ОҚытушы пәнінің ОҚУ Әдістемелік кешені


3.7 бөлімі №7 Практикалық жұмыс. Нормальдау. Физикалық



жүктеу 1.01 Mb.
Pdf просмотр
бет5/7
Дата29.04.2017
өлшемі1.01 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

1

3.7 бөлімі №7 Практикалық жұмыс. Нормальдау. Физикалық 

моделді құру. 

Жұмыстың мақсаты: 

1.  Нормалды формалардың түрлерін меңгеру. 

2. ERWin-

де  деректер қорын  нормльдау  және  денормальдау  кезіндегі 

CASE-


құралдарын меңгеру 

3.

Физикалық моделді салу. 



 

Жұмыстың мазмұны 

1.

 

Әдістемелік материалды меңгеру 



 

Нормализациялау 



 

Физикалық моделді құру 



 

 



Денормализация 

2.

 

«Служба  занятости  в  рамках  вуза»  жүйесіндегі  студенттердің 



деректер қорын нормализациялау бойынша мысалдарды қайталау. 

3.

 



Студенттердің  деректер  қорының  бірінші  нормальдық  формадағы 

ERD-


диаграммасы 

4.

 



Студенттердің  деректер  қорының  үшінші  нормальдық  формадағы  

ERD-


диаграммасы 

 



Валидация ережесі 

 



 

Студенттердің деректер қорының физикалық моделі 

5.

 

Курстық жобаға сәйкес физикалық моделді сал 



6.

 

Бақылау сұрақтарына жауап беру 



 

Ұсынылатын әдебиеттер 

         

1.Томилова  Н.И.  Бағдарламалық  қамтамасыз  етудің  жобасы.  Электронды  оқулық.  

ҚарМТУ,  2004ж. 

        


2.Яворский  В.В.,  Томилова  Н.И.  А

қпараттық  жүйені  бағдарламалық  қамтамасыз 

етудің жобасы. Оқу құралы. ҚарМТУ, 2003ж. 

         

3.Вендров  А.  М.  Экономикалы

қ  ақпараттық  жүйені  бағдарламалық  қамтамасыз 

етудің жобасы. Оқулық. –М :Финанс және статистика,2000.-352 бет. 

        


4. Хьюз Д., Мичтом Д. Бағдарламалауға структуралық жақындау. – М.: Мир, 1980. 

 

СӨЖ үшін тапсырмалар   



  1. 

әдістемелік материалды игеру 

 

Нормализация 



 

 



Физикалық моделді құру 

 



 

Денормализация 

         

Бақылау сұрақтары 

1.

 

Нормализациялау процесі деп нені айтамыз? 



2.

 

Функционалдық тәуелділік деген не? 



3.

 

Толық функционалдылық тәуелділік деген не? 



4.

 

Бірінші нормаль форма 



5.

 

Екінші нормаль форма 



6.

 

Үшінші нормаль форма 



7.

 

 



Бойсса – Коддтың нормаль формасы 

8.

 



Денормализация процесі деген не? 

9.

 



Денормализацияның мәні неде? 

10.


 

Физикалық моделді құрудың мағынасы неде? 

11.

 

 



«Көпке-көп» байланысы қалай жүзеге асырылады? 

 

13.8 



бөлімі. №8 Практикалық жұмыс. ERWin-дегі отчет(1 сағат) 

 

Жұмыстың мақсаты 



1.Отчеттердің түрлерін білу 

2.Отчеттер құрудың процедурасын меңгеру 

3.отчеттерді сақтауды, экспорттауды, басып шығаруды үйрену 

 

Жұмыстың мазмұны 



1.

 

Әдістемелік материалды игеру: 



2.

 

«



ЖОО  шегіндегі  ж

ұмыспен  қамту  қызметі »  жүйесінің  моделінің 

дұрыс құралғандығын тексеретін отчеттарды үлгі бойынша орындау.  

 



Студенттердің МҚ түзетілген моделі 

 



Курстық жоба түріне сәйкес жүйеге арналған физикалық үлгі 

кестелері туралы есептеу нәтижесін жасау  

 

Жасалған отчеттарды HTML форматында сақтау  



 

Сорттау реті өзгерту алынғандарды есептеу нәтижелерінде және 



ұсынулар түрінде редакцияланған есептеу нәтижелерін сақтау . 

 



Алынған отчеттарға бети-перделер арнау 

 



Model Validation категориясынан жаңа есептеу нәтижесі 

ұйымдастыру , ондағы барлық опцияның үлгілерін тексеру . 

 

 



Алынған отчетті орындап,  мәліметтер моделінде қателердің 

жоқтығын тексеру. 

3.

 

Бақылау сұрақтарына жауап беру 



 

 

Әдебиеттер тізімі 



1.  Томилова  Н.И.  Проектирование  программного  обеспечения. 

Электронды оқулық.  ҚарМТУ,  2007 ж. 

2.  Яворский  В.В.,  Томилова  Н.И.  Проектирование  программного 

обеспечения информационных систем. Оқу құралы.  ҚарМТУ, 2003ж. 

3.  Вендров  А.  М.  Проектирование  программного  обеспечения 

экономических  информационных  систем:  Оқулық.  –  М.:  Финансы  и 

статистика, 2000. – 352 с. 

4. 


Хьюз Д., Мичтом Д. Структурный подход к  программированию. – М.: 

Мир, 1980. 

 

СДЖ тапсырмалары 



i.

 

Әдістемелік құралмен танысу. 



 

Отчет жасау 



 

Бақылау сұрақтары 

1.

 

Отчетті оның барлық маңыздарымен атрибуттарына сайкес жасау 



2.

 

Барлық олтчеттарды HTML форматында сақтау 



3.

 

Сорттау реті өзгертіп, алынғандарды есептеу нәтижелерінде және 



ұсынулар түрінде редакцияланған есептеу нәтижелерін сақтау . 

4.

 



Алынған отчеттарға бьет-перде арнау 

5.

 



Моделдің дұрыстығын тексеретін барлық опцияларды  орнатап ап,жаңа 

отчетті   Model Validation категориясынан құрастыру.  

6.

 

Алынған отчетті орындап,  мәліметтер моделінде қателердің жоқтығын 



тексеру. 

 


5    Зертханалы

қ  жұмыстарды  орындау   барысында  қолданатын 

әдістемелік нұсқаулар 

 

 

10  Ба



ғдарламалық  қамтамасыздандыруды  өңдеудің  объектті -

бағытталған ыңғайы 

 

1

0.1    бөлім.Зертханалық  жұмыс  №  1.  Көптерезелі    қолдданушылық 

интерфейсті  қосымшаны жасау.(2 сағат). 

 

Жұмыс мазмұны: 



1. «Тест-Қосымша» (уақытқа) программасын жасау 

2. 


Программаны нұсқаға сәйкес орындау. 

 

Отчет мазмұны 



1. 

Жұмыс мақсаты 

2. 

Есепті алдын ала қою 



3. 

Талаптардың спецификациясы 

4. 

Мәліметтер құрылымы 



5. 

Бағдарламалық қамтамасыз етудің құрылымы 

6. 

Қолданушы интерфейсіля 



7. 

пікірлеріә бар өңделген код 

8.

Тестілеудің нәтижесі 



9. 

Бақылау сұрақтарына жауап беру 

Ескерту.  Отчет    өңделмелі    программаның  қосымшасы  нұсқаға  сәйкес 

орвндалады. 

 

Әдебиеттер тізімі 



1.  Архангельский    А.Я.  Программирование  в  Delpi  7.  –  М.:  БИНОМ, 

2003. -1152

бет. 

2.  Орлов  С.А.  Технология  разработки  программного  обеспечения.  – 



СПб.: Питер, 2002. – 464 бет 

3.  Фридман  А.  Л.  Основы  объектно-ориентированной  разработки 

программных систем. – М.: Финансы и статистика, 2000. – 192бет. 

4. Томилова Н.И. Методические указания к выполнению лабораторных 

работ  по  дисциплине  «Проектирование  программного  обеспечения». 

2006


жыл. 

 

Жасалатын бағдарламалық құралға  қойылатын талаптар 

 

Бағдарлама кем дегенде екі формадан тұруы керек.  



 

Бағдарламаның терезе-қыстырмасы болуы тиіс 



 

Бағдарламаның басты мәзірі болуы тиіс. 



 

Бағдарламаның қалып-күй тізбегі және шығарылмалы контекстті мәзірі 



болуы тиіс 

 



Бағдарламада  студент,0  оның  оқитын  тобы  туралы  мәлімет  беретін  

«бағдарлама туралы!» мәзірі болуы тиіс.  

 



Бағдарламада    компонентер  палитрасының  Dialogs  кірістірмесінің  ең 

болмағанда  біреуі  болуы  тиіс.Мысалы,  мәзірде  тустің,  шрифттің  

енгізулері енгізетін  «Енгізулер»  пункті  болуы мүмкін. 

 



Барлық визуалды компоненттер үшін қосымшалар  арналуы керек. 

 



Формаларда  кем  дегенде  екі    сурет  болуы  тиіс    ж

әне    Суреттер 

роедакторында өңделген  бет-перделер анықталуы тиіс. 

 

 



СДЖ  тапсырмалары 

1.

 



Келтірілген әдістемелік ақпаратты оқу 

2.

 



3 тақырыптың ең басты мәселелерін конспекттеу «Обзор компонентов 

библиотеки VCL Delphi» Архангельского А.Я, Программирование в 

Delphi 7. — 

М.: ООО «Бином-Пресс», 2003 жыл 

3.

 

 



«Тест-Қосымша » программасының мысалын жасау. 

4.

 



 

Метод.txt. файлында көрсетілген программаға қойылатын талаптарға 

сәйкес , нұсқа бойынша программаны жасау. 

 

Бақылау сұрақтары 

1.

 

Саналмалы және құрастырмалы қасиеттердің айырмашылығы неде? 



2.

 

Visible или Enabled  компоненттердің қасиетін өзгертсе программаның 



орындалу кезенде не болады ?  

3.

 



Бір форманы екінші формадан қалай ашуға, жабуға болады? 

4.

 



Қалыптасқан обработчикті қалай басқа жағдай үшін орындауға 

боладлы? 

 

Индивидуалды тапсырмалардың нұсқалары 

№ нұс 


тапсырма 

Delphi



де орындалатын барлық терезелерінің көрсету мүмкіндіктерін көрсететін 

бағдарлама.  

Бағдаршам макетін жасау.Бағдаршамның түнгі режимге ауысуын ескерту 



Берілген  хабарлау  уа

қыт  арқылы  беруі  .  Аялдама  мүмкіншілігі  таймер 

жіберуінің ескеру . 

Енгізілген  сөздер  ішінен  ең  қысқасын  табу.Енгізілмелі  сөздердің  санын 



енгізілуін ескеру. 

Бұрыштың  синусын,  косинусын,  тангенсін  есептеу.  Градус  және  радиан 



өлшемдерін ескеру.  

Фонның  тусіне  таңдау  және  визуалды  компоненттердің  түр-түсін  таңдау 



бағдарламасын өңдеу 

Фигупраның формада көрсетілу бағдарламасы 



Фигураның формасвының өзгеруін ескеру. 

Форманың редактілеу терзелерінің түр-түсінің ауысу бағдарламасын өңдеу 

Суреттің таңдалған файлдан көрсету бағдарламасы. 



10 

«

Қозғалмалы 



жолақ» 

бағдарламасы.Тексттің 

 

ауданда 


қозғалыс 

жылдамдығыныңғ өзгеруін ескеру. 

11 

3ч3 өлшемді шаршыда тадамның компьютермен «Крестик-нолик» ойыны 



12 

Әрбір  соққы  жанында  бір  бетке  кинетикалық  энергия  азаяды  V  . 

жылдамдығымен  заттық  нүкте  бұрышы  астында  горизонтальдық  бетке  тап 

береді  .  Жанасу  н

үктелерінің  абсциссалары  табу  .  Нүкте  траекториясын 

бейнелеу . 

13 

Жеңіл  отлетикасы  бойынша  жинаған  баллды  есептеу  және  алған  орынды 



есептеу бағдарламасы.Командалар тізімін енргізуін ескеру. 

14 


Калькулятор бағдарламасы 

15 


Студенттін Рейтинг- парағындағы жинаған балының есептеу бағдарламасыа. 

16 


Қалталы ұялы анықтамалы телефонның бағдарламасы.Алфавит бойынша іздеу 

17 


Заказға мәзір, заказ, есептеу бағдарламасы.Мәзірдің және тағамның бағасының 

өзгеруі ескеру. 

18 

 

Поле Чудес бағдарламасы.Жинаған баллдарының есептеіумен 



19 

Программа  демонстрации  форм  указателя  мыши,  поддерживаемых  в  Delphiде 

қолданыланыт тышқан түртуінің көрсету формасының бағдарламасы. 

20 


Файлдағы тексттің үзіндісін іздеу бағдарламасы 

21 


Экранда  көрсетілген    алдын  ала  берілген  санды  бухгалтерлік  счетчикке 

ауыстыру бағдарламасы. 

 

 

 



10.2

бөлімі. Зертханалық жұмыс № 2. Қосымшаны басқаруды 

ұйымдастыру.Қолданушың  графикалық интерфейсін  өңдеу (3 сағат). 

 

Жұмыстың мазмұны: 

1.

 

«Тесттік қосымша» (уақытқа) бағдарламасын жасау 



2.

 

Создать программу: «Паролдің сұрау және орналастыру дың модалді  



формалары бар қосымша» бағдарламасын құратыру. 

3.

 



 «

Қарапайым көптерезелі редактор» (уақытқа) бағдарламасын құрастыру. 

4.

 

Нұсқаға сәйкес берілген үш  тапсырмалардың орындау бағдарламасын 



құрастыру.. 

 

Отчет мазмұны 



1.

 

 



Жұмыс мақсаты 

2.

 



Есепті алдын ала қою 

3.

 



Талдаптардың спецификациясы 

4.

 



Мәліметтер құрылымы 

5.

 



Бағдарламалық қамтамсыз етудің құрылымы 

6.

 



Қолданушы интефейсі 

7.

 



Пікірлері бар өңделген код 

8.

 

Тестілеу нәтижесі 



9.

 

 



Бақылау сұрақтарына жауап 

10.


 

Қосымша.Отчет нұсқаға сәйкес өңделген қосымша бойынша жасалады. 

 

Әдебиеттер тізімі 



1. 

Архангельский  А.Я. Программирование в Delpi 7. – М.: БИНОМ, 2003. -1152бет 

2. 

Орлов С.А. Технология разработки программного обеспечения. – СПб.: Питер, 2002. – 



464 

бет 


3. 

Фридман А. Л. Основы объектно-ориентированной разработки программных систем. – 

М.: Финансы и статистика, 2000. – 192 бет 

4. 


Томилова Н.И. Методические указания к выполнению лабораторных работ по 

дисциплине «Проектирование программного обеспечения». 2006жыл 

 

өңделмелі бағдарламалық құралға қойылатын талаптар



 

Менюмен негізгі қосымша тиісті асырау , файлды пунктілер ұстаушы ( тазалау 

операциялары | оқудың | матрица жазулары | нәтиже баспасы | күйге келтіру ), есеп-қисап ( 

сәйкестікте тапсырманың түрмен ) және мәлімет ( хабар сәйкестікте тапсырмалармен 

түрмен ); 

Қосымша матрицамен жұмыспен келесі операциялар тиісті қамсыздандыру : енгізу , 

файлдан оқу , файлда сақтау және ағымдағы матрица тазалауын . Команданың « Ашу »,  « 

сақтау » және « қалай сақтау » лайықты жүйелік диалогтер тиісті қолдану . 

Матрица кестелік түрде енгізуін қамсыздандыру қажетті ( матрица барынша көп мөлшері 

–20×20). 

Тапсырма әрбір түр орындалу нәтижесі бөлек терезеде тиісті қалыптасу , өзгерілетін 

мөлшерлермен . 

Жылдам рұқсат пернелері болу бәріне меню бөлімдеріне және бәріне басқарушы 

элементтерге , ыстық перненің үшін : негізгі командаларға рұқсаттың 

Сыбыр сөздердің белгілері болу , жылдам бүркеншектегі шегелердің үстінде тышқан 

курсоры ауыспалылығы жанында қалқып шығушылар және басқа компоненттілермен 

Күй-жағдайлардың жолағын болу , қолданылатынды жайылған сыбыр сөздердің артынан 

және әртүрлі хабар берулері пайдаланушыға . 

Негізгі разделдерді көшіретін,тез арада қызмет ететін кем дегенде екі құралдық 

панелдерді қамтуы тиіс бағдарламаны құратыру.Инструменталды панелдерде автоматты 

прокрутка болуы тиіс. 

Енгізулер командасы басмәзірдің және инстументалды панелдердің қызметін тез арада 

қамтамасыз ететін бағдарлама құрастыру 

Қолданушының тышқанның оң жағын шерткендегі пайда болатын бас мәзірінің атқаратын 

қызметінің турін өзгерту. 

Басқаратын элементтердің фокусының ауысуының терең ойланған тізбегін ойластыру. 

Темалары  F1 батырмасын немесе сәйкес келетін менюдің разделін шерткенде пайда 

болатын анықтама файлын құрастыру. 

Қолданушымен тышқанның оң батырмасын шертткенде қолданушының пайдалануына 

мүмкін информацияны құрастыру. 

Өткен сеанста қолданылған , және келесі сеанста керекті енгізулерді :қосымшаны 

ауыстыру және енгізулерді сақтау,пайдалануға мүмкіндік жасау. 

Қосымшаларды орналастыру, Windows –та оны тіркеу, және оны Windows –тан өшіру  

құралдары. 

 


СДЖ тапсырмалары 

1. 


берілген әдістемелік материалмен танысу. 

2

 



.4 .тақырыптың ең басты мәселелерін конспекттеу «Обзор компонентов библиотеки 

VCL Delphi

» Архангельского А.Я, Программирование в Delphi 7. — М.: ООО «Бином-

Пресс», 2003 жыл 

3. «

Разработка графического интерфейса пользователя»  Архангельский А.Я, 



Программирование в Delphi 7, 2003 жыл  5 бөлімнің негізгі материлдарымен танысып 

оларды конспекттілеу.  

4. «Тесттік қосымша» бағдарламасының мысалын орындау. п.4.5.2. Архангельский А.Я. 

5.  «


Паролді сұрастыру және орналастыру дың модалді формаларының қосымшасы»  

бағдарламасының мысалын қайталау.п.5.5.3. Архангельский А.Я. 

6. «

Қарапайым көпағынды редактор» бағдарламаасының мысалын қайталау п.5.5.5. 



Архангельский А.Я. 

7. 


Бағдарламалық құралдың талаптарын орындай отырып нұсқаға сәйкес бағдарлама 

құрастыру. 

  

Бақылау сұрақтары 

1. 

ListBox 


тізімінде неше элемент бар екенін қалай білуге болады

2. StringGrid 

компонентінде баған мен жолдардың және де белгіленген бағандар мен 

жолдар санын қалай енгізуге болады?? 

3. 

Қолданушының  жүйелі диалог  кезінде орындалатын қызметті ауыстырғанын қалай 



білуге болады? 

 4. 


Таңдап алынған файлды ашу/жабу диалогында және түс таңдау диалогында таңдалған 

түстің және шрифт таңдау диалогында таңдалған мшрифтті калай білуге болады? 

5. TreeView 

ағашында түйіндерді қалай қосуға және өшіруге болады? 

6. 

Қандай қасиет  ListView  компонентінде элементтердің көрсету турін таңдауға 



мүмкіндік береді( улкен және ұсақ  белгілеулер)? 

 

Индивидуалды тапсырмалардың нұсқалары 

№  

Задание 


Үстіңгі үшбұрышты матрицаның элементтерінің қосындысы. 

Матрицаның әрбір жолыңың ең үлкен элементін іздеу 

Матрицаның бағандарының ең үлкен қосындысын іздеу.  

Төменгі үшбұрышты матрицаның оң елементтерінің қосындысын табу. 



Матрицаның ең кішкентеа элементін және оның орналасқсн жол мен бағанының 

номерін көрсету. 

Матрицаны таблица туріне траспорттау. 

Үстіңгі үшбұрыш матрицаның алғашқы төрт элементінің қосындысын есептеу 



Цифрларының қосындысы максимал болатын санның индексін табу керек 

нолдік сандардың көбейтіндісінің қсындысы 5 –ке бөлінетін жолдардыңномерлерін 

анықтау 

матрицаның  әрбәр жолының модулдерінің максимал қосындысын есептеу 



Жұп сан болып табылатын сандардың индексін табу. 

Матрицаның ең үстіңгі және ең төменгі жолдардың орындарын ауыстыру 



E

гер матрицаның ең үлкен элементі минималды элементтің абсолютті мәнінен үлкен 



болса, онда барлық теріс елементін оның модуліне ауыстыру. 

Нолдік цифрларының  қосындысы максимал болатын элементті және оның 

индекстерін табу. 

Матрицаның диагоналдылық қасиетіне жауап беретіндігін тексеру 

Егер матрицаның  ең үлкен элементі жұп жолда және тақ бағанда орналасса, онда 



матрицаның барлық элементтерін осы ең үлкен санға бөлу керек. 

Егер матрицаның теріс сандарын олардың квадраттарына ауыстырғанда массивтің 

элементтері жолдар бойынша кемімелі тізбек құрастырса, онда әрбір жолдың 

элементтерінің қосындысын табу,әйтпесе көбейтіндісін табу. 

Цифрларының қосындысы жұп сан болатын элементтерді табу.  

Егер жолдар бойынша массивтің элементтері кемімелі емес тізбекті құраса,0 онда 



массивтің барлық теріс элементтерін нолдермен ауыстыру. 

Массивтің ең үлкен элементінен кейін тұрған элементтерді 10-ға артық ету. 

Цифрларының қосындысы 30-дан артық болатын сандарды және олардың 

индекстерін табу. 

Цифрларының қосындысы минимал болатын сандарды және индекстерін табу 



Матрицаның жолдарының максимал элементінің қосындысымен матрица 

бағандарынцың максимал сандарының қосындысын есептеу. 

Егер массивта A(i,j) < 11 шартын қанағаттандыратын  ең болмағанда бір A(i,j) 

элементі болса ,онда барлық теріс элементтерін олардың квадраттарына ауыстыру. 

Матрицаның барлық оң  элементтерін олардың квадраттарына, ал теріс эдементтері 



10 көбейту керек. 

Егер матрицада 10 ға тең  элемент болмаса онда матрицадағы ең кіші элементті сол 

санға ауыстыру , болмаған жағдайда 0 ге ауыстыру. 

нөлдік цифрларының қосындысы 100-ден асатын элементтің индекстерін табу 

10 

Найти сумму цифр элементов матрицы, являющихся нечетными числами. 



Найти номер строки матрицы, сумма цифр элементов которой минимальна. 

Переставить местами первый и последний столбцы в матрице.  

11 

Матрицадағы элементтердің нолдік цифрларының қосындысын анықтау 



Нөлдік цифрларының қосындысы максимал болатын элементтің орналасқан 

бағанының ретін көрсетініз 

Матрицаның ең улкен сандарының орналасқан жолдарының нөмірін табу 

12 


Матрицаның әрбір жолының элементтінің қосындысын анықтау  

Теріс санға аяқталатын бағанмен және оң сманмен аяқталатын жолмен   қиылысында 

ораналасқан элеменні табу. 

Ең болмағанда бір теріс саны бар матрицаның жолдарының номерлерінің санын 

көрсету 

13 


Егер шаршы матрицаның ең үлкен элементі бас диоганальда торналасқан болса, онда 

оны 10-ға, болмаған жағдайда 0,5 көбейту. 

Бас диоганалда орналасқан матрицаның жолдарында теріс элементтерге оған дейінгі 

элементтердің қосындысын қосу керек, ал егер оң болса – сол элементтенкейінгі 

элементитердің қосындысмын қосу керек. 

Матрицаның әрбір бағанының элементінің цифрларын қосу 

14 

Матрицаның оң және теріс элементтерінің санын анықтаңыз.  



Егер матрицаның бас диогоналінда ең болмағанда бір теріс сан болса онда бас 

диогоналда орналасқан әрбір элементке олардың алдындағы элементтердің 

қосындысын қосу керек. 


Матрицаның әрбір жолында орналасқан элементтердің нөлдік цифрларының 

қосындысын табыңыз. 

15 

Ең үлкен теріс және ең кішкентаі элементтердің қосындысын табыңыз. 



Матрицада барлық теріс сандар ең үлкен елементі бар тізбектен кейін келетін 

тізбекте  орналасқан,10-ға көбейту. 

Сандары 3- ке бөлініетін матрицаның жолдарының нөмірлерін анықтаңыз. 

16 


Матрицаның бапс диогоналіна паралель оррналасқан түзулерді орналасқан 

элементтедің қосындысын анықтау.  

Жолмен бағанның қиылысында орналасқан минимал санды және оның индексін 

анықтаңыз. 

Элементтерінің қосындысы минимал болатын матрицаның жолының нөмерін 

көрсетінің 

17 

Элементтерінің қосындысы максимал болатын жолдың номерін, көрсетіңіз 



Егер матрицада оң элементерден гөрі теріс елементтер коп болса , онда оларды 99, 

болмаған жағдайда 100 мауыстырыңыз. 

Матрицаның бас диогоналінде және де одан төмен орналасқан түзудегі  тақ 

элементтедің санын анықтаңыз. 

18 

Матрицанығһң бас диогоналінда  және одан жоғары орналасқан түзудегі жұп 



элементтердің санын көрсетінің. 

Тақ сандардардан құралған элементтердің саныны анықтаңыз 

бас емес диогалда емес  нөлден айырылатын элементтердің  санын көрсетіңіз. 

19 


Цифралы оң сан болып табылатын элементтерді және олардың индексін анықтаңыз. 

Матрицаның ең кіші элементінің нөлдік цифрларының көбейтіндісін табыңыз 

Симметрияның вертикалды осі не симметриялы санның тізбегін көрсетіңіз. 

20 


Матрицаның  әрбір жолының әрбір элементінің нолдік цифрларының көбейтіндісінің 

қосындысын табыңыз 

Матрицаның максимал элементінің цифрларының қосындысын табыңыз 

Бас диогоналга симметриялы түзіде орналасқан элементтердің орыны ауыстыру. 

 

 

1   2   3   4   5   6   7




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет