«новый век новые технологии»



жүктеу 5.01 Kb.
Pdf просмотр
бет33/60
Дата04.05.2017
өлшемі5.01 Kb.
түріСборник
1   ...   29   30   31   32   33   34   35   36   ...   60

 
Список литературы: 
[1]  Теория  государства  и  права./  Под  редакцией  Н.И.  Матузова  и  А.В.  Малько-М.:  Юрист,  2006. 
С.289. 
[2] Малько А.В., Субочев В.В. Гарантии осуществления законных интересов. // Правоведение. 2007. 
№6. С.146. 

 
«ЖАҢА ЗАМАНҒА – ОЗЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ» 
ХV Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдар жинағы
  \\ 
 
 
 
   
 
210 
[3] См.: Мами К.А. Итоги прошлого, наметки на будущее. // Зангер. 2005. №3. С.6-10 
[4] См.  Нормативные  постановления  Верховного  Суда  Республики  Казахстан.  Алматы,  2004.  С.  9., 
С.69., С.171. 
 
 
ИНТЕРНЕТ ТІЛІНІҢ МӘДЕНИЕТІ 
 
С. Кизилова 
№ 5 орта мектептің 9 «в» класс оқушысы Ақтөбе қ. 
Жетекшісі: Ҧлықпанова Б. А. – қазақ тілі мен әдебиеті пәндерінің мұғалімі 
 
Резюме: В данной статье рассматривается культура речи в интернет общении. 
Summary: In this article the standard of speech in the Internet communication is considered. 
 
Тілімізде болатын ҽртҥрлі қҧбылыстар алдымен ауызекі тіл негізінде танылады, себебі 
ол қоғаммен, ҽлеуметтік ҿмірмен тығыз байланысты. Сондай-ақ жазбаша сҿздің жҽне ауызекі 
тілдің ара қатынасын анықтау, яғни тіл мен сҿйлеудің ҿзара қарым-қатынасын, ерекшеліктерін 
анықтау  сынды  кҿптеген  проблемаларды  сҿз  етуге  болады..  Зерттеу  тақырыбымыздың 
ҿзектілігін анықтайтын осындай мҽселелердің бірі «интернет тілі» проблемасы. 
Локалды  желі  арқылы  таралатын,  адамдар  арасында  жиі  қолданылатын  интернеттің  
чат-коммуникация, форум-коммуникация, электронды пошта-коммуникация жанрларындағы 
тіл мҽдениетінің деңгейін кҿрсету. 
Тілші-ғалым Р. Сыздықова: «Тіл мҽдениеті дегеніміз - сҿздерді дҧрыс орнымен қолдану 
(лексикалық),  дҧрыс  қҧрастыру  (синтаксистік),  дҧрыс  қиюластыру  (морфологиялық),  дҧрыс 
дыбыстау 
(орфоэпиялық), 
сауатты 
жазу 
(орфографиялық), 
тілді 
ҽсерлі 
етіп 
жҧмсау(лингвостилистикалық) нормаларын ҧстану, орнықтыру, жетілдіру»,  - дейді [1;24-25]. 
Ҽңгімелесушілер  бір-бірімен  ҿз  компьютерлеріндегі  пернетақтадан  сҿздерді  теріп  жібереді 
жҽне ол сҿздер бірнеше секундтардан кейін сҧхбаттасушыларға монитордан кҿрінеді, осындай 
тҽсілмен сҿйлесу тҥрін – чат-коммуникация дейміз. Мҧндай ерекшелікке байланысты чаттағы 
қарым-қатынас жҥйесін тікелей жҽне жанама тҥрге бҿлуге болады. Тікелей деп отырғанымыз, 
интернеттегі  веб-камера  арқылы  сҿйлесу.  Ал  жанама  қарым-қатынаста  адресант  жіберген 
хабарламасын  адресат  қалай  қабылдағанын  немесе  оның  эмоциясы  сол  мезгілде  қандай 
жағдайда  болғанын  кҿре  алмайды.  Мҧнда  екі  коммуникант  бір-бірін 
мҽтін
  арқылы  таниды. 
Паралингвистикалық  амалдардың  орнын  толтыру  ҥшін  чатта  смайликтер  қолданылады.  
Форум-коммуникацияның  чат-коммуникациядан  айырмашылығы  жоқ  емес.  Чатта  ҽртҥрлі 
тақырыпқа  қатысты  қарым-қатынас  іске  асса,  форумда  бір  ғана  тақырып  аясында  пікірталас 
болады.  Басқаша  айтқанда,  форум  дегеніміз  –  субъектінің  қызығушылығына  байланысты 
ашылған клуб немесе орталық.. Электронды поштадағы қарым-қатынас жҥйесі ауызекі сҿйлеу 
тілімен ҿте ҧқсас болып келеді. Мҧнда сҿйлеу тіліне қатысты белгілер молынан ҧшырасады. 
Бірақ  ауызша  сҿйлеуден  ерекшеленетін  тҧсы  да  жоқ  емес.  Жалпы  интернет  – 
коммуникациядағы  жазба  жҽне  ауызша  сҿздің  (интонация,  тон)  паралингвистикалық 
қҧралдардың  (сурет,  фотосурет,  шрифт,  тҥс,  графикалық  символдар  (смайликтер)  жҽне  т.б.) 
жазбаша  сипатына  қарай  бейімделуін  кҿрсетеді. Сондықтан  ауызша  сҿйлеуде  қолданылатын 
паралингвистикалық қҧралдар
 мҧнда қолданылмайды. Интернетте ҽріптер, сандар жҽне тыныс 
белгілер паралингвистикалық амалдарды толық атқарады деп айтуға болады. Интернет тілінде 
бҧлар 
смайлик
 немесе эмотикон деп те аталады. 
Интернет  тіліндегі  кҿп  нҥкте,  нҥкте,  ҥтір  немесе  кҿп  ҥтір,  қос  нҥкте  тҽрізді  белгілер 
спецификалық  семантикаға,  яғни  ҽртҥрлі  пунктуациялық  белгілер  мҽтін  ішінде  белгілі  бір 
мағынаны  белдіріп,  коммуниканттың  ойын  одан  ҽрі  ҽсерлі  етумен  кҿмектеседі.  Интернет 
коммуникация  жанрында  ҽсіресе  электронды  пошта  коммуникацияда  бҧл  тҽрізді  белгілер 
барынша  мол  қолданылады.  Мҧны  біз  электронды  поштадағы  кҿптеген  коммуниканттардың 
арасындағы  мына  бір  полилог  мҽтінінен  кҿреміз  (бҧл  жерде  Мейрамбек  Беспаевтың  суретін 
кҿре отырып, бірнеше коммуникант ҿзара пікір алмасады): 
1.
 
А.: Ух ты Гадок, фото супер! Класс....═)) 

 
«НОВЫЙ ВЕК – НОВЫЕ ТЕХНОЛОГИИ» 
Сборник материалов ХV Республиканской научно-практической конференции
   
 
 
 
 
 
211 
RAHMEEEEEEEEET!!!!!!!!!!!!!!!  RAHMEТ,  KRASAVITSIA!!!!!!!!!!!!!  Д.:  Мейрамбек 
Бесбаев жҽне сен !!!;))) Хорошее фото!!!!!!!!!!! Л.: Super фото !!!!! 
Ж.: Мейрамбек аганын али де ауырып жирген кези гой деймин ??? О.: Gajap!!! Д.: Курип 
кетши аааааа.... – ммммммммм. rahmeт 
Л.: +5! Эффектно шыққан. – Nan RAHMEt ozindei karindasi bar Bizder bakittimiz. 
C.: Алга жигиттер – Амин Baurim. Ozinde 
Ы.:  tipa  jyldyzdargo  С.:  Почему  типа  жулдыздар?  Есин  дурис  емес,  шын  жулдыздар. 
гламурно гой 
А.: Алга, алга казак жигиттери! С.: Адай Жанай Алга!!! Д.: ее ne Adai lardi bolip otsin 
jdanda birge jyreik Ж.: ай надандар-ау! НЕ ол ру деген? Ислам дінінде вооообще жок ко! bargo 
kazir ol joiip bara jatir? nege jok RU atasyn bilmegen nadango келисип турсындар мамбеттер. 
Хахахаха 
Б.:  ═)..  Рахмет!  Ф.:  )))))))))))))))  Н.:  Рахмет))!!!!  Ой  друзья  гулдер  баринен  адеми  – 
Болишщоооооооооооооооойййййй  рахмет  саган!  С.:  ^  )  О.:  Ой  кандай  керемет!))))  Л.: 
mashALLAH prosto Super! Т.: Тема 
Берілген мысалдарда адресаттың немесе адресанттың интонациясы да байқалады. Проф. 
З.Базарбаева
 интонацияның негізгі компоненттеріне ҽуенді, қарқынды, ҧзақтылықты, 
паузаны

интенсивтілікті
  жҽне 
тембрді
  жатқызады.  Бҧлар  тіл  білімінде  просодикалық  тҽсілдер  деп  те 
аталады.  Сҿйлеу  кезінде  бҧл  аталған 
просодикалық  компоненттер
  бір-бірімен  тығыз 
байланыста  болып,  коммуниканттың  мақсатын  аңғартып  отырады.  Интернетте  аталған 
компоненттер шама-шарқынша 
бейвербалды таңбалар
  арқылы  кҿрініс  береді.  Интонацияның 
маңызды компоненттерінің бірі – сҿйлеу кезінде болатын кідіріс. Кідіріс интернет жҥйесінде 
кҿп  нҥкте  арқылы  беріледі.  Мысалы,  С.:  жақсы  сурет..........  Мейрамбек  аға  ҿзгерип  кетипти 
гой.  Тойда  бірдене  жакпай  калды  ма???  Хехе)))))  –  Сол  kuni  joldan  kelgen  C.:  дурыс, 
дурыс...........  жол  деген  шаршатады  гой.  Жалпы  сурет  керемет.  Яғни  бҧл  жерде 
коммуникант ҿзінің сҿйлеу қарқынын бҽсеңдетіп, кідіріс жасағанын кҿреміз. Интернетте кҿп 
нҥктенің жиі қойылуы коммуниканттың ҿте баяу «сҿйлеп» отырғанын да білдіреді. Мысалы, 
калайсын  бейби,  не  айтам.......сол  баягидай  гой.  Конил  сол  немесе  Сол  ..........  мен 
жҧмыстамын
Коммуниканттардың  ҽртҥрлі  кҿңіл-кҥйін,  эмоциясын  білдіретін  интонациялық  тҽсіл  – 
тембр  деп  аталады.  Тембр  арқылы  қуаныш  пен  реніш,  ашу  мен  ирония,  кҿңілдену  мен 
мейірлену,  сықақ  пен  мысқыл  т.б.  беріледі.  Интернетте 
дауыс  модулінің
  кҿтеріңкі  сарында 
айтылып тҧрғандығын бас ҽріп жҽне жҧлдызша атқарады. Мысалы, Салам )* ӛзің ойланшы – 
сен  туралы  жақсы  айтуға  бола  ма,  жоқ  АЙКА  туралы  ма*)))))))  ӘРИНЕ  ЖОҚ-  бір  нәрсе 
«ЖАҚСЫ!!!!!!*». сені сағындық)* сҥйдім)* . Ал сҿздер тек бас ҽріп таңбасы арқылы берілсе, 
онда  сҿйлесушінің  эмоциясы  кҿтеріңкі  екенін,  яғни  «жар  салғанын»  байқауға  болады. 
Мҽселен,  бҥтін  сҿйлем  бас  ҽріптермен  берілсе,  дауыс  тоны  кҿтерілген,  бҧйырған,  сҧраған, 
тінген  реңкті  байқатады.  Мысалы,  НЕГІЗІНЕН  МЕН  БӘРІҢДІ  ЖАҚСЫ  КӚРЕМ!  ЖАСАН 
АДАМ БОЛСА ДА МЕН ОНЫ ДА ЖАҚСЫ КӚРЕМ! МЕН ОНЫ ТҤСІНЕМ! МАҒАН МАЙКЛ 
ҦНАЙДЫ! немесе ХАЛАЙЫҚ АЙТЫҢДАРШЫ ОСЫҒАН. ШЫН ЖАУАП... 
Егер  сҿйлем  басындағы  бас  ҽріптер  немесе  есім  атауы  жиі  бҧрмаланатын  болса,  онда 
айқайлау, дауыс кҿтеріп сҿйлеуді білдіргені. АЙ-АЙжан койшы, соган бола бармайсин ба? Ал 
тізіле  қойылған  сансыз  кҿп  ҥтірлер,  сҿйлеудің  қарқындылығын,  тез  сҿйлесу  ырғағын 
байқатады. Мысалы, как жаным дела,,,,,,,,,,, менде бари тема гой, даладаги ауа раи ҽсер ете ме? 
саган,,,,,,,,,,,,,,.  Мҧндағы  қолданылған  тыныс  белгілер  мҽтінге  стилистикалық  бояу  ҥстеп, 
адресаттың оңай қабылдауына ҿз шамасынша септігін тигізеді. 
Жалпы  алғанда  қазіргі  интернет  жҥйесіндегі  таңбаларды  былайша  бҿліп  кҿрсетуге 
болады:  вербалды  таңбаларға  біз  кирил  жҽне  латын  стандартындағы  ҽріптерді  жатқыздық. 
Себебі  бҧлар  желі  коммуникациясында  жиі  қолданылатын  графемалар.  Ал  бейвербалды 
таңбалар  деп  желі  коммуникациясында  экспрессияны  жҽне  эмоцияны  білдіру  ҥшін 
қолданылатын пиктограммалық белгілерді жатқызамыз. 
 
Әдебиеттер: 
1.
 
Сыздық Р. Тіл мҽдениеті жҽне оның проблемалары / Р. Сыздық // Тілдік норма жҽне оның 
қалыптануы.-Астана: Елорда,2001.- 230 б. 

 
«ЖАҢА ЗАМАНҒА – ОЗЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ» 
ХV Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдар жинағы
  \\ 
 
 
 
   
 
212 
ҤШ ТҦҒЫРЛЫ ТІЛ: БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІ ҦЛТ БОЛУДЫҢ БІРІНШІ 
САТЫСЫ 
 
Нургалиева А.Ш., 3-курс студенті 
Ғылыми жетекшісі Абельдинова Д.К. 
Астана қ. әкімдігінің «Көпбейінді колледжі» МКҚК 
 
Резюме:  Данная  статья  освещает  вопрос  о  роли  и  важности  трехязычной  политики 
Главы государства в воспитании конкурентноспособного поколения. 
Summary:  The  article  lights  up  a  question  about  a  role  and  important  of  three-languages 
politics of the head of government in education of the competitive generation. 
 
Елбасы  2006  жылдың  қазанында  ҿткен  Қазақстан  халқы  ассамблеясының  XII 
қҧрылтайында «Ҥш тҧғырлы тіл» туралы идеяны жария етті. Ал 2007 Жолдауында ―Тілдердің 
ҥштҧғырлылығы‖  атты  мҽдени  жобаны  кезең-кезеңмен  іске  асыруды  ҧсынды.  Бҧл  идеяның 
негізі мынадай: Қазақстанды бҥкіл ҽлем халқы ҥш тілді бірдей пайдаланатын жоғары білімді 
мемлекет  ретінде  тануы  керек.  Олар:  қазақ  тілі  –  мемлекеттік  тіл,  орыс  тілі  –  ҧлтаралық 
қарым-қатынас тілі жҽне ағылшын тілі  – жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу тілі. Яғни 
мемлекеттік тілді дамытамыз, орыс тілін қолдаймыз жҽне ағылшын тілін ҥйренеміз. 
Ҥштҧғырлы тіл саясаты - ҿмірлік қажеттіліктен туындаған идея. 
Президентіміз Нҧрсҧлтан Назарбаев: «Қазақ тілі ҥш тілдің біреуі болып қалмайды. Ҥш 
тілдің біріншісі, негізгісі, бастысы, маңыздысы бола береді»  - деген ескерту айтқан болатын. 
Дегенмен,  «Ҥш  тҧғырлы тілдің»  мҽнін,  маңызын, халық  пен болашақ  ҧрпаққа  беретін ҥлкен 
пайдасын кҿпшілік ҧғына алмауда. Одан бҿлек, Президентіміз 2020 жылға қарай мемлекеттік 
тілді  меңгергендердің  қатары  95  пайызға  дейін  жететініне  кепілдік  беріп  отыр.  Ескерте 
кетуіміз  керек,  елбасымыз  ҽлемдік  саяси  аренада  ҿз  беделі  бар,  жер  жҥзінде  алғашқы  ҿз 
еркімен  ядролық  қарудан  бас  тартқан,  бейбітшілікті  сҥйетін  жҽне  оны  белсенді  насихаттап 
жҥрген  ҥлкен  тҧлға.  Демек,  ҽлемдік  беделі  бар  ҥлкен  тҧлғаның  ҽрбір  сҿзінен  кҥмҽн,  кҥдік 
іздеудің  ҿзі  Қазақстан  халқына  сын.  Президентіміз  берген  уҽдесін  орындай  алатын 
Қазақстанның бірінші жауапты тҧлғасы. Осыны есте сақтаған жҿн. 
Менің  ойымша,  халықтың  «Ҥш  тҧғырлы  тіл»  мҽселесін  дҧрыс  тҥсінбеуінің  себебі, 
мемлекеттік  тілге  ешқандай  зиянын  тигізбейтінін  насихаттау  мҽселесі  жетіспей  отыр.  Ҥш 
тҧғырлы  тіл,  негізінде, қазақ  жеріндегі  қазақ  тілінің  соңында  қалған  орыс  пе  ағылшын  тілін 
қоса пайдалану болып табылады. Яғни, орыс тілі мен ағылшын тілі қазақ тілінің кҿлеңкесінде, 
ығында  жҥреді.  Президентіміз  айтқандай,  ҥш  тілдің  ішінде  қазақ  тіліне  басымдық  беріліп, 
қалған екі тіл сол ана тілімізге бағынышты кҥйде болады. Ҽрине, дамыған ҿркениетті 30 елдің 
қатарына  қосылу  мақсатында  жҥргізіліп  отырған  «Ҥш  тҧғырлы  тіл»  саясаты,  шын  мҽнінде, 
елдің  ертеңі  ҥшін  керек  нҽрсе.  Мҽселен,  Қазақстанда  заң  мамандары,  экономика  мамандары 
ҿте  кҿп  жҽне  жҧмыссыз.  Бірақ,  кҿп  компаниялар  мен  кҽсіпорындар  заңгерлер  мен 
экономистерге  зҽру.  Ҽрине,  мемлекеттік  тілмен  қатар,  ағылшын,  орыс  тілдерін  білетін,  ҿз 
мамандығының нағыз іскерлеріне. Осы олқылықтарды толтыру мақсатында «Ҥш тҧғырлы тіл» 
идеологиясы дҥниеге келіп отыр. Яғни, елімізге қажетті, ҥштілді меңгерген, кез келген жерден 
ақпарат ала алатын, ҿз ісінің білгірі, бҥкіл ҽлем бойынша коммуникацияға тҥсіп, жер бетінің 
кез  келген  нҥктесінде  бизнес  жасайтын  кадрлар  ауадай  қажет.  Аталмыш  кадрлар  мҽселесін 
«Ҥш тҧғырлы тіл» саясаты оп-оңай шешіп бере алады. 
«Ҥш  тҧғырлы  тілдің»,  шын  мҽнінде,  мемлекеттік  тілге  мҥлде  зияны  жоқ.  Бҧл  жерде 
мҽселе  сол  стратегияны,  сол  саясатты  дҧрыс  жҥргізуде,  жарқын  болашақта  нҽтижесінің  оң 
болуын  қамтамасыз  етуде  болып  отыр.  Мҽселен,  Орыс  тілі  мен  ағылшын  тілін  оқытатын 
мҧғалімдер  міндетті  тҥрде  қазақ  тілін,  яғни  мемлекеттік  тілді  ҿте  жақсы  білуі  тиіс.  Жоғары 
оқу орнында да ағылшын мен орыс тілін қазақ тілімен біріктіріліп ғана оқытылуы керек [1]. 
«Ҥш  тҧғырлы  тілді»  тек  мҽдениетаралық  қатынас  негізінде  қарап,  ақпарат  алмасу,  білім 
ҥйрену, тҽжірибе жинау ҥшін ҥйретіледі. «Ҥш тҧғырлы тіл» саясатын дамыту ҥшін қазақ тілін
яғни мемлекеттік тілді мемлекет тарапынан ең бірінші орынға қойылып жатқаны да кҿзі ашық 
адамдарға  шындық.  Соңғы  санақ  бойынша,  Қазақстан  халқының  93,5  пайызы  ҿз  ҧлтының 

 
«НОВЫЙ ВЕК – НОВЫЕ ТЕХНОЛОГИИ» 
Сборник материалов ХV Республиканской научно-практической конференции
   
 
 
 
 
 
213 
тілін  -  ана  тілі  деп  санайды.  Ал,  74  пайызы  қазақ  тілінде  ауызша  сҿйлей  алады,  тҥсінеді. 
Сонымен  қатар  94,5  пайызы  орыс  тілді  болса,  15,4  пайызы  ағылшын  тілін  толық 
меңгергендер[2].  Демек,  130-дан  астам  ҧлт  пен  ҧлысқа  қызмет  етіп  отырған  еліміздегі  орыс 
тілінің қазығы ҽлі де мықты. Саны бойынша 3/2 қҧрайды, бҧл бізді бір жағынан ҥлес салмағы 
жағынан  қҧтқарып  та  отыр.  Бҧл статистикаға қарап,  «Ҥш  тҧғырлы  тіл»  саясатын  жҥргізудің 
нақты  уақыты  екенін,  яғни  темірді  қызған  кезінде  басатын  кез  екенін  атап  ҿту  керек.  Егер, 
«Ҥш тҧғырлы тіл» саясатын кейінге қалдырсақ, онда дамудан тоқтап қаламыз. 
Біздің  елімізде  «Ҥш  тҧғырлы  тіл»  саясатынан  бҿлек,  еліміздегі  ҽрбір  ҧлыс  ҿз  тілдерін 
еркін меңгеріп, ҿз тілдерінде сҿйлей алады. Бірақ, Ҥш тҧғырдың қатарына тҿртінші, я болмаса 
бесінші  болып  орналаса  алмайды.  Ҽрбір  ҧлттың  ҿзінің  ана  тілдерінде  еркін  сҿйлеуі 
Қазақстандық  демократияның  айқын  кҿрінісі.  Біз  осындай  демократияның  арқасында  ғана 
ҽлемге танылып, жер жҥзінде бейбітшілік ҥстемдігін жасай    аламыз. Билік ҥш тілді ҥйрену, 
қолдану  аясын  бір сызықтың  бойына  емес,  ҥш  сызыққа,  ҽрқайсысының  ҿз орнын  кҿрсететін 
саясат  жҥргізіп,  мемлекеттік  тілдің  бірінші  болып  дамуын  қадағалайды.  Бҧған  ешқандай 
кҥмҽн болмауы керек. Ҥш тҧғырлы  тіл арқылы  ғана Қазақстан тілдік  саясаттың оң нҽтижесі 
кҿре  алады.  Мемлекеттік  тіл  -  мемлекеттік  қызметте  жҧмыс  бабында  қолданылатын  тілге, 
басшының  сҿйлеу  тіліне  айналуы  ҥшін  билік  аянбай  еңбек  етіп  келеді.  Мемлекеттік  тілдің 
қоғамдық  қызметі  қоғамдық  ҿмірдің  аса  маңызды  мынадай  салаларында  жҥзеге  аса  береді: 
басқару,  ақпарат,  білім  беру  мен  тҽрбие  ісі,  ғылым  мен  техника;  қоғамдық  ғылымдар, 
жаратылыстану  мен  нақты  ғылымдар,  техникалық  жҽне  қолданбалы  ғылым,  экономика 
салаларында,  ғылымның  жалпыға  ортақ  салаларында,  бҧқаралық  ақпарат  қҧралдары 
саласында,  іс  жҥргізу  саласында;  мемлекеттік,  қоғамдық-саяси,  мҽдени  мекемелер  мен 
ҧйымдарда;  дене  тҽрбиесі,  спорт,  туризм,  денсаулық  сақтау  мен  емдеу  мекемелерінде; 
қоғамдық  тамақтандыру  орындарында;  ҿнер  мекемелерінде  (театр,  кино);  дипломатиялық 
қарым-қатынаста;  ҽскери-патриоттық  тҽрбие  жҽне  білім  беру  ісінде;  шаруашылық  жҥргізу 
жҽне  ҧйымдастыруда;  ҿндіріс  жҽне  ҿнеркҽсіп  орындарында;  Қазақстан  Республикасында 
ҿтетін республикалық, халықаралық қҧрылтай, конференция, мҽжіліс, жиындар т.б. Сонымен, 
қазақ  тілі  –  дҽстҥрлі,  тҧрақты,  қатаң  тілдік  нормасы  бар,  стильдік  тармақтары  сараланған, 
жалпы  халықтық  тілден  ҧлттық  деңгейге  кҿтеріліп,  мҽңгілік  тілге  айналады.  Тағы  қайталап 
айту  керек,  «Ҥш  тҧғырлы  тіл»  саясаты  мемлекеттік  тілді  ҿшіруді  емес,  ҿсіруді,  дамытуды 
кҿздейді [3]. 
Президентіміз  Нҧрсҧлтан  Назарбаев  «Қазақстан-2050:  қалыптасқан  мемлекеттің  жаңа 
саяси  бағыты»  атты  халыққа  жолдауында  «Біз  ел  иесі  ретінде  биік  бола  білсек,  ҿзгелерге 
сыйлы боламыз» дей келе: «Қазақ тілі - біздің рухани негізіміз. Біздің міндетіміз - оны барлық 
салада  белсенді  пайдалана  отырып  дамыту.  Біз  ҧрпақтарымызға  бабаларымыздың  сандаған 
буынының  тҽжірибесінен  ҿтіп,  біздің  де  ҥйлесімді  ҥлесімізбен  толыға  тҥсетін  қазіргі  тілді 
мҧраға  қалдыруға  тиіспіз.  Бҧл  -  ҿзін  қадірлейтін  ҽрбір  адам  дербес  шешуге  тиіс  міндет.  
Мемлекет  ҿз  тарапынан  мемлекеттік  тілдің  позициясын  нығайту  ҥшін  кҿп  жҧмыс  атқарып 
келеді. Қазақ тілін кеңінен қолдану жҿніндегі кешенді шараларды жҥзеге асыруды жалғастыру 
керек.  Тіл  туралы  жауапкершілігі  жоғары  саясат  біздің  қоғамымызды  одан  ҽрі  ҧйыстыра 
тҥсетін басты фактор болуға тиіс" дейді [4]. 
Президентіміздің  бҧл  айтқандарына  назар  салатын  болсақ,  расында,  мемлекеттік  тіл  – 
қазақ тілі ҥш тілдің бірі болып қалмайды, ағылшын мен орыс тілін ҿзінің кҿлеңкесінде ҧстап, 
ығына  ығыстырып,  ҥш  тҧғырдың  ең  ҥстінде  тҧрады.  Демек,  қазақ  тілінің  болашағына 
қауіптенетіндер  алаңдамаса  да  болады.  Себебі,  мемлекеттік  тіліміздің  ары  қарай  дамуына 
президентіміздің, елбасымыз Нҧрсҧлтан Назарбаевтың ҿзі кепілдік беріп отыр. 
Қорыта  келе  айтатыным,  тҽуелсіз  Қазақстанның  ҿркениетті  дамуының  алтын  арқауы  - 
қазақ жеріндегі татулық пен имандылық. Осы тҧрғыдан алғанда қазақ тілі - Қазақстандағы ҧлт 
ҿкілдерін  топтастырушы  тіл.  Ҽр  адам  ҿзінің  ана  тілін  туған  анасындай  қҧрметтеп,  оны 
қастерлей  білуі  қажет...Тіл  –  қай  ҧлттың  болмасын  тарихы  мен  тағдыры,  тҽлімі  мен 
тҽрбиесінің  негізі,  қатынас  қҧралы.  Тіл  болмаса  сҿз  болмайды.  Сҿз  болмаса  адамзаттың 
тірлігінде  мҽн-маңыз  болмайтыны  белгілі.  Демек,  тілдің,  сҿздің  орны  ерекше.  Міне,  осы 
орайда ана тіліміз жайлы терең ойлану ҽрқайсымыз ҥшін парыз. 
«Тіл  тағдыры  –  ҧрпақ  тағдыры,  ҧрпақ  тағдыры  –  ел  тағдыры»  деген  ҧранды  ҧстанған 
қазақ  халқы  ғасырлар  бойы  елі  мен  жерін,  діні  мен  тілін  сақтап  қалу  жолында  талай  қиын-

 
«ЖАҢА ЗАМАНҒА – ОЗЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ» 
ХV Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдар жинағы
  \\ 
 
 
 
   
 
214 
қыстау кезеңдерді басынан кешірді. Ҿйткені ана тілі мҽселесі – сол тілде жасаған, жасап келе 
жатқан  халықтың  ҿткені  мен  бҥгінгісін  таразылай  отырып,  болашағын  танытатын,  сол 
халықтың мҽңгілігінің мҽселесі. Елдіктің негізгі шарттары, тҥптеп келгенде мемлекет тілінің, 
ҧлт рухының кҿтерілген биігімен ҿлшенеді.        
 Тіл – халықтың жаны. Тілі қҧрыса, халық та жер бетінен жоғалады. Адамзат тарихында 
кҿптеген  ҿркениетті  елдердің  ҿшіп  кетуі  алдымен  тілді  жоғалтудан  басталғанын  ғылым 
дҽлелдеп  отыр.  Бҥгінгі  қазақ  қоғамындағы  мҽңгҥрттіктің  басы  да  ҿз  тілін  тҽрк  етуден  туды. 
Тілі  мен  дінінен  айырылған  ондай  жан  рухани  кемтарлығын,  адамдық  болмысын  тҥсінбей, 
кҿлденең  кҿк  аттының  қолжаулығына  айналады.  Ана  тіліміздің  тағдыры  ҥшін  кҥресте 
халқымыз қам-қарекетсіз болған емес. Сондықтан да, қазақ тілінің мҽртебесін кҿтеру еліміздің 
ҽр азаматының парызы, міндеті. 
 
Әдебиеттер 
1.
 
А. Жарынов, Қазақ тілі: мектепте жҽне ЖОО -да оқыту, №1, №4, 2005жыл. 
2.
 
Ш.Қҧрманбайҧлы, Тҽуелсіз Қазақстан кезеңіндегі қазақ тіл білімі. Алматы, 2011 ж. 
3.
 
Егемен Қазақстан, №350-351 (24924) 10 қараша сенбі 2007 жыл 
4.
 
Егемен Қазақстан, № 11 (28235) 18 қаңтар сенбі 2014 жыл 
 
 
ЭЛЕКТРОННОЕ ПРАВИТЕЛЬСТВО КАЗАХСТАНА 
 
Деревянко Е.А. 
Научный руководитель: Баезов С.В. 
КМиБ, г. Астана 
 
Түйін: Баяндамада Қазақстан Республикасында электронды ҥкіметті енгізу ҥрдісінің 
мазмҧнын  ашады.  Қазақстанда электронды ҥкіметті  қҧрудың  тӛрт  кезеңі  белгіленген,  қол 
жеткен нәтижелер мен әрі қарай дамытудың негізгі бағыттары кӛрсетілген. 
Summary:  The  report  explores  the  installation  process  of  “electronic  government”  in  the 
republic  Kazakhstan.  The  four  stages  of  e-government  are  given.  The  author  identifies  the 
achievements and main features of future development of this system in Kazakhstan. 
 
В этом году исполнилось 10 лет «электронному правительству» Республики Казахстан, 
это  первый  крупный  рубеж,  который  позволяет  разглядеть  с  высоты  прожитых  лет  и 
проделанной работы, те результаты, которыми действительно страна может уже гордиться. 
За это время пройдены четыре глобальных этапа становления и развития электронного 
правительства. 
Первый  этап  –  информационный.  Именно  в  этот  период  был  запущен  портал 
электронного правительства и наполнен информацией. Появилась информация о госорганах, 
их работе и услугах, которые они предоставляют населению. 
Второй  этап  -  интерактивный,  был  ознаменован  стартом  предоставления  на  портале 
электронных  услуг.  Пользователям  портала  открылась  возможность  получать  справки  из 
разных  учреждений,  не  бегая  по  учреждениям  и  не  теряя  времени  в  очередях,  отправить 
запрос в любой госорган, не выходя из дома и отслеживать его статус. 
Третий  этап  развития  электронного  правительства  –  транзакционный.  На  этом  этапе 
граждане  получили  возможность 
оплачивать  государственные  пошлины
  и  сборы,  штрафы, 
коммунальные услуги. Четвертый этап электронного правительства – трансформационный, на 
этом  этапе  развития  электронное  правительство  находится  сегодня.  Целью  данного  этапа 
является  создание  развитой  инфокоммуникационной  среды  и  условий  для  эффективного  и 
быстрого  взаимодействия  граждан  с  государством.  За  последние  несколько  лет  произошли 
существенные  изменения  в  нормативно-правовом  регулировании  информационной  сферы 
Казахстана.  Информационное  законодательство  динамично  развивается  наравне  с  активным 
развитием  электронного  правительства,  которое  является  одним  из  приоритетных 
направлений Правительства РК. Основной целью создания электронного правительства в РК 
является  формирование  механизма  взаимодействия  функционирования  правительства  и 
1   ...   29   30   31   32   33   34   35   36   ...   60




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет