Өмірбаяны мен шығармашылығы талданатын есімдер жұлдызшамен белгіленген, ал



жүктеу 293.63 Kb.
Pdf просмотр
бет3/3
Дата09.01.2017
өлшемі293.63 Kb.
түріӨмірбаяны
1   2   3

 

«Әміренің 

әнінде 

ақындық 

тазалықтың 

шамшырығы  жанғандай  жүректі  тербетіп, 

қуантатын, 

аспандаған 

қуаныш 

белгісі, 

 

33 


балалық  жарастығы  бар.  Әміре  -  әншіліктің 

ақыны». 

                                              Мұхтар Әуезов. 

Ол туралы: 

Кәріпжанқызы  Қ.  Әміре  туралы  ашық  әңгіме  /  Қ. 

Кәріпжанқызы  //  Zаман  Қазақстан.  –  1999.  –  14 

мамыр. – Б.6.   

 

Қожа-Ахмет  Х.  Қашаубайдың  Әміресі:  [Оның  бір 



суретінің  тарихы  туралы]  /  Х.  Қожа-Ахмет  // 

Парасат. – 2002. – N 11. – Б.15: сурет.  

 

Әміре Қашаубаев: [Қашаубаев туралы дерек және 



белгілі  тұлғалардың  ол  туралы  пікірі]    //  Жүз 

тұңғыш:  Жинақ.  2-і  кітап  /  Құраст.:  Б. 

Нұржекеұлы. – Алматы, 2005. – Б.63 – 72.  

 

Сәрсенова Ж. Н. Қазақтардың XX ғасырдағы 



мәдениеті: [Әміре Қашаубаев туралы қысқаша 

дерек] //  Сәрсенова Ж. Н. Мәдениеттану. – 

Астана, 2005. – Б.192 – 194. 

Тоқсанбай Қ. Әншіліктің ақыны / Қ. 

Тоқсанбай // Егемен Қазақстан. – 2007. – 26 

мамыр. – Б.10. 

 

 

 



 

 

 



 

34 


                                                   28 қыркүй 

           

Оралхан Бөкейдің

 

  туғанына 70 жыл 

     (1943–1993) 

       Заманымыздың 

заңғар 

жазушысы, 



философ, 

публицист, 

драматург, 

жер 


шарының 

небір 


танымал 

жазушыларының 

таңдайын 

қаққызған,  Еуропа  мен  Азияның  бірқатар 

елдерінде 

кітаптарын 

бастырған, 

жастар 


сыйлығының,  республикалық  Абай  атындағы 

мемлекеттік  сыйлығының  лауреаты  Оралхан 

Бөкейдің  туғанына  70  жыл.  Оралхан  Бөкейдің 

орны  бөлек  еді!  Өз  ортасынан  оза  шапқан,  дүбірі 

дара дүлдүлді оралмас сапарға кетті дегенге көңіл 

шіркін қимайды.   

Оралхан Бөкейдің  ата-анасына құтты қоныс 

болған, кіндік қаны тамған, балалық бал дәуренін 

қызықтаған,  ат  жалын  тартып  мінген,  қанат 

бітірген ауылы – Шыңғыстай. Болашақ жазушы 28 

қыркүйек  1943  жылы  қарапайым  шаруа  адамы 

Бөкейдің  отбасында  дүниеге  келген.  Соғыс 

уақытында әкесі қара жұмысқа алынып, Орал тауы 

маңында  еңбек  майданында  болған.  Әкесін  идеал 

тұтқан. Бөкейдің кіндігінен төрт қыз: Шолпан, Ай-

ман, Мәншүк, Ғалия туады да, бір ұлға зар болып 

шөлдеп  жүргенде  тәңірі  иіп  Оралхан  дүниеге 

келген. Шешесі Күлия ырымдап, ері қара жұмысқа 



 

35 


алынарда  іште  қалған  нәрестесін  шаңырақтың 

тұтқасы, әкесі Бөкей аман-есен отбасына оралсын 

деп Оралхан қойған сыңайлы. От уыстап, найзағай 

қамшылап  дүниеге  келген  төрт  тұлымдының 

ортасындағы «жалғыз кекілді».  

Қарлығаш  қадамы  сон-а-ау  «Қамшыгер» 

жинағынан  бастап,  өз  шабытына  қамшы  салған 

дарабоз  дарын  –  ең  ақырғы  «Ұйқым  келмейдіге» 

дейін  қаншама  дүр  дүниелерді  өмірге  әкелді 

десеңізші.  «Қар  қызы»,  «Сайтан  көпір»,  «Мынау 

аппақ дүние», «Атаукере», «Бәрі де майдан», «Құм 

мінезі»,  «Өліара»,  «Жетім  бота»...  Ары  қарай  тізе 

берсең,  мөлдір  моншақтардай  тізбектеле  беретін 

бұл  туындылардың  әрқайсысы  өзінше  жатқан  бір 

дүние  десе  болғандай.  Көркемдігі  келіскен  кесек 

туындыларына 

тән 

тақырыптардың 



өзі 

таңданарлық.  «Сайтан  көпір»,  «Атаукере»  деп 

аталуының 

өзінде 


терең 

түйін 


жатыр. 

Шындығында, 

Алтай 

тауының 


пұшпағына 

жабысқан  кішкентай  ауылы  –  Шыңғыстайды 

жарты  әлемге  танытып  үлгерген  Оралхан  жігіт 

ағасының жасына келіп, жаратушының пешенесіне 

жазған  49  мүшел  жасынан  аттап,  50-ге  аяқ 

басқанда  өмірден  озды.  «Елең-алаң»,  «Өліара», 

«Құм  мінезі»,  «Қайдасың,,  қасқа  құлыным», 

«Мұзтау»,  «Сайтан  көпір»,  «Жетім  бота»,  әлгі 

«Атаукере», «Бура», «Өз отыңды өшірме», «Ауыл 

хикаялары»  барлығы  да  болған  оқиға  ізімен 

жазылған, 

шынайы 


шығармалар. 

Оралхан 


 

36 


шығармашылығының  сарқылмас  құнары  –  ауыл 

өмірі, Алтай өңірі.  

 

«Оралхан 

азғантай 

ғұмырында 

сондай 

асқаралы  биікке  өзін  де,  елін  де,  туған 

әдебиетінде  шығарып үлгерген қаламгер».                                                

  Әбіш Кекілбаев 

Шығармалары: 

Бөкей  О.  Екі  томдық  таңдамалы  шығармалар. 

Бірінші  том:  Повестер  /  О.  Бөкей.  –  Алматы: 

Жазушы, 1994. – 496 б. 

 

Бөкей О. Кербұғы / О. Бөкей; Ред. Ә. Пірманов.  – 



Алматы: Атамұра, 2003. – 204 б. 

 

Бөкей  О.  Қайдасың,  қасқа  құлыным:  Повесть, 



әңгімелер/О. Бөкей. –Астана: Елорда, 1999.– 328 б. 

Бөкей  О.  Тоқадан  қалған  тұяқ:  Әңгімелер  /  О. 

Бөкей;  Құраст.  Д.  Әшімханұлы.  –  Астана:  Таным, 

2003. – 80 б. 

  

О. Бөкей шығармаларындағы ойшылдық [Мәтін] / 



Г. Жұмағұлова // Мәдениет жаршысы =Вестник 

культуры. - 2008. - № 8. - С. 19 -20. 



 

 

37 


Ол туралы:  

 Бұлт ұйықтаған ұжмақ жер [Мәтін] / С. Төлеуов // 

Абай. - 2009. - №3 . - Б. 84 - 94. 

 

Оралхан  Бөкей  [Мәтін]  /  Дайын.:  М.  Шапиян  // 



Жұлдыздар отбасы. - 2011. - №17. - Б. 31-40. 

 

Біз  ойын  қуып  жүрген  кезде  ол  кітап  оқып 



отыратын [Мәтін] / А. Қасым // Дидар. - 2012. - 17 

ақпан (№19). - Б. 20-21. 

 

Қаламгер  жазған  образдар  сомдалды  [Мәтін]  /  Е. 



Нақтыбайұлы // Дидар. - 2012. - 18 мамыр (№57). - 

Б. 12. 


  

                  



27 желтоқсан

 

Сәрсен Аманжоловтың



 

туғанына 110 жыл 

(1903 – 1958) 

Тіл 


білімі 

негізін 


салушылардың  бірі,  түрколог, 

филология  ғылымының  докторы, 

профессор,  Қазақстан  Ұлттық 

Академиясының 

корреспондент 

мүшесі 


С. 

Аманжолов зерттемеген қазақ тіл  білімінің бірде-

бір  саласы  жоқ  деуге  болады.  Ол  –  жас  шағынан 


 

38 


халық ауыз әдебиеті мұраларынан сусындап, оның 

нәрін тұщына білген кең тынысты ғалым.  

Сәрсен  Аманжолов  Шығыс  Қазақстан 

облысы  Ұлан  ауданы  Егінсу  ауылында  дүниеге 

келген.1925  жылдан  бастап,  соңғы  өміріне  дейін 

қазақ  филологиясының  сан-алуан  мәселеріне  үн 

қосып отырды. Оның ұшқыр қаламынан 500 баспа 

табақтай  200-ден  астам  ғылыми  еңбек  туды. 

Ғалымның  еңбектері  негізінен  алты  салаға 

бөлінеді.  Біріншісі:  Мектептерге  арналған  қазақ 

тілі  оқулықтары  мен  бағдарламалық  еңбектер. 

Екіншісі:  Қазіргі  қазақ  тілі:  алфавит,  орфография 

және 

терминалогия, 



лексикология 

мен 


лексикография, 

грамматикалық 

құрылыс. 

Үшіншісі:  Тіл  және  әдебиет.  Әдебиет  пен 

фольклор. 

Төртіншісі: 

тіл 

тарихы 


мен 

диалектология.  Түркология.  Бесіншісі:  Жалпы  тіл 

білімі  мен  қазақ  тіл  білімінің  мәселелері. 

Алтыншысы: Тарих, археология және этнография.  

Қазақ  тілі  білімінің  іргетасын  қалауға  күш-

жігерін  молынан  жұмсаған  жерлесіміздің  еңбек 

жолына 

көз 


салсақ, 

сан 


түрлі 

ғылыми 


соқпақтармен  қатар  аса  жауапты,  қажетті 

қоғамдық  қызметтерді  де  қатар  алып  жүргендігін 

көруге  болады.  Қамшының  сабындай  қысқа 

ғұмырында  ғылым  мен  қоғамдық,  педагогикалық 

жұмыстарды  қалай  қиуын  тауып  байланыстырған 

деп, таң қалмасқа шараң жоқ. 

Профессор  С.  Аманжолов  көпшілікке 

ғылыми  және  саяси  білім  тарату  ісіне  де  белсене 



 

39 


қатысты.  Ол  бірнеше  жыл  бойы  Қазақ  ССР  саяси 

және ғылыми білімдер тарату қоғамының әдебиет 

секциясын  басқарып  келді.  1949  жылы  осы  қоғам 

арқылы  «Қазақтың  әдеби  тілі»  деген  кітапшасын 

шығарды. 

С.  Аманжолов  –  қазақ  тіл  біліміне  А. 

Байтұрсынұлы бастаған алғашқы толқыннан кейін 

келген  топтың  өкілі.  Ол  отызыншы,  қырқыншы, 

елуінші  жылдардағы  қазақ  тілінің  күрделі 

мәселелерін  шешуге  өз  үлесін  молынан  қосқан 

ғалым  болып  табылады.  С.  Аманжоловтың  өмірі 

мен шығармашылығы бүгінгі күні зерттеуді қалап 

тұрғаны  белгілі.  Ұзақ  жылдарға  созылған 

тоқыраудан 

кейін, 

ұлттық 


деңгейдегі 

ғалымдардың  ғылыми  мұраларына  батыл  басып, 

тереңдей  алмай  жатуымыздың  бір  себебі  осы 

болар.  


 

Ол туралы: 

Аманжолова  К.  Рухани  тағылым:  [Шәкірті 

ұстазы  туралы  сыр  шертеді]  /  К.  Аманжолова  // 

Дидар. – 2003. – 24 мамыр. – Б.5.  

 

Әбжаппаров 



Ә. 

Біртуар: 

[Аманжоловтың 

ғылыми еңбектеріне тоқталады] / Ә. Әбжаппаров // 

Дидар. – 2003. – 4 қазан. – Б.2. 

  


 

40 


Әубәкіров  А.  Ұлы  ұстаз  –  педагог:  [Сәрсен 

Аманжоловтың  мерейтойына  орай  мақала]  /  А. 

Әубәкіров // Дидар. – 2003. – 11 ақпан. – Б.4. 

 

 Күмісбайұлы  Ш.  Сәрсен  Аманжолов  /  Ш. 



Күмісбайұлы // Айгөлек. – 2004. –N 1. – Б.5.  

 

Оразалин  С.  Мол  мұра  қалдырған  ғалым  /  С. 



Оразалин // Ақ Ертіс = Иртыш. – 2003. – N 6. – Б. 

63 – 66. 

 

Алтайдың  төрі  -  көне  түркі  мәдениетінің 



алғашқы темірқазығы [Текст] : сұхбат.: Д. Анаш / 

А. Аманжолов // Дидар. - 2010. - 30 маусым (№80).  



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

41 


Аталып өтілетін есімдердің

 

әріптік көрсеткіші



 

 

Айнағұлова К.                                           

Ақылбайұлы Ә. 

Алтай А.                                                 

Аманов Т.                                   

Аманжолов С.  

Аханов К. 

Ахметов З.                  

Ахметова Ш. 

            13 

             14 

          3, 17 

              11 

        12, 37  

               9 

               9 

               6 

Аюханов Б. 

Әбдікәкімов Т. 

Әзімжанова Г. 

Әкімов Д. 

Әкелеев С. 

Әлжанов О. 

Әлімбетов С. 

Әріпжан Т.  

Байбатырұлы И. 

12 

              10                 



              14            

              14 

              15 

              15 

              15 

              15  

              15                                                

Байжанбаев Ә. 

Байхонов С. 



Балақаев Т. 

Бейсембаев Б. 

Бейсембекова А. 

Беков О. 

Белослюдов В. 

Бозтаев К. 

Беспаев Х. 

Бөкей О. 



12 



12 

              10        

              16 

              11              

                6               

        10, 34            



 

42 


Брилин П.  

              16              

Горбачев Н. А. 

Ғаббасов А. 

Ғазизұлы А. 

Дәстенов Ж. 

Есентайұлы Ш. 

Жақып Б. 

Жақыпов Е. 

Жанұзақұлы Ә. 

Жұматов С. 

12 


14 





15 

15 


Жұмаханов Ж. 

13 


Жылысбаев Б. 

Заитов Р. 

Ибраев Ә. 

15 



15 

Иванов А. С. 

Игісінов Ж. 

Ислямов А. 

Кенжеғұлова Н. 

15 



14 

Қабанбаев М. 



Қайран Ә. 

Қайсенов Қ. 

         5, 21 



Қаңлыбаева Ж. 

Қарамендин С. 

10 



Қашаубаев Ә. 



          9, 30 

 

43 


Құдайбердіұлы Ш. 

Құжыманов Ж. 

Құнанбаев К. 

Құмарұлы К. 

Құсанбаев С. 

Құсанов Ш. 

Қыдыралин С. 

Қыдырханұлы У. 

Мағзұмов Т. 

Манап М. 

Маципулло О. 

Мұсаұлы Ы. 

Мұхамеджанов Т. 

Мыржықбай К.  

         8, 26 

16 



12 


16 

13 


14 



15 


11 

Нечаев И.                        



Нілібаев Ә. 

Олжай Қ. 

Оразбеков Ә. 

Өлмесеков К. 

Попов Е. 

Рақымжанұлы Т. 

Салықбай Г. 



Сәбетқазы А. 

Сүлейменов Ғ. 

Сұлтанбеков М. 

Сыбанов Б. 

Тастағанов М. 

Тауданбекұлы Д. 

Токарев М. 

Тойкенов М. 

Тұрлыханов Д. 



10 




13 

15 


12 



14 


16 

11 


10 

13 


 

44 


Хасенов Н. 

Шәженов Х. 

Шәкерімұлы З. 

Шәріпжан Г. 

Шондыбаев У. 

Ыбыраев Ж. 

 

 



15 

15 



16 

16 


13 

 

  



 

  

 



  

 

 



 

 

45 


Мазмұны 

                               

Алғы сөз 

 

   3 



 

Шығыс  өңірінде 2013 жылы аталып 

өтілетін және еске алынатын күндердің 

тізбегі 


 

 

     4 



Айы мен күні белгісіз тарихи оқиғалар 

 

    14 



Аталып 

өтілетін 

мерейтой 

иелеріне 

қысқаша анықтама және әдебиеттер тізімі 

                                                                       

     17 

Аталып 


өтілетін 

есімдердің 

әріптік 

көрсеткіші 



     41 

 

 


жүктеу 293.63 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет