Оқулық Жалпы редакциясын басқарған ҚР ҰҒА мүшесі, э.ғ. д., профессор С. С. Сатубалдин «Алматыкітап баспасы»


-тарау. Бухгалтерлік есептің ғылым ретінде қалыптасуы мен дамуы  15



жүктеу 0.63 Mb.
Pdf просмотр
бет12/13
Дата15.02.2022
өлшемі0.63 Mb.
#17287
түріОқулық
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13
52157 157357 13
Бухгалтерлік есеп
1-тарауБухгалтерлік есептің ғылым ретінде қалыптасуы мен дамуы 

15

Методологиялық (XIX ғ. бірінші жартысы). Бухгалтерлік есеп-

тің негізінде тек тауарлар мен ақша ғана жатпай, меншік иесі мен 

материалды  жағынан  жауапты  тұлғалар  арасындағы  құқықтық 

қатынастар да болатынын жете түсінді.



Коллациондық (XIX ғ. ортасы). Мамандар шаруашылық про-

цеске (коллация – бөліске түсетін мүлік, статистикалық мәлімет) 

қатысатын  тұлғалардың  іс-әрекетін  өзара  бақылайтын  есептік 

тәсілдер  жасай  бастады.  Бір  желі  арқылы  өзара  байланысқан 

дәйектерді тіркеуді қарастыратын желілік жазба пайда болды.

Механикалық (XIX ғ. соңы). Механизацияның, әсіресе касса-

лық  аппараттардың  пайда  болуы  коллацияны  қарапайымдан ды-

рады және есеп қызметкерлерінің еңбек өнімділігін арттырады.

Операциялық  (XIX  ғ.  соңы  –  XX  ғ.  басы).  Түскен  тауарлар 

көптеген ғасыр бойы сатып алынған бағасы бойынша, ал олар-

ды  есептен  шығару  сату  бағалары  бойынша  жүргізілді.  Ал 

сату  бағалары  тауарлардың  түскен  кезіндегі  бағасынан  жоғары 

болғандықтан, қаржылық нәтижені көрсететін кредиттік сальдо 

түріндегі  айырма  пайда  болатын.  Сондықтан  кейіннен  «Тауар-

лар»  шотындағы  есеп  сатып  алынған  бағамен  жүргізіледі,  са-

тылған құндылықтар «Өткізілді» деген жаңа шоттың дебетінде 

есептен шығарылды, кейінгісі кассаға түскен ақшалай түсім со-

масына  кредитке  жатқызылады.  Осыған  орай  «Тауарлар»  шоты 

таза материалдық болып шықты.

Бұдан шығатын қорытынды, әрбір кейінгі жалғасатын ке зең 

алдындағысын  теріске  шығармайды,  шығармашылық  жағынан  

байытады,  бухгалтерлік  есептің  шаруашылық  процестерін  бас-

қару құралы ретіндегі мүмкіндіктерін кеңейтті.

Нарықтық  қатынастардың  қазіргі  жағдайларында  бухгал-

терлік  есептің  негізгі  мақсаты  әртүрлі  деңгейдегі  басқару 

шешімдерін  әзірлеу,  негіздеу,  қабылдауға,  бәсекелес-субъектіні 

айқындауға және тағы басқаларға қажет субъектінің шаруашылық 

және  қаржылық  қызметі  туралы  сапалы  және  дер  кезіндегі  ақ-

паратты қалыптастыру болып табылады.




жүктеу 0.63 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет