Олар жер сілкінулері, су тасқындары, вулкан атылуы, ре- волюция



жүктеу 0.76 Mb.
Pdf просмотр
бет1/8
Дата30.04.2017
өлшемі0.76 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8

Åóðîïàëû? 

êîìèññèÿ


Ñî?ûñ æ?íå áåéá³òø³ë³êò³ 

æàðèÿëàó æ?í³íäåã³ Èíñòèòóò



наурыз-сәуір 2010

22

Біздің  ақпараттық-сараптамалық  бюллетеніміздің  кезек-

ті  бесінші  жарияланымында  Сіздердің  назарларыңызға 

жоба  қызметі  жайындағы  жаңалықтар  мен  Орта  Азия 

елдеріндегі  адам  құқықтары  мәселелерін  көтеретін 

мақалаларды ұсынамыз. 

Соңғы екі жыл ішінде бүкіл әлем, оның ішінде Орта Азия 

да бар, табиғи және қоғамдық құбылыстарға тап болды, 

олар жер сілкінулері, су тасқындары, вулкан атылуы, ре-

волюция...

Құламайтындай  көрінген  Құрманбек  Бәкиев  режимі 

ашулы  халықтың  қысымына  шыдамай,  тура  бес  жыл 

бұрынғыдай,  «раушан»  төңкерісінің  нәтижесінде  Асқар 

Ақаев кеткендегідей құлады. Қырғыз оқиғалары: биліктің 

Уақыьша  үкімет  қолына  көшуі,  жаппай  толқулар  мен 

Бішкектегі  85  адамның  өлімі  –  жаһандық  көлемдегі 

жаңалықтардың басшысына айналды. 

ЕҚЫҰ мен кейбір мемлекеттердің басшыларының қарым-

қатынасымен  Құрманбек  БӘкиев  отставка  жайлы  арыз 

жазды,  бұдан  кейін  оның  Минскіде  екені  белгілі  болды. 

Ол  жерге  Бәкиев  Лукашенконың  шақыртуымен  келген 

болатын. 7 сәуір күні болған билік ауысуы Қырғызстанға 

не  береді  деген  пікірталас  әлі  толастаған  жоқ.  Бұл 

жолы Қырғызстан қандай билік жүйесін таңдап, елді кім 

басқарады деген мәселе төңірегінде саяси және геосаяси 

тартыстар жүріп жатыр. 

Алайда  халықтың  басым  көпшілігі  үшін  ең  әуелі  жаңа 

үкіметтің аз уақыт ішінде елде тұрақтылық орнатуы мен 

заңдылықты қалпына келтіруі маңызды болып тұр. 

ОСы  пайдалы  пікірталастардың  ішінде  кейде  ең  бас-

тысы  ұмыт  қалып  жатады,  ол  –  маңызды  халықаралық 

құжаттар мен Конституцияның ең әуелгі бетінде жазылған 

сөздер: адам, оның өмірі және құқығы. Соныдақтан, са-

яси оқиғалар жайлы ақпарат таратуда  біз  кәсіби жұмыс 

стандарттарының  шеңбернен  шықпай,  негізгі  адам 

құқықтарын есте сақтаймыз. 

Революция кезінде білім, денсаулық сақтау жүйесі тура-

лы  естен  шығаруға  болады,  алайда  осы  салалар  елдің 

мәдениетін  және  ішкі  қауіпсіздігін  қалыптастырады. 

Сондықтан жобамыздың кезекті блогы сапалы білімге қол 

жеткізуге арналмақ, 

Бюллетень  «Орта  Азия  мемлекеттеріндегі  құқыққорғау 

білімі  мен  адам  құқығын  қорғау»  жобасының  аясында, 

Құрметті оҚырмандар!

Соғыс  пен  бейбітшілікті  жариялау  жөніндегі  британдық 

институт  арқылы  жүзеге  асырылып,  Еуро  Комиссияның 

қолдауымен  басылды.  Орта  Азия  мемлекеттеріндегі 

адам  құқығын  қорғау  саласындағы  қоғамның  ақпаратпен 

қамтамасыз  етуінің  деңгейін  көтеру  жобаның  негізгі 

мақсаттарының  бірі  болып  есептеледі.  Бүгінгі  күні  жоба 

Қырғызстандағы  балалардың  білімге  қол  жеткізу  туралы 

сұрақтарын, Тәжікстандағы өз өзіне қол жұмсаушылықтың 

көбейіп кетуіне байланысты мәселелердің, Қазақстандағы 

сөз  бостандығына  қатысты  мәселелерге  қатысты 

диалогтық  байланысқа  қатысты  сұрақтарды  шешіп, 

қамтамасыз  етіп  отыр.  Жобаның  келесі  бағыты  үкіметтік 

емес  ұйымның  мүшелерін  қоғаммен  байланысқа, 

бұқаралық  ақпарат  құралдарымен  қарым-қатынас  құруға 

және  адам  құқығына  қатысты  халықаралық  стандарттар 

мен сол саладағы ұлттық заңнама туралы журналистерге 

арналған тренингтер өткізеді.

IWPR  бүгінгі  таңда  Еуропада,  Ауғанстанда,  Иранда, 

Иракта,  Сирияда,  Филиппинде,  Уганда,  Солтүстік  Афри-

када,  Зимбабведе,  Кавказда  және  Орта  Азия  мемлекет-

терінде өзқызметін жүзеге асырып келеді. Орта Азиялық 

аймақта  IWPR-дың  сәтті  қызметі  1999  жылдан  бастау 

алған.  Осы  уақыт  аралығында  Институт  мемлекеттік  ор-

гандармен,  үкіметтік  емес  ұйымдармен  (ҮЕҰ)  және  ме-

диа  құрылымдармен  конструктивті  қарым-қатынас  ор-

натты.  IWPR  алғашқылардың  бірі  болып  жергілікті  жур-

налистермен  қарым-қатынас  құрып,  оларға  шетелдегі 

әріптестерімен байланыстарын дамытуға көмектесті.

Уақыт өте келе серіктестік тығыз қарым-қатынастар түріне 

айналды.  Мұндай  тәсіл  жаңа  байланыстардың  кеңеюін, 

идеялардың,  білімнің  және  машықтармен  алмасуды 

қамтамасыз  етті.  Тілдік  тосқауыл  мен  көзқарастардың 

әр  түрлі  болуына  қарамастан,  www.iwpr.net.  сайтын-

да  көптеген  мақалалар  жарық  көруі,  жемісті  жұмыстың 

қорытындысы  болып  есептеледі.  Осындай  жұмыстың 

арқасында  IWPR  адам  құқығына  байланысты,  демокра-

тия  мен  басқа  да  қақтығыс  тудыратын  тақырыптарды, 

сұрақтарды баяндауға қатысты едәуір үлесін қосты. 

Бюллетеннің әр нөмірінде біз сіздерді жобаның қызметімен, 

Қазақстандағы,  Қырғызстандағы,  Тәжікстандағы  және 

Өзбекстандағы  адам  құқығын  бұзуға  қатысты  әр  түрлі 

жағдайлармен  таныстыруға,  сонымен  қатар,  біздің 

аймақтағы мемлкеттік шынайы жағдайын объективті түрде 

баяндауға тырысамыз. 


наурыз-сәуір 2010

3

Интернет-сауаттылық бойынша 

құқыққорғау-шылар мен журналистерге 

арналған аймақтық тренинг 

Бішкек, Қырғызстан, 29-31 наурыз

Аталған  тренинг  үш  елдің:  Қазақстан,  Қырғызстан  және 

Түркіменстан  құқыққорғаушылары  мен  журналистері-

не  арнап  Қырғыз  Республикасындағы  Соғыс  және  бей-

бітшілікті  жариялау  жөніндегі  Институттың  (IWPR) 

Өкілдігінің ұйымдастыруымен өтті. 

Тренингтің  негізгі  мақсаты  ғаламдық  тордың  белсенді 

пайдаланушылары ретінде құқыққорғаушылар мен жур-

налистерді  Интернетпен  жұмыс  кезінде  кезігетін  қауіп-

қатерлер  мен  жеке  басқа  қатысты  және  коммерциялық 

сипаттағы  мәліметтерді  қорғау  әдістемесімен  танысты-

ру  болды.  Үшкүндік  тренинг  барысында  әр  қатысушыға 

алынған  білімді  бекіту  үшін  практикалық  тапсырмалар 

берілді. 

Тренер  ретінде  Нидерландыда  тіркелген  «Түркіменста-

нның  демократиялық  азаматтық  одағы»  үкіметтік  емес 

ұйымының  жетекшісі  Вячеслав  Мамедов  шақырылды. 

Вячеслав Мамедов осы тақырып бойынша түрлі елдердің 

белсенділеріне  арналған  оқыту  тренингтерін  өткізуде 

көпжылдық тәжірибеге ие. 

Шара қорытындысын шығара келе, Вячеслав Мамедов: 

«Сіздің  электронды  хабар  алмасуыңыз  үшінші  адамға 

белгілі болуы әрқашан да өзекті мәселе болмақ. Ең жа-

маны, адам бұл туралы еш күмәнданбайды, сондықтан 

өз  мәліметтерін  қорғау  үшін  ешқандай  механизмдерді 

қолданбайды.  Мен  алынған  білімнің  болашақта  Ин-

тернетпен  жұмыс  барысында  сіздерге  көмектеседі  деп 

үміттенемін», - деді. 

Тренинг  қатысушысы,  «Zonakz.net»  Интернет-газетінің 

журналисті  Владимир  Юрицын:  «Бұл  тренинг  Интернет 

жұмыс  жасаудағы  менің  білім  көкжиегімді  айтарлықтай 

кеңейтті.  Практикалық  сабақтардың  арқасында  мен 

бұрын  тек  естіп  қана  көрген  дүниелер  туралы  толық 

мәлімет ала алдым. Бұл мен жұмыс жасайтын редакция 

үшін өте пайдалы болмақ», - деп атап өтіп кетті. 

Тәжікстанның  өкілі  адам  құқықтары  мен  заңдылықты 

сақтау жөніндегі Бюро заңгері Худоназар Мамадназаров 

ЖоБа ЖаҢаЛыҚтары

ЖоБа ЖаҢаЛыҚтары

ӨЗеКті СұХБат:

1. Нигина Бахриева: Тәжік құқыққорғаушылары 

азаматтық соғыс туралы тарихи естеліктің себебі 

бойынша билікпен бұқаралық акциялар арқылы 

келісөздерге барғанды қалайды

2. Бернд Рэчел: Түркімен денсаулық саласын 

зерттеу қара түнекті зерттегенмен бірдей

ҚаЗаҚСтан:

Қазақстандағы африкандықтар өмір сүру құқығы үшін 

күресуде

ҚырҒыЗСтан:

1. Қырғызстан билігі басып алушылармен күресуде 

2. Көрші мемлекеттер Қырғызстанға қауіппен қарауда

3. АРНАЙЫ РЕПОРТАЖ / Қырғызстандағы негізгі 

білім беру жүйесі нарықтық жағдайда өзгертулерді 

талап етуде



тӘЖіКСтан:

1.АРНАЙЫ РЕПОРТАЖ / Ажырасудан кейін 

әйелдер ештеңесіз қалады

2. Тәжікстанда қыздар сабақ жіберуде



ӨЗБеКСтан:

1.Өзбекстанда бала еңбегі бұрынғыдай 

«дәстүрлі» болып саналып келеді

2. Ресми органдар отбасылық күш көрсету 

проблемасын жоққа шығарып отыр

3. АҚТҚ-ға қарсы күрескер өз тұжырымдары үшін 

түрмеде отыр

4. Комментарийлер: БҰҰ-ның адам құқықтары 

бойынша Комитетінің Өзбекстандағы жағдайды 

өзгертуге шақыруы шөл даладағы адамның 

шыққан жан даусына ұқсайды

тҮрКіменСтан:

1. Заңдардың адамшылығы тең дәрежеде болуы тиіс

2. Комментарийлер: Жұмыссыздарды елемей, билік 

олардың құқығын бұзып отыр



оСы нӨмірде:

03

10



15

16

23



26

32


наурыз-сәуір 2010

44

аталған  тренингте  «өзі  үшін  көптеген 

жаңа дүниелерді ашқанын» айтады. 

«Мен бұрын IT-саланы жақсы білетін-

мін,  себебі  қоғамдық  бірлестіктегі 

менің  қызметім  онымен  тығыз  байла-

ныста болды, бірақ осы жерде мен өз 

білімнің  жеткіліксіз  екенін  анық  біл-

дім.  Ірі  және  жұмысын  жаңа  бастап 

келе  жатқан  қоғамдық  бірлестіктерге, 

құқыққорғаушылар мен журналистерге 

арналған  осындай  оқыту  шараларын 

жиі  өткізіп  тұру  керек  деп  ойлаймын. 

Бұл  Тәжікстанның  ҮЕҰ  секторына  өте 

маңызды», - дейді Мамадназаров. 

Тренинг  қатысушылары  әсіресе  ұсы-

нылған материалды игеруге мүмкіндік 

берген  тренингтік  материалдардың 

қол  жетімділігін  атап  көрсетті.  Қыр-

ғызстандық «Демократия мен азамат-

тық  қоғам  үшін»  Коалициясының  бас-

шысы  Динара  Ошурахунова:  «Бізге 

тапсырмаларды орындау бойынша ке-

зең-кезеңмен  түсіндіретін  жетекші  құ-

рал  берілді,  сондықтан  үш  күн  ішін-

де  барлық  техникалық  тапсырмалар 

орындалды», - дейді. 

Ал  қырғызстандық  құқыққорғаушы, 

«Голос  свободы»  қоғамдық  қорының 

жетекшісі  Сардар  Багишбеков:  «Бәрі 

түсінікті, пайдалы, анық болды», - деп 

қосты. 


«Мен  құқыққорғау  ортасында  Интер-

нет-ресурстарды  сауатты  түрде  пай-

далану  мәдениетін  қалыптастыру  жә-

не  оны  күнделікті  жұмыс  барысында 

қолданып  отыру  керек  деген  пікірде-

мін.  Құқыққорғаушылардың  компью-

терлерінде  олар  қорғайтын  адамдар 

туралы мәлімет болуы мүмкін және ол 

мәліметтердің  жариялануы  әрдайым 

жақсы емес», - деді Багишбеков. 

«Ақпарат  белсенді  түрде  пайдала-

нылатын  журналистика  және  адам 

құқығы  секілді  салаларда  қара  ойлы 

жандардың  қолынан  жапа  шегі  қатері 

әрқашан болады. Бірнеше күннің ішінде 

біз қауіпті қалай білуге және Интернет-

пен  жұмысты  барынша  қалай  қауіпсіз 

етуге  байланысты  үлкен  көлемдегі 

ақпарат  алдық.  Мен  шаруларым-

нан  қол  үзіп  шығып,  бағалы  тәжірибе 

жинақтағаныма  өкінбеймін»,  -  деді 

тренинг  қатысушысы,  «Mojazarplata.

kz»жобасының  Қазақстан  бойынша 

веб-менеджері Инесса Шлапак. 

Шара  қатысушыларынң  сөздеріне  қа-

рағанда  IWPR  тренингінде  алынған 

ұсыныстар  мен  білім  бұдан  арғы  Ин-

тернетпен  жұмыс  барысында  көмек 

болмақ. Қазақстан мен Тәжікстан өкіл-

дері осындай тренигтердің өз елдерін-

де өтуін қалайтын пікірлерін білдірді. 

«орталық азиядағы 

орта білімге қол жеткізу: 

проблемалар мен перс-

пективалар» аймақтық 

дөңгелек үстелі.

Душанбе, 16-17 сәуір

БҰҰ-ның  Бала  Қорының  (UNICEF)  бі-

лім  және  бірлестік  Министрлігі  мен 

Тәжікстан – Бірлестік Қоры ашық қоры 

Институтының қолдауымен Соғыс және 

бейбітшілікті жариялау жөніндегі Инс-

титут ұйымдастырған форум жұмысы-

на аймақтың 4 елі: Тәжікстан, Қырғыз-

стан,  Қазақстан  және  Өзбекстанның 

60-тан астам өкілі қатысты. 

Шара  барысында  қатысушылар  не-

гізгі  орта  білімге  қол  жеткізудің  түрлі 

аспкетілерін  қарастырды,  бұл  салады 

әр  елдің  жекелеген  ерекшеліктерімен 

қатар ортақ мәселелері де бар. 

«60 млн. астам халқы бар аймақтың бес 

елінде  ортақ  мәселелер  баршылық, 

олардың  арасында  білім  мәселесі  де 

бар.  Елдердің  алдына  ортақ  міндет 

тұр,  ол  -    еңбек  бөлінісі  әлемдік  эко-

номикасында  орын  тауып,  тұрақтау, 

яғни  халықты  әлемдік  стандарттарға 

сәйкес  деңгейдегі  сапалы  біліммен 

қамтамасыз ету», - деді қазақстандық 

парламент депутаты Мұрат Әбенов. 

Аймақ елдерінің алдында тұрған тағы 

бір  мәселе  (Түркіменстаннан  бөлек) 

білім  жүйесін  реформалау  мен  жеке-

леп алғанда 12 жылдық білім жүйесіне 

көшу болып отыр. 

«Бүгін  көптеген  мемлекеттерде  білім 

саласында  реформалар  жүргізілуде. 

Тәжікстан  да  осы  бағытта  жұмыс  жа-

сап жатыр және 2014 жылы 12 жылдық 

білім  жүйесіне  көшуді  жоспарлап 

отыр», - деп мәлімдеді Тәжікстан пре-

зиденті  Атқарушы  аппаратының  білі 

және ғылым Бөлімінің жетекшісі Хами-

дуллохон Факеров. 

«Бұл  жаңа  идея  білімге  деген  жаңа 

қадам,  сондықтан  біз  бір-бірімізге 

көмектесіп,  қажет  болған  жағдайда 

қолдауымыз қажет», - дейді Әбенов. 

Қазақ  депутаты  өз  елінің  2001  жылы 

12  жылдық  білім  жүйесіне  көшпек 

болғанын, бірақ әлі бұған парктикалық 

тұрғыдан  жетпеген  айтады.  «Біздің 

елде  бұл  мәселеге  біртіндеп,  осы 

реформаға 

білім 


құрылымдарын 

дайындап,  барынша  тиімді  жетістікке 

қол  жеткізу  мақсатында  келе  жатыр», 

- деп атап кетті ол. 

«12 жылдық білім жүйесіне көшу бары-

сында кездесетін проблемалар көп, ол 

ең  әуелі  қаржы-

лық  мәселе.  Со-

нымен  қатар  біз 

өзге елдердің тә-

жірибесін  зерт-

теп,  өз  жолы-

мызда жасап шы-

ғардық.  Әр  елдің 

р е ф о р м а л а р 

жүргізуде өз ерек-

ше  жолы  бола-

ды»,  -  деді  Тә-

жіксатнның  білім 

академиясының 

Президенті  Ири-

на 


Каримова. 

Оның сөзіне қара-

ғанда  білім  министрлігі  қажетті  шы-

ғындарды есептеп қойған. 

Дөңгелек  үстел  барысында  аймақ 

елдерінің  осы  саладағы  реформа-

ларды  жүргізуде  түрлі  деңгейде  келе 

жатқаны,  алайда  барлығынң  білімге 

қол  жеткізуде  өз  кедергілерінің  бар 

екені    айтылды.  Аймақтың  әр  елінде 

белгілі бір көлемдегі балалардың мек-

тептен тыс қалатындығы айтылды. Мы-

салы, Тәжікстанда ресми мәліметтерге 

сәйкес  мектеп  қамтымаған  балалар 

жалпы оқушылардың 2,5%-ын құраса,  

Қазақстан  мен  Өзбекстанда  бұл  көр-

сеткіш  0,2%,  ал  Қырғызстанда  80 

мыңға тең. 

Аталған  елдердің  бәрінде  қатерлі 

топты  мүмкіндігі  шектеулі  оқушылар 

құрайды,  олардың  үштен  бір  бөлігі 

ғана білімге қол жеткізе алып отыр. 

Дөңгелек  үстел  қатысушыларының 

пікірінше, білімге қол жеткізуде кедер-

гі  болатын  мәселелердің  қатарына, 

сонымен  қатар,  өмір  сүру  деңгейінің 

төмендігі, кедейшілік, жемқорлық, миг-

рация мен бала еңбегінің түрлі форма-

лары жатады. 


наурыз-сәуір 2010

5

Аймақ елдері үшін білім саласындағы тағы бір мәселе ба-

лаларды мектепке дейінгі біліммен қамтудың төмен деңгейі 

болып отыр. Мысалы, «Ашық қоғам» - Тәжікстан бірлестік 

Қоры Институтының білім бағдарламары директоры Назар-

худо  Дастамбуеваның  сөзіне  қарағанда  Тәжікстанда    осы 

саладағы жағдай «апаттық деңгейде» тұр. 

«Балалардың  тек  7  пайызы  ғана  мектепке  дейінгі  білімге 

қол жеткізу алады, бұл өз кезегінде орта білімнің деңгейіне 

әсер етпей қоймайды», - дейді ол. 

Қазақстандық қатысушылар бұл проблеманың өз елдерін-

де  де  кезігетінін,  республикадағы  көрсеткіштің  5  апйызға 

тең екенін атап көрсетті. 

Қырғызстанда  жоғарыда  аталған  проблемалардан  бөлек 

мектептердегі  балалардың  қауіпсіздігі  мәселесі  өткір  си-

патқа ие болып отыр. 

«Көптеген  оқушылар  үшін  мектеп  білім  алудағы  қауіпсіз 

және  сенімді  орын  болудан  қалған.  Оағн  себеп  мектеп 

рэкеті,  соңғы  кезде  бұл  құбылыс  барлық  жерлерде  тара-

лып  жатыр»,  -  дейді  Қырғызстаннан  келген  қатысушы, 

балалардың құқығын қорғау мен мүдделерін алға жылжы-

ту  бойынша  коммерциялық  емес  ұйымдар  желісінің  жоба 

үйлестірушісі Наталья Воробьева. 

Оның  сөзіне  қарағанда  оқушылар  бұл  мәселемен  күн-

делікті  жолығады.  Сонымен  қатар,  күштеп  талап  ету 

жағдайларының ауыр зардаптарға әкеліп соққан оқиғалары 

да көбейіп кеткен. 

Воробьеваның  пікіріне  қарағанда  білі  және  ішкі  істер  ми-

нистрліктері әлгіндей оқиғалардың алдын-алу мақсатында 

шаралар қолдануда, алайда олар әлі жеткіліксіз. 

«Өзбекстанда  ресми  статистикаға  сәйкес  сауаттылық 

деңгейі  өте  жоғары,  алайда  сапалы  білімге  қол  жеткізуде 

және бала еңбегін кеңінен пайдалануда шешімін таппаған 

мәселелер бар», - дейді осы ел өкілі, тәуелсіз медиа-сарап-

шы Сергей Наумов. 

Тәжікстанның  спецификалық  проблемаларының  бірі 

қыз  балалар  санының  білім  алуға  қол  жеткізудегі  аза-

юы.  «Жоғары  білімді  әйелдер»  ҚБ  жетекшісі  Гульджахон 

Бобосадыкованың  сөзіне  қарағанда  Тәжікстандағы  орта 

мектепті бітірген қыз балалар  саны бірнеше  себепке бай-

ланысты  қысқарады,  ол:  өмір  сүру  деңгейінің  төмендеуі, 

оқытуға  кететін  шығынның  өсуі  және  қоғамдағы  әйелдің 

алатын орны жайлы дәстүрлі түсінік. 

Дөңгелек үстел нәтижесінде қатысушылар Орталық Азия ел-

деріндегі білім жағдайын жақсартуға бағытталған әмбебап 

ұсыныстар  даярлады.  Дөңгелек  үстел  қатысушылары 

осы  ұсыныстарды  өз  әріптестері  мен  серіктестеріне  тара-

тып, өздері де жұмыс барысында жетекшілікке алады деп 

күтілуде.

Дөңгелек  үстел  қатысушылары,  Қазақстан,  Қыр-

ғызстан, Тәжікстан және Өзбекстан мемлекеттік ор-

гандар, үкіметтік емес және халықаралық ұйымдар, 

бұқаралық ақпарат құралдары өкілдері, 

Орта  білім  туралы  заңнаманың  бүгінгі  өмір  шын-

дығына сәйкестігін талқылай келе, 

ОА  барлық  елдерінің  негізгі  білім  сапасына  байла-

нысты алаңдаушылығын білдіріп;

Негізгі білімге қол жеткізу саласындағы әлеуметтік-

экономикалық факторлардың жағымсыз әсерін зерт-

теп;


Бұқаралық  ақпарат  құралдарының  білім  мәселелін 

шешудегі осы сала жайлы ақпарат таратудағы ма-

ңызын мойындай отырып

Келесі ұсыныстарды қабылдады:



«орталық азиядағы білімге 

қол жеткізу: проблемалар мен 

перспективалар» дөңгелек үстелінің 

қатысушыларының ұсыныстары:

    

         

ҚаЗаҚСтан, ҚырҒыЗСтан, тӘЖіКСтан, тҮрКімен-

Стан ЖӘне ӨЗБеКСтанныҢ мемЛКеттіК орГан-

дарына:

Балалардың негізгі құқықтарын және мүмкіндіктерін, 



оның ішінде білім алуға деген құқық та бар, қорғау 

мақсатында  ОА  елдерінің  парламенттік  желісін 

құру мүмкіндігін қарастыру;

Әр елде ОА елдері ратификациялаған, жалпы білім-



ге қатысты құжаттардан келіп шығатын халықаралық 

және  аймақтық  міндеттердің  орындалуына  талдау 

жүргізу, бұл олардың имплементациясы мен орын-

далу  міндетін  қамтамасыз  ету  бағытындағы  кем-

шіліктерді анықтау мақсатында қажет;

Әр елде жалпы білім саласындағы заңнамаға тал-



дау  жүргізу  және  оны  халықралық  стандарттарға 

сәйкестендіру;

ҮЕҰ-ды  жалпы  білім  саласындағы  заңнаманы 



жүзеге асыру мониторингіне тарту;

Жалпы  білім  жүйесін  қаржыландыруға  қосымша 



бюджеттен тыс инвестициялар тарту;

Жалпы білімде әр адамға қатысты қаржыландыруға 



көшу  мәселесінің  тиімділігін  және  нәтижелілігін 

зерттеу,  аталған  схема  қабылданған  жағдайда  әр 

адамға қатысты қаржыландыруды жүзеге асырудың 

нақты механизмдерін ойластыру;

Шалғайдағы таулы және далалық аймақтарды қоса 



алғанда инклюзивті білім жүйесін енгізу;

Мигрант-балалардың  құқығын  қамтамасыз  ету, 



оның ішінде сәйкес нормативті-құқықтық актілерді 

қабылдау және мигрант-балаларды жалпы білім бе-

ретін мекемелер жүйесіне енгізу интеграциясының 

нақты механизмдерін жасау арқылы жалпы білімге 

деген қол жеткізу құқығы бар;


наурыз-сәуір 2010

66

Мүмкіндігі шектеулі балаларға жағдай жасау, ол: ғима-



раттардың,  құрылымдардың,  коммуникация  құрал-

дарының  техникалық  жабдықталуы;  архитектуралық 

кедергілерді жою; сонымен қатар оларды оқытуға бай-

ланысты әдістемелік құралдарды жасау;

Мүгедектер  құқығына  байланысты  Конвенцияны  рати-



фикациялау, ол мемлкетті мүмкіндігі шектеулі жандарға 

арнап  барлық  жағдайды  жасауды  міндеттейді,  оның 

ішінде жалпы білім алуға деген құқық та бар;

Мектеп  бағдарламасын  жалпы  білім  беру  жүйесіндегі 



қандай бір болмасын, оның ішінде қыз балалардың білім 

алуға деген мүмкіндігінің шектелуі бар, дискриминаци-

яны шеттету мақсатында қайта қарау, қыз балалардың 

мектептен тыс қалу деңгейін төмендету  және ер мен 

әйел рөліне, міндеттеріне қатысты стереотиптерді бұзу 

мақсатында стратегия жасау;

Аз ұлттар тілінде сабақ беру үшін мұғалімдер дайындауға 



күш  салу  және  аз  ұлттар  тіліндегі  оқулықтар  санын 

көбейту.  Балаларды  мектепке  дайындау  мақсатында 

дайындық сыныптарын ашу және мектептегі оқыту тілі 

туған  тіл  болып  табылмайтын  аймақтарда  мектепке 

дейін оқыту мекемелер желісін кеңейту;

Қалыптан тыс білімнің дамуына және балалардың бос 



уақытына көңіл бөлу;

Жалпы  білімнің  сапасына  әсер  ететін  мазмұндық 



факторларға талдау жүргізу;

Бала  еңбегін  жоюға  бағытталған  шараларды  жал-



ғастыру,  әсіресе  оның  ең  жаман  дамыған  жолдарын 

білім жүйесін жетілдіру, білім алудағы балалардың жі-

берген тұстарын тауып, оларды оқытуға жағдай жасау 

(туу туралы куәлік, 63 форма, тіркеусіз оқуға қабылдау, 

теңдік  сыныптарын  ашу);  отбасы  және  еңбек  туралы 

заңды  жасы  кәмелетке  толмағандардың  еңбегін  пай-

далану бөлімі бойынша бұзғандарды жауапқа тартуды 

күшейту;


Мұғалімдердің қаржылық және материалдық жағдайын 

олардың  сапалы  жұмысына  қолдау  көрсету  меха-

низмдерін  қайта  қарастыру,  мұғалімдердің  рөлі  мен 

беделін көтеру және жас кадрларды тарту мақсатында 

талдау жүргізу;

Мектепке  дейінгі  білімге  қол  жеткізуді  кеңейту  және 



мектепке  дейінгі  білімді  насихаттау  мақсатында  ша-

ралар қолдану, әсіресе жағдайы төмен отбасыларына 

көңіл  бөлу,  ата-аналардың  баланың  мектепке  дейін-

гі  дамуы  мен  білімінің  маңызына  қатысты  сауатын 

көтеру; қалыптан тыс қоғамдық механизмдерге қолдау 

көрсетіп, мектепке дейінгі баланың жан-жақты дамуы-

на арнап жоспар құру;

Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқық туралы 



Халықаралық пактінің Қосымша хаттамасын ратифика-

циялау, ол жеке тұлғаларға экономикалық, әлеуметтік 

және  мәдени  құқықтарын  халықаралық  деңгейде 

қорғауға мүмкіндік береді;

Адам құқықтары бойынша ұлттық институттар белсен-



ді түрде білімге қол жеткізуге мониторинг жүргізіп оты-

ру қажет және осы ақпаратты жыл сайынғы есептерге 

қосып,  қоғамды  БАҚ  арқылы  және  басқа  да  жолдар 

арқылы хабардар етіп отыру керек;

БАҚ-дағы білім мәселесінің барынша объективті түрде 



көтерілуін  қамтамасыз  ету  үшін  БАҚ-мен  әріптестік 

қарым-қатынасты  нығайту,  ол:  министрліктер  мен 

ведомстволардың баспасөз қызметін дамыту/іске қосу 

арқылы, сонымен қатар қоғаммен байланыс бойынша 

жауапты адамдардың жергілікті деңгейде және тұрақты 

түрде ақпаратты брифингтер, баспасөз мәслихаттары, 

баспасөз баяндары арқылы ұсынып отыруы қажет;

ОА  елдері  білім  министрліктерінің  жанынан  «білім» 



журналистикасының даму мүмкіндігін қарастыру;


Каталог: sites -> default -> files -> download -> publication
files -> Тіркеу кеңсесі отдел-офис регистрации
files -> Алпысбай Мұсаев Әдебиеттанушы ғалым библиографиялық
files -> Аға оқытушы Мағжан жаны сыршыл ақын
files -> Тасимова Айслу Педагог ғалым
files -> Сборник материалов международной научно-практической конференции
publication -> Бюллетень «Орта Азия мемлекеттеріндегі құқыққорғау білімі мен адам құқығын бақ арқылы қорғау»
publication -> Бюллетень мамыр маусым 2010 жыл 1 Сіздердің назарларыңызға Орталық Азия елдеріндегі
publication -> Өзгерістер жолындағы репортаждар: Дағдарыс аймақтарындағы жергілікті

жүктеу 0.76 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет