О. Л. Кузнецов 2001 жылдың 14-15 желтоқсанда Мәскеу қаласында ӛткен



жүктеу 0.54 Mb.
Pdf просмотр
бет5/6
Дата03.05.2017
өлшемі0.54 Mb.
1   2   3   4   5   6

деген ат берді.  

Оның  негізі  болып  мыналар  табылады  –  Ӛмірдің  дамуын  сақтауда  қоғам  мен 

тҧлғаның тҧрақты дамуын қоса алғанда  табиғаттың заңдарын  ҥйреніп, дҧрыс қолдану 

болып табылады.  

Ӛмірдің  жалпы  даму  заңдарын  оның  кӛптеген  нысандарында  қолдана  отырып, 

табиғатта,  қоғамда,  рухани  ӛмірде,  оларды  адам  әрекетінің  барлық  салаларында, 

жаратылыстану-ғылыми,  техникалық,  гуманитарлық  салада  қолдануға  болатынын 

кӛрсете  отырып,  П.Кузнецов  әлемге  тҧтастай  алғанда  тексерілген  шындыққа 

негізделген  табиғат  заңдары  мен  қағидаттарына  негізделген  белгілі  бір  қатынасты 

білдіреді. 

Қоршаған  ортаға  кӛзқарас,  ғылыми  ізденістің  негізгі  қағидатына  қайшы 

келмейтін,  кӛп  мәрте  тексеріске  сҥйене  отырып,  расталған  шындықтарды  қазіргі 

ғылымда ғылыми кӛзқарас деп айту келісілген.  

 

17. 



П.Кузнецов ғылыми көзқарасқа қандай жаңалық әкелді?

 

Кез-келген ғылыми кӛзқарас ӛзінде тӛрт негізгі элементті қҧрайды: 

1.

 

Жалпыміндетті дәлеледенген шындықтар (білімдер). 



2.

 

Уақытпен тексерілген және дәлелденген табиғаттың қағидаттары мен заңдары.  



3.

 

Ғылыми ізденіс әдісі.  



4.

 

Қоғамдық психология. 



П.Кузнецов  әр  элементке  қандай  жаңалық  енгізді?  Жоғарыда  айтылғанды  есепке  ала 

отырып, қысқаша былай деп атауға болады:  

1.

 

П.Кузнецов  жҧмыстарына  дейін  кез-келген  ой,  тҧжырым,  қарапайым  сана 



тілінде  айтылған  шындық  айтылған  логикалық  нысаны  болып  табылмайды. 

П.Кузнецов 

жҧмыстарына 

дейін 


ғылыми 

кӛзқараста 

философияның, 

математиканың,  физика  мен  биологияның,  кеңістік,  уақыт,  салмақ,  энтропия, 

ақпарат,  ӛзіндік  қҧн  сияқты  фундаменталды  ҧғымдармен  берілген  кӛптеген 

шындықтар  қолданылған.  П.Кузнецов  жҧмыстары  ғылыми  кӛзқарастың  негізгі 

сҧрағында тәртіпке келтіруге мҥмкіндік береді.  

2.

 



П.Кузнецов  жҧмыстарына  дейін  ғылыми  кӛзқарас  ӛзінің  тҧғыры  ретінде 

кӛптеген физикалық заңдарды қолданды: энергия сақталу заңдары, энтропияның 

ӛсу заңдары.  


 

31 


Бірақ  бҧл  заңдар  жабық  жҥйе  заңдары.  Ӛмір  –  қағидатты  ашық  жҥйе.  Бірақ 

алдыңғы  қатарлы  ғылыми  кӛзқараста  әлі  кҥнге  дейін  Ӛмірдің  жалпы  даму 

заңдары,  табиғаттың  тҧғырнамалық  заңдары  ретінде  жоқ.  Әмбебап  ӛлшемде 

берілген табиғаттың жалпы заңдарының жҥйесі жоқ.  

П.Кузнецов  ашылымдары  осы  кемшілікті  жойды.  П.Кузнецов  жҧмыстарына 

дейін  ғылыми  кӛзқараста  ғылыми  білімді  тексеру  әдістері  болды:  қателер  мен 

татулар  әдісі,  статистистикалық  әдістер,  формалды  логика  әдістері, 

динамикалық  әдістер  жҥйесі  және  басқалар.  Бірақ  бірде-бір  әдісті  алынған 

білімді  тексеру  ҥшін  Ӛмірдің  жалпы  даму  заңдарын,  сондықтан  осы  әдістер 

арқылы  алынған  білімді  жҥйені  дамытудағы  ҥлесінсіз  баға  беру  қиын.  Ҧзақ 

уақытты  перспективада  осы  тәсілдерді  білу  табиғат-қоғам-адам  дамуын 

жобалауға мҥмкіндік береді.  

П.Кузнецовтың  тензорлы  әдісі  Г.Кронның  тензорлық  әдісімен  бірлестікте  және 

спинорлық  әдіспен  осындай  мҥмкіндік  береді.  П.Кузнецовтың  кӛптеген 

жҧмыстарының шыққанына 30 жыл уақыт ӛтті. В.И.Вернадскийдің сӛзін келтіру 

орынды: 


Ғылым  тарихында  біз  мынаны  байқаймыз,  кез-келген  ой  ҧзақ  уақытта 

байқалмайды.  Бірақ  содан  кейін  жаңа  сыртқы  жағдайларда  біздің  алдымыздан 

кенет  ғылыми  кӛзқарасқа  бітпейтін  әсерін  кӛрсетеді.  Кез-келген  ашылым 

кездейсоқ  жасалмайды,  машина  мен  қондырғы  кездейсоқ  жиналмайды.  Әр 

бҧйым  әр  қорытынды  адамзат  санасының  заңды  жасалымы  болып  табылады. 

Бірақ оның кӛпшілігі ашылды, ҧмыт қалды, жаңа уақытта қайтадан жасақталды.  

Қҧбылыстың  дәлелденуі  жеткіліксіз.  Оны  тҥсіну  басқа  себептерге  байланысты. 

Сыртқы  әлем  жағдайлары  кӛңілдері,  ғылымның  ойлаушы  адамдарының  пікірін 

есепке  алу  қажет.  Бұл  жағдайда  ғылыми  кӛзқарас  абстрактілі  логиканы 

құрылыс  емес.  Ол  қоғамдық  психологияның  кҥрделі  және  айшықты 

сипаты болып табылады.  

Ғылымның барлық тарихы әр қадам сайын мынаны дәлелдейді: кейбір тҧлғалар 

ӛз  тҧжырымдарында  ҥстем  кӛзқарастағы  тҧтас  ғылымдар  корпорациясына 

қарағанда оңды. Қазіргі заманда дәлелдер тҥсінікті болу ҥшін ҧзақ жҧмыс қажет 

және жағымды жағдайлардың сәйкес келуі болып табылады.  

Біз осындай жағдайлар біздің ел мен тҧтас әлемде орын тапқан деп ойлаймыз.  

 

18 П.Кузнецов

 

көзқарасын қалай атауға болады 

С.П.Никаноров  оны  конструктивті  деп  атауды  ҧйғарды.  Біз  П.Кузнецовтың 

ойының мӛлдірлігін және идеяларының жаңашылдығын атап кетуді жӛн кӛрдік.  

«Конструктивтілік»  оның  кӛзқарасының  жеткілікті  белгісі  болып  табыла  ма? 

Ондай кӛзқарастар ӛте кӛп. Рим Клубының кӛзқарасы конструктивті болып есептелмей 

ме?  «Жҥйелі  аналитиктердің»  немесе  формалды  логиктердің  кӛзқарастары 

конструктивті болып саналмай ма? 

Кӛзқарстар  ӛте  кӛп  болуы  мҥмкін,  ал  заң  форма  кӛптігінде  жалғыз.  Оған  жай 

сенуге болмайды. Оны болашақты жасау ҥшін біліп, тҥсіну қажет. 

«Конструктивтілік»  П.Кузнецов  шығармашылығының  логикасының  бір  жағы 

болып есептеледі, ал басқа жағынан жоғарыда ойлау логикасы болып табылады.  

П.Кузнецов кӛзқарасының әлсіздігі мен кҥштілігі неде? 

Кҥштілігі сонда – ол  Сенімді, Білімді, Тҥсінуді, нақты жҥйелерді әмбебап-ӛлшем 

заңдар негізінде біріктіреді.  

Әлсіздігі – әзірге ол қайталанбас жаңа.  Ғылымда осы тҥсінікті болу ҥшін орасан 

зор  серпіліс  жасалды  П.Кузнецов  кӛзқарасының  әлсіз  не  кҥшті  жақтары  оның 



 

32 


жеткілікті белгісінің анықтаушы болмайды. Мҥмкін оның кӛзқарасы – бҧл максималды 

конструктивизмге  дейін  жеткізілген  орыс  космизімінің  идеялары,  мақсат  терминімен 

берілген,  олардың  жетістігін  басқаруға  болады.  Иә,  олай  деп  те  айтуға  болады,  онда 

орыс  космистеріне  И.Кантты,  Г.Гегельді,  Лагранжды,  Д.Максвеллді,  К.Марксты, 

О.Вебленді,  А.Эйнштейнді,  Г.Кронды  және  тағы  да  басқа  кӛрнекті  ғалымдарды 

жатқызуға  болар  еді  ғой.  Сӛзсіз,  П.Кузнецов  кӛзқарасы  орыс  космизмі  идеясы 

тӛңірегінде,  оларды  дамытып,  максималды  конструктивтілікке  дейін  Ӛмірде  жҥзеге 

асыруға жағдай жасай отырып апарады. Әрине, мҧны атап ӛту қажет. Бірақ мҧнымен ол 

шектелмейді. Ол әр кӛзқарасты қарастыру әдістемесін жеке координат жҥйесі есебінде 

береді және бәрін заңды негізде біріктіруге болады.  

Кешіріңіз, бҧл физикалық редукционизм ғой дейді оппонент.  

Осы кӛзқарасты біз қате деп есептейміз. Неге? 

Ең алдымен, себебі П.Кузнецов кӛзқарасы әмбебап заңдарға негізделген, барлық 

жаратылысты,  техникалық  және  гуманитарлық  ғылымдарды  жарып  ӛте  отырып, 

Кеңістік-Уақыттың болуы гуманитарлық заңдарға жҧғысты болса, физикаға да сондай 

жҧғысты.  

Егер Кеңістік-Уақыт заңдарына негізделген кӛзқарасты физикалық редукционизм 

деп есептесек, онда Жаратушы туралы ой да физикалық редукционизм болады.  

Бҧл жерде Ҧлы Лейбниц сӛзін келтіру орынды болады: «Бақыт – бҧл энтропинді 

әрекет емес». Лейбництің бҧл ойлары бҥкіл Русь Париархы екінші Алексейдің сӛзімен 

ҥндес  болып  келеді:  «Жаратушы  Адамды  Ғаламды  Эдем  бағына  айналдыру  ҥшін 

жаратты».  Бірақ  термодинамиканың  екінші  бастауы  адамның  ҧстағанына  қарамастан, 

энтропия  ӛсуінің  векторы  болды,  Ӛлімге  жақындауға  байланысты  Ӛлім,  Писания  Бог 

сӛздеріне  сәйкес  ӛзіне  барлық  негізді  тарта  бастады.  Адам  қҧрып  кету  алдында  тҧр. 

«Ғаламда»  бей-берекеттік  басталды.  Сондықтан  әр  адам  ӛз  тағдырын  екінші 

термодинамиканың  салдары  басталмастан  бҧрын  энтропияның  ӛсуімен  байланыстыру 

керек.  

Ӛмір  ҥшін  шығармашылық  Даму  заңының  жанын  құрайды,  Жаратушы 

ойына  сәйкес.  Бірақ  П.Кузнецов  қалдырған  тек  осы  заң  ғана  кӛзқарас  негізі 

болып  табылады.  Тҧлғаның  әрбір  сәулелену  актісі  Адамзатқа  жаңа  мҥмкіндіктер 

ашады, Ол да Жаратушының ҧлы сыйлығы, Ғалам заңдарымен ҥндесе отырып дамуға 

ӛту  барысында  болады.  Бҧл  жол  ӛте  ҧзақ,  әрі  қиын.  Бірақ  ол  Жаратушының  ерігімен 

айтылады,  сондықтан  жалпы  іс  болып  есептеледі,  «ғаламдық  литургия»  болып 

есептеледі.  Жер  адамдары  ҥшін  ӛмір  сҥруді  қамтамасыз  ету  қазіргі  заманның  қиын 

әлеуметтік  мәселелерін  шешуге  кӛмектеседі,  әлемді  Жаратушының  Санасы 

басқаратынын тҥсіндіреді.  

П.Кузнецов кӛзқарасының жеткілікті белгісі не? 

Біз оны геноцидке қарсы немесе максималды адамгершілікті деп атап кӛрсеткіміз 

келеді.  

Біз  бҧл  жерде  қандай  мағына  береміз?  Ӛмірдің  жалпы  даму  заңдары  дамуға 

жҧмыс  істейді,  қҧлдырау  мен  Ӛлімге  емес.  Оны  білмеуге  де  болады,  онда  сен  неге 

иесің,  соны  алып  қала  бересің.  Егер  оны  дҧрыс  қолдансаң,  оның  салдары  ретінде  бос 

уақыт пен энергияның ӛсуін, тапшылықтан бос ерікті аламыз. Кӛзқарастарға әсер етіп 

қалған  кӛптеген  ғылыми  ашылымдар  бар.  Бірақ,  олар  ережеге  сай,  екі  қолданыста. 

Мысалы,  20  ғасырда  ғылыми  кӛзқарасқа  әсер  еткен,  ядролық  физикада  ашылған 

ғылыми  жаңалықтарды  Адамзат  болашағы  ҥшін  немесе  оған  зиян  ретінде  қолдануға 

болады.  



П.Кузнецовтың  ашылымдарының  қағидатты  ерекшеліктерінің  бірі  –  олар 

тек адам ҥшін ғана жұмыс жасайды. Оның антигеноцидті және адамгершілік негізі де 

осында.  



 

33 


П.Кузнецовтың  ғылыми  кӛзқарасын  осы  белгілер  қоғамда  қалыптасқан 

кӛзқарастан ерекше етеді. 

 

19. 

Оның нақты жаңалықтары

 

Шынында да ол  LT-шектеу  алынатын басқа координат жҥйесіне кӛшуге ҧсыныс 

жасады. Бҥкіл  ғалам  сондай жҥйе болып табылады.  Ол Адамзаттың тҧрақты дамуына 

кӛшуде ғылыми негізделген LT заңдарды ҧсынды.  

Бірақ ол ӛтпе шындық болу ҥшін Ӛлімге, ӛмірдің дамуына апаратын кӛзқарасты 

ӛзгертіп, қарастыру керек.  

Бізше,  П.Кузнецовтың  Ӛмір  даму  туралы  ғылыми  кӛзқарасы  шығармашылық 

және геноцидке қарсы тҧрғыда да біршама табысты болып кӛрінеді.  

Егер  жиырмасыншы  ғасырда  ғылыми  кӛзқарас  негізі  квантты  теория  мен 

қатысымдық  теориясы  болса,  21  ғасырда  табиғат  жалпы  даму  заңдарының  жҥйесінің 

әмбебап кеңістік-уақыт, Ӛмірдің даму заңын қоса алғанда негізгі заң болып табылады.  

 

20. 

Қорытынды

 

Адам қҧқықтары бар және Біріккен Ҧлттар Ҧйымы мен әлемдік қоғамдастықтың 

орасан зор жетістігі болып табылады. Бірақ Адам және Адамзат – тҥбірі бір болғанмен 

әр  тҥрлі  ҧғымдар.  Табиғат  заңдары  сияқты қҧқықтың  жалпы заңдарының  ортақ  «заң» 

деген сӛзі  бар.  Қҧқық заңдарын  алып тастауға болады, ал табиғат заңдарын  ӛзгертуге 

болмайды.  Оларды  қолдана  білуге  не  білмеуге  болады.  Сондай-ақ  Адам  қҧқықтарын 

алып  тастауға  болады,  Адамзат  қҧқығын,  тҧтас  ретінде  алып  тастауға,  табиғат 

заңдарын  алып  тастауға  болмайтыны  сияқты  болмайды.  Бірақ  бҧл  болашақ  ҧрпақтар 

тағдырына  жауап  беретін  қҧқық  нормалары  емес.  Біріккен  Ҧлттар  Ҧйымына  әлі  де 

Адамзат қҧқығының кодексін қабылдауға тура келеді. Біз бәріміз – Жер  деп аталатын 

ғаламшардың  ғалам  емесінің  тҧрғындарымыз.  Иә,  әркім  де  Ғалам  эволюциясы 

тізбегінде  ӛзін  элемент  ретінде  сезіне  алады.  Әлі  де  тек  «жеу»  ҥшін  ӛмір  сҥретін 



адамдар кӛп. Бірақ ӛмір сҥру ҥшін  «жейтін» адамдар саны да молаятын болады. 

Біздің  ҧрпақтарымыз  бҧзылудан  сақтайтын  нәрселерді  шығара  отырып,  ӛмір  сҥретін 

болады.  

Тек осындай зор міндеттің алдында Адамзатты бҧзып бара жатқан шиеленістерді 

азайтуға  болады.  Осы  міндет  аясында,  сондай-ақ  оны  қҧрайтын  бӛлігі  ретінде  біздің 

кемеміз Жер ғаламшарын қайта қҧруымыз керек болады.  

Жер ғаламшарында бір бӛлігін ғана қайта қҧру мҥмкін емес, бҧл коммунизмді бір 

бӛлініп  алған  елде  қҧру  болып  есептеледі.  Мәселе  мынада,  Адамзат  Ғалам  ғасырына 

қалай аяқ басады? Ғаламды игеру барысында біздің балаларымыз бен немерелеріміздің 

алдында тҧрған мәселелерді шешуге әзір ме? Жоғарыда айтылғанды Сананың ғаламдық 

миссиясын  тҥсіну  деп  атауға  болады.  Бҧл  тҥсінік  адамзаттың  әрекеттерінің  барлық 

тҥріне жалпы адамзаттық масштаб береді.  «Неге, не ҥшін ӛмір сҥресің ?» деген сҧрақ 

кӛкейтесті болып келеді.  

Біздің міндетіміз:  сол шығармашылық  қуанышы ӛмірінің мәні болып табылатын 

адамдардың пайда болуына кӛмектескіміз келеді.  

2002  жылы  ақпан  айында  келесі  оқулық  жарыққа  шығу  керек.  «Гуманистика» 

баспасы,  СПб,  1000  дана,  630  бет,  «Табиғат-қоғам-адам  тҧрақты  даму  жҥйесінде 

жобалаудың ғылыми негіздері». 

Оқулық  кӛрнекті  орыс  ғалымы  Побиск  Георгиевич  Кузнецовты  еске  алуға 

арналған. Кітаптың негізінде оның идеялары жатыр. Студентке кӛмек ретінде кӛптеген 

иллюстрациялар  беріледі,  сондай-ақ  ғылыми  білімдер  базасы  берілген.  Оқулық  ӛте 


 

34 


ерекше,  себебі  мұнда  алғаш  рет  табиғат-қоғам-адам  жҥйесінде  тұрақты  дамуды 

жобалаудың қажет екенін, әдіс пен теорияның біртұтас жҥйе екені айтылады.  

Осы кітаппен танысатын әр адам тек қана керекті затқа қол жеткізгенін ғана емес, 

сондай-ақ шексіз қызық ғылыммен танысатынын тҥсінеді.  

Кӛптеген  әр  тҥрлі  кітаптар  пайда  болады.  Бастысы  бҧл  емес.  Бастысы, 

шығармашылық, геноцидке қарсы кӛзқарастың дамуы.  


 

35 


Қосымша 1 

П.Г.Кузнецов ӛмірінің беттері 

 

2000  жылғы  6  желтоқсандағы  «Славянский  мир»  ақпараттық  агенттігінің 



хабарынан: 

«2000  жылы  4  желтоқсанда  Побиск  Георгиевич  Кузнецов  қайтыс  болды  –  (18 

қараша 1977 жылдан бастап ГКНТ №480/278 Қаулысына сәйкес «ерекше уақытқа» елді 

басқару 


жҥйесінің 

Бас 


Конструкторы 

болды) 


КСРО-ның 

соңғы 


Бас 

Конструкторларының  соңғы  тҧяғы  еді,  конструкторды  мақсатты  басқару  жҥйесіндегі 

ірі маман, елдегі ғылыми-конструкторлық элитаның бірі». 

Қысқа  «Сӛзбен»  мҥмкін емес жолдан ӛткен,  сталин лагерінде зэк болудан бастап, 

ірі Тҧлға мен Ғалым болып қалыптасқан мҧндай адам әлемде жоқ деп айта аламыз.  

Ол 1924 жылы 18 мамырда Красноярск қаласында зиялы орыс отбасында дҥниеге 

келген. Побиск деген ат «Коммунизмді қҧру ҥшін кҥресетін октябрь» деген мағынаны 

білдіреді.  Новосибирск  қаласында  9  сыныпты  бітіргеннен  кейін,  ол  1940  жылы 

Ленинград әскери-теңіз мектебіне оқуға тҥседі. Соғыста барлау взводының командирі 

болады,  орден  алады.  1943  жылы  Ржев  тҥбінде  қатты  жараланып,  Новосибирск 

қаласына қайтып келіп оқуын жалғастырмақшы болды.  

1943  жылы  қыркҥйекте  ӛсек  негізінде  студенттік-ғылыми  қоғам  қҧрғаны  ҥшін 

сотталды,  жауынгерлік  орденінен  айырылды.  Сҧрақтарда  ол  Тек  қана  жаратушыға 

сенетінін айтты, ал Маркске сенуге болмайды, оны білуге болады деді. «Ал сен білесің 

бе?» деген сҧраққа ол былай жауап берді.  «Жоқ Алдымен біліп алу керек деді».  «Сен 

бізбен бірге болмасаң, сен біздің жауымызсың деді». 

Нәтижесінде  ол  10  жылға  сотталды,  қоңыраудан  қоңырауға  дейін  ӛтіп,  ғылыми 

жҧмыспен  де  айналысты.  Жазасын  1944  жылдан  1954  жылға  дейін  Новосибирскіде, 

Красноярск  және  Норильск  лагерлерінде  ӛтеді,  авиазаводта  жҧмыс  жасады,  сосын 

фельдшер  болды.  Р.О.Бартини  де  осында  жҧмыс  істеген  болатын.  (міне  Құдай  жолы 



деген осы болу керек). 

Лагерь жағдайында бола тҧрып кез-келген мҥмкіндікті ғылым жолында қолданған 

Адам  туралы  айту  оңай  емес.  П.Кузнецовтың  кӛптеген  идеялары  лагерь  жағдайында 

қалыптасты.  Бастапқы  идея  –  ӚМІРДІ  ДАМЫТУ  идеясы,  ол  ата-ана  ҥйінде  пайда 

болды,  оның  ғылым  мен  философиядағы  алғашқы  ҧстазы  әкесі  еді.  1943  жылы 

соғыстан  келген  он  тоғыз  жасар  ол  студенттік  қоғам  қҧрғысы  келді.  Ол  екі  мәселені 

шешпекші  болды:  біріншісі  –  Ғаламның  жылулық  ӛлімі  және  ӛмір  неге  пайда  болды. 

Басында  бҧл  екі  әр  тҥрлі  сҧрақ  ӛмірдің  ғаламдық  қҧбылысы  ретінде  бір  ғылыми 

мәселеге айналды. П.Г.Кузнецов 1947 жылы Гурвичтің сәулеленуін оқығаннан кейін екі 

сҧрақтың  біріккенін  атайды.  П.Кузнецов  рухын  сезіну  ӛте  тағылымды.  Оның 

естеліктерінен бірнеше сӛздерді келтірейік:  

«Он  жыл  лагерьде  болған  уақытта  мен  бірде-бір  маманды  жіберген  жоқпын 

Олардың барлығы білімді адамдар еді. Мен бҧл адамдар туралы кӛп нәрсе білдім, бірақ 

кӛп  нәрсені  ӛзім  ойлап  таптым.  Олар  маған  лагерьде  психологиялық  фон  жасады, 

сондықтан мен ӛзімді нақҧрыс ретінде сезінген жоқпын. 1947 жылы мені Красноярскіге 


 

36 


ауыстырды.  В.В.Парин  онда  дәрігер  еді.  30  кҥн  бойы  біз  әр  тҥрлі  тақырыпта 

пікірлестік. Митогенетитикалық сәулелену туралы және Ӛмір туралы. Менің сыңарым 

Финн  Пау  болды  –  ол  математик  еді,  біздің  доцент,  біз  екеуміз  математиканың  екі 

томын оқып-ҥйрендік. Мен 48 сағаттың 38-інде кітаппен жҧмыс істейтін едім – бҧл да 

кездейсоқ  емес  еді.  Математика  Жоғары  оқу  орнын  бітірген  адам  математиканы  мен 

сияқты  бәрін  біледі  деп  ойладым.  Бірақ  мен  босағаннан  кейін  олармен  кездескенде 

барлық  математиктер  математиканың  барлық  бӛлімдерін  білмейтінін  білдім.  Бҧл 

тҧрғыда менің математикадан дайындығым жақсы еді. Математикамен ҥнемі айналысу 

керек, екі жылдан кейін бәрін қайтадан оқу қажет.  

Менімен  Борис  Витман  отырды.  Оған  менің  шахмат  ойнайтыным  ҧнады.  Мен 

шахмат тақтасына қарамай ойнайтынмын және бірден бірнеше адамды жеңдім. Соғыс 

кезінде  Витман  алыс  барлауда  болды.  1994  жылы  Б.Витманның  «Отанын  сатқан 

шпион» атты кітабы шықты. Кітапта кӛптеген беттер маған арналған.  

Лагерьде  мәселені  талқылайтын  менің  кӛптеген  пікірлестерім  болды. 

Н.М.Федоровский  мені  белсенді  тҥрде  қолдап,  былай  деді:  «Владимир  Иванович 

Вернадский  де  сондай  пікірде  болған  (Гурвич  сәулеленуі  туралы);  Ферсман  да  солай 

ойлаған». Вайнберг Борис Петрович оқытқан, ол сол жылдары Томскіде сабақ берген. 

1930 жылы ол  кеңесте  мынадай  мәлімдеме  жасады:  «Адамзат  жасаған  барлық  кҥрес  – 

ол қуат ҥшін жасалған кҥрес».  

1938 жылы Н.М.Федоровский Қолданбалы минерология Институтын ашушы және 

бірінші  директоры  болды.  Қазір  бҧл  –  ВИМС  Федоровский  атындағы  Институт  деп 

аталады. Батыс ғылымымен байланыс орнату ҥшін Ленин Федоровскийді Эйнштейнге 

хат  апару  ҥшін  жҧмсаған.  Нақты  дәлелдер  аз  белгілі.  Бӛгде  біреуді  емес,  тек  қана 

Федоровскийді  жіберген.  Федоровскийдің  есі  феноменалды  болатын.  Федоровский 

Вернадскийді  ғалым  ретінде  ақтаған  адам  болатын.  Ол  Уақытша  Ҥкімет  Министрінің 

досы  болатын.  Федоровский  Вернадскийді  репрессиядан  қорғап  қалған  еді. 

Федоровский ӛзі 1953 жылы наурызда, 15 жыл отырып босап келді. Мен шарашканы – 

Сталин немесе  Берияның ойлап шығарғаны деп ойладым, ал маған  Михаил Иванович 

Гвардейцев Екатеринаның Оралда шарашкасы болған деп тҥсіндірді. Онда зияткерлер 

де  отырған,  олардан  армия  ҥшін  бірдеңе  ойлап  шығарыңдар  деп  талап  еткен.  Менің 

жалпы  сезгенім  –  уақыт  барлық  уақытта  да  бірдей.  1954  жылы  тамызда  мен 

Красноярскіге келдім. 1954 жылы жазда Казачинск селосында жҧмыс жасап жҥргенде 

ӛмір мәселесі туралы хат дайындап, оны «Лаңкес Кузнецов» деп атап Мәскеу атындағы 

КСРО ҒА Философия институтына жібердім. 

Тракторист  есебінде,  химиялық  зертханада  полярографист  болып  жҧмыс  жасай 

жҥріп, Ҥш кҥнде бҥкіл  қондырғыны оқып білдім және бір тҥнде  30  сынама жасадым. 

Ондай  бҧрын-соңды  болып  кӛрмеген.  1956  жылы  ақпанда  (ақталғанға  дейін) 

Философия институтында сӛз сӛйлеп, ӛмір  мәселелері туралы айтып бердім. Әңгімеге 

Э.В.Ильенков, А.С.Арсеньев, Ю.В.Сачков, Л.Н.Плющ, Ильин қатысты.  

Арсеньев  есіне  былайша  есіне  тҥсірген  болатын:  «Джинста  айтылған  әлем  –  бҧл 

энтропия  мҧхиты  батып  бара  жатқан  кеме  қҧлдырайды,  ал  онда  «Ӛмір  »  энтропия 


 

37 


мҧхитына бойлаудан басын ала қашады». Мен ӛмірді бастаулар бойынша ҥйренгенімді 

айттым, бірақ оларға жауап болған жоқ.  



Анықтама  

1948  жылы  жалпы  тҥрде  фотоника  идеясы  пайда  болған  болса  (А.Н.Теренин), 

«фотоника»  терминін  1956-59  жылдары  митогенетикалық  сәулелену  әсерін  ондаған 

жылдар бойы зерттеген нәтиже бойынша П.Г.Кузецов ҧсынған болатын.  

«Мен  лагерден  шыққанда,  В.П.Казначеев  екеуміз  кездестік  (менің  ағаммен).  Біз 

ӛмір  туралы  мәселені  талқыладық.  Біз  дәрігерлер  емделушінің  ӛлімі  бойынша  жҧмыс 

жасамайтынын  аңғардық.  Не  себепті  ӛледі?  Осы  себепті  жою  ҥшін  бір  нәрсе  істеуге 

болмай  ма?  Қарапайым  тексерудің  диагноздар  ағашы  бҧл  мәселені  шешпейді. 

ПАТТЕРН типті жҥйелер медицинада қолданылуы мҥмкін, тек қана алға реттегі жобада 

ғана емес. Адам қабылдайтын әрбір шешім оның ӛміріне әсер етеді, оның басқа ӛмірге 

кету уақытын алыстатады немесе жақындатады.  

П.Г.Кузнецов  босағаннан  кейін  кӛптеген  ҧйымдарда  жҧмыс  жасады:  МИНГЕО 

жҥйесінде  (1955-1961),  МГПИ  (1961-1972),  МЭИ  (1974-1978),  НИАА  (1978-1986), 

«Правда»  баспасы  (1986-1990),  ИНЭП  (1990-1992),  РФ  Мемлекеттік  Думасының 

Сараптама  Кеңесінің  Комитеті.  Ғылымда  ол  зертханашыдан  бастап,  ғылыми 

қызметкерге,  «СПУТНИК»  жҥйесін  жасайтын  Бас  Конструкторға  дейін  ӛсті.  Ғаламда 

жҧмыс  жасайтын  адамдардың  ӛмірін  қамтамасыз  ететін  жҥйені  ойлап  шығаратын 

ғылыми-зерттеу  ҧжымдарын  басқару  (60-жылдар),  Физикалық  ӛлшемдер  жасаудың 

кӛлемді  масштабты  жасау  бойынша  Ғылыми  Кеңестің  тӛрағасы  (1977  жылы  ГКНТ 

және КСРО Министрлер Кеңесінің Президиуымының  Қаулысы бойынша); 70-жылдың 

соңында  –  80-жылдардың  бірінші  жарты  жылында  –  КСРО  Бас  қҧрастырушысы 

ретінде;  90-жылдары  –  Ресей  Федерациясы  Мемлекеттік  Думасының  Сарапшылар 

Кеңесі Комитетінің тӛрағасы ретінде.  

1954  жылдан  бастап  оның  идеялары  жҥздеген  ғылыми  жҧмыстарда  жазылған. 

Айтылған  идеяларды  талқылау  қиын  тҥрде  жҥзеген  асады  және  оларды  тҥсіну  кӛп 

ретте нақтыланады. Ол 40 жыл бірінші рет айтылған идеялар қазір тҥсінікті болып келе 

жатыр деп айтуға болады.  

Физика-математика  ғылымдарының  докторы,  Брюссель  университетінің  Гранд-

докторы,  «Дубна»  Халықаралық  табиғат-қоғам  және  адам  университеті  мен  Мәскеу 

физика-техникалық  институтының  профессоры  П.Г.Кузнецов  ӛмірінде  де  классик 

болған деп айта аламыз.  

Тірі  кезінде  «Побиск  Георгиевич  Кузнецов:  Идеялары  және  Ӛмір»  кітабы  екі  рет 

басылып  шықт:.  Бірінші  басылымын  1999  жылы  «Концепт»  жҥзеге  асырды,  ал 

екіншісін  2000  жылы  «Дубна»  Халықаралық  табиғат,  қоғам,  адам  университетімен 

бірлесе отырып шығарды (С.П.Никаноровтың редакциясы бойынша). 

Мҧнда оның ӛмір жолы, негізгі идеялары, олардың генезисі және дамуы жан-жақты 

қаралған.  Жарияланған  және  қолдан  жасаған  жҧмыстардың  толық  кестесі  берілген. 

П.Кузнецовтың біздің елдің ғалымдарымен қызықты кездесулеріне кӛп кӛңіл бӛлінеді, 

академик  В.В.Паринмен,  Н.М.Федоровскиймен  В.И.Вернадскиймен,  К.Е.Ферсманмен, 

Р.О.Бартинимен, А.Н.Колмогоровпен, Э.Ильенковпен, А.И.Бергомен, В.Г.Глушковпен, 



 

38 


Л.С.Понтрягинмен, 

В.С.Семенихинмен, 

В.Г.Афанасьевпен, 

В.П.Казначевпен, 

И.А.Ефремовпен,  А.Л.Яншинмен  және  басқаларымен.  Американдықтардың  бізден 

кҥрделі  жҥйелерді  концептуалды  жобалауды  бізден  ҥйреніп  алғандықтары  емес, 

математиканы  біліп,  оны  ҥйренуде  онша  маңызды  емес,  маңыздысы  біз  ҥнемі 

адамзаттың дамуын тҧтас тҥрде талқыладық деп, - Побиск Георгиевичтің ӛзі айтқан 




жүктеу 0.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет