Оқулық Алматы, 2012 ӘӨЖ 338. 48 (075. 8) Кбж 65. 433 ат ф£ 4 у 5 с 89



жүктеу 1.15 Mb.
Pdf просмотр
бет1/12
Дата03.06.2017
өлшемі1.15 Mb.
түріОқулық
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12
10682

ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫ  БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ 
МИНИСТРЛІГІ
С. СҮРАҒ АНОВА 
Б. САБАТАЕВА
ТУРИЗМ МЕНЕДЖМЕНТІ
Оқулық
Алматы, 2012

ӘӨЖ 338.48 (075.8)
КБЖ 65.433 
ат ф£ 4
  У 5
С 89
Қазақстан Республикасы Білім және гылым министрлігінің 
«Оқулық» республикалық гылыми-практикалық орталыгы бекіткен
экономика ғылымдарының докторы, профессор 
Р. 
С. 
Каренов; 
экономика ғылымдарының докторы, профессор  Ж . С. 
Райымбеков.
Сұрағанова С. К., Сабатаева Б. О.
С  89 
Туризм  менеджменті:  Туризм  мамандығына  арналған  оқулық.  -
Бұл  оқулықта  туризм  менеджмёнтінің  негізп 
мәселелері,  атқарымдары, 
қағидалары,  мақсаттары  мен  әдістері  қарастырылды.  Нарык  жағдайындағы  туристік 
индустрияны  басқару  үлғісі  жэне  туризм  менеджментінің  негізгі  функциялары: 
жоспарлау,  ұйымдастыру,  ынталандыру,  бақылау,  шешім  қабылдау,  ішкі  жэне сыртқы 
орта, ұйымдастырушылық ортаны жэне еңбек ресурстарын басқару мәселелері толық 
айқындалады.
Оқулық 
туризм 
мамандығының 
студенттеріне, 
магистранттарына, 
докторанттарына,  оқытушьшарына  жэне  туризм  саласына  қызығушьшык  танытатын 
барлық оқырмандарға арналган.
Пікір жазғандар:
Алматы:  2012. -  256 й,
ІЗВИ 978-601-80326-3-«'
С.Торайғыров 
атындағы  ПМ У-дің 
академик  С.Бөйсембае 

атындағы  ғылыми
КІТАПХАНАПҺ!
ӘӨЖ 338.48 (075.8) 
КБЖ 65.433 я 73
І8ІШ  978-601-80326-3-9 
©  Сұрағанова С. К., Сабатаева Б. О., 2012
© ҚР Жогары оқу орындарының қауымдастығы, 2012

АЛҒЫ  СӨЗ
Әлемдік  экономикада туризмнің  алатын  өзіндік  орны  бар.  Бүкіл  - 
әлемдік туристік ұйымның мэліметтері бойынша, қазір туризм секторы 
элемдік  экономиканың  9,2  пайызын  кұрайды  (5,75  трлн  доллар),  ал 
2020  жылы  екі  есеге  өсіп  -   11,75  трлн  долларға  тең  болады.  Туризм 
дүниежүзі  бойынша  экономиканың  ең  серпінді  дамушы  салаларының 
бірі болып табылады.  Қазір туризм саласынын өсу деңгейі 4,4 пайызға 
тең.  2020  жылы  халықаралық  туристік  сапарлар  саны  2  миллиардтан 
асып түспек.
Елімізде  туристік  қызмет  экономиканың  жаңа  дамып  келе 
жатқан  кластері  болып  табылады.  Осыған  байланысты  Қазақстан 
Республ икасының Прези денті Н. Ә. Назарбаев «Қазақстан экономикалық, 
әлеуметтік  жэне  саяси  жедел  жаңару  жолында»  атты  Жолдауында: 
«...біздің  қолымызда  нарықтық  туризм,  мұнай-газ  машиналарын 
жасау,  тамақ  жэне  тоқыма  өнеркәсібі,  көлік-логистикалық  қызмет 
көрсету,  металлургия  жэне  құрылыс  материалдары  сияқты  салаларда 
кемінде  5-7  кластерін  жасау  мен  дамытудың  жоспары  болуы  керек. 
Ел  экономикасының  шикізаттық  емес  салалардағы  ұзақ  мерзімдік 
мамандануын,  міне,  солар  айқындайтын  боладьі..'.»,дегі  көрсетеді. 
Қазакстанда  туризмді  кластер  ретінде  дамытудың  негізгі  мақсаты 
халықаралық туристік нарыққа еніп, экономика секторы ретінде жұмыс 
істейтін,  бэсекеге  қабілетті,  жоғары  маманданған  кешен  құру  болып 
табылады.
Оқулықта  Қазақстан  Республикасының  2011-2014  жылдарга 
арналған 
туризм 
дамуының 
мемлекеттік 
бағдарламасы 
мен 
заңнамалар,  ережелер,  туризм  нысандары  мен  қызмет  көрсету  іс- 
әрекетін  стандаргтау  жэне  сертификаттау,  ақпараттық-инновациялық 
технологиялар,  менеджмент  өндірісті  басқару  формасы  жэне  фирма 
қызметі  толық  қарастырылып,  соғанораймәселелер  қойылып,  оларды 
шешудің тиімді жолдары көрсетілген.
Менеджмент  —  кәсіби  жүзеге  асырылатын,  нарық  жағдайында 
белгілі 
бір 
мақсаттарға 
жету 
жолыңдағы 
экономикалық 
механизмніңқағидаттарын,  қызметгерін,  эдістерін  қолдану  арқылы 
материалдық  жэне  еңбек  ресурстарын  ұтымды  түрде  қолдану 
арқылы 
жетістікке  жетуге  бағытталған 
қызметтің  өзіндік  түрі.
3

Үсынылып  отьфғаноқулық  «Туризм»  мамандыгының  стуценттеріне, 
магистранттарына,  туризм  саласынында  қызмет  ететін  мамандарға 
арналған  және  Қазақстан  Республикасының  Мемлекеттік  жалпыга 
міндетгі білім  стандартының  “Жоғары  кэсіптік  білімнің  ережелеріне” 
сэйкес жазылған.
4

I БӨЛІМ.
МЕНЕДЖМЕНТ ӨНДІРІСТІБАСҚАРУ НЫСАНЫ РЕТІНДЕ 
ЖӘНЕ ФИРМА ҚЫЗМЕТІ. МЕНЕДЖМЕНТ ФУНКЦНЯЛАРЫ
1-тақырып.  ТУРИСТІК ¥ЙЫ М
Мақсаты:  Туристік  ұйым  ұғымының  мэні  мен  мағынасын 
ашу,  туристік  ұйымның  негізгі  түрлері  мен  ерекшеліктерін  үйрену. 
Менеджменттің дамуының негізгі кезендерімен танысу. Үйымның ішкі 
жэне сыртқы ортасын қарастыру.
Жоспар:
1. ¥йым. ¥йымның белгілері, түрлері, заңцары.
2. Туризм басқару нысаны ретінде.
3. Туристік аймақтар, ұйымдар жэне кәсіпорындар.
4. Менеджменттің дамуының негізгі кезендері.
5. ¥йымның сыртқы жэне ішкі ортасы.
Тақырыпқа  қатысты  негізгі  ұғымдар:ұйым,  туристік  ұйым, 
менеджмент, туризм  менеджменті,  туристік қызмет,  ішкі  орта,  сыртқы 
орта,  туризмдегі  кэсіпкерлік,  туристік  кэсіпорын,  туристік  аймақтар, 
туризмнің нысандары мен субъектілері.
Қазақстанның  туристік  саласы  жоғары  қарқынмен  дамуда.  2011- 
2014 жылдардагы туризмді дамытуға арналған мемлекеттік бағдарлама 
бұған  дәлел  бола  апады.  Туризмді  дамытудың  2011-2014  жылдарға 
арналған  мемлекеттік  бағдарламасын  іске  асыру  ұлттық  туристік 
өнімнің  тартымдылығын  арттыруға  жэне  Қазақстанның  әлемдік 
туристік нарық жүйесіне кіруіне эсер етеді.  Туристік нарық жүйесінде 
туризм менеджменті негізгі рөл атқарады.
Туризм 
менеджменті 
дегеніміз 

туристік 
өнімді 
жэне 
қызметкерлерді 
басқару 
қағидаттарының, 
эдістерінің, 
тәсілдері 
мен  құралдарының  жиынтығы,  онда  басқару  ғылымының  соңғы 
жетістіктері  қолданьшады.  Туризм  менеджментінің  басты  мақсаты  -  
турөнімнің  жоғары тиімділігіне қол жеткізу,  кәсіпорының,  фирманың, 
компанияның  ресурстарын  ұтымды  пайдалану.  Қазіргі  кезде  елімізде 
1325 аса туристік ұйым қызмет атқарады.
1. ¥йым. Үйымныц белгілері, түрлері, зандары
«¥йым»  термині  адамдар  өз  мақсаттарына  жету  үшін  бірігетін 
белгілі  бір  құрылымды  сипаттайды,  яғни  бұл  менеджмент  нысаны.
5

Үйым  -  қызметтері  ортақ  немесе  жеке  мақсатқа  жетуге  түйістірілген 
адамдар тобы.  Кез келген ұйым нақты тағайындалуына тәуелсіз белгілі 
бір  өлшемдердің  көмегімен  сипатталуы  мүмкін,  бүл  өлшемдердің 
ең  негізгілері:  мақсаттық  белгіленуі,  қүқықтық  жэне  нормативтік 
негіз,  ресурстар,  үрдістер  мен  қүрылым,  еңбекті  бөлу  және 
рөлдерді  тағайындау,  сыртқы  орта,  элеуметгік  және  экономикалық 
байланыстардың ішкі жүйесі.
Туристік ұйым -  қызметінің  негізгі түрі туристік қызмет  болып 
табылатын заңды түлга.
Белгілері бойынша ұйымдардың жіктелуі:
- заңдылық критерийіне байланысты: ресми,  бейресми.
-  меншік  формасына  қарай:  жеке;  мемлекетгік;  муниципалдық; 
қоғамдық.
-  мақсаттық тағайындалуы  бойынша:  өнім  өндіру;  жүмыс  атқару; 
қызмет көрсету.
- өндірістік бағдарының көлеміне байланысты: мамандандырылған
эртараптандырылған (диверсификацияланған).
-  ғылым  мен  білімді  біріктіру  түріне  байланысты:  ғылыми; 
өндірістік;  ғылыми-өндірістік.
-  өндірістік  үрдіс  сатыларының  санына  байланысты:  бірсатылы; 
көпсатылы.
-  кәсіпорынның  орналасуына  байланысты:  бір  аймақта;  бір 
географиялық нүктеде; эртүрлі географиялық нүкгеде.
- көлеміне байланысты:  ірі; орта; шағын.
Туристік  нарық  -   турйстік  саладағы  тауарлар  (жұмыстарды, 
қызметтер көрсету) мен ақшаның айналымы.
Туристік  кызмет -  туристік  қызмет  көрсететін  жеке  жэне  заңды 
түлғалардың  қызметі.  Қазақстанда туристік  қызметті  жүзеге асырушы 
туристік үйымдар саны күн санап өсуде.
1-кесте. Туристік фирмалар саны
2008 жыл
2009 жыл
2010 жыл
Қ
а
ң
т
а
р
-
н
ау
ры
з
Қ
а
ц
т
а
р
-
маусым
Қ
а
ң
т
а
р
-
қ
ы
р
к
ү
й
е
к
Қ
а
ң
т
а
р
-
ж
е
л
т
о
қ
с
а
н
Қ
а
ң
т
а
р
-
н
ау
р
ы
з
Қ
а
ц
т
а
р
-
маусым
Қ
а
ц
т
а
р
-
қ
ы
р
к
ү
й
е
к
Қ
а
ц
т
а
р
-
ж
е
лт
о
қс
а
н
Қ
а
ң
т
а
р
-
н
ау
ры
з
Қ
а
ц
т
а
р
-
маусы
м
Қазақстан
Республикасы
955
1  029
1  122
1  163
1  040
1  122
1162
1  203
1  139
1  247
6

Ақмола
19
22
25
26
21
21
25
26
20
21
Актөбе
20
25
27
27
24
24
25
26
22
25
Алматы
53
53
55
54
45
45
45
43
37
37
Атырау
23
24
25
25
19
20
20
18
17
19
Батыс Қазакстан
9
11
11
11
10
10
10
10
11
11
Жамбыл
14
16
20
21
20
20
21
21
21
21
Карағанды
59
63
68
72
66
73
73
76
65
!  71
Қостанай
20
21
21
26
25
25
29
26
28
30
Қыэылорда
2
2
3
3
2
2
2
2
3
3
Маңгыстау
22
26
26
26
30
30
31
29
28
28
Оңтүстік Казакстан
19
22
24
26
18
20
21
22
22
24
Павлодар
47
49
51
52
47
55
56
56
56
58
Солтустік Қазақстан
17
20
20
20
20
22
22
23
24
2 4
Шыгыс Казакстан
43
46
47
47
45
46
48
48
38
39
Астана қаласы
67
71
85
88
83
86
87
87
119
129
Алматы қаласы
521
558
614
639
565
623
647
690
628
707
Туристік  аймаққа  біріккен  туристік  ұйымның  қажеттілігі  жэне 
жұмыс  жасауының  маңыздылығы  туралы  мәселе  -  даусыз  мэселе. 
Мұндай 
ұйым 
өз 
аймағындағы 
кооперативті 
тапсырмалардың 
орындалуын  өз  мойнына  алуы  тиіс.  Әртүрлі  эдебиет  деректерінде 
туристік ұйымдарды  эртүрлі  атайды жэне олар менеджменттің эртүрлі 
қызметтерін атқарады.
Басқару үрдісі жоспарлау, үйымдастыру, уәждемелеу жэне бақылау 
қызметтерінен тұрады.  Бұл басқарудың ең маңызды деген торт қызметі 
коммуникаңияның  жэне 
шешім 
қабылдаудың  байланыстьфушы 
үрдістерімен бірігеді.
Жосгвріпу 
Үйьшдлстцру 
Уащдемс 
Б щ ш у
1-сурет. Менеджменттін кызметтері
Бір  жағынан,  туристік  ұйымды  өзіне  туристік  аймақтагы 
үйлестіруші 
қызметін 
алатын 
басқарудың 
ұйымдастырушылық 
құрылымының  ерекше  түрі  ретінде  анықтауға  болады.  Менеджмент
7

үшін  жеке  кәсіпорындардың  да,  туристік  ұйымның  да  әртүрлі 
қызметтері  арнайы  ұйымдастырушылық  құрылымымен  үйлестірілуі 
маңызды болып табылады.
Екінші  жағынан,  туристік  үйымдар  туристік  делдалдар  арқылы 
үсынылады,  яғни  мүндай 
түрпаттағы 
туристік 
үйымдардың 
маркетингтік қызметі,  кооперативтік  сипатқа ие болуы жэне жүмысты 
мемлекеттік дэрежеде эрі жеке тэртіпте үйымдастыру мүмкіндігіне ие 
болуы тиіс.
Кез  келген  жағдайда  туристік  үйымдар  туристік  саясатты 
қалыптастырады, яғни туризм үшін тиімді жағдайлар қүруы тиіс жэне 
белгілі бір аймақта оның дамуын ынталандыруы тиіс.
Осылайша,  туристік менеджментке  арналған  үйымдастырушылық 
қүрылымдар аймақтық, үлттық жэне халықарапық, сонымен қатар кейде 
жергілікті  дэрежеде  мемлекетгік жэне  жеке үйымдарды  қамтып  отыр 
(2-сурет).  Мүндай  үйымдар  аймақтар  мен  елдерде  туризмнің  дамуын 
жоспарлауға, туристік өнімді өткізуці үйлестіругетиіс болып отыр.
Туристік  үйым  қолданатын  туризмнің  нормативтік-қүқықгық 
базасының негізгі қүжаттарының тізімі:
2-сурет. Аймақтьщ туристік ұйымдардьщ әртүрлі деңгейлерін басқарудың 
сатыластық құрылымы
- «Түтынушылардың құқықтарын қорғау турапы» ҚР Заңы;
-  «Стандарттау» туралы,  «Өнім  мен  кызметтердің  сертфикациясы 
туралы» Заңдар;
-  «Халықаралық  туристік  қызметті  лицензиялау  туралы»  ҚР 
Үкіметінің Қаулысы;

-  «ҚР-да  қонақүйлерде  қызмет  көрсету  ережелері  туралы»  ҚР 
Үкіметінің Қаулысы;
-Қазақстан  Республикасында  туризмді  дамытудың  2007-2011 
жылдарға алған бағдарламасы;
-  СТ  ҚР  1142-2002 
«Туристік-экскурсиялық  қызмет  көрсету. 
Терминдер мен анықтамалар».
- СТ ҚР 1195-2004 «Туристік-экскурсиялық қызмет көрсету. Туристер 
мен экскурсанттардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі талаптар»;
- СТ ҚР  1198-2004 «Туристік-экскурсиялық қызмет көрсету. Туристік 
маршрутқа қойылатын талаптар»;
- Әлем жэне туризм туралы Маниль деклараңиясы (1980);
- Акапулько құжаты (1982);
-  Туризм  жөніндегі  хартия  жэне туристің мінез-құлқы  Кодексі  (Со- 
фия,  1985);
- Туризм жөніндегіГаага деклараңиясы (1989).
2. Туризм басқару нысаны ретінде
Туризм-демалыс нарықтарымен шектелмеген, саяхаттардың элемдік 
нарығын  бүкіл  халыққа  тиімділігі  шегінде  қамтитын  құбылыс.  Туризм 
адамдардың  «саяхаттаушы  жэне  күнделікті  ортасынан  басқа  жерде  бір 
жылдан аспайтын уақытқа демалу, іскерлік және т.б. мақсаттарда болуын 
жүзеге асыратын қызметін» қамтиды.
Туризм  -   жеке  түлғалардың  үзақтығы  жиырма  төрт  сағаттан  бір 
жылға  дейін  немесе  жиырма  төрт  сағаттан  аз,  бірақ  уақытша  болатын 
елінде  ақша  төленетін  қызметіне  байланыссыз  мақсатта  өткізетін 
саяхаты.
Туристік қызметтің субъектілеріне:
1) туристік операторлар (туроператорлар);
2) туристік агенттер (турагентгер);
3)  гидтер  (гид-аудармашылар),туризм  нұсқаушылары,  экскурсия 
жетекшілері;
4) туристер жэне олардың бірлестіктері;
5) экскурсанттар;
6) туристік қызмет саласындағы басқа да бірлестіктер;
7)  туристік  қызмет  саласындағы  қоғамдық  қарым-қатынасты 
реттеуші мемлекеттік органдар жатады.
Туристік  қызмет  нысандары  -   табиғи  нысандар  жэне  табиғи 
климаттық  аймақтар,  көрікті  орындар,  тарихи  жэне  әлеуметтік-мәдени 
нысандар,  сондай-ақ  саяхат  кезінде  туристердің  қажеттіліктерін 
қанағаттандыра алатын өзге де нысандар.
9

Экономика 
Экологня
Саясат
З-сурет. Туризмді басқару жүйесі
Туризмнің төмендегідей түрлерін бөліп көрсехуге болады:
-  ішкі туризм -  белгілі бір ел тұрғындарының өз еаіінде саяхаттауы;
-   кіру  туризмі  -   белгіпі  бір  мемдекетке  оның  тұрғыны  болып 
табылмайтын тұлғалардың саяхат жасауы;
-   шығу  туризмі  -   белгілі  бір  ел  тұрғындарының  басқа  елдерге 
саяхаттауы.
Туризмнің  негізгі  үш  түрі  мынандай  санаттарды  құрай  отырып, 
эртүрлі байланысуы мүмкін:
-   мемлекет аумағындағы туризм ішкі және кіру туризмін қамтиды;
+>  ұлтгық  туризм ішкі жэне шыгу туризмін қамтиды;
-   халықаралық туризм кіру және шығу туризмін қамтиды.
/
 
9
 /
ІШКІ
ТУРИЗМ
\   ♦ 
\ \  
V
КІРУ
ТУРИЗМІ
ШЫҒУ
ТУРИЗМІ
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ 
4-сурет. Туризм санатгары 
10

Сонымен,  туризм  ашық  жүйе  ретінде  экономика,  экология, 
элеуметтік  орта,  саясат,  технология  сияқты  қоғамдық жүйелермен  си- 
патталатын ішкі элеммен өзара байланьіста болады.  Туризм жүйесі екі 
қосалқыжүйеге  бөлінеді:  шуризмді  басқару субъектісі және  туризмді 
басқару нысаны.
3. Туристік аймақтар, үйымдар мен кәсіпорындар
Туристік  ұсыныстар  туристік  сала  мекемелерінде  қалыптасады. 
Туризм  нысаны  (туристік  сала)  үш  негізгі  компененттен  қүралады: 
туристік аймақ (орын), туристік ұйым жэне туристік кәсіпорын.
Бүкілэлемдік  туристік  ұйым  -   туристік  аймақга  демалуды,  оқу 
үрдісі  мен  сауықгыруды  ұйымдастыруға  қажетті  арнайы  жабдықтар 
мен  қызметтер  желісін  қамтитын  аймақ.  Бұл  анықтамадан  мынадай 
қорытынды  шығаруға  болады:  туристік  аумақ  жеке  өзіндік  деп  сана- 
луы үшін ол жерге келген туристерді қамтамасыз ететін барлық қажетті 
жабдықгарға ие болуы керек.
Сонымен,  туристік  аумақ  -   саяхаттаудың  мақсаты  мен  туристік 
өнім.  Мұндай  жалпыға  ортақ  анықтама  саяхаттың  барлық  түрлеріне 
сәйкес келе береді.
«Туристік 
аумақ» 
деген 
ұғымды 
мынандай 
мағыналарда 
да  қолдануға  болады:  қонақ  немесе  туристік  сегмент  саяхаттау 
мақсатында таңдау жасайтын  географиялық территория  (орын,  аумақ) 
дегенмағынада  қолдануға  болады.  Мұндай  аумақ  туристердің  келу, 
орналасу, тамақтану және бос уақытын ұйымдастыруға қажетті барлық 
нәрсемен  жабдықгалады.  Осылайша,  аумақ  өзімен  бірдей  туристік 
өнім  мен  бәсекеге  қабілетті  бірлікті  көрсетеді  жэне  коммерңиялық 
стратегиялық бірлік ретінде басқарылуы керек.
Қазіргі  заманғы  менеджмент  «туристік  аумақпен»  байланысты 
барлық  жағдайларды  ескеруі  қажет,  себебі  бұл  аумақ  оған  тиісті 
бэсекелестікті көрсетеді. Сол себепті туристік аумақтың өнімін анықтау 
барысында тұгынушының ойына назар аудару керек.
Барлық  аймақтың  өндірістік  аппараты  түтынушы  сұраныс 
білдіретін  қызметтер  кешенін  ғана  көрсетеді  жэне  барлық  қызмет 
кешені  қызметтер  байланысы  ретінде  көрінуі  мүмкін.  Бәсекелестік 
бірлік  ретіндегі  туристік  аумақты  төмендегідей  схемамен  бьшайша 
көрсетуге болады.
11

5-сурет. Туристік аумақ элементгерінің өзара байланысы
Туристік  аумақтың  маңызды  бөлігін  анықтауда  туристерді 
ынтал аи д ыруға да мэн беру керек. Осыған байланысты туристі к орындар 
кең  және  тар  профильді  болып  бөлінеді.  Адамдардың  кең  ауқымды 
туристік орындарға баруы көбінесе кездейсоқ болады, себебі саяхаттың 
мақсаты  мен  себебі  мұндай  орын  емес.  Кең  профильді  туристік 
орындарға  білім  беру  орталықтары,  өнеркэсіптік  жэне  экімшілік  ке- 
шендер, сондай-ақ көлік жүйесі жатады.
Кең  профильді  туристік  орындарға  қарағанда  тар  профильді 
туристік  орынға  келушілер  белгіяі  бір  мақсатпен  келеді.  Бүл  жерге 
туристерді осы аумаққа тартатын жэне қызықтыратын эртүрлі туристік 
орындар мен аймақтар кіреді.
Жоғарыда  аталған  туристік  аумақтар  өз  кезеғінде  бір-бірімен 
байланысқан элементгер жиынтығы ретінде белгіпі бір жүйені біпдіреді 
(6-сурет).
Суретте  көрсетілгендей,  туристік  аймақтың  берілген  жүйесінде 
оны  қүрайтындардың  барлығы  бір-бірімен  тығыз  байланыста,  яғни 
ішкі блок қоршаған ортаның эртүрлі салаларымен тығыз әрекет етеді.
Халықаралық  туризм  жекелеГен 
елдер  мен  халықаралық 
қатынастардың 
қүраушы 
бөлігінің 
элеумеггік-экономикалык
12

қатынастарының  көрінісі  болып  табылатындықтан,  мемлекеттік  жэне 
халықаралық деңгейде туристік-экскурсиялық кешен бойынша қажетті 
сілтемелер  туындайды.  Бұл  сілтемелер  туристік  ұйымдар  құруды 
жүзеге асырады.

Табигат
Экономнка
6-сурет. Туристік аймақтьщ жүйесі
Туристік ұйымдарды мынадай белгілері бойынша жіктеуге болады:
- ¥лттық аумақтық: халықаралық, аймақтық жэне ұлттық ұйымдар. 
Олардың қызметі дүниежүзілік, аймақтық жэне ұлттық сипатта болады.
Қогамдық-мемлекетгік: 
басқарушылық, 
қогамдық, 
жеке 
меншіктік.
-  Қызмет  ету  түріне  байланысты:  жабдықтаушылар,  нарық 
агентгері,  қайта  орындаушылар,  кеңес  берушілер,  жобалық  ұйымдар, 
шыгарушылар,  кэсіпкерлік  қауымдастықтар,  сауда  жэне  тұтынушы 
ұйымдар.
-  Қызмет  ету  саласы  бойынша:  транспорттық  (әуе,  автобус,  темір 
жол,  автокөліктік  жэне  круиздік),  туристік  агенттер,  туроператорлар, 
жергілікті кэсіподақтар.
Туристік  кэсіпорындар  -  «туризм  нысаны»  жүйесінің  ішінде 
туристік  ұсынысты  қалыптастырушы  үшінші  маңызды  компонентті 
құрайды.  Туризм  саласында  эртүрлі  туристік  кэсіпорындар  қызмет 
етеді.  Олардың  бірі  кпиенттерге  тек  туристік  қызметтер  гана  ұсынса,
13

ал  басқалары  үшін  туризм  олардың  коммерциялық  қызметтерінің 
көптеген  бағыттарының  бірі  ретінде  танылады.  Тек  туризм  есебінен 
ғана  өмір  сүретін  кэсіпорындар  бірінші  реттік  қызмет  көрсету 
саласындағы  кэсіпорын  болса,  ал  туристік  саладан  басқа  салалардан 
пайда  табатындар  екінші  реттік 
қызмет  көрсететін  туристік 
кэсіпорындар болып табылады.  Сонымен, бірінші реттік кэсіпорындар 
тек  туризмге  ғана  қызмет  етіп,  оның  дамуының  негізін  қүрайды,  ал 
екінші  реттік  кәсіпорындар  туристік  сұраныстың  кейбір  бөлімін  ғана 
қанағаттандырады,  себебі  олар  үшін  туризм  -   олардың  өмір  сүру 
көздерінің бірі ғана жэне олардың үсынатын қызметтерін тек туристер 
ғана пайдаланбайды.
Кейбір  туристік  кәсіпорындар  өздерінің  атқаратын  қызмет 
түрлеріне  қарай  бірінші  немесе  екінші  санаттағы  кәсіпорын  түріне 
жатады.  Мысалы,  қонақүй  мен  туристік  бюролар  эрқашан  тек  қана 
бірінші  реттік  туристік  қызмет  түрлерін  ұсынса,  ал  қаладағы  немесе
7-сурет. Туристік кэсіпорындардың жіктемесі


жүктеу 1.15 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет