Өкінішке қарай, кезінде ерекшеліктері ескерілместен



жүктеу 0.65 Mb.
Pdf просмотр
бет6/6
Дата02.05.2017
өлшемі0.65 Mb.
1   2   3   4   5   6
www.aikyn.kz

ӘЛЕУМЕТ


6

Б а с қ о с у   б а р ы с ы н д а ,   с у д ь я 

А.Замбаев: «Мемлекет беделі мен сот 

т релігі бір-бірімен тығыз байланысты. 

Заң мен құқық бір-біріне қарама қайшы 

болған жағдайда әділ әрі ақылды шешім 

қабылдау қиын болады. Сот т релігі 

конституциялық, азаматтық, әкімшілік 

және қылмыстық сот ісін жүргізу 

арқылы жүргізіледі. Құқықтық 

мемлекетте сот т релігін жүзеге асыру-

дың негізгі принциптері ол оның – 

адам оның құқықтары мен бос-

тандықтары. Мемлекеттік билікті 

барлық деңгейде жетілдіру қатар соңғы 

жылдардағы сот реформасының дамуы 

оң нәтижелерін беріп отыр», – деді.

Сонымен қатар судья А.Замбаев 

ҚР Қылмыстық кодексіндегі жеке 

айып таулар бойынша ұсыныстар беріп, 

аталған қылмыстық жауапкер шілік-

тердің келешекте әкімшілік жауап-

кершілікке ауысуы мүмкіндігін айтты.

Шара соңында қатысушылар  з 

тараптарынан сот т релігінің жағымды 

жақтарын айта келе, мемлекеттің 

тұрақтылығының кепілі екендігін 

айтып, аталған тақырып бойынша  з 

ұсыныстарын білдірді.

нел ҚУАНЫШҚЫЗЫ

МЕМЛЕКЕТ БЕДЕЛІ 

СОТ ӘДІЛДІГІМЕН ӨЛШЕНЕДІ

ЖИЫН


Жуалы аудандық сотында осы тақырыпта дөңгелек үстел 

өткізілді. Шараға, сот төрағасының міндетін атқарушы А.Замбаев, 

прокурор Е.Марат, қорғаушы О.Шуақбаев, АІІБ-нің басшысының 

бірінші орынбасары подполковник М.Мүсірепбеков, пробация 

қызметінің аға инспекторы капитан Қ.Сарғалтақов, Жуалы ауданы 

әкімшілігінің Ішкі саясат бөлімінің бас маманы Н.Сейтқұлов және 

БАҚ өкілдері қатысты.

– Нағыз к ркем әдебиетті тума 

талант, хас шебер, с з зергері к ктетеді. 

Шынайы талант – ілуде біреудің ғана 

маңдайына жазылатын Тәңірдің сыйы. 

Осы тұрғыдан қарағанда, XX ғасырдың 

бас кезіндегі Алаш алыптарының 

бірінен-бірі асқан шеберлік на-

қыштарына,  зекті ізденіс иірімдеріне 

жаңа заман биігінен қарап, сол кездің 

зінде әлемдік  ркениеттен түркі дүние 

еншісін алуды к здеген тұғырнамаға 

к ңіл аударту аса қажет.

Оқулықта күрескер-ұлтшылдық 

б а ғ ы т   б о й ы н ш а   –   . Б к е й х а н , 

А . Б а й т ұ р с ы н ұ л ы ,   М . Д у л а т ұ л ы , 

Ш.Құдайбердіұлы, Ж.Ай мауытұлы, 

М . Ж ұ м а б а е в ,   С . То р а й ғ ы р о в , 

X.Дос мұхамедұлы,  Қ.Кемеңгерұлы, 

С.Садуа қасұлы, Ж.Ақбаев, Т.Шонанұлы, 

О . л  ж а н ұ л ы ,   Б . К ү л е е в ;   д і н и -

милләтшілдік бағыт бойынша – 

М.К пейұлы, Ғ.Қараш, Т.Ізтілеуұлы, 

Ш.Жәңгірұлы, К.Шаһмар данұлы, 

М . Қ а л т а й ұ л ы ,   М . Б а й  за қ ұ л ы , 

А.Сабалұлы, Н.Орман бетұлы,  .Кердері; 

ағартушы-демократтық бағыт  кілдері 

бойынша – С.К беев, М.Сералин, 

Т. Ж о м а р т б а е в ,   С . Д н е н   т а й   ұ л ы , 

М . Д ә у л е т б а е в ,   И . Қ ұ т п а н ұ л ы , 

.Тәңір  бергенұлы,  .Найманбайұлы, 

Ы.Ш рекұлы, Н.Құлжанова, Ш.Иман-

баева, Б.Ізт линдердің  мірбаяндары 

мен шығармашылық еңбектері берілді.

Сонымен қатар Алаш ұранды әде-

биеттің к шбасшыларымен бірге тізе 

қосып, келешек ұрпақ қамы үшін 

к птеген мақала жазып, тауқыметті  мір 

азабын бірге к теріскен азаматтық һәм 

адамгершілік деңгейімен де бір-бірімен 

үндес к рнекті тұлғалар туралы да 

мәлімет бердік. Олар –  С.Асфендиаров, 

X.Ғаббасов, М.Шоқай, М.Тыныш-

байұлы,  .Ермеков, Ж.Дос мұхамедұлы, 

С.Аманжолов, А.Бірімжанов, Б.Құл-

манов, Б.М метов.

Сал-серілер поэзиясы мен XX ға-

сырдың басындағы баспас з мәселесі де 

қамтылып, біршама шығармалар 

контекстік оқу әдісі бойынша берілді. 

Ж а с с п і р і м д е р д і   X X   ғ а с ы р д ы ң 

басындағы аумалы-т кпелі кезең туралы 

з бетімен ізденіп, ой қорытуға бейімдеу 

мақсатымен «Алаш жылнамасы» және 

басқа да құжаттық материалдар бойынша 

арнайы тапсырма берілді. 

Қолдарыңыздағы кітаптың айыр-

машылығы, әдебиетті жаңа сораппен 

күрескер-ұлтшылдық бағыт, діни-мил-

ләтшілдік бағыт және ағартушы-демо к-

раттық бағыт деген үш топқа жіктедік. 

Екіншіден, XX ғасыр басындағы әдеби 

үрдіс пен оның тұлғаларын бір шоқатқа 

(т бешік) шоғырландыруға тырыстық. 

Мұнда 50-ге жуық қаламгердің  мірі мен 

шығармашылығы бүгінгі оқытудың 

инновациялық талабына сай бірінші рет 

тұтас ұсынылып отыр. Үшіншіден, 

осыған дейінгі оқу басылымдарында 

XX ғасыр басындағы әдебиеттің даму 

жолы С Ж (студенттің  зіндік жұмысы) 

арқылы байланыстырылып берілген 

емес, – дейді ғылыми еңбектің авторы, 

Руда Зайкенқызы. 

Бұл оқулық «Қазақ әдебиеті тарихы» 

курсы бойынша жоғары оқу орындарында 

оқылатын дәрістерде, семинарларда, 

практикалық сабақтарда пайдалануға 

және арнаулы курс жүргізуге к мекші 

құрал ретінде қазақ әдебиеті мен тарихы 

пәндерінің мұғалімдеріне, студенттерге, 

жоғары сынып оқушыларына, сондай-ақ 

жалпы к пшілік қауымға арналған.

Ершай  ЗІРЕТ

ҰЛТ ҰЛЫЛАРЫН ҰМЫТПАЙДЫ



Таяуда «Мектеп» баспасынан филология ғылымдарының докторы, 

профессор Руда Зайкенқызының «XX ғасыр басындағы әдебиет және Алаш 

ұстанымы» атты оқулығы жарық көрді. Бұл еңбек XX ғасырдың басындағы 

тәуелсіздік жолында мерт болған Алаш қайраткерлерінің ұлттық ұстанымына 

негізделген. Мұнда XX ғасырдың басындағы әлеуметтік жағдай мен рухани 

өмірдегі өзгерістер және сол кезеңнің қайталанбайтын тұлғалары арқылы 

ұлттық дамудың көркемдік кеңістігі ғылыми-әдістемелік тұрғыдан сарапқа 

салынған.

БАСПА БАЗАРЛЫҒЫ

Бұдан соң студенттер  сарайында  «Алаш 

мұрасы және Тәуелсіз Қазақстан» атты 

ғылыми-теориялық конференция болды. 

Конференцияны облыс  әкімі Қырымбек 

К шербаев  ашты.  з с зінде  ңір басшысы: 

«Тәуелсіздіктің ең алғашқы жылдарында 

Нұрсұлтан Назарбаев: « ткенді тану, тарихты 

терең пайымдап, оған әділ баға беру – үлкен 

парасаттылық пен жауапкершілікті талап 

етеді.  ткендердің қадірін білу, олардың 

арман-мүдделерін жалғастыру – біз үшін 

адамгершілік парыз ғана емес, қоғамдық 

дамудың, ілгері басудың негізгі алғы 

шарттарының бірі» деп ерекше атап к рсеткен 

болатын. Біз осы ұстанымды басшылыққа ала 

отырып,  ткенімізді тереңірек тану, тарихи 

тұлғаларымызды ұлықтау мақсатында талай 

бастамалар к теріп, игі шараларға ұйытқы 

болып келеміз. 

Тәуелсіздік жылдары туып, бүгінде ат 

жалын тартып мінуге жарап қалған арда ұрпақ 

осы тағылымнан сусындап, биіктеп барады. 

Біздің тарихи танымымыз әлемдік  ркениетке 

тыңнан келіп қосылып, адамзаттық 

құндылықтарды қазақы  рнекпен толықтыру 

үстінде деуге әбден болады. 

Алаш мұрасының 100 жылдығына арнап 

Сыр елінде ауқымды шаралар ұйым-

дастырудамыз. Мәртебелі конференцияның 

ұлт К шбасшысы Нұрсұлтан Назарбаев: 

«Алаштың анасына» балаған қасиетті Сыр 

жерінде  туінің символикалық мәні бар 

екенін атап  ткен ж н болар. Тіпті 1925 жылы 

Қызылорда атанып, Қазақ Республикасының 

тұңғыш астанасы болған қаламыз – 

ұлтымыздың Қазақ деген атауға ресми түрде 

ие болуының тарихи белгісі.

Еліміздің алғашқы Үкімет басшылығы, 

басқару институттары осы жерде қалыптасып, 

нығайды. Алғашқы  нер-білім ордаларының 

іргесі қаланып, әсем ғимараттар бой к терді. 

Ұлт зиялыларының баршасы осы қалада 

шоғырланды», – деді.

Сондай-ақ аймақ басшысы Түркиядан, 

збекстаннан және Қазақстанның әр 

түкпірінен келген конференция қонақтарына 

Сыр жұртшылығы атынан зор алғысын 

білдіреді. Мұнан соң Алаш  қозғалысының  

мәні мен  маңыздылығына, оның саяси  

қалыптасуы мен мақсатына тоқталды.   

– Алаш идеясы – қазақтың мемлекеттік, 

ұлттық идеясы. Алаш қозғалысының пайда 

болуының түп негізі – патшалық Ресейдің 

XVIII-XIX ғасырлардағы отарлау  саясатының 

негізінде қазақ қоғамында қалыптасқан  

саяси-әлеуметтік жағдайларға тікелей 

байланысты. 

XIX ғасырдың  екінші  жартысында елдің 

ертеңін ойлаған Шоқан Уәлиханов, Ыбырай 

Алтынсарин т.б. зиялылар ұрпақтың білімді 

болуына ерекше мән берді, ұлтын сүйер 

азамат тәрбиелеумен айналысты. Осылайша, 

ғасырлар тоғысында еуропаша білім алған 

қазақтардың үлкен шоғыры қалыптасты. Азат 

е л   б о л м а й ,   р к е н и е т   к ш і н е   і л е с е 

алмайтынымызды жақсы түсінген  лихан 

Б кейханов  бастаған  озық ойлы азаматтар  

ХХ ғасырдың бас кезінде саяси күрестің 

белсенді жолына түсіп, осы жолда бастарын 

бәйгеге тіккені – тарихи шындық.

Алаш қозғалысы аталған кезеңде 

қоғамдағы саяси-әлеуметтік оқиғалар 

барысында аяғына тік тұрды, дамыды, 

шыңдалды. Бағыты айқын елеулі саяси күшке 

айналды. 1917 жылғы Ақпан және Қазан 

революциясының арасындағы 8 ай уақыт  

Алаш қозғалысының жұлдызды сәті болғаны 

белгілі. Нақты айтсақ, алаштық жүйе 

қалыптасты: Түркістан, алаш автономиялары 

жарияланып, олардың үкіметтері құрылды.

Қазан т ңкерісінің жеңіске жетуі – Алаш 

қозғалысының  «Ары тартса арба сынады, бері 

тартса  гіз  леді» деген дағдарысты сәті 

болды. Бұл кезеңдегі жағдайларға біз тоқталып 

жатпаймыз. Тәуелсіздік жылдары айтылып та, 

жазылып та жүр. Бүгінгі конференция  

барысында ғалымдар тарапынан кеңінен 

сарапталады деп ойлаймыз. Біз Алаш 

ардақтыларының олар қандай саяси бағыт 

ұстанса да, жол таңдаса да – түпкілікті 

мақсаты біреу ғана болды дегіміз келеді. 

Ол – Ұлт-Азаттығы. Алаш арыстарының ел 

бас қару жүйесі, ұлт теңдігі, ұрпақ тәрбиесі, 

жастардың білім алуы, азаматтардың құқы 

мен бостандығы туралы ұстанымдары бүгінгі 

тәуелсіз Қазақстанның мақсат-мұратымен 

үндесіп жатыр. 

Алаш зиялылары «Үкімет басында 

Құрылтай жиналысы, оның арасында 

Құрылтай  жиналысы мен Мемлекеттік Дума 

белгілі мерзімге сайлаған президент тұрады» 

деп есептеді. Сол кезеңде президенттік 

басқарудағы мемлекеттердің саны әлемде 

с а н ау л ы   б о л ғ а н ы н   е с к е р с е к ,   А л а ш 

арыстарының мемлекеттік басқару ісінде 

озық ойлы, құқықтық мемлекет құрудағы 

бастамашылдығын к реміз.

О л а р д ы ң   а с ы л   а р м а н ы н а   б ү г і н г і 

ұрпағының қолы жетті. Елбасы – Тұңғыш 

Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың 

сарабдал саясатының арқасында шекарамыз 

ш е г е н д е л і п ,   к к   т у ы м ы з   ж е л б і р е п , 

президенттік басқарудағы тәуелсіз Қазақстан 

мемлекетін құрдық. Арда туған азаматтар 

қоғамның  ркениет жолымен дамуына 

қажетті білім мен ғылымның, мәдениеттің 

миссиясын мейлінше жоғары бағалады. Бұл 

қатарда – ҚазАСР  Халық ағарту комиссары 

Темірбек Жүргеновтің р лі айрықша болды. 

Халқын сүйген каһарман тұлғаның 

кеңестік Қазақстан руханиятын нәрлендірген 

адам капиталы мен материалдық-техника-

лық  факторды қалыптастыру жолындағы 

еңбегі  – біздің рухани мұрамыз.

Тұғырлы тұлғаларымыздың шоғырында 

кемеңгер жерлесіміз Мұстафа Шоқай дара 

тұр. Ол  з бақытын елі мен жерінің бақытынан 

б ле-жара қараған жоқ. Соңғы демі 

таусылғанша отарлық жүйе мен кеңес 

тоталитаризмінің құлауы үшін күресті. 

Мұстафа Шоқайды насихаттау, ұлықтау – 

халықтың рухын асқақтатар жасампаз қадам, 

– деді облыс   әкімі Қ.К шербаев. 

Бұл облыс әкімдігінің бастамасымен, ел-

халықтың қолдауымен Астанада 2014 жылғы 

26 қыр күйекте  ткен «Орта Азия мен 

Қазақстанның білімі мен мәдениетін 

дамытудағы  Темірбек Жүргеновтің р лі және 

рухани мұрасы» атты халықаралық ғылыми-

тәжірибелік конференциясы  мен 2015 жылғы 

12 қазанда Қызылордада  ткен «Мұстафа 

Шоқай – Алаштың алып тұлғасы» атты 

республикалық ғылыми конференцияның 

рухани жалғасы іспетті. Алаштың алыбы 

Мұстафаға арналған конференцияның 

нәтижесі бойынша Қорқыт ата атындағы 

Қызылорда мемлекеттік университетінен  

«Мұстафа шоқайтану» ғылыми-зерттеу 

орталығы ашылып, бүгінгі  күндері  кешенді 

ғылыми-зерттеу жұмыстарды  жүргізуде.

Конференцияға белгілі алаштанушы 

ғалымдар, облыстың зиялы қауым  кілдері, 

мемлекеттік құрылымдар және үкіметтік емес 

ұйым мүшелері мен жоғары және арнаулы 

оқу орындарынан келген оқытушы-

профессорлар, студент-жастар қатысты. 

Ғылыми-теориялық конференция барысында 

Ш.Уәлиханов атындағы Тарих және этноло-

гия институтының директоры, ҚР ҰҒА 

корреспондент-мүшесі, тарих ғылымдарының 

докторы, профессор Хангелді  бжанов, 

Халықаралық Түркі академиясы ұйымының 

п р е з и д е н т і ,   « Е г е м е н   Қ а з а қ с т а н » 

республикалық газеті» АҚ Басқарма т рағасы, 

тарих ғылымдарының докторы Дархан 

Қыдырәлі, ҚР Парламенті Сенатының 

депутаты, саясаттану ғылымдарының 

докторы, профессор Мұрат Бахтиярұлы, 

Гази университетінің профессоры (Түркия), 

тарих ғылымдарының докторы Гүлжанат 

Қ ұ р  м а н ғ а л и е в а ,   з б е к с т а н   Ғ ы л ы м 

академиясы Тарих институтының б лім 

м е ң г е р у ш і с і ,   т а р и х   ғ ы л ы м д а р ы н ы ң 

докторы, профессор Кахрамон Раджабов, 

Мемлекет тарихы институтының бас 

ғылыми қызметкері, тарих ғылымдарының 

кандидаты Күлпаш Ілиясова баяндама 

жасады. Конференция аясында алаш-

ордашылар мен алаштанушы ғалым дардың 

арнайы кітап к рмесі қойылды.

Халықаралық шараға  жиналған  қонақтар 

мен жергілікті зиялы қауым  кілдерін 

қаладағы «Ұлытау» мейрам ханасында 

Алаштың ардагер ұлы, түбі бір  түркінің 

бірлігін к здеп  ткен  Мұстафа  Шоқайға  

арнап берілген  асқа қатысты. Ұлты үшін  ұлы 

іс  тындырған қайраткер  рухына оқылған  

Құранға қол жайды. Облыс әкімінің 

орынбасары Руслан Рүстемов ізгі бастама  

аясында  жиналған  ағайынға  лебізін білдірді. 

Академик  Досмұхамет  Кішібеков, «Мұстафа  

Шоқай» қорының президенті Базарбай  

Атабаев Түркістан республикасының туын  

к терген  тұлға жайлы  тәлімді с з айтты. 



Миуа БАЙНАЗАРОВА,

Қызылорда қаласы

ШОҚАЙДЫ ҰЛЫҚТАУ – 

ШОҚАЙДЫ ҰЛЫҚТАУ – 

АЛАШТЫ АРДАҚТАУ

АЛАШТЫ АРДАҚТАУ



Қызылордада Қорқыт  ата 

атындағы Қызылорда мемлекеттік 

университетінде  «Алаш» 

қозғалысының 100 жылдығына 

арналған «Алаш мұрасы және 

Тәуелсіз Қазақстан» тақырыбында 

халықаралық ғылыми-теориялық  

конференция өтті. Оған Қазақстан, 

Түркия және  Өзбекстаннан Алаш 

қайраткерлерінің мұраларын зерттеу 

жұмыстарымен айналысып жүрген 

белгілі тарихшы ғалымдар қатысты.   

ТАҒЗЫМ


Тәуелсіздігімізді алғалы бері еліміздегі 

білім жүйесінің шынайы реті бұзылды. 

Біздің елдегі жоғары оқу орындары мен 

ғылыми-зерттеу институттарында 2010 

жылдан бері аспирантура мен док-

торантураға ізденушілерді қабылдау 

тоқтатылды. Ал диссертациялық кеңестер 

ескі жүйе бойынша қабылданған із-

денушілерді қорғату үшін 2010 жылдың 

соңына дейін жұмыс істеді. Бұл к птеген 

ғалымдардың жолын кесті. Содан кейін 

ғылым докторы, ғылым кандидаты деген 

дәрежелер болмады. Ғылым кандидаттары 

PhD бағдарламасы бойынша білімін 

жалғастырады. Зерттеу жобасы бойынша 

дайындық жұмысын бастап, тақырыбы 

айқындалған және  зі таңдаған шетелдегі 

ғылыми жетекшісінен шақырту алған 

магистратура түлектері мен дипломы бар 

мамандардың PhD бағдарламасы бойынша 

оқуға мүмкіндіктері болды. Аталмыш 

бағдарламаға сәйкес, білім алушылар 

зерттеу жұмысының күрделілігіне, сондай-

ақ әр мемлекеттің білім беру жүйесіне орай 

3-4 жыл оқиды.

Шын мәніне келсек, PhD – ғылыми 

атақ емес. Ол тек білімнің жоғары деңгейі. 

Е л і м і з д е   е у р о п а л ы қ   х а л ы қ а р а л ы қ 

стандартқа сай, білім берудің үш түрі жүйесі 

жұмыс істейді. Біріншісі – бакалавр, 

екіншісі – магистратура, үшіншісі – PhD. 

Жаңа жүйенің ғылымға қатысы жоқ. 

Алайда біз оны ғылыми атақпен ша-

тастырып алдық. PhD-дің ғылыми атаққа 

қатысының болмайтын себебі, біріншіден

ғылыми еңбек, ғылыми жетекші мен екі-үш 

комиссия мүшесінің қатысуымен ғана 

қорғалатындығы. Ал диссертациялық 

кеңесте еңбекті қорғаудың рәсімдері б лек. 

Е к і н ш і д е н ,   P h D   ж ү й е с і   б о й ы н ш а 

қорғалатын еңбектің та қырыптары ғылыми 

емес, жоғары білім беретін деңгейдегі 

диплом жұмысының жаңартылған түрі. 

Үшіншіден, берілетін ғылыми атағы, бар 

болғаны, PhD философия докторы.

Шетелдерде PhD – академиялық 

дәреже, ғылыми атақ емес. Ғылыми атақты 

жоғары аттестациялық комиссия береді. 

Сондықтан да мұндай жалған атақтың еш 

қажеті жоқ. Бұл – ғылымды аяқасты ету. 

Қазір қоғамда талас тудырып отырған да 

осы мәселе. Менің ойымша, бұрынғы жүйе 

мен жаңа PhD жүйесін екі-үш жыл бойына 

қатар алып жүріп, салыстырып байқап к ру 

керек еді. Егер PhD тиімділігін к рсетіп, 

ғылыми жаңалықтар ашып жатса, онда 

оның қорғау тәсілін кандидаттық, 

докторлық диссертация қорғайтын кеңеске 

берген орынды болар еді. Сосын барып, 

оның ғылыми атағын министрліктің 

жанындағы жоғары аттестациялық 

комитеттің бағалауымен берілетін атақпен 

теңестірген ж н болар еді. Сонда ғылыми 

дәрежесі мен ғылыми атағы қоғамның 

дамуына сәйкестенеді.

Ғылым – инемен құдық қазғандай, к п 

ізденуді, к п еңбектенуді қажет етеді. PhD 

жүйесі бойынша ізденуші бас-аяғы екі-ақ 

жылда ғылыми еңбегін қорғап бітіп, 

философия докторы атағын иемденеді. 

Естеріңізде болса, біздің ғылым қуған ға-

лымдарымыз кеңестік жүйеде кандидат-

тықты қорғау үшін он жылға жуық уақыт 

ізденісте болатын, ал докторлық қорғау 

дегеніңіз тіптен қияметтің қиыны еді. 

Доктор болу үшін ол докторантурада оқи-

тын, ғылыми конференцияларда ғылыми 

еңбектері талданатын. Міне, осының бар-

лығы PhD жүйесінде аяқасты болып қалды.

Кандидаттығын қорғайын деп жүрген 

ізденушілерге жаңа жүйенің талабы – 

жоғары аттестациялық комитет тізбесіне 

кіретін журналдарда мақалалары жария-

ланса болғаны. Қазір журналдардың к бі 

жекеменшікке  тіп кеткендіктен, мақаланы 

басуға ақшасын т лесе, сапасына қарамай 

жариялай салады.

– Ғылымға PhD жүйесін енгізерде оның 

жетілдірілген түрін алған дұрыс еді. 

Сондықтан мақалалар ғылыми кеңесте 

ашық түрде талқыланып, кем дегенде 

белгілі үш ғалымның сыни пікірінен кейін, 

ғалымдардың ұсынысымен, «Мына 

мақаланың ғылыми жаңалығы бар, 

жариялауға жатады» деген ғылыми кеңестің 

шешімінен соң,  те беделді журналдарда 

жарияланса. Докторлық, профессорлық 

атақ алу үшін бірнеше ғылыми моно-

графиялар жазса, ондай еңбектер мемлекет 

тарапынан қолдау тапқаннан кейін ғана 

атақ берілсе, ғылыммен айналысатын 

адамдар тек ғылым саласында жұмыс істесе 

дұрыс болар еді. Ғалымдықты мемлекеттік 

қызметпен қатар алып жүремін деу 

ғылымның сапасын да, қадірін де кетіреді. 

Ғалымдардың саны артқанмен, сапасы 

т мендейді. Ғылымы дамыған мемлекет 

озады. Мысалы, І Петр Ресей азып тозып 

кеткен кезде барлық қиындыққа қарамай, 

орыстың ғылым академиясын құрды. 

Содан бастап орыс ғылымы дами бастады. 

Қазіргі кезде Ресейде, басқа да бірқатар 

КСРО құрамында болған Республикаларда 

бұрынғыдай диссерта циялық кеңестер әлі 

жұмыс істеп тұр. Олар біздің ел сияқты 

PhD-ге к шкен жоқ. ТМД елдерінің ішінде 

бірінші болып PhD-ге к шуге құлшынып 

жатқан Қазақстан. Біз  зі жаңалыққа құмар 

елміз ғой.

Біздің елімізде Ғылым академиясы 

қазір қоғамдық ұйымға айналып кетті. 

Ғылым академиясы мемлекеттік ұйым 

емес. Қоғамда Ғылым академиясымен 

қатар, салалық ғылым академиялары 

к бейіп кетті. Баспас з беттеріне к з 

жүгіртсеңіз, ғылыми атағы жоқтар да 

здерін профессор, академик деп к рсетіп 

жүр. Ғылымға қатысы жоқтардың  здерін 

ғалым ретінде дәріптеуі – ғылымның 

беделінің түскені емей немене? Ғылым 

академиясын қайтадан мемлекетке 

қайтарып беріп, ғылымды жандандыру 

керек. Ғылым  зінің жаңа жетістіктерімен, 

жақсы жаңалықтарымен  зін- зі ақтайды. 

Ол қоғамды дамытады, мемлекетті 

гүлдендіреді, білімді жетілдіреді. Қазір 

Білім және ғылым министрлігі бірігіп кетті. 

Кезінде екеуі екі б лек және к теретін жүгі 

де әртүрлі еді. Білім министрлігінің саласы 

үлкен. Сондықтан ол ғылымды қамти 

алмайды. Министрліктің жанында ғылым 

комитеті бар. Оның не жұмыс істеп 

жатқанынан бейхабармыз. Қаншалықты 

ғылымды дамытуға үлес қосып жатқанын 

да білмейміз. Ғылымның  з министрлігін 

ашып, басқару жүйесін қайта құрған ж н. 

Сонда ғана ғылым дамиды.  йтпесе, қазір 

мемлекеттік, мемлекеттік емес оқу 

орындары бар, барлығы шама-шарқынша 

PhD-ге байланысты диссертациялық 

кеңестер ашып алды. Заң саласы бойынша 

мемлекеттік емес, жеке оқу орындарында 

да осындай диссертациялық кеңес 

құрылған. Соған мүше болатын штатта 

кадрлары жоқ.

Тіпті бір мамандық түрінен бірнеше 

диссертациялық кеңестер жұмыс істейді. 

Бұдан не күтуге болады? Керісінше, 

осылардың барлығын біріктіріп, ғылым 

саласы бойынша бір ғана диссертациялық 

кеңес құрса, оған жоғары дәрежелі 

мамандар мүше болса, ғылымның сапасы 

артары даусыз. Соңғы кезде  з елінде 

ғылыми еңбегін қорғай алмайтындардың 

басқа елге, к ршілес мемлекеттерге барып 

қорғауын сәнге айналдырды. Ол жақтан 

келгеннен кейін жоғары аттестациялық 

комитеттерде еңбектері қайта қаралып 

біздің елдің дипломы беріледі. Менің 

түсінбейтінім, біз  зіндік ерекшелігі бар 

мемлекеттік жүйедегі елміз. Шетелден 

біздің заңымыз да, қоғамдық реттеу 

қызметіміз де б лек. Сондықтан шет 

мемлекеттер оған қалай баға, ғылыми 

а н ы қ т а м а   б е р е д і .   Б ұ л   –   ш е т е л д і к 

ғалымдардың ішкі жүйемізге қол сұғуы. 

Менің айтарым, заң дегеніміз – қоғамдық 

қатынастарды реттейтін құрал болған-

дықтан, болашақ заңгер ғалымдарымыз 

еңбектерін  з елінде қорғағаны абзал. PhD 

жүйесіне  ту – асығыстықпен ғылыми 

дәреже, атақ алу.  з Отанына тиісінше, 

пайда келтірген білімді жаңа дәрежеге 

жетілдірген,  з еңбегімен жанқиярлықпен, 

жаңалық ашқан азаматтарға ғана ғылыми 

атақ берілуі керек. Ғылым саласында 

басқаның еңбегін к шіріп алып, сол 

сияқты жаман үрдіске жол беру – 

кешірілмес күнә. Ондайлар заң бойынша 

жауап беру керек. Жалпы, елімізде ғылым-

ды, білім беруді жетілдіру мәселесі басты 

назарға алынуы қажет. Ғылымның  р-

кендеуі, дамуы – мемлекетіміздің нығаюы. 

Ол үшін ғылыми атақты әділ жолмен 

қорғаудың жүйелері ж нге келтірілуі 

қажет деп санаймын. Осы мәселеге 

байланысты басқа да ғалымдар, мамандар 

н е   а й т а д ы   е к е н ?   С о д а н   к е й і н   б і р 

тұжырымға да келеміз. 

Арықбай АҒЫБАЕВ,

әл-Фараби атындағы 

ҚазҰУ-дың профессоры, 

 Қазақстанның еңбек сіңірген 

 қайраткері 

АТАҚ АЯҚАСТЫ ҚАЛҒАНЫ МА?

АТАҚ АЯҚАСТЫ ҚАЛҒАНЫ МА?

Қазақстан Республикасы кеңестік 

жүйеден кейін бірінші болып үш жүйелі 

білім берудің Еуропалық стандарты 

– Болон жүйесіне көшті. Осыған орай 

елімізде студенттерге дәріс беру 

уақыты бір сағат пен 20 минуттан 

50 минутқа дейін қысқартылды. 

Емтиханды дәріс бермеген ұстаз 

қабылдайды, әртүрлі тест 

сұрақтарының жауаптарын жаттау 

дәстүрге айналды. PhD диссер-

тациясын қорғау үшін шетелдік 

журналдарға мақала жариялап, 

мемлекеттің қызықтыратын 

мәліметтерін жариялайтын болды. 

МӘСЕЛЕ


ТҰҒЫР

ТЕННИС


БОКС

№46 (3118) 31 НАУРЫЗ, 2017 ЖҰМА

www.aikyn.kz

ТОПЖАРҒАН

7

ФУТБОЛ


ДЗЮДО

АҚЖОЛ!


Дайындаған Ғалым СҮЛЕЙМЕН

МӘНЕРЛЕП СЫРҒАНАУ



Финляндияның астанасы – 

Хельсинкиде мәнерлеп 

сырғанаудан әлем чемпионаты 

басталды. Әлемнің ең мықты 

спортшылары бас қосқан жарыста 

Қазақстанның намысын Денис Тен 

мен Элизабет Тұрсынбаева 

қорғауда. 

д е т т е г і д е й   ж а р ы с т ы   ә й е л д е р 

бастады. Мұз айдынына шыққан 37 

с п о р т  ш ы н ы ң   а р м а н ы   2 4   ү з д і к т і ң 

қатарынан к ріну еді. Себебі, сол 

межеден к рінгендер ғана шешуші сынға 

жолдама алады. Осы орайда, Элизабет 

Тұрсынбаева  зіне артылған сенімді 

толығымен ақтады. Хартвалл аренаға 

жиналған жұрттың алдында айшықты 

нер к рсеткен 17 жасар қазақ қызы 

зінен әлдеқайда жасы үлкен, тәжірибесі 

зор қарсыластарын артқа тастап, 

10-орынға табан тіреді. Элизабеттің 

жиған ұпайы – 65.48. 

Қысқа бағдарламаның қорытындысы 

бойынша Ресей жұлдызы Евгения Медве-

деваға тең келер ешкім табылмады. Был-

тыр әлем чемпионы атанып, қатарынан 

екі жыл Еуропа біріншілігінің жеңімпазы 

болған ол 79.01 ұпайды қоржынға салды. 

Екінші және үшінші орындарды Кана-

даның қос сұлуы – Кэйтлин Осмон 

(75.98) мен Габриэль Дэйлман (72.19) 

иеленді. Бұлардың екеуі де талай бай-

рақты бәсекелерде жүлде алғанын жанкү-

йерлер жақсы біледі. Т ртінші және 

бесінші сатыларға әлем және құрлық 

чемпионаттарының бірнеше дүркін 

жүлдегері, ресейлік Анна Погорилая 

(71.52) мен АҚШ-тың аруы Карен Чен 

(69.98) жайғасты. Мамандардың пайым-

дауынша, жүлделі орындар үшін талас 

жо ғарыда есімдері аталған осы бес спорт-

шы арасында  туге тиіс. Ресейдің тағы бір 

кілі Мария Сотскова (69.76) мен амери-

калық Эшли Вагнердің де (69.04) жеңіс 

тұғы рына к терілуі әбден мүмкін.  зге-

лерге қарағанда осы арулардың мүмкін-

діктері жоғары бағалануда. Біз  з кезе-

гімізде Элизабет Тұрсынбаеваға ерекше 

сенім артып отырмыз. Қандасымыз еркін 

бағдарламада барын салуға тиіс. Жа-

рыстың алғашқы күні үздік 24 спорт-

шының қатарынан к рінген қыздар 

бүгінгі финалдық сайыста сынға түседі.

Кеше ерлердің жекелеген сайысы 

басталды. Бұл жарыста Қазақстанның 

туы астында 2014 жылғы Сочи Олим-

пиадасы мен 2013 және 2015 жылдардағы 

әлем чемпионаттарының жүлдегері, 2011 

жылғы Азия ойындары мен 2016 жылғы 

Дүниежүзілік Универсиаданың жеңім-

пазы Денис Тен  нер к рсетті.

ЭЛИЗАБЕТ – ҮЗДІК ОНДЫҚТА

Ж е р л е с т е р і м і з   1   с ә у і р д е 

Ташкентте Uzbek Tigers клубымен 

күш сынасады. Қос мемлекеттің 

кілдері осы жылдың 18 ақпанында 

Талдықорған қаласында жұды-

рықтасқан болатын. Сол кез десуге 

алашапанды ағайындарымыз Рио 

Олимпиадасында жеңіс тұғырына 

к терілген үш бірдей  ренін жарыс 

жолына шығарған еді. Десек те, 

бұл жағдай біздің жігіттерге еш 

әсер еткен жоқ. Даңқы алысқа 

ж а й ы л ғ а н   с а ң л а қ  т а р д а н   е ш 

қаймықпаған қазақтың қайсар 

ұлдары бұл кездесуде 4:1 есебімен 

жеңіске жетті. 

Ташкенттегі кездесуде де ринг 

қожайындары сақа спортшыларға 

сенім артып отыр. Солардың ара-

сындағы ең атақтысы – Хасан бой 

Дусматов. Былтыр Бразилияның 

Рио де Жанейро қаласында алауы 

тұтанған Олимпиада ойындарында 

о л   4 9   к е л і   с а л м а қ   д ә р е ж е с і 

бойынша жеңімпаз атанып қана 

қоймай, ең үздік былғары қолғап 

шеберіне тиесілі Баркер кубогын 

иеленгені де есімізде. Сондай-ақ 

Uzbek Tigers клубының сапында 

Абдулхай Шарахматов (56 келі), 

Елнұр Абдураймов (64 келі), 

Исроил Мадримов (75 келі) және 

Зухриддин Махкамов (91 келі) 

нер к рсетеді. «Астана арланда-

рының» намысын Теміртас Жүсі-

пов (49 келі), Ілияс Сүлей менов 

(56 келі), Ділмұрат Меджитов (64 

келі), Айдар Сапарбай (75 келі) 

және Антон Пинчук (91 келі) 

сынды сайыпқырандар қорғайды.

АРЛАНДАР 

ТАШКЕНТТЕ 

АЙҚАСАДЫ


Алдағы демалыс 

күндері 

Дүниежүзілік бокс 

сериясында (WSB) 

сынға түсіп жатқан 

командалардың 

барлығы да 

өздерінің кезекті 

кездесулерін 

өткізеді. Солардың 

қатарында «Астана 

арландары» да бар. 

ҚОСАЛҚЫ КҰРАММЕН 

АТ ТАНДЫҚ

31 наурыз бен 2 сәуір аралығында 

Грузияның бас шаһары – Тбилисиде 

Гран-при додасының жалауы 

желбірейді. Әлемнің 38 

мемлекетінен келетін белді 

дзюдошылардың қатысуымен 

өтетін жарыста Қазақстанның 19 

балуаны бақ сынайды. 

Бұл бәсекеде ұлттық командамыздың 

бапкерлері қосалқы құрамдағы дзюдо-

шыларға сенім артуды ж н к рген екен. 

Қап тауы б ктерінде белдесетіндер ара-

сында ең к п тәжірибе жиған жігіттер – 

Жансай Смағұлов (73 келі) пен  зиз 

Қалқа манұлы (81 келі). Олар біраз жыл-

дан бері Қазақ елі намысын қорғап, 

к птеген дүбірлі додаларда табысты  нер 

к рсетуде. Сол секілді Тбилисиде т сел-

ген татамиде Жеңісбек Жақсыбек пен 

Абылайхан Шаратов (60 келі), Мейіржан 

Қалтаев пен  білқайыр Мәуленин (66 

келі), Бекәділ Шәймерденов (73 келі), 

ділет Миссин (81 келі), Дәулетхан 

Жақыпов пен Сұңғат Закарияев (90 келі), 

Виктор Демьяненко мен Мақсат Иса-

қабылов (100 келі) және Еламан Ерғалиев 

(+100 келі) күш сынасады.

йелдер сайысында да біраз уақыттан 

бері к леңкеде қалып жүрген дзюдошылар 

з  нерлерін ортаға салады. Олар – Гүл-

дана  лмұханбетова мен Кәмшат Қара-

сайқызы (52 келі), Анна Казюлина (57 

к е л і ) ,   С ы м б а т   Т р е н   м е н   Н ә з г ү л 

Құбашева (63 келі) және Жанар Қашқын 

(70 келі).



Футболдан 2018 жылы Ресейде 

өтетін әлем чемпионатының іріктеу 

турнирі қазіргі кезде нағыз қызған 

шағына жетті. Десек те, қазірдің 

өзінде дүбірлі доп додасына 

жолдама алған бір команда белгілі. 

Ол – даңқты Бразилия құрамасы. 

Осы аптада Оңтүстік Америка құрлы-

ғының барлық командалары әлемдік 

мундиальдің іріктеу турнирі аясындағы 

кезекті тур ойындарын  ткізді.  з ала-

ңында Парагвайды қабылдаған Бразилия 

3:0 есебімен жеңіске жетті. Бұл ойындағы 

голдардың авторлары – Фелиппе 

Коутинью, Неймар және Марсело. 

С йтіп, 14 кездесуден соң 33 ұпай жиып, 

жеке-дара к ш бастап тұр (10 жеңіс, 3 тең 

ойын, 1 жеңіліс). Енді бразилиялықтар 

қалған кездесулердің барлығында жеңіліс 

тапса да, олардың Ресейге сапар шегуіне 

еш кедергі жоқ.

С з орайы келгенде, бұл топтағы 

Аргентина құрамасының жағдайы қиын 

екенін айта кетейік. Соңғы турда айтулы 

елдің  кілдері сырт алаңда ойда-жоқта 

Боливиядан 0:2 есебімен ұтылды. Соның 

салдарынан небары 22 ұпайды еншілеп, 

бесінші орынды қанағат тұтуда (6 жеңіс, 4 

тең ойын, 4 жеңіліс). Оңтүстік Америка-

дағы турнирдің қорытындысы бойынша 

т рт команда ғана тікелей әлем чемпио-

натының жолдамасына иелік ететінін 

ескерсек, қалған кездесулердің барлы-

ғында оларға тек жеңіс қажет. Сол мақ-

сатқа қол жеткізген жағдайда ғана арген-

тиналықтардың асығы алшысынан түседі. 

Бұл топта Колумбия (24 ұпай) екінші 

сатыға жайғасса, Уругвай мен Чили (23 

ұпайдан) үшінші және т ртінші орын-

дарды  зара б лісуде. Сол секілді алтын-

шы сатыға табан тіреген Эквадордың да 

(20 ұпай) әлем чемпионатының жол-

дамасын иемденуіне мүмкіндігі бар. 

Еуропа құрлығындағы іріктеу тур-

ниріне келер болсақ, осы күнге дейінгі 

бәсекелер барысында бірде-бір ұпай 

жоғалт паған қос команда ғана бар. Олар 

– Швейцария («В» тобы) мен Германия 

(«С» тобы). Бес матчтың барлығын 

жеңіспен аяқтаған олардың әрқайсысы 

15 ұпайдан олжалап отыр. Сол секілді 13 

ұпайды қоржынға салған Франция («А» 

тобы), Польша («Е» тобы), Англия («F» 

тобы), Испания («G» тобы), Бельгия 

(«Н» тобы) және Хорватия («І» тобы) 

құрама ларының да дүниежүзілік доп 

додасына аттануына тамаша мүмкіндік 

туындап отыр.

 Естеріңізге сала кетейік, футболдан 

кезекті әлем чемпионаты 2018 жылдың 14 

маусымы мен 15 шілдесі аралығында 

Ресейдің Мәскеу, Калининград, Санкт-

Петербор, Волгоград, Қазан, Т менгі 

Новгород, Самара, Саранск, Дондағы 

Ростов, Сочи және Екатеринбург 

қалаларында  теді.

БРАЗИЛИЯ – БІРІНШІ!

Майталман мамандар мен 

білікті бапкерлер, теңбіл доп 

шеберлері мен қатардағы қара-

пайым жанкүйерлер арасында 

жүргізілген сол сауалнаманың 

нәтижесі бойынша Ресейдің ең 

үздік футболшысы деп Андрей 

Аршавин танылды. Расында да, 

айтулы ойыншының жүріп  ткен 

жолы жарқын жеңістерге толды. 

1981 жылы Нева жағалауында 

дүниеге келген ол ұзақ жылдары 

бойы Санкт-Петербордың «Зенит» 

клубы сапында жасындай жар қы-

рады. 2009-2013 жылдар аралы-

ғында Лондонның «Арсе налында» 

ойнады. Ресейдің ұлт тық құрамасы 

сапында бақандай 10 жыл  нер 

к рсетті.  сіресе, 2008 жылғы 

Еуропа чемпионаты Аршавин 

үшін  те сәтті болды. Австрия мен 

Швейцарияда  ткен жарыста  з 

командасының жартылай финалға 

дейін жетуіне сүбелі үлес қосқан 

шабуылшы «Еуро – 2008» дода-

сының қоры тындысы бойынша ең 

үздік ойыншылар қатарына қо-

сылды. Одан б лек, Андрейдің 3 

дүркін Ресей чемпионы және 

бірнеше дүркін жүлдегері, Англия 

Пре мьер-лигасының қола жүл-

дегері, УЕФА кубогы мен УЕФА 

суперкубогының иегері деген 

атақтары бар. Ол  з елінің ішкі 

бірін шілігіндегі ең үздік 33 ойын-

шысының қатарына 7 рет еніп, 

бірнеше рет теңдессіз футбол шыға 

тиесілі арнайы сыйлықты иеленді. 

Ресей футболының жұлдызы 

бүгінгі таңда Алматының «Қай-

ратының» сапында ойнап жүр. Бұл 

ретте де ол несібесіз емес. Қазақ-

стандық команда сапында Андрей 

Аршавин 2016 жылы ел бірінші-

лігінің күміс медалін еншілеп, 

2017 жылы Суперкубок жолындағы 

жарыстың жеңімпазы атанды.

АРШАВИН ТЕҢДЕССІЗ 

ДЕП ТАНЫЛДЫ



Таяуда футболдан Ресей чемпионатының тұсауы кесілгеніне 

тура 25 жыл толды. Мерейлі оқиғаға орай «Спорт-экспресс» 

басылымы осы ширек ғасыр уақыт аралығында айтулы доп 

додасында ең керемет өнер көрсеткен теңбіл доп шеберін 

анықтау мақсатында сауалнама жүргізді. 

7-9 сәуір аралығында Астанада 

тетін бұл кездесуде қос команда 

қандай құрамада ойнайтыны 

белгілі болды. Бұл бәсекеде Қазақ 

елінің намысын Михаил Кукуш-

кин, Андрей Голубев, Александр 

Недовесов және Дмитрий Попко 

сынды сайыпқырандар қорғайды. 

Қытай құрамасының сапында Ди 

У, Цзе Чжанг, Мао-Ксин Гонг және 

Янь Бай кортқа шығады. Осы 

тартыста жеңіске жеткен команда 

Дэвис кубогының негізгі сайысына 

қатысу үшін біртабан жақындай 

түседі. 


Естеріңізге сала кетейік, Қа-

зақстан құрамасы Дэвис кубогы-

ның  лемдік тобында 2011 жылдан 

бері  нер к рсетіп келеді. Сол 

а р а л ы қ т а   н е б і р   м ы қ т ы   к о -

мандаларды еңсерген жерлесте-

ріміз т рт рет (2011, 2013, 2014, 

2015 жылдары) ширек финалға 

де йін жетті. Бірақ былтырғы мау-

сым біз үшін сәтсіз аяқ талған еді. 

2016 жылдың 4-6 наурыз ара-

лығында Белградта  ткен атал мыш 

турнирдің алғашқы айна лы мында 

Сербиядан 2:3 есебімен ұтылып, 

мықтылармен күш сы насу құқығы-

нан айы рылдық. Ол аздай, 17-18 

қыр күйекте  Мәскеу де  ұйымдасты-

рылған плей-офф додасында 

Ресей құрамасына есе жібердік. 

Бұл ойында да 2:3 есебі тіркелді. 

Енді келесі жылы әлем дік топқа 

жолдама алу үшін бұл жолы 

барымызды салуға тиіспіз.

КОРТҚА КІМДЕР ШЫҒАДЫ?



Бұл күндері теннистен Дэвис кубогы жолындағы жарыстың 

іріктеу турнирі өтуде. Азия және Мұхит аймағының бірінші 

тобында өнер көрсететін Қазақстан құрамасы таяуда 

Қытаймен күш сынасатыны белгілі. 

Командамыздың бас бапкері 

Мырзағали Айтжанов жастар буы-

ны  кілдерін Тай еліндегі тартысқа 

аттандыруды ж н к рді. Солардың 

арасынан Шалқар Айқынбай (49 

келі) мен Садриддин Ахмедовты 

(69 келі) ерекше атап  туге болады. 

Екеуі де – жастар арасындағы әлем 

чемпиондары. Шалқар 2014 жылы 

Софияда топ жарса, Садриддин 

былтыр Санкт-Петерборда сол 

белесті бағындырды.  зге салмақ 

дәре желерінде мына боксшыла-

рымыз  нер к рсетеді: 52 келі – 

Азат Махметов, 56 келі – Нұрбол 

Қалжанов, 60 келі – Сұлтан Зәуір-

бек, 64 келі – Қуан Қуатов және 75 

келі – Ерік  лжанов. 

– Бангкоктағы бәсекеге қосал-

қы құрамдағы былғары қолғап ше-

берлерін апара жатырмыз. Олар дың 

басым б лігі – жастар. Осын  дай 

қадамға баруымыздың  зін дік себебі 

бар. Біріншіден, сәуірдің соңында 

бізді Ташкенттегі Азия чемпионаты 

күтіп тұр. Іле-шала Бакуде Ислам 

ынтымақ тастығы  ойындарының 

алауы тұтанады. Ең мықты бокс-

шыларды сол жарыстарға апаруды 

құп к р дік. Екіншіден, жастарға да 

здерін мойындатуға мүмкіндік 

беріп отыр мыз. Талай жылдық 

тарихы бар Тайландтағы турнир жас 

рендер үшін үлкен тәжірибе 

мектебі болары даусыз, – дейді 

Мырзағали Айтжанов.

БАНГКОКТЫ БЕТКЕ АЛДЫ



3 сәуірде Тайландтың астанасы – Бангкокта дәстүрлі 

«Король кубогы» турнирі басталады. Сол жарыста 

Қазақстанның былғары қолғап шеберлері де бақ сынайды. 

8

e-mail: info@aikyn.kz; aikyn_nurmedia@mail.ru

www.facebook.com/aikyn.kz

www.twitter.com/aikyn_gazeti

№46 (3118) 31 НАУРЫЗ, 2017 ЖҰМА

www.aikyn.kz

АЙНА


C

M

Y

K

Алматыда 2001 жылы құрылған ҚазИТУ 

әрі техникалық университет, әрі аграрлық 

жоғары оқу орны болып есептеледі. 

2012 жылы әл-Фараби даңғылының 

бойында жаңа оқу корпусы пайдалануға 

берілген. Оқу орны жанынан ашылған 

колледж де бар. Университет газет 

ұжымымен кездесуге тыңғылықты 

дайындалыпты. Кіреберісте «Айқын» 

газетіне қатысты к рме жасақталып, онда 

жұмыс істейтін журналистердің әр жылдары 

шыққан кітаптары қойылыпты. Оқу 

орнының проректоры Гүлнар Сәрсенбекова 

бізді  здері тәжірибе ретінде  сірген алма 

сорттарымен таныстырды. Үстеріне ұлттық 

киім киген ұстаздар мен студенттер 

«Айқын» бастаған қазақы киім кию 

бастамасын қызу қолдапты. 300 мыңнан аса 

кітап қоры бар университетте әдебиет пен 

нерге талпынысы бар қыз-жігіттердің 

басын қосқан «Жас қаламгер» бірлестігі 

жұмыс істейді екен. «Бір университет – бір 

кітап» акциясы бойынша студенттер клубы 

Нұрт ре Жүсіптің «Мың құмырсқа және 

біз» атты кітабын таңдап,  зара талқылапты. 

«Бүгін бізде ерекше күн айтулы,

Т бемізде алтын түстес Ай туды. 

Шаңырағым – ҚазИТУ-дың т ріне,

Қонақ қылдық мәртебелі «Айқынды», 

– деп арнау  леңмен бастаған жүргізуші 

жастар «Мың құмырсқа және біз» 

кітабындағы мағыналы с здер мен ойлы 

тіркестерді түгел жаттап алыпты. Қара 

с здерді кесек-кесегімен жатқа соққан 

жастарды тыңдап риза болдық. Кең залда 

ткен басқосуды оқу орнының ректоры, 

физика-математика ғылымдарының 

докторы, ҚР ҰИА академигі, ҚР ҰҒА 

корреспондент мүшесі Нұрлан Темірбеков 

ашып, жүргізіп отырды.

Кездесудің басты қонағы Нұрт ре 

Жүсіп биыл Алаш қозғалысының 100 жыл-

дығын еске салып, жастарға Алаш 

зиялыларын  неге етті. XX ғасырдың 

басындағы Алаш қозғалысын бастаған ұлт 

зиялыларының адамгершілік-имандылық 

қасиеттері ата-бабамыздың сан ғасырлық 

қастерлі құндылықтарымен суғарыл-

ғанынан мысалдар келтірді. Мәселен, 

м а м а н д ы ғ ы   г е о л о г - ғ а л ы м   Қ а н ы ш 

Сәтбаевтың «Ер Едіге» жырын жазып 

алғанын, ақын Мағжанның педагогика 

оқулығын жазғанын айтып, қысылтаяңда 

зиялылар ұлтқа пайдасы тиетін істермен 

шұғылданса, мұның  зі олардың к зі ашық, 

жан-жақты, терең білімді болғанының 

айғағы. Осылайша, технологиялық 

мамандықта оқып жатқан студенттер де 

әдеби кітап оқып, халқымыздың асыл 

мұраларымен сусындап  суі керектігін, 

ұлттың сапалық жағы солай артатынын үлгі 

етіп с йледі. – Алаш арыстарының бәрі де 

ұлы Абайдың шәкірттері болған. Оларға 

арман болған азаттықтың қадіріне жете 

білуіміз керек, тәуелсіздікті қолдан 

шығармау үшін жаһандық бәсекелестікте 

зге ұлттардан жеңілмеу керек. Мұның бәрі 

сіздер секілді жас ұрпақтың мойнында, – 

деген Нұрт ре Жүсіп ақын Олжас 

Сүлейменовтің «Эпостан шауып шыққан 

жігіттер, үш жүз жылға кешігіп...» деген 

лең жолдарын мысалға келтірді. Сондай-

ақ жастарға қазақ газеттерінің ағартушылық 

бағытқа басымдық беру себебін түсіндірді. 

Кездесу барысында ұстаздар мен 

студенттердің  здерін толғандырған 

үштұғырлы тіл мәселесі мен жақында 

Елбасының бұқаралық ақпарат құралдары 

кілдерімен болған кездесуіне қатысты 

қойған сұрағына Н.Жүсіп сындарлы жауап 

берді. «Елбасының сізге ұнаған ерекше 

қасиеті қандай?» деген сұраққа, Елбасының 

кісіні барынша ден қойып тыңдай білетінін, 

қандай жағдайда да екі тілге бірдей 

ш е ш е н д і г і н ,   д о м б ы р а   ш е р т і п ,   ә н 

салатынын, әлі күнге шаңғы теуіп, бабында 

жүретінін үлгі етіп, мұндай қасиеттер әлем 

елдері басшыларында кездесе бермейтінін 

тілге тиек етті. Кездесуге қатысқан басқа да 

сақа журналистер Берік Бейсенұлы, Гүлнар 

Жұмабайқызы, Т реғали Тәшеновтер 

студенттердің қойған сұрағына жауап беріп, 

з ойларымен б лісті және студенттерге 

қолтаңба берді.

Ақтан ҚОҢЫР

 Гала-концерт осындай нөмірлерінің 

арқасында  Алматы облысының ардагерлері 

үшін жас көрсеткіші тек сан екенін дәлелдеп 

берді. Қарттарымыз  өздерінің  даналығы, 

тәжір бие-

лігімен ғана 

е м е с , 

ө з д е р і н і ң 

талант та ры-

мен де халықты 

таң дан дыра  ала тын-

дықтарын көрсетті. 

Об лыстың  түкпір-

түкпірінен  келген  

а р д а г е р л е р   ә н 

айтып, би билеп 

қана  қоймай, сиқыр 

көрсетіп те ха лықтың  

қошеметіне бөленді. 

Хор, ор кестрдің сүйе-

мелдеуімен орындалған 

к о м п о з и   ц и я л а р   д а 

о р ы н д а у ш ы л а р д ы ң 

қырларын  аша  түсті. 

Алматы облысының  әкімі А.Баталов өз 

сөзінде: «Құрметті достар, сіздердің 

орындауларыңыз  көрермендердің бәрін тәнті 

етті. Жастарыңызға қарамай  қуаттарыңыз 

тасып тұрғаны мені қатты  қуантуда. 

Әрқайсысыңыз талантты  екенсіздер. 

Дегенмен Үмітжан апамыздың  орындаған  

биін  мен ерекше  атап   өткім келеді. Жасы  

келсе де, биді  нақышына келтіріп орындап, 

өнерін ары қарай  шыңдап жүргені қуантады. 

Сіздер өскелең ұрпаққа  өнегесіздер. Бәріңізге 

денсаулық  пен көңіл күйлеріңіз  жақсы 

болуын тілеймін. Мұндай қарқынмен сіздер 

республикалық, халықаралық шараларда  да 

жетістікке жетесіздер деп ойлаймын. Біз өз 

тарапымыздан гастрольдеріңізді ұйым-

дастыруға көмек береміз», – деді. 

Сонымен  катар байқауға қатысу шылардың 

ш ы ғ а р м а ш ы л ы ғ ы н ,   Қ а з а қ с т а н   Р е с -

публикасының халық артисі, Мемлекеттік 

сыйлықтың лауреаты Нұрғали Нүсіпжанов 

жоғары бағалады.

А.АХМЕТҚАЗЫ

МҮШЕЛТОЙЫ ЖАЛҒАСУДА

ЖАНАЗЫҚ

ШАРА


БӘРЕКЕЛДІ!

Белгілі журналист Ермахан Шайхыұлының «Қоңыр қажының күнделігі»  

кітабы қасиетті Мекке және Мәдина сапары туралы жолжазбадан тұрады. 

Бұл туындыда кіші және үлкен қажылық туралы, сондай-ақ сол кезде 

орындалатын барлық амалдар мен  айтылатын дұға-тілектер жайлы егжей-

тегжейлі жазылған. Бір сөзбен айтқанда, қажылыққа баруға дайындалып 

жүрген адамға таптырмайтын көмекші құрал деуге болады. 

Талдықорған  қаласында  Ардагерлер  

ұйымының  30 жылдығына  орай  

«Қарттардың  да  өнерге  бар  таласы» 

атты  өнер  байқауының  гала-концерті 

өтті. Аталған  кештің  әрін  кіргізген 

86  жастағы  жасы  үлкен  апамыз болды. 

Үмітжан Ботбаева қазақ ұлттық биін 

нақышына келтіре орындап бергенде 

залда  отырған  көрермендердің  

қолпашында шек болмады. 

Би билеген Үмітжан  апа  

Жамбыл ауданындағы 

Ардагерлер 

ансамблінің бишісі 

екені анықталды.

ҚОҢЫР ҚАЖЫНЫҢ КҮНДЕЛІГІ

ріптестеріміз Ермахан мен Есей былтыр 

күзде Жаратушының жарылқауына ие болып, 

қажылық ұлы парызын  теп қайтқан-ды. 

Туған інісі Расулхан Шайхыұлы  зінен бұрын  

үш рет қажылық парызын  теп келгендіктен, 

Ермахан бұл сапарға дайындықсыз емес еді. 

Расулхан ылғи да ағасына қажылық 

парыздардың қалай жасалатынын, олардың 

парыз болу себептерін айтып отыратын. 

Ағасы ұлы сапарға шығар алдында да інісі 

арнайы Алматыға келіп, тағы да ақыл-

к е ң е с т е р і н   а й т ы п ,   қ а ж е т т і   қ ұ р а л -

жабдықтарды алғызып, әуежайға дейін 

шығарып салған-ды. Дегенмен  сол жолы 

Ермахан қажылық кезінде жиі қолданылатын 

арабша с здерді жаттап алудың оңай 

еместігін, ол үшін бірер жыл бұрын жан-

жақты ізденген абзал екендігін жан-тәнімен 

ұғынды.  Қажылықтан аман-есен келген соң, 

жоғарыдағы  олқы лықтың орнын толтыру 

үшін  зі к рген, сезген, білген нәрселерін 

қағазға түсіріп, сондай-ақ қажыларға қажетті 

ақыл-кеңестерді жинақтап, жеке кітапша етіп 

шығарды. Ол  «Қоңыр қажының күнделігі» 

деп аталады. Қоңыр қажы –Ермаханның  зі.  

Түркістанның қоңыр  ңді баласы.  Жарасып 

тұр.  Сапалы қағазға басылып, түрлі түсті 

сурет термен к мкерілген мазмұнды 

кітапшаның таралымы үш мың дана. 

Күләйша Ұзақбайқызы басқаратын «Аннұр 

Сапа» баспасынан шыққан. 

Қажылық  – Жаратқан иенің сүйікті 

құлдарына деген сыйы. Сондықтан да 

қажылар Алла Та ғаланың қонағы болып 

есептеледі.  Олардың арасында әріптестеріміз 

де бар. Осы орайда жыл сайын ұлы сапарды 

ұйымдастыратын «Асыл арна» телеарнасының 

бас директоры Мұхамеджан Тазабек пен 

«Кәусар-саяхат» туристік компаниясының 

арқасында парыздарын алаңсыз  теп 

қайтатын журналистер қауымы дән риза. 

Мәселен, былтыр Ермахан мен Есеймен бірге 

«Ақиқат» жур налының бас редакторы 

Аманхан  лім,  белгілі журналистер Сәкен 

Сыбанбай мен ғалым Айгүл Ісімақова секілді 

біраз белгілі азаматтар қажылық парыздарын 

теп қайтқан. Бұлардың барлығын  аса 

жауапты да маңызды  сапарда бірге болған 

соң «ақыреттік достар» деп айтуға болады. 

«Мекке – мінәжат мекені», «Алланың 

алғашқы үйі», « рбір намаз жүз мыңға 

с а н а л а д ы » ,   « Қ а ж ы л ы қ   –   А р а ф а т » , 

«Мұздалифаға түнеу – сүннет», «Үлкен қажы-

лықтың сыйы – Жәннат», «Қажылық қалыс 

болсын!», «Ниет қалыс екен», «Мәдина – 

мір сүру қаласы», «Мә динадағы зиярат 

ететін орындар» атты б лімдерге б лініп, 

қасиетті Құран Кәрім түскен  ңір мен асыл 

дініміз  ркендеген айтулы аймақты барынша 

танытуға арналған «Қоңыр қажының күн-

делігі» жоғарыдағы ұлы  сапардан туындаған. 

Қажылық – жай барып, қы зықтап келетін 

саяхат емес. Мекке – Мәдина жерінде 

адамның к п тігіне байланысты кейбір 

келеңсіз діктер тууы мүмкін. Онсыз бол-

майды, әрине. Бірақ сондай сәтте сабырлық 

сақтап, уақытша болатын кедергілерге 

т зімділік таныту керек. Сондықтан онда 

барған адам иманын оятып, құлшылыққа 

жүрегін ашуы тиіс. Ермаханның осы 

кітапшасы  әрбір құлшылықтың ықыласпен 

атқарылуына септігін тигізеді. Сол үшін 

керек кітап. Кітапшаның соңғы б лімі 

«Қажылардың қаперіне саламыз» деп 

аталады. Бұл б лімде қажылықтың ж н-

жоралғысы түсіндіріліп, қажыларға қажетті 

с здік, қажылыққа аттанар кісіге 15 кеңес, 

қажылыққа үміткерлер  ткізуі тиіс құжаттар 

мен оларға қойылатын талаптар, қажетті 

заттар мен маңызды істердің тізімі берілген. 

Қажылық сапары ж нінде кеңірек ақпарат, 

мәлімет берілгендіктен, оқыған жанның  

асыл дінге деген ықыласы оянып, иман-

дылыққа келері с зсіз.  Қорыта айтқанда, 

«Қоңыр қажының күнделігі»  болашақта 

қажылыққа ниет еткен отандастарымыздың  

сұранысын қанағаттандырып, олардың ұлы 

парыздарын  теуге  міндетті түрде оң ықпал-

әсерін тигізеді деген ойдамыз. 

Т ре ҒАЛИ

Серiкбол ХАСАН –  

Бас редактордың бiрiншi орынбасары



Берiк БЕЙСЕНҰЛЫ – 

Бас редактордың орынбасары



Ермахан ШАЙХЫҰЛЫ – 

шығарушы редактор



Асқар БЕКОВ – 

жауапты хатшы



Жексен АЛПАРТЕГI – 

жауапты хатшының орынбасары



Газет «Айқынның» 

компьютер орталығында беттелдi

Газет аптасына 4 рет шығады

ТАРАЛЫМЫ: 40 000

Директор – Бас редактор – 

Нұртөре ЖҮСIП 

Газет Қазақстан Республикасының Ақпарат және коммуникация 

министрлiгi, байланыс, ақпараттандыру және ақпарат комитетiнде тiркеуге 

алынып, есепке қою туралы №16119-Г куәлiгi 29.08.2016 жылы берiлген

РЕДАКЦИЯНЫҢ МЕКЕНЖАЙЫ:

 

050000. Алматы қаласы, Абылай хан даңғылы, – 79, 2 қабат

Байланыс телефоны: Алматы (727) 315-24-56. Астана (7172) 94-57-84

e-mail: aikyn.gazeti@gmail.com, aikyn_nurmedia@mail.ru

• 

Редакция авторлар мақаласы мен жарнама мазмұнына жауап бермейдi. 



• 

Авторлар қолжазбасы өңделмейдi және керi қайтарылмайды.

• 

Көлемi үш компьютерлiк беттен асатын материалдар қабылданбайды. 



«Айқында» жарияланған материалдарды көшiрiп немесе өңдеп басу үшiн редакция ның  

   жазбаша рұқсаты алынып, газетке сiлтеме жасалуы мiндеттi.

ЖАРНАМА БӨЛIМ: 

315-03-03. 

Е-mail: zuhra-31@mail.ru

Меншiк иесi – «Айқын газеті» ЖШС

Тапсырыс №2437

Алматы қ. «Дәуiр», Ш.Қалдаяқов көшесi, 17-үй

Астана қ. «Медиа-холдинг «ERNUR» ЖШС 

 

Сілеті көшесi 30, тел.: 8(7172) 99-77-77



Шымкент қ. «ERNUR-print» ЖШС, Әлімқұлов көшесі 22, 

 

тел.: 8(7252) 53-06-66, 54-07-47 iшкi 114



«АЙҚЫН» ГАЗЕТIНIҢ ЖАЗЫЛУ ИНДЕКСІ:

Кәсіпорындар, мекемелер үшін – 15102

Зейнеткерлер, соғыс ардагерлері үшін – 55102

Жеке жазылушылар үшін – 65102



АПТАЛЫҚ ТАРАЛЫМЫ: 160 000

Кезекшi редактор –

Айдана НҰРМҰХАН

(Алғашқы есепке қою кезiндегi нөмiрi мен мерзiмi №4448-Г, 01.12.2003ж.)

ШЕТЕЛДЕГI ТIЛШIЛЕР:

Раушангүл ЗАҚАНҚЫЗЫ –

 

81036304178420, (Мажарстан)



Жүсiп ХИСЫМОВ –

 

81099312480468, (Түрiкменстан)



Дәурен ОМАРОВ – 

8108613764808083, (Қытай)



БӨЛIМ РЕДАКТОРЛАРЫ:

Гүлнар ЖҰМАБАЙҚЫЗЫ – 

саясат, экономика



Қаншайым БАЙДӘУЛЕТ –

 ақпарат, спорт



Гүлзина БЕКТАС –

 руханият, әлеумет



Жолдасбек ДУАНАБАЙ

 – меншiктi тiлшiлер бөлiмi, 

тел.: 8 (727) 315-59-60

Мәдiлхан ДҮЙСЕБЕКОВ 

– тех ни калық редактор



АСТАНА БЮРОСЫ:

Амангелдi ҚҰРМЕТҰЛЫ – 

87789746272

(Астанадағы тілшілер қосынының меңгерушісі )

Айхан ШӘРIП

 – 8 (7172) 935784



Қымбат ТОҚТАМҰРАТ 

– 87014138708



Таңшолпан БЕГАЛЫҚЫЗЫ – 

87717965416

 Гала-концерт осындай нөм

арқасында  Алматы облысының а

үшін жас көрсеткіші тек сан екен

берді. Қарттарымыз  өздерінің 

т

л

та



мен д

таң дан ды

дықтары

Об лыст


түкпірін

а р д а г е

айтып,

қана  қой



көрсетіп т

қошеметі


Хор, ор кест

мелдеуімен

к о м п о з и   ц

о р ы н д а у ш

қырларын  аш

Талдықорған  қаласында  Ардагерлер 

ұйымының  30 жылдығына  орай  

«Қарттардың  да  өнерге  бар  таласы» 

атты  өнер  байқауының  гала-концерті 

өтті. Аталған  кештің  әрін  кіргізген 

86  жастағы  жасы  үлкен  апамыз болды. 

Үмітжан Ботбаева қазақ ұлттық биін 

нақышына келтіре орындап бергенде 

залда  отырған  көрермендердің  

қолпашында шек болмады. 

Би билеген Үмітжан  апа  

Жамбыл ауданындағы 

Ардагерлер 

ансамблінің бишісі 

екені анықталды.

БИШІ АПА БӘРІН ТӘНТІ ЕТТІ

Екі «жаңа қазақ» театрда отыр. Жарық с ніп, шымылдық 

ашылады да, бірден күй ойналады.  лгінің біреуі таяқшасын 

шошаңдатып оркестрді басқарып тұрған дирижер 

жақты иегімен нұсқап:

– Құрманғазы ма? – дейді, кімнің күйі екенін білмейтінін 

аңғартып.

– Теріс қарап тұр ғой, кім екенін қайдан білейін! – дейді 

екіншісі.

К птен бері к ріспеген бір судья екінші судьядан:

– Баяғы тірлік не болды? – деп сұрайды.

– Қайсы?

– Бір жебірей мен армян соттасып жатыр еді, 

аяғы немен тынды?

– Е-е, оларды соттаймын деген соттың 

зі он жылды арқалап кетті ғой.

Ерлі-зайыптылар ұрсысып жатады. 

йелі ышқына айқайлап:

– Басқа қосымша табыс таппай, 

айлығыңа қарап қал, – дейді.

– Ал сен сол айлықтан түсетін алиментке телміріп қал!



«АЙҚЫННЫҢ» 

 

«Айқын» 

газетінің шыға 

бастағанына он үш жыл 

толған бір мүшелдік тойы 

кеше Қазақстан Инженерлік-

технологиялық университетінде 

жалғасты. «Айқын» газетінің Бас 

редакторы Нұртөре Жүсіп 

бастаған ұжым мүшелерімен 

өткен тартымды кездесу – 

соның айғағы.

Document Outline

  • Ai_1
  • Ai_2
  • Ai_3
  • Ai_4
  • Ai_5
  • Ai_6
  • Ai_7
  • Ai_8


жүктеу 0.65 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет