, қиындық туғызатын тұстарын 

меңгеру әдісін анықтап алу.

3)Үйренетін әнге кызығушылық тудыратын әңгіме айту, оқушы қиялын ұштау.

4)Ән-күйді  тыңдау жэне  айтып беру  немесе  ойнап  көрсету.

5)Ән-күймен танысқаннан кейін өткізілетін эңгіме-кеңес. Онда шығарманың мінезін, 

музыкалық көркем бейне беретін негізгі мэнерлерін анықгау.

6)Көркемдік және техникалық  қағидаларды  сақтай отырып энді үйрену 

кезеңі.Вокалдық шеберліктің эннің көркемдік бейнесін ашуға қызмет істеуін қадағалау. 

Әнді  орындау  жөніндегі  сөздік  түсініктеме  беру  жэне  ұстаздың  эн  фразаларын  жеке

айтып беруі осы жерде аса қажет болады.

Әнді жаңадан үйрену жұмысын мынадай тәртіппен жүргізуге болады:

1) Үстаздың өзі орындап көрсетуі.

2) Ноталық жазбаны қолдану.

3) Ән әуенін жай екпінде, жеке фраза, шумақтармен үйрену.

4) Ән интонациясы мен ырғағының өте дәл орындалуын тұрақты кадағалау.

5)  Әннің кейбір қиындау жерлерін жеке бөліп қарау.



208

6) Ән мэтінніің логикалық шыңын анықтау, дикциямен жұмыс істеу.

7) ¥стаз бен оқушының энді орындау жоспарын ойластыруы.

8)  Әр  сабаққа  ар н ал ған   ж ұм ы с  ж осп ары н   ж азы п  отыру.

9)  Екі,  үш  дауысты  эндерді  үйренуді  эр 



дауысты 

жеке  көрсетуден  бастау  керек. 



Дауыстарды 

қосуды біртіндеп сатылай жүргізген дүрмс.

10) ¥стаздың дирижерлік эдістерді қолдануы эн үйрену кезеңін жеңілдететіні сөзсіз.

Ұстаз  оқушыларға  музыкалық  есту  қабілетінің  жалпы  даму  негіздерін  нақтылы

түсіндіріп бергені жен. Музыкалық есту өнерінің негізгі екі түрі болады:

1) Мелодиялық есту.

2) Гармониялық есту.

Мелодиялық  есту  қабілеті  естілген,  эуен-сазды  дэл  қайталау  арқылы  көрінеді,  ал 

гармониялық  түрі  бірнеше  ды\быстар  (аккордтар)  үндестігін  ажырата  білумен  байқалады. 

Есіу қабілетінің осы екі түрін де арнайы жаггығулар арқылы дамытуға болады.

Музыкалык  есту  қабшеті  эн-күйдің  мазмүнын,  көркем  ойын  түсінуге,  оны  сезіммен 

қабылдауға,  шығармалардың  дыбыстық  кұрамын,  ырғактық,  тембрлік  ерекшелігін  жэне 

дыбыстық ауқымын,  формалық стилін анықтауға негіз болады.

Сабақ  барысында  түрлі  әуен-сазды  тыңцап,  олардың  аггарын,  формасын,  дыбыстық 



ауқымын 

эңгімелеп отыру  өте тиімді.  Әуенді  мэнерлі, таза  айтып,  оның ладтық 



е р е к ш е л іг ін  

айыра  б іл у   о қ у ш ы л а р д ы ң   м у зы к ал ы қ   қабілетінің даму дэрежесін көрсетеді.

Әннің  ырғағын  дэл  сезіне  білу  үшін  оқушылармен  музыкалы-ырғақтық  ойындар,  түрлі 

ясауап-сұрактар, 

ырғақтық  диктанттар,  шығармашылық  үрдістерді  көрсетіп,  тұрақты  еткізіп 

турУ  сөзсіз  нэтиже  береді.  Ырғақтық  сезімнің  эмоциялы,  моторлы  табиғатын  үстаздардың 

накгьілы 

ажырата  ілгені  жөн.  Оқушылардың  музыкалык  есту,  ырғақ  сезіну 



қабілетгерін 

дамыту үшін  халықтық  әуендерді,  сонымен  қатар  классик  композиторлардың,  қазіргі  заманғы 

авторлардың шығармаларын кеңінен пайдалану керек.

Оқушылардың 

музыкалық-шығармашылық 

қабілеттерін 

дамыту  үшін 

халықтың 

карапайым  эуен-саздарын,  мақал-мәтелдерін,  балалар  өлендерін,  т.  б.  қолдануға  болады. 

Музыка  сабақтарында  ұстаздың  өзі  эн  айтып,  аспапта  ойнап,  көркемдігі  жоғары  ойын 

көрсетсе, 

оның  окушыларға  беретін  маңызы  мен  тэрбиесі  өте  өлшеусіз  екені  анық.  Музыка 

эуенін 

тыңдап  түсіну  мәдениеті  бала  кездегі  тэрбиенің  негізінде  қалыптасқаны  жөн.  Ол  үшін 



окушыны, 

ең  алдымен,  сезім  байлығын  дамытуға,  есту,  есте  сактау,  қиялды 

үіптяу  

және 


шығармашылық еңбекке үйреткен тиімді.

Музыканы  дұрыс  тыңдап,  одан  ерекше  лэззат  алу  үшін  музыкалық  шығарманың 

талғамдық 

деңгейі,  оқушыға  беретін  сезімдік  ассоциациясы  маңызды  орын  алады. 

Окушыларды  музыканы  қабылдаудың  сапалы  жағына  қызықтырып  отыру  -  ұстаздың  басты 

борышы.


Музыканың түсінікті,  әсерлі  болып  қабылдануы  үшін  ұстазды ң  алдын  ала  жоспарлаған 

дайындық  жұмыстары,  көркемдік-педагогикалық,  музыкалық  талдаулары,  әсерлі  эңгіме- 

суреттемелері  оқушының  музыка^  қабылдау  сезімін  дамытып,  оның  дұрыс  қалыптасуына 

көмектеседі.  Оқушының  көркем  ойының  тұрақтанып,  өзіндік  талғамының  қалыптасуы,  оның 

шығармашылық 

ойының  өсуі  ұстаздың  баланы  қандай  дәрежеде  қызықтырғанына 

байланысты  қаралатыны  сондықтан.  Әсіресе  оқушыны  музыканы дұрыс тындай  білуге үйрету 

сабақ жоспарынан тыс қалмауға тиіс.

Музыканы тындап, қабылдау жүмысын түрлі кезеңмен атқарған тиімді.

Мысалы, /  кезең — алғашқы жалпылама танысу кезеңі.



II кезең - музыкалық шығарманы талдау, тыңдау, бөлімдерін жекелей қарау,

интонациялық, орындаушылық ерекшеліктерін үйрену.



III кезең — биік дсңгсйдс, музыканы мағыналық түрғыдан қабылдауға үйрету.

Оқушылардың  жалпы 

музыкалық  танымын,  ягни  музыкаға  деген  танымдық

қызыіушылығын  біртіндеп,  дұрыс  багытта  дамытып,  бағдарлап  отыру  да  -  ұстаздық 

шеберліктің бір түрі.

Музыка  сауатының  қарапайым  элементтерін  меңгеру  (демек,  нота  жүйесін  меңгеру) 

оқушының  музыкалық танымының бір түрі  ғана.  Ноталық жүйені толық меңгеру жалпы  білім 

беру  саласындағы  міндетті  мақсат  емес,  ол  тек  оқушыларды  музыка  өнеріне  жұмылдыру, 

қызықтыру  жұмыстары  үшін  қолданылады.  Ноталық  белгілер  музыкалық  шығармашылық 

өнердің  жалпылама  символы  (рэміздері)  ретінде  эуен-саздан  көркемдік  ой  тудыруға,  мэн- 



мағыналық түсінік білдіруге  көмектеседі.

209

Мектептерде  ноталык  жүйеге  дейінгі  музыка  сабақтарын  өту  кезеңдері  олады.  Бұл 

сабақтардың  негізгі  мақсаты  -  окушылардың  түрлі  практикалық  қызметін  жүйелед, 

шығармашылық  арнага  бағыггау  жэне  ұлттық  дәстүрлі  өнерлердщ  негізгі  салаларымең 

таныстыра  бастау.  Ұлтгық  музыканың  өзівдік  ерекшеліктері  мен  рухани  қадір-қасиетін  бала 

танымына сіңіре білу эр ұстаздың ең қасиетгі борышы екенін ерекше бөліп  аитпақпыз.  Әрб{р 

эн-күй  сабагында  осындай  ұлттык  дәстүрлерге  арналган  танымдық  бөлімдер  болуға  тиіс.  0 Н 

эуенін  нотамен  айту  шеберлігін  дамыту  үшін,  нота  баспалдақтарының 

белгілерін 

саусақтармен 

белгілеу, 

сондай-ақ 

баспалдақтар 

арақатынасын 

графикалық 

су р ет т ер м ен   көрсету  сияқты  көрнекті  күралдарды  қолдану  тэсілдері  де  музыка  пөні 

әдістемесінде орын алуы  керек.

Музыка  пэнінде  музыкалык-ырғактық  қозгалыстарга  баса  мән  берілгені  жөн  Бүл  әдістер 

оқушының музыкалык дамуына зор эсер етіп, түрлі орындаушылык шеберліктің қалыптасуына 

негіз болады.  Музыка сазының метрикалық  негІздерін ажыратуға,  оның фразалық бөлімдерің 

сезінуге,  шыгарманын  ырғақтык  суреттерін  түсінуге  музыкалы-ырғақтық  козғалыстардьщ 

мәні  ете  зор.  Музыка  пәнінін  негізгі  мақсаттарынын  бірі  -  оқушылардьщ  шығармашылық 

кабілеттерін дамыта отырып, әр баланың жеке мүмкіндіктерін анықтап, соған дем беріп отыру.

Пайдаланылган здебиеттер тһімі:

1. Алиев ІО.Б.  Методика музыкального воспитания детей от детского сада ■ к начальной школе / Ю.Б. Алиев 

Воронеж: НПО МОДЕК.  1 9 9 8 3 5 2  с.

2. Алиев Ю.Б.  Настольная книга 

ш кольного у ч и т е л я —

музыканта t  Ю.Б. А л и е в

М .: 

Владос,  2 0 0 0 3 3 6  с.

3. Апраксина О.А.  Методика музыкального воспитания в школе/ О.А. Апраксина 

М.: 

Просвещение,  1983

224с.

4. Ардақ: эн-күйлер туралы квркем шыгармалар жинагыАлматы,  1 9 8 9 2 5 6  б е т (Өнер тақырыбындагы 

туындызар).

5.  Байжігітов Б.  Коркем өнер терминдерінің ңысқаша түсіндірме создігі

 /  

Б.  Б а й ж і г і т о в Алматы  :  РБК, 

1998 .- 7 8  бет.

6.  Балтабаев 

М. 

Эсем  саз  :  бастауыш  сыныптарга  арналган  музыка  эліппесі

  /  

М. 

Балтабаев,  Б. 

Ө т е м у р а т о в а Алиаты: Атамекен,  1 9 9 3 .- 104 бет.

7

.



 

Баітабаев М.  «Елім-ай» 

/

М.  Балтабаев,  Б.  ЭтемуратоваАлматы 



Атамекен,  1 9 9 3 9 4  бет.

8.  Балтабаев  MX.  «Ел'ш-ай»  : багдарлаиасының гылыми эдістемелік иегіздері 

/  

М.Х. Балт абаевАлм ат ы  • 

РБК,  1 9 9 3 .-2 2  бет.

_ ^ 

Балтабаев М.Х.  Жаіпы  биіш беретін қазақ орта .чектебінің  1-4 сынып оқушыларына арналган  «Елім^ай» 

OH-Kj-й сабагт ың багдарламасы/М.Х.  БалтабаевАхматы: РБК  1 9 9 3 6 8  бет.

10.  Бэттібаева  С.  Ән-куй : здістемелік нусқау/С .  Бэттібаева,  Ф.  Қоңыратбай,  Э.  Баталова ■-  Алматы  ■

 

Кітап,  2 0 0 2 .-1 0 4 бет.



Каталог: dmdocuments
dmdocuments -> Қазақ филологиясы кафедрасы
dmdocuments -> Айса байтабынов эпик жыршы
dmdocuments -> Мүхамбетқалиев С., Ахметов К.Ғ, Ғабдуллин Х. А. Байүлы мен Жетіру және Төре, Төлеңгіт
dmdocuments -> Көпбаева М. Р. ф.ғ. к., М. Әуезов атындағы Оңтүстік
dmdocuments -> Н. С. Тілеуханов
dmdocuments -> Т.ӘЛімқҰловтың «Қараой» ӘҢгімесіндегі махамбет тұЛҒасы акбулатова С. Б
dmdocuments -> Батыс қазақстандық КҮй дәСТҮрін әлемге мойындатқан қҰрманғазы рухы с. Ә. Күзембай
dmdocuments -> Кафедрасының отырысы шешімімен бекітілген. Педагогикалық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған. Орал, 2011

жүктеу 49.57 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет