Оқулық Алматы, 2013 Әож 577 (075. 8) К к ж 78. 077 Я7ч к 98



Pdf просмотр
бет1/35
Дата01.06.2017
өлшемі4 Kb.
түріОқулық
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   35
10504

ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫ 
БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

Магу К. 
С г
.
Моипі Ноіуоке СоІІеде
5һа\лт

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ 
БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІП
Мэри К. Кэмпбелл, 
Шон О. Фаррелл
БИОХИМИЯ
1
Оқулық
Алматы,  2013

ӘОЖ 577 (075.8) 
К К Ж  78.077  Я7Ч 
К 98
Қазақстан Республикасы Білім жэне ғылым министрлігінің 
«Оқулық» республикалық ғылыми-практикалық орталығы бекіткен
Қазақ тіліне аударған:
Набиева Б. С.
(ҚР БҒМ ҒК «Жалпы генетика және цитология институты», 
әл-Фараби атындағы Қаз¥У)
Кэмпбелл М. К., Фаррелл Ш. О.
К  Биохимия.  1-бөлім: Оқулық /  ауд. Б. С. Набиева.— Алматы, 2013.— 336 бет.
І8В^ 978-601-7427-10-8 - (1-бөлім)
І8В^ 978-601-7427-09-2
АҚШ ғалымдарының биохимия пәні бойынша жазған оқулығы. Оқулық қазіргі 
заман талабына сай деңгейде жазылған: оқу материалы негізінен барынша түсінікті 
және ұғынуға онэй болатын көрнекі суреттер мен сызбанұсқалар түрінде берілген. 
Оқулықтың әр тарауында теориялық білімді іс жүзінде қолдануға арналған бөлімдер 
келтірілген және әр тараудың тақырыбы  бойынша іргелі ғылыми жетістіктердің 
әр түрлі қолданбалы салалар мен өнеркәсіптердегі маңыздылығына ерекше көңіл 
аударылған. Кітапта библиография келтірілген және күрделілігі әртүрлі дәрежедегі 
есептер (олардың бірсыпырасының шығару жолдары) қарастырылған.
Қазақша басылымда оқулық 2 бөліммен шығады. 1-бөлімге сегіз тарау кіреді. Бұл 
тараулардан биохимияның іргелі сұрақтары мен тіршіліктің пайда болуы туралы
судың биохимиялық қасиеттері, аминқышқылдары мен пептидтер және олардың 
кеңістіктегі  құрылымы,  ақуыздар  биотехнологиясы,  ферменттер  мен  олардың 
механизмдері, мембраналардың табиғаты бойынша біраз мәліметтер алуға болады.
Оқулықжоғары оқу орындарының студенттеріне, магистранттарына, докторант- 
тарына және оқытушыларына арналған.
С.Торайғыров 
атындағы  ПМУ-дің 
академик  С.Бөйсөмба^
ӘОЖ 577 (075.8) 
КБЖ 28.072 Я73
атындағы  ғылыми
І8ВК 978-601-7427-10-8  -  (1 -і|е К І 1 ^ А П Х А Н А С Ь
І8В ^  978-601-7427-09-2
©  2012,  2009 
Вгоокз/Соіе, Сеп§аёе Ьеагпіпб 
© Қазақ тіліндегі басылым,
ҚР жоғары оқу орындарының қауымдастығы, 
2013

Осы  оқулы қты ң ж арыққа  шығуына  үлес  қосқан  барлық 
адамдарға  және  бұл  оқулықты  қолданатын  барша  студент- 
терге арналады.
— Мэри К.  Кэмпбелл
Менен  дәріс  алуды  жалғастыруға  келген,  әсіресе  сәбилі 
және үнемі жұмыс үстіндегі студенттеріме... жеке марапат.
— Шон О. Фаррелл

Мэри К.  Кэмпбелл
М эри  К эм п б ел л   М аунт  Х ольок  К о л л ед ж ін ің   құрм етті  п р о ф ес- 
соры.  М эри  К эм пбелл  бір  ку р сты қ  биохим ия  б ойы н ш а д әріс  беріп, 
биохимиялы қ зерттеу жобаларымен жұмыс істеу үстіндегі магистрларға 
б асш ы л ы қ  етеді.  Ол  ж алп ы   хи м и я  мен  ф и зи к ал ы к   хи м и я  пән дерін  
де  жүргізеді.  М эри  К эм пбелл  М аунт  Х ольок  қабы рғасы нда  өткізген 
36  ж ы л д ы н   іш ін д е  о р г а н и к а л ы қ   х и м и я д ан   б асқ а,  б ар л ы к   х и м и я 
түрл ерін ен   са б а қ   берді.  О н ы ң   о қ у л ы қ   ж азуға  деген  ш абы ты   мен 
қы зы ғуш ы лы ғы ны ң арқасы нда,  бұл оқулы қты ң алғаш қы  алты баспа- 
сы ж ары ққа ш ы қты .  Ф иладельф ияда туып өскен  М эри,  РҺ.Б. ғы лы ми 
атағы н  И н д и ан а  У ни верситетінде  алы п,  п ост-д окторлы қ жұм ы сы н 
б и о ф и зи к а л ы қ   х и м и я  б о й ы н ш а  Д ж онс  Х оп ки н с  У н и верси тетін де 
жасаған. Ғы лы ми кы зы ғуш ы лы к аясы биомолекулалардың ф и зи калы қ 
х и м и я сы н   зе р т т е у м е н ,  атап   а й т қ а н д а ,  н у к л е и н   қ ы ш қ ы л ы   мен 
ақуы зды ң өзара әрекеттесулерін  сп ектроскоп и ялы қ тұрғы да зерттеу- 
мен байланысты.
Мэри саяхат жасауды ұнатады.  Мэри жуырда Аризона ш татындағы 
ө зі  т ұ р а т ы н   Т у сон   қ а л а с ы н а   ж а қ ы н   о р н а л а с қ а н   М е х и к о н ы ң  
б іркатар  ай м а қ тар ы н а  сап ар   ш екті.  Ол  А ризона  У н и вер си тетін де 
ұйымдасты рылаты н елеулі  ш араларға қаты сканды  ж әне  шөл дала мен 
тауға ш ы ққанды  ұнатады.
Ш он О.  Фаррелл
Ш он  Ф ар релл  со л тү стік   К а л и ф о р н и я д а   туы п  ө сіп ,  Д эви стегі 
К алиф орни ялы кУ ни верси тетте окы ған.  М ұндаол  көмірсулардың ал- 
масу тақырыбы бойынш а биохимияны ң бакалавры атағын алды. М ичи- 
ган  Ш татындағы Университетте май  қы ш қы лдары ны налм асуы н зерт- 
теумен айналы сы п, биохимия саласы ны ң  РҺ.І).  курсын бітірген.  Шон 
жоғарғы  курстарға арналған биохимия бойы нш а Колорадо Ш татының 
Университетінде  18 жыл дәріс берген және лабораториялы к сабақтарды 
жүргізген.  Биохимия  пәнінен дәріс  беруді  кұмар тұтқанды қтан,  Шон 
биохимияны  окы ту б ойы нш абірқатар ғылыми  м ақалалар жазды. Ол — 
биохимия саласы нда жүргізілген (Л инн Э. Тейлормен) тәжірибелердің 
серіктес  авторы.  Ш он  биохим ия  саласы на  колледжде  жүргенде  ден 
қойған, яғни ол  кы зы ғуш ы лы к оны н велосипедке қы зыгуш ылыгммен 
сай  келді.  Ол  велосипедпен  17  ж ы лдан  астам  уакыт айналы сты   және 
қазіргі сәттерде әлем дік велоспортты  қадағалап отырады. Ол АҚШ   ве- 
лоспорт ұйы м ы ны н техн и калы қ директоры.  Ол сонымен  бірге,  балы к 
аулауды  да  жаксы  көреді,  таэквон до  бойы нш а  үш інш і  деңгейлі  қара 
белбсу  иегері,  хапкидо бойы нш а  бірінші денгейлі  кара белбеу  иегері. 
Ш он,  сон дай -ак албырт б алы қ туралы  журналдарға  м ақалалар  ж аза- 
ды.  О ның басқа қы зы ғуш ы лы қтары  футбол, шахмат және ш еттілдерін 
меңгеру.  Ол  испан  ж әне  ф р ан ц уз  тілдерінде  еркін   сөйлейді,  қазіргі 
сәттерде неміс және  итальян тілдерін  меңгеруде.
Ө зін ің   елу  ж ы лды ғы нда  алғаш   рет тау  ш ы ңғы сы нан  сабақ алды. 
Білім  саласы нан  еш қаш ан  ш арш аған  емес  және  ол  Коларадо  штаты 
университетіне басқа жағынан  келіп,  2008  ж ы лды ң бизн ес-әкім ш ілік 
магистрі деген атакты алды.

Алғы сез
1. Клеткалардың құрылымы мен биохимиясы
1.1.  Негізгі тақырыптар  19
1.2.  Биохимияның химиялық негіздері  21
1.3.  Биологиянын дүниеге келуі: тіршіліктің пайда болуы  24
1.4.  Екі үлкен биологиялық айырмашылықтар — прокариоттар мен эука- 
риоттар  36
1.5.  Прокариот клеткалары  39
1.6. Эукариот клеткалары  42
1.7.  Бес патшалық және үш үлкен топ  48
1.8.  Барлық клеткаларға ортақ қасиеттер  50
1.9.  Биохимиялық қуат  53
1.10.  Қуат және оның өзгеруі  55
1.11.  Биохимиялық реакциялардың өздігінен жүруі  56
1.12. Тіршілік және термодинамика  57
2. Су: биохимиялық реакциялар үшін еріткіш
2.1. Су және поляр ұғымы  67
2.2. Сутектік байланыстар  73
2.3.  Қышқылдар,  негіздер және рН көрсеткіші  78
2.4. Титрлік сызықтар (қисық сызық)  85
2.5.  Буферлер  88
3. Аминқышқылдары мен пептидтер
3.1. Үш өлшемді  кеңістік әлемінде немесе табиғатта кездесетін 
аминқышқылдар  109
3.2. Аминқышқылдарының жеке түрлері: олардың құрылымы  мен 
қасиеттері  111
3.3. Аминқышқылдар негіз ретінде және қышкыл ретінде де қызмет ете 
алады  117
3.4.  Пептидтік байланыс  124
3.5.  Шағын пептидтер мен олардың физиологиялық белсенділігі  125

4. Ақуыздардың кеңістіктегі қүрылымы
4.1. Ақуыздардың құрылымы мен қызметі  #139
4.2. Ақуыздардың бастапқы құрылымы  140
4.3. Ақуыздардың екінші реттік құрылымы  142
4.4. Ақуыздардың үшінші реттік құрылымы  153
4.5. Ақуыздардың төртінші реттік құрылымы  163
4.6. Ақуыздың қатталу қарқындылығы  172
5. Ақуыздарды таза түрде бөліп алу жене олардың қасиеттерін 
анықтау әдістері
5.1. Клеткалардан таза ақуыздарды бөліп алу  189
5.2. Бағаналы хроматография  193
5.3. Электрофорездер  202
5.4. Ақуыздың бастапқы құрылымын анықтау  204
6. Ақуыздардың қасиеті: Ферменттер
6.1. Ферменттер — тиімді биологиялық катализаторлар  221
6.2. Кинетика және термодинамика  221
6.3. Ферменттердің кинетикалық қасиеттері  226
6.4. Ферменттер мен субстраттардың байланысы  228
6.5. Ферменттердің катализатор қызметін атқарған реакңияға мысалдар  230
6.6. Ферменттердің қозғалысы туралы Михаэлис-Ментен 
тұжырымы  233
6.7. Ферменттерді ыдырату  242
7. Ақуыздардың қасиеттері: Ферменттер, олардың 
механизмдері және қызметтерінің реттелуі
7.1. Аллостериялық ферменттердің қасиеті  257
7.2. Аллостериялық ферменттердің үйлескен және ілеспелі үлгілері  262
7.3. Фермент қызметін фосфорлау арқылы реттеу  267
7.4. Зимогендер  269
7.5. Белсенді нүктелердің касиеті  271
7.6. Фермент механизмдеріне қатысатын химиялық реакциялар  277
7.7. Белсенді орта мен өтпелі кезеңдер  282
7.8.  Коферменттер  283
8. Биологиялық мембраналар қүрамындағы 
липидтер мен ақуыздар
8.1. Липидтердің анықтамасы  293
8.2. Липидтік топтардың химиялық қасиеттері  294
8.3. Биологиялық мембраналар  303
8.4. Мембраналық ақуыздардың түрлері  311
8.5. Мембраналық құрылымның мозайкалы үлгісі  312
8.6. Мембраналардың қызметтері  314
8.7. Майда еритін дәрумендер және олардың қызметтері  321
8.8. Простагландиндер және лейкотриендер  327

О қулық ғылымның қандай  саласында болмасын  маманданатын,  яғни бір 
семестрде биохимия  пәнін  меңгеруге талпынған және биохимик маман емес 
студенттерге арналған.  Бұл оқулықты жазудағы біздің негізгі мақсатымыз био- 
химия саласының негізгі сұрақтарын қамту арқылы биохимия пәніне маман- 
данатын студенттерге жеткілікті материалдар беру болып табылады.  Окулық 
негізінен биолог,  химик,  физик,  геолог, тағамтану саласы,  спортты физиоло- 
гия, ауыл шаруашылығы, ең негізгісі биотехнология және медицина саласында 
маманданатын студенттерге арналған. Сондай-ақ, оқулық биохимия пәнін оқу 
арқылы биомедициналық инженерия немесе биотехнология саласында мансап 
жолындағы студенттерге де арналған. Бұл оқулық жоғарғы курс студенттеріне 
арналған және  маманданатын студенттерде бір семестр органикалы қ химия 
туралы негіз болуы керек.
Интернет арқылы оқудың жаңа жүйесі
Біріншіден, химия пәні бойынша тапсырмалар мен дайындық курстар жүйесі 
және  нарыктық сұранысқа  ие  оқулықтар  интернетте  қолжетімді.  Интернет 
аркылы сіз студенттердің үй тапсырмаларын бағалауға және олардың деңгейін 
қадағалауға кететін уақытты үнемдей отырып, университет қабырғасынан тыс 
оқуын арттырасыз.  Химия мамандары арқылы дамытылған химия  пәнін ин- 
тернет арқылы окыту үй тапсырмаларын қадағалауды әлдеқайда жеңілдетеді 
және сізге оқытудың әртүрлі әдістерін қолдануға мүмкіндік береді,  мысалы, 
үлгілеу, көрнекі жаттығулар, ретті үйлестірілген тапсырмалар және арнайы жа- 
уапты талап ететін сұрақтар.  Интернет арқылы білімді жоғарғы деңгейде иге- 
руге қол жеткізуге болады. Студенттер тақырыпты толық игергенге дейін, яғни 
өзіне тән карқындылықпен оқуына болады.
Бүл басылымдағы жаңашылдық
Барлық окулықтар студенттер мен оқытушылардың қажеттіліктеріне және 
мүдделеріне  сай  казіргі  заманғы  өзекті  мәселелер  туралы  жазылуы  керек. 
Ұсынылып отырған басылымда да бірнеше өзгерістер бар.
Биохимиямен байланысты салалар.  Оқулықтағы  «биохимиямен  байланыс- 
ты  салалар» бөлімдері толықтырылған.  Оқырмандардың талаптарына жауап 
ретінде «ақуыз синтезінің есте сақтау қабілетіне әсері», «клетканың сигнальды

12 
АЛҒЫ СӨЗ
жүйесіндегі АҮФ», «ісік ауруларына бағытталған нанотехнологиялық құралдар» 
сияқты жаңа «биохимиямен байланысты салалар» бөлімдері қосылды.
Жаңартылған  мәтін.  Оқулықтағы  әрбір  тарауға  биохимия  саласындағы 
соңғы ғылыми жетістіктер мен жаңалықтар енгізілген.
Таңдамалы тақырыптардың кеңейтіл уі мен жаңартылуы. 2-тарауда буферлердің 
қалай жұмыс істейтініне арналған секция мен «білімді тәжірибеде қолдану» 
бөлімі қайта өңделді. 3-тарауда пептидтік гормондардың физиологиялық рөлі 
туралы мәселелер жаңа мәліметтермен толықтырылған. Жоғары қысымдағы 
хроматография  мен  масс-спектрометрия  әдістері  бойынша  мәліметтер 
5-тарауға енгізілді.  8-тарауда флуоресцентті спектроскопия және дифферен- 
циалды сканерлі калориметрия әдістері бойынша жаңа мәліметтер берілген.
Тараулар бойынша өзгерістер кестесі
1-тарау
Тіршіліктің пайда болу туралы жаңа мәліметтер енгізілген.
2-тарау
Буферлердің қалай жумыс істейтіндігі туралы мөліметтер қайта өңделген.
3*тарау
Вазопрессин туралы жаңа беліммен толықтырылған.
4-тарау
Ақуыз қатталуының бузылуынан туатын аурулар бөлімі кеңейтілген. 
Жаңа дәйекті бес жаттығумен толықтырылған.
5-тарау
Сапасы жоғары суреттермен толықтырылғын. Хроматография бойын- 
ша жаңа материалдар енгізілген. Ақуыздарды тазалау бөлімі жаңа 
мәліметтерімен толықтырылған. Масс-спектрометрия саласында жаңа 
материалдар енгізілген. Жаңа дәйекті алты сурақпен толықтырылған.
6-тарау
Есте сақтау жане дөрумендер туралы жаңа бөлім енгізілген. Көміртегі 
ангидраза мен жүзім шарабының қанықтырылуы туралы жаңа бөлім 
енгізілген. Жаңа дэйекті жеті сурақпен толықтырылған.
7-тарау
Медицинадағы аллостеризм туралы жаңа тақырып енгізілген. 
Каспазаларға арналған қысқаша бөлім енгізілген. Жаңа дәйекті тоғыз 
сұрақпен толықтырылған.
8-тарау
Керамидтердің денсаулыққа әсері туралы жаңа мөліметтер берілген 
(флуоресцентті спектроскопия, ОЗС), дөрілік запарды жеткізудегі 
мембраналардың рөлі туралы жаңа мвліметтер енгізілген.
Жаңа  дизайн  мен  жаңа  үлгідегі  суреттер.  Жаңа  үлгідегі  суреттермен 
қамту  мәтіннің  оқылуын  жеңілдетеді.  Бұл  өз  кезегінде  студенттің  негізгі 
тұжырымдарды түсінуін қамтамасыз етеді.  Сонымен қатар, оқулықтың жаңа 
үлгісі және түсі жетілдірілген.
Сынақтан өткен көрсеткіштер
Бұл оқулықтағы көру арқылы қабылдауды күшейтетін әдіс студенттердің 
негізгі үдерістерді және  маңызды тақырыптарды жылдам түсінуіне  көмегін 
тигізеді.

13
« Б и о х и м и ям ен   б а й л а н ы с т ы   с а л а л а р »   б ө л ім і  с т у д е н т т е р д е   е р е к ш е  
кы зы ғуш ы лы қтуды раты н арнайы  тақыры птармен қамты лған. Тақырыптарда, 
ісік аурулары,  Ж П И С ,  тағам тану си яқты   к л и н и к а л ы қ  маны зы   бар мәселелер 
қозғалған.  Бұл студенттердің биохимия мен  ш ы найы  өмір арасы ндағы  байла- 
нысты түсінуге  көмектеседі.
«Білімді тәжірибеде  қолдану»  бөлімдері тео р и ял ы қ тұрғыдағы  тараулармен 
біріктіріліп, студенттерде мәселелерді ш еш утәж ірибесін арттырады.  Есептерді 
шешуге  арн алған   тақы ры п тар  студенттерде  қ и ы н д ы қ  туды раты н  мәселелер 
бойы нш а  құрасты рылған.  Есептің жауабы ж әне  шешу жолдары да берілген.
Термодинамика туралы түсінік. Термодинамика туралы материалдар мәтіннің 
алғаш қы  тарауларында басталады.  1-тарау қуат және оның өзгерісі, биохимияпық 
реакциялардағы  кездейсоқтық,  тіриіілік  жэне  термодинамика  с ұ р а қ тар ы н а 
арн алған   бөлім дерден  тұрады .  С оны м ен  қатар,  4-тарауға Ақуыздың  қатталу 
динамикасы  атты  қосы м ш а  м әліметер  енгізілген.  А қуы здарды ң  биологиясы н 
(ақуы зды ң катталуы , ақуы з-ақуы з арасы ндағы  байланы стар ж әне т.б.) ж алпы  
б иологи ян ы ң   қозғауш ы   күш і  екенін  студенттердің түсінуі  өте  маны зды   деп 
саналады .
Түйіндемелер  ж әне  сұрақтар.  Әр  тарау  қ ы сқ аш а  тү й ін д ем ем ен ,  оте  кең 
көлем дегі  сүр ақтар м ен   ж ә н е  о н л а й н   әд еб и еттер ге  сіл тем ел ерм ен   бітеді. 
Тараулардың  соң ы нд ағы   түйіндем елер  м ә тін н ің   « 0   &  А»  аралы ғы н   білдіру 
м аксаты нда тол ы қ түрде  кайта өңделді.  Өз  білім індерін тексеру мақсаты нда 
қүрасты рылған сүрақтар саны  көбейтілді және үй тапсырмалары арттырылды.
Глоссарий  ж әне  ж ауаптар.  О қ у лы қ  негізгі  тү сін іктер   мен  терм и н д ерд ің  
голоссарийімен (соның ішінде термин алғаш рет қолданылған бөлім нөмірімен), 
секц ия жауабымен ж әне сілтемемен аяқталады .
Мекеме
Б и о х и м и я н ы   әр тү р л і  са л а  студ ен ттерін е  түсін д ір уд ің   б ір ін ш і  м ін деті 
оны   д и с ц и п л и н а   а р а л ы қ   ғы лы м   ретін д е  көрсетеді.  1  ж ән е  2-тарауларда 
биохи м и ян ы ң  басқа да ғы лы мдармен байланы сы   келтірілген.  3 ж әне 8-тарау- 
да кл еткан ы ң  негізгі құрам ы на толы қ тоқталады.
К ейбір  т ақ ы р ы п тар   бірнеш е  рет  т а л қ ы л а н а д ы ,  м ы салы ,  көм ір сутекті 
алм асуды ң бақы лануы .  Я ғни  аталған тақы ры п ты   келесі  ретте талқы лау сту- 
д ен ттерге  сол  тақ ы р ы п ты   то л ы қ   түсін уге  ком ектеседі,  бұл  өте  м аңы зды . 
О қ у лы қты ң   алғаш қы   екі  тарауы   б и о х и м и ян ы ң   б асқа  ғы лы м   саласы ндағы  
рөліне арналған.  1-тарау кейбір биохим иялы қ үдерістердің басқа ғылымдармен 
б ай лан ы сы н   қарасты рады ,  мы салы   б и охи м и ян ы ң   б иоф изикам ен,  астроно- 
м иям ен,  геологиям ен  ж әне  негізінен тірш іліктің  пай да  болуы мен  бай лан ы - 
сы. О рган и калы қтоп тард ы ң  биохимиядағы  рөлі де қарасты ры лады .  Бұл тара- 
уда соны мен бірге биохимия  мен биологияны ң арасы ндағы   қаты нас та,  оны ң 
іш інде прокариоттар мен эукариоттар арасындағы айы рмаш ы лы қтар, сондай- 
ақ  эукариоттардағы органеллаларды ң рөлі туралы баяндалады . 2-тарауда жал-

14 
АЛҒЫ СӨЗ
пы химия бойынша материалдар, судың қасиеті, ерітінділер және буферлер ту- 
ралы материалдар келтірілген.
3-тараудан 8-тарауға дейін молекулалық биологияның кейбір мәселелеріне 
қосымша ретінде  мембрана мен ақуыздың динамикасы және  құрылымына, 
сондай-ақ клетка компоненттерінің құрылымдарына толығырақ тоқталған.
3, 4, 6 және 7-тарауларда аминқышқылдарымен, пептидтермен, ақуыздардың 
құрылымы  мен  әрекеті  туралы,  ферментті  катализ үдерістеріне  сипаттама 
берілген. 4-тарау термодинамика сұрақтарын қамтиды, мысалы, гидрофобты 
байланыстар. 5-тарау ақуыздарды бөліп алу және тазалауға арналған әдістерге 
негізделген. Ферментердің ажырауы тақырыптары екі тарауға бөлінген (6 және 
7-тараулар).  Бұл  өз  кезегінде  студенттерге  ферменттердің  кинетикасы  мен 
механ изм дерін толық түсінуге мүмкіндік береді. 8-тарау мембрана құрылымын 
және оның липидтік құрамдарын қарастырады.
Бұл оқулықтағы мәтіндер биохимия саласындағы маңызды тақырыптарды 
қамтиды және биохимияның басқа ғылымдармен тығыз байланысын көрсетеді. 
Аз уақыттың ішінде биохимияның негізгі сұрақтарын түсінуге,  яғни бір се- 
местр көлемінде биохимияны меңгеруге көмектеседі.
Оқытудың альтернативті нүсқасы
Кейбір  топ  студенттерінің  талаптары  бойынша  оқытуды  оқулықтағы 
тараулардың қатарын ауыстыру арқылы жүргізуге болады.  Бірақ біз бірінші 
ретте  1  және 4-тараулардағы термодинамика сұрақтарын оқуды ұсынамыз, 
яғни  «Зат  алмасудағы  қуаттың  өзгерісі  мен  электрондардың  тасымалы». 
Молекулалық биология  материалдары  оқытушының талабына сай  өзгеріп 
отыруы мүмкін.
Қосымшалар
Кэмпбелл және  Фарреллдің  Биохимия  атты жетінші басылымы онлайн, 
электронды және баспа материалдары мен қамтылған.
Студенттер мен окытушыларға СЛУЬ биохимия
Массачусетс университетінен Дэвид Гросс, Хартвик колледжінен Амхерст 
Сюзан Янгжәне Вирджинии университетінен Реджинальд Гарретжәне Чарльз 
Гришэм интернет мәтінін жасауға қатысты.  0\ҮЬ (Опііпе \ҮеЪ Ьеагпіпё) басқа 
жүйелерге қарағанда өте қолайлы  (оның ішінде әр тараудың соңындағы ар- 
найы сұрақтар) жүйені ұсынады. 0\ҮЬ негізгі басқару инструменттері студенттің 
дайындалуы, берілген тапсырмаларды, оның ішінде сұрақтарға дұрыс жауабы 
және кері байланыс орнату туралы мәселелері оңай шешіледі. 0\ҮЬ интерактивті 
және  реттеуге  қолайлы флэш-оқулықтан тұрады.  Керек кезінде оқулықтың 
ішіндегі мәтіндерді редакциялауға да болады.  Оқытушы арнайы бағдарлама 
арқылы кейбір тараулардың немесе бөлімдердің реттілігін бұзуға немесе жасы- 
рып қоюға болады. Сонымен қатар, оқулықты қосымша реттілікке келтіруге де

15
болады. О қулы қта ан и м ац и ялы  сандар, видеоклиптер, ескертпелер және басқа 
да материалдар бар.
Х им ияны  0\Ү Ь арқылы оқуда студенттер өздерінің бос уақыттарын пайдала- 
на отырып қанш а оқыса да еркінде және олар өздерінің білімділігін осы арқылы 
артты ра алады.  0\У Ь  қазіргі сәттің  өзінде бірнеше  мы ңдаған  магистранттарға 
көмегін  тигізді,  он ы ң   іш інде  оқу  құралы ,  и нтеракти вті  материалдар,  жауап- 
тары  д ай ы н   үй  тапсы рм алары   ж әне  т.б.  0 \Ү Ь   он лай н   арқы лы   әру ақы тта  да 
ж аң арты л ы п   оты рады   ж әне  қазіргі  таң дағы   студенттердің  оқу  сти л ін е  сай 
келеді:
•  Ж ылдам дайындалу, студенттерге ж алпы  және  о р ган и кал ы қ хи м и я  саласы 
бойы нш а керекті тақыры птарды  игеріп табыстарға жетуге көмектеседі.
•  і т о і   б ағд ар л ам а сы   м о л е к у л а л а р д ы ң   а й н а л у ы н а ,  б а й л а н ы с т а р ы н ы ң  
ұзы нды ғы н және бұрыш тарын өлшеуге м үм кіндік береді.
•  Химия алға кілтті мәтіндерге арналған  кіш ігірім  видеоклиптер,  ол арқы лы  
студенттер оздерінің видеоплеерлеріне көшіріп салу арқылы немесе өздерінің 
компью терлеріне орнату арқы лы  көре алады.
Онан басқа, егер сіз 0\У Ь жүйесінің пайдалануш ысы болсаңыз, онда басқа да 
ұсыныстарға ие боласыз. Қосымша ақпараттар алу үшін немесе демонстрациялық 
түрде танысу үш ін біздің Сенгаге оқу орталы ғы на хабарласыңыз немесе біздің 
веб сайтты  қараңы з \у\ү\у.сеп§а§е.сот /  
о\у1.
Сеп§а§еВгаіп.сот.  Енді  студенттер  арнайы   іРһопе  Арріе  ж әне  іРоё  Тоисһ 
апп араттары н ы ң   бағдарламалары  арқы лы   ж әне  С еп§а§еВ гаіп.сот  сілтем есін 
колдан у  аркы лы   к ез-келген   уақы тта  к ез-келген   жерде  тегін  түрде  қосы лу 
арқы лы  үй тапсы рмалары на дайы ндала алады.  Бұл  арнайы  тегін  материалдар 
туралы  косымш а ақпараттар алу үш ін  мы на \ү\у\ү.сеп§а§еЬгаіп.сот  веб сайтын 
көріңіз.
Сеп§а§еВгаіп.сот  сайтын ашыңыз.  Қ осы мш а  материалдарға  м ү м кін д ік алу 
үшін \у\у\у.сепёа§еЪгаіп.сот веб сайтын аш ыңыз. Сеп§а§еВгаіп.сот негізгі бетінде 
Г8ІШ нөмірлері аркылы  кез—келген оқулы қты  іздестіріп тауып алуға болады.
Нұсқау. Бұл құрылым алды н-ала құрастырылған цифрлы презентацияларды 
және  материалдарды  қамтиды . 
құрамы нда  мәтін  іш інен алы нған  сурет- 
тер ж әне  кестелер,  сон д ай -ақ әр дәріске  арналған үлгілер,  ан и м ац и ялар  және 
кіш і фильмдер қосымш а материалдар ретінде берілген.
ЕхатУіен^  ком пью терлі  тест  Ш он  Ф аррелл.  Бұл  ком пью терлік бағдарлама 
м әтінге  байланы сты   сұрактарды   тест түрінде  құрасты руға  көмектеседі.  Тест 
түрінде  ем тихан  сұрақтары  да  құры лады ,  ол  \Үогсі  және  РӘҒ форматтары нда 
қолжетімді.
Дәрістік  курстар.  Містозой  Ро\уегРоіпІ  редакторында дайындалған  Арканзас 
университетінің  қызметкері  Пол  Адамс  арқылы дайындалған  презентациялы қ 
дәрістік курстар оқулық мәтініне сай негізгі сұрақтарды камтиды және оны пайда- 
лану өте қолайлы. Осы арқылы сіз өзіңіздің дәрістік материалдарыңызды әртүрлі 
анимациялар және интерактивті  видеоклиптер арқылы толықтыра аласыз.
Студенттердің веб сайты нда голосарийі бар интерактивті  Менделеев кестесі 
келтірілген,  ол \у\ү\у.сеп8аёеЬгаіп.сот сайты нда қолжетімді.



Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   35




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет