«новый век новые технологии»



жүктеу 5.01 Kb.
Pdf просмотр
бет31/60
Дата04.05.2017
өлшемі5.01 Kb.
түріСборник
1   ...   27   28   29   30   31   32   33   34   ...   60

 
198 
Лизинг 
бҧйымдарына: 
ғимараттар, 
қондырғылар, 
машиналар, 
қҧрал-
жабдықтар, 
транспорт
 қҧралдары, жер телімі т.б. мҥліктер жатады. Лизинг бҧйымына бағалы 
қағаздар, табиғи ресурстар жатпайды. 
Лизинг  сҿзі  «to  lease»  ағылшын  етістігінен  аударғанда  «жалға  беру»  беруде  екі  тарап 
қатысса:  жалға  беруші  жҽне  алушы  болса,  ал  лизингте  ҥш  қатысушы:лизинг  беруші,  лизинг 
алушы жҽне жабдықтаушы болады. Лизинг лизингтік мҽмілеге қатысушылардың қарастырған 
жағдайына байланысты жҽне олар ҽрқилы болып бҿлінеді: 
-қайтарылатын  лизинг  –  лизингтің  бҧл  тҥрі,  онда  сатушы  осы  бҧйымды  кері 
қайтарыпала алатын болса ғана лизинг алушыға лизинг ретінде сатады
-банк лизингі – лизингтің бір тҥрі, онда лизингті беруші ролін банк атқарады; 
толық  лизинг  –  лизингтің  бір  тҥрі,  онда  лизинг  беруші  ағымдағы  жҿндеу  жҽне  оның 
лизинг бҧйымына техникалық қызмет кҿрсету жҧмысын атқарады; 
-таза  лизинг  –  лизингтің  бір  тҥрі,  онда  лизинг  алушы  ағымдағы  жҿндеу  жҽне  оның 
лизинг бҧйымына техникалық қызмет кҿрсету жҧмысын атқарады. 
Қорыта  келе  аталған  тақырыпты  зерттеу  барысында  лизингтің  қазіргі  таңда 
экономиканы  жандандыруда  ҽсіресе  ауылшаруашылығының  экономикасын  дамытуда  ҥлесі 
ҿте  зор.  ҚР  ҥкіметі    жҽне  коммерциялық  банктер  тарапынан  лизингті  дамыту  мҽселелеріне 
елімізде жылдан-жылға назар аударылуда. 
 
Әдебиеттер тізімі: 
1.  Ахметова  А.А.  «Кредитные  риски    в  деятельности  коммерческих  банков  и  проблемы 
управления ими (на примере коммерческих банков Казахстана)», Караганда – 2012; 
2. Қаржы-қаражат - Финансы Казахстана журнал  2013г. 
 
 
ГРАФИКАЛЫҚ ПЛАНШЕТ ҚҦРАЛЫН БІЛІМ САЛАСЫНА КІРІСТІРУ 
 
Ысламбек Н.т.ғ.к. Ерсултанова З.С. 
Қостанай мемлекеттік педагогикалық институты, Қостанай қ. 
 
 
Резюме:  В  статье  изложена  технология  использования  графического  планшета  как 
интерактивного  средства    обучения.Сделан  сравнительный  анализ    использования 
электронной доски и графического планшета. 
Summary:  In  the  article  technology  of  the  use  of  tablet  of  data  is  expounded  as  interactive 
means  of educating. The comparative analysis  of the use of electronic board and tablet of data is 
done. 
 
Графикалық планшеттің тҥпкі жҧмыс мақсаты, яғни идеясы сурет салуға арналған. Бірақ 
заманауи  техналогияларды  тҥрлі  салада  қолдану  мҥмкіншілігі  бізді  таңқалдырады.  Мысалға 
Wi-Fi    қҧрылғысы  барлық  компьютерлерде  бар,  алайда  кенеттен  Wi-Fi  интернетке  қосылу 
жҥйесін  жаңа  теледидарлар  да  қабылдай  бастады.  Демек  Wi-Fi-ды  басқа  бір  объектіге 
кірістіру  арқылы  ҿмір  ағымын  жеңілдетті  десек  артық  болмас.  Осымен  айтқым  келгені-
графикалық планшетті де жан-жақты қолдануға болады, тек ебін тауыпқолдана білу керек . 
Графикалық планшет дегеніміз не? 
Графикалық  планшет  –  бҧл  компьютергесуретті  қолмен  енгізу  қҧралы.  Жалпақ 
планшеттен жҽне планшетке басу сезімділігі жоғары қаламнан тҧрады. Тҥпкі арналған бағыты 
сурет  салу  деп  алсақ,сурет  салу  бағдарламасы  шыққанша  олай  болмады,  алғашында 
электронды  қолтаңба  ҥшін  кеңінен  қолданылды.  ArtRage,  Corel  Painter,  SAI,  Manga  Studio, 
Autodesk  Sketchbook  секілді  профессионалды  программалардың  шығуы  графикалық 
планшеттің ҿнімділігін одан ҽрі дамытты [1]. 
3  D  графикалық  программаларды,  фотошоп  тағы  сол  секілді  бағдарламаларды  тек 
тышқанмен жасау жеңіл жҧмыс емес, графикалық планшет сізге кҿмекке келсін. 
Графикалық планшетті білім саласына қандай амалдармен кірістіруге болады жҽне оның 
қандай пайдасы мен кемшілігі бар? 

 
«НОВЫЙ ВЕК – НОВЫЕ ТЕХНОЛОГИИ» 
Сборник материалов ХV Республиканской научно-практической конференции
   
 
 
 
 
 
199 
Алдыңғы  қатарлы  мемлекет  дҽлірек  айтқанда  Жапонияның  архитекторлық  жҽне  тағы 
басқа  оқу  орындарында  мҧғалімдер  сабақты  планшетті  қолдану  арқылы  ҿтеді.  Мысалға, 
архитектура мҧғалімі планшетке қандай сызулар немесе фигуралар сызса, сол сызықтар ҥлкен 
экранга  бҽріне  бірдей  пайда  болады,  артық  қимылсыз  орнында  тҥсіндіріп  бере  алады,  керек 
жерін қҧралдармен тҥзетіп те алады. Оларға ҿте пайдалы жҽне жеңіл болып келеді, немесе сол 
архитекторлық сызуды тақтада сызып кҿріңіз. 
 
 
 
Интернет жҥйесінде тҥрлі салада бейне сабақтар бар. Жақында бір қазақ мҧғалімдерінің 
сайтына  тап  болдық.  Мысалға,  басқа  бейне  сабақтарда  бейнесімендыбысы  ғана  болады,  ал 
мҧнда ол мҧғалімдер планшетті қолданып оң жақ бҧрышқа ҿздерінің тікелей бейнесін салып 
қойған.  Екеуінің  айырмашылығы  мҥлде  ҽртҥрлі.Алпланшетпен  жҧмыс  жасағанда  Сіз 
мҧғалімді қалай тҥсіндіріп жатқанын кҿріп отырасыз. 
Осы  тақырыпқа  сҽйкес  планшетпен  оқыту  бағдарламасын  мектептерге  кірістірсе, 
біршама    оң  ҿзгерістер  болар  еді  деп  ойлаймыз.  Электронды  тақтаға  қарағанда  бой жетімді, 
ыңғайлы  қаламы,  басым  кҥшін  сезінетін  функциясы  бар.  Қолдану  инструкциясы  осылай 
болмақ,  планшетті  компьютерге  жалғайды,  ал  компьютер  ҿздігінен  тақтаға  жалғанады. 
Планшетке не жазасыз компьютер арқылы тақтаға барады. Ҽрине, оны қолдануды да ҥйрену 
керек,  ол  ҥшін  информатика  сабағы  кҿмектеседі  деген  ойдамыз.  Ҽр  оқушыға  жеке  папка 
ашсаныз,  оның  тақтаға  не  жазып  жҥргенін,  тапсырмаларын  сақтасаңыз  болады.  Дҽптер 
жинаудан  жалыққан  мҧғалімдерге  таптырмайтын  қҧрал.  Баланың  ҽр  қадамы  компьютерге 
сақталынады жҽне жадыдан кҿп орын алмайды. 
Кемшілігін айта кететін болсақ, планшеттің қҧны арзан емес. Оны ҥйренуге кҿп уақыт 
кетпейді, бірақ Қазақстандағы мҧғалімдердің басымшылығы жасы келген кісілер, сондықтан 
арнайы  пҽндерге  ғана  арнаған  дҧрыс  деп  ойлаймыз.  Келесі  кемшілігі-  жаңа  техналогиялар 
бара-бара  адамды  қимылсыз  дҽуірге  алып  келеді.  Соңғы  кемшілігі-  бҧл  тақырып  толық 
ашылмаған, ҽлі де толықтай қарастыру керек. 
Мысал ретіндегі суреттер: 
Мҧғалім сабақты тақтаға жазуда- 
Оқушы тақтаға планшетпен жазуда- 

 
«ЖАҢА ЗАМАНҒА – ОЗЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ» 
ХV Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдар жинағы
  \\ 
 
 
 
   
 
200 
Жаңа заманға сҽйкес ҽрекет керек, инновация демекші ҽлемдегі жаңалықтарды елімізге 
де енгізуіміз керек[2,3]. 
Қорыта  айта  келгенде  Графикалық  планшет  шыққалы  ҽлемде  біршама  ҿзгерістер, 
жеңілдіктер,  жаңа  кҿрініс  пайда  болды.  Оның  мақсаты  адам  баласының  ҿмірін  барынша 
жеңілдету, максималды қажеттілікті ҧсыну. 
Тақырыпты  таңдау  себебіміз,  планшетпен  жҧмыс  жасауымыз,яғни  сурет  салуымыз, 
ғаламтордағы мҥмкіншіліктері таңқалдырды. Бҥкіл ҽлем қолданғанда неге Қазақстанның білім 
саласында  немесе  архитекторлық,  дизайнерлік  бағыттақолданбасқа.  Пайдасы  жемісін 
беретініне сенеміз. Іске асыру мақсат, бастамасын ҧсыну бізге шарт. 
 
Қолданылған әдебиеттер 
1. https://ru.wikipedia.org/wiki 
2. 
http://www.ixbt.com/peripheral/guide-tablet.shtml
 
3. Ауызекі материал. 

 
«НОВЫЙ ВЕК – НОВЫЕ ТЕХНОЛОГИИ» 
Сборник материалов ХV Республиканской научно-практической конференции
   
 
 
 
 
 
201 
 
 
СЕКЦИЯ 5
 
 
ӘЛЕУМЕТТІК-ГУМАНИТАРЛЫК ПӘНДЕР 
 
СОЦИАЛЬНО-ГУМАНИТАРНЫЕ ДИСЦИПЛИНЫ 
 
 
 
 
ЖАҢАШЫЛДЫҚ ИДЕЯНЫ ҚОЛДАНУ, БӘСЕКЕЛЕСТІК 
СТРАТЕГИЯНЫ ТАҢДАУ БАСҚАРУШЫНЫҢ МІНДЕТІ 
 
Ахат Н. Н. 
Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті, Көкшетау қ. 
 
Резюме: 
В 
данной 
статье, 
на 
основе 
исследований 
инновационной 
конкурентоспособности 
предпринимательства 
показана 
тенденция 
развития 
инновационного подхода стратегического планирования предпринимательства в контексте с  
опытом зарубежных исследователей. 
Summary: In this article, on the basis of researches of innovative competitiveness of business, 
еhe tendency of development of innovative approach of strategic planning of business in  a context 
with experience of foreign researchers is shown. 
 
«Кҽсіпкерлік»,  «кҽсіпкер»  сҿзі  ағылшын  тілінде  келесідей  мағынаға  ие:  «белгілі  бір 
пайда  ҽкелетін  қызметтің  бір  тҥрі».  «Кҽсіпкерлік»  ҧғымы  «entreprendre»  -  жҥзеге  асыру 
(белгілі  бір  іс  –  ҽрекеттер  жасау)  деген  француздың  сҿзінен  пайда  болып,  экономикалық 
терминология ретінде ене бастады. 
Постиндустриалды  жаһандану  мен  қоғамдағы  жаппай  тҧтыну  кҽсіпкерліктегі  жаңа 
уақытты  тудырады.  Оның  басты  ерекшелігі  –  кҽсіпкерліктің  кҿпшілігі,  бҧқаралығы.  Ал 
инновациялық  кҽсіпкерлік  –  коммерциялық  қызметтің  бір  тҥрі,  оның  мақсаты  техникалық 
жаңалықтарды ойлап табу мен оны шаруашылықта қолдану. Оның қарапайым кҽсіпкерліктен 
айырмашылығы қызметті дамытуды жаңа тҽсілдерді, яғни технологияларды, жаңа тауарларды 
ҿндіру мен басқарудың жаңа тҥрін қолдану арқылы іске асырады. 
Қазіргі  кҥнде  нарық  -  бҽсекелестігі  жоғары  орта  болып  табылады,  бҧл  жерде  тек  қана 
қуатты  кҽсіпкерлер  қызметпен  айналыса  алады.  Сондықтан  да  бҧл  ретте  кҽсіпорын 
инновациялық  бағытталған  болуы  тиіс.  Бҧл  жерде  ең  маңыздысы  ол  басқарушының  дҧрыс 
саясатының болуы, оның міндеті - жаңа мҥмкіндіктерді, идеяларды ойлап табу арқылы, жаңа 
ҿнім  ҧсыну,  шикізаттың  кҿзін  табу,  персоналдың  қызметін  ҧйымдастыру  жҽне  тағы  басқа 
мҽселелердің шешімін табу. Инновациялық кҽсіпкерлік ҽрдайым тҽуекелділікте болады, себебі 
қандай  да  бір  жаңашылдылықты  қолдану  барысында  кҿптеген  проблемалар  болуы  мҥмкін. 
Сол себепті басқарушы бастапқы кезде бҽсекелестік стратегиясын дҧрыс таңдауы қажет. 
Инновациялық  іс  –  ҽрекет  нарықтағы  экономикалық  категория  ретінде  болады, 
Дж.А.Гобс  «шығармашылықты»  кҽсіпорынның  бір  факторы  ретінде  қарастырады.  Ол 
экономикалық  іс-ҽрекет  факторларына  «жер+еңбек+капитал»  жаңа  қосымшаны  «талантты» 
қосады,  («area  of  progressive  industry»  -  кҽсіпорынның  қарқынды  даму  ортасы),  ол 
жаңашылдықты енгізудің бағыты. 
Бҥгінгі  нарықтағы  кҽсіпорынның  ҽрекетсіздігі  мҥмкін  емес,  себебі  ол  нарықтың  бар 
критерийлерін қамту керек. Бірақ жаңашылдықты қолдану ҽрқашанда жағымды серпіліс бере 
бермейді,  себебі  кҿптеген  кҽсіпорындар  бірқалыпты  басқару  менеджментін  қолданады  не 
кҽсіпорынның  басқарушылық  саясатын  ҿзгертпейді.  Біз  осы  саладағы  зерттеушілердің  бірі 
Майк Портердің бҽсекелестік стратегияларын қарастырамыз. 

 
«ЖАҢА ЗАМАНҒА – ОЗЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ» 
ХV Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдар жинағы
  \\ 
 
 
 
   
 
202 
Портердің  бҽсекелестік  стратегиясы  5  бҽсекелестік  кҥштің  негізінде  жасалған,  ол 
саланың жҽне кҽсіпорынның алатын орны мен оның бҽсекелестік мҥмкіншіліктерін анықтауға 
мҥмкіндік береді, яғни: 
1.
 
Бҽсекелестердің  нарыққа  енуі  (Entry of competitors)  –  нарыққа  жаңа  кҽсіпорынның 
қаншалықты оңай кіруі мен одан шығуы, сонымен қатар мҥмкін болатын кедергілерді есептеу. 
2.
 
Субститут  тауарларының  қауіпі  (Threat  of  substitutes)  -  қолдағы  бар  тауарды,  ҿнім 
мен қызметті басқа да алмастырушыларға ауыстырудың жеңілділігі мен тауардың арзандауы. 
3.
 
Сатып алушылардың нарықтық билігі (Bargaining power of buyers)  – баға саясатына 
тҧтынушының  қаншалықты  ҽсер  етуі  мен  тапсырыс  кҿлемінің  ҿсуіне  ҽкелу 
мҥмкіншіліктерінің пайда болуы. 
4.
 
Жабдықтаушы  –  мердігерлердің  нарықтық  билігі  (Bargaining power of suppliers)  – 
сатушының ҿнім бағасына ҽсер ету мҥмкіншілігі мен қазіргі уақыттағы жабдықтаушылардың 
кҿлемі. 
5.
 
Нарықтағы  кҽсіпорындар  арасындағы  бҽсеке  (Rivalry  among  the  existing  players)  – 
кҽсіпорындар  арасындағы  бҽсекелестікт  деңгейі  жҽне  олардың  арасында  басымдыққа  ие 
кҽсіпорындардың болуы. [2] 
Бҽсекелестік  стратегиясы  –  тҧтынушыларды  тарту,  оларды  қанағаттандыру  мен 
нарықтағы орнын нығайту. М.Портер бҽсекелестік стратегияның 3 тҥрін ажыратады: 
1)  Бағадағы  жетекшілік  –  тҧтынушыларды  нарықтағы  минималды  баға  бойынша 
қызықтыру; 
2)  Дифференциация  (саралау)  –  тҧтынушыларды  бҽсекелес  кҽсіпорынның  шығаратын 
тауарларының айырмашылығын кҿрсете отырып тарту. 
3) Шоғырландыру – кҽсіпорын тҧтынушылардың тар сегментіне шоғырланады. 
Бағадағы жетекшілік стратегиясы тиімді болады, егер: баға бойынша бҽсеке жоғары 
болса,  стандартты  немесе  кең  аумақты  тҧтынушыларға  арналған  тауар  болса,  тауарды 
қолданудың  стандарттығы.    Бҧл  стратегияны  қолдану  ҥшін  кҽсіпорының  технологиялық 
жағдайын  жақсарту,  тікелей  маркетинг,  тауардың  бет-пішінін  жеңілдету,  қосымша 
тҧтынушылық  қасиеттерінен  бас  тарту  мен  негізгі  тҧтынушылар  қатарына тоқталу  бойынша 
кҽсіпорынды  қайта  қҧрылымдау  керек.  Стратегияның  ерекшелігі:  бағадағы  кҿшбасшы 
потенциалды  бҽсекелестеріне  қарағанда  қатерлі  аумақта  болады;  жабдықтаушылардың 
қысымынан  айтарлықтай  тҽуелсіз;  нарыққа  алмастырушы  тауардың  кҿбеюіне  қарамастан, 
бағаны тҿмендету арқылы, нарықтағы ҥлесін сақтап қалуы мҥмкін. 
Дифференциация бірден – бір сирек тауарды ҧсыну арқылы жҥргізіледі. Стратегияны 
тҧтынушылардың сҧраныстарын стандартты тауар қанағаттандырмай жатқан кезде қолдануға 
болады.  Дифференциацияны  ҽртҥрлі  жолмен  жҥргізіледі:  1)  тауардың  қасиеттерінің 
ерекшеліктері,  оның  алуан  тҥрлігі,  қызмет  кҿрсету  артықшылығы,  сыртқы  бет-пішіні;  2) 
бҽсекелестерге қарағанда ҿнімнің жоғары сапалы, ерекше болуы; 3) ҿнім не кҽсіпорын беделін 
кҿтеру арқылы; ілеспе тауарлардың кҿптігі мен жоғарылығы. 
Шоғырландыру-  белгілі  бір  сегментпен  жҧмыс.  Стратегияны  қолданудың  қолайлы 
кездері:  нарықтағы  пайданы  қамтамасыз  етіп  отыратын  сегменттің  болуы;  саладағы 
сегменттердің  кҿптігі,  нақты  кҽсіпорынның  қызығушылығына  сай  ортаны  таңдай  алу; 
кҿшбасшы  кҽсіпорындардың  белгілі  бір  топқа  қызығушылығының  болмауы.  Оның 
ерекшеліктері:    материалдарды  аз  кҿлемде  алып  отырады;  тҧтынушылармен  тығыз  қарым-
қатынас;  шоғырландырылған  стратегия  кезінде  кҽсіпорынның  шығындары  бҽсекелестеріне 
қарағанда  тҿмен  болса,  оның  тауарлары  тҧтынушылардың  барлық  талаптарына  сай  болса 
кҽсіпорынның бҽсекелестігін жоғарлатады. 
Сонымен қоса іс жҥзінде бҽсекелестік стратегиясы қосымша ҽрекеттерді қажет етеді: ол 
бағадағы жетекшілікпен қатар, шығындарды тҿмендету бойынша абсолютті басымдықта болу 
мен бағамдық жетекшілік пен шоғырландыруды қатар қолдану. 
Жоғарыдағы  стратегиялардың  тиімдісін  қолдану  арқылы,  кҽсіпорын  басшысы  ҿзінің 
қызметінде  жаңашылдықты  енгізе  отырып,  кҽсіпорынның  бҽсекеге  тҿтеп  беруін  қамтамасыз 
ете алады. Бірақ бҧл қосымшалармен шектелмей, ҿзінің жаңа идеяларын ҧсыну арқылы, ҿзінің 
басқаруын жоғары деңгейге кҿтеруі тиіс. 
 
 

 
«НОВЫЙ ВЕК – НОВЫЕ ТЕХНОЛОГИИ» 
Сборник материалов ХV Республиканской научно-практической конференции
   
 
 
 
 
 
203 
Қолданылған әдебиеттер: 
1. Ковалев Г.Д. Основы инновационного менеджмента /Под ред. В.А. Швандара. - М., ЮНИТИ, 
2002 
2. Майкл Портер. "Конкурентная стратегия" Москва 2005г, 454 стр 
3. Арутюнова Д.В. "
Стратегический менеджмент
" Учебное пособие. Таганрог: Изд-во ТТИ 
ЮФУ, 2010. 122 с. 
 
 
ТІЛ-ҦЛТ АРҚАУЫ 
 
Есенгараева А. К. 
Астана қаласы әкімдігінің «Көпбейінді колледжі» МКҚК, Астана қ. 
 
Резюме:  В  этой  статье  говорится  о  значений  языка  в  жизни  казахского  народа  и  о 
профессионально  -  ориентированном  подходе  к  обучению  преподавателями  данного 
колледжа. 
Summary:  In  this  article  talked  about  a  value  and  role  of  Kazakh  people    and  about  the 
professional- oriented approach to educate the teachers of this college. 
 
Тіл-  қоғам  ҿмірін  ҧйымдастырушы  басты  кҥш  болумен  қатар,  ҽлеуметтік  жҽне 
экономикалық  дамудың,  халық  ҿміріндегі  ҿзгерістер  мен  жаңалықтардың  айнасы,  елдің 
елдігін білдіретін белгі. 
Тілді  дҧрыс  та  шебер  етіп,  сҿйлеу  арқылы  жетілдіріп  отыру  ерте  замандардан  бастау 
алды.  Тіл  байлығы,  тіл  тазалығы-  ҧлт  қасиетінің,  салт-дҽстҥрінің  негізгі  кҿзі.  Халықтың 
тарихта  қалуы  тіліне  байланысты.  Ал  тілдің  болашағы  қазіргі  ҿсіп  келе  жатқан  ҧрпақтың 
қолында екені сҿзсіз. 
Белгілі  бір  халықтың  тарихи  дамуында  оның  тілінің,  аумағының,ҧлттық 
психологиясының,  мҽдениетінің  тҧтастығы  тҥгел  болса  ғана,  ол  ҿзінің  дербестігін  сақтап, 
болашағына сеніммен қарай алады. 
Халқымыздың  тарихында  қазақ  елінің  адал,  ақ  ниет  алдағы  ҧлдары  –  қыздары  ҿз  ана 
тілімен  сҿйлеп,  жаза  білген  жҽне  тіл  шеберлігін  кейінгі  ҧрпаққа  ҥлгі-ҿнегесін  асыл  мҧра 
ретінде  қалдырған.  Олар  ешкімнен  де  орысшаны  кем  білген  емес.  Европаның  атақты 
данышпан  ақын-жазушыларын,  бҧлжытпай  кҿркем  тҥрінде,  мҥлтіксіз  қазақ  тілімен,  ҿзінің 
нҧсқасынан артық болмаса, кем етпей  аударған емес. 
Қазақ  тілі  –дҥниедегі  ең  бай,  бедерлі  де,  бейнелі  тілдердің  бірі.  Бҥгінгі  таңда  ең  кең 
қолданысқа ие болып отырған  ағылшын тілінің тҿлтума сҿздерінің қорында 90 мың, тал орыс 
тілінің академиялық тҥсіндірме сҿздігінде 80 мың-ақ сҿз бар екен. Ал еліміздің ҧлттық ғылым 
академиясы есепке алған 350 мыңнан асатын тҿлтума сҿзі мен тҧрақты сҿз тіркесінің санымен 
салыстарсақ, қазақ тілінің сҿз байлығы екі тілден де биік тҧрғанын кҿруге болады. 
Лингвистикалық  ҿлшем  бойынша,  ҽлемдегі  100  ірі  тілдің  арасында  нақтылы  кезеңде 
сҿздік  қорында    600  мың  сҿзі  бар  қазақ  тілі  ҥшінші  орында  екен  (12  миллион  300  мыңнан 
астам сҿзі бар араб тілі-бірінші орында, 750 мың сҿзімен ағылшын тілі- екінші орында) 
Тіл шҧрайлығы, тілдің қоғамдық ортадағы  қолданысқа икемділігі, ең алдымен кҿркем 
ҽдебиетте  кҿрініс  табатынын  ескерсек,  ҽлем  таныған  Мҧхтар  Ҽуезовтың  «Абай  жолы» 
эпопеясында  29483,  ал  орыс  ҽдеби  тілінің  негізін  қалаған    Александр  Пушкинның 
шығармаларында  21197,  ағылшындар  пір  тҧтатын  Уильям  Шекспирде  15000  сҿз  бар  екен. 
Сондықтан, ҿзін қазақпын деген адам тілін мақтан тҧту керек. 
Жалпы,  тіл  мҽселесі  бір  ҧлтқа  ғана  тҽн  мҽселе  емес.  Қазір  ҽлемде  ағылшын  тілі 
басымдық  танытып  келеді,  ҿйткені  жастардың  кҿпшілігі  бар  кҥштерін  ағылшын  тілін 
ҥйренуге  жібереді,  оның  себебі  неде?  Олар  ағылшын  тілі  арқылы  ақпарат  аламын,  жҧмысқа 
тҧрамын деп ойлайды, бірақ тіл тек сҿйлесу қҧралы ғана емес қой. Біріншіден, тіл-мҽдениетке, 
дҽстҥрге  апаратын  жол,  ашатын  кілт.  Бір  халықтың  тілін  білген,  сол  халықтың  сырын  да 
тҥсінеді. Тілмен бірге мҽдениет, дҽстҥр, тарихымыз, ҿткеніміз жалпы ҧлт ретінде болмысымыз 
қатар жҥреді екен. 

 
«ЖАҢА ЗАМАНҒА – ОЗЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ» 
ХV Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдар жинағы
  \\ 
 
 
 
   
 
204 
Қазақ  тілі  ҽр  қашанда  ҿзінің  шҧрайлығымен  басқа  халықтың  назарын  да  ҿзіне  аудара 
білген,    мысалы  тарихта  кҿптеген  танымал  адамдардың  есімі  бар,  соның  ішінде  ҿткен 
ғасырдың  бірінші  жартысында  ҿмір  сҥрген  поляк  азаматы,  революционер  жазушы  Адольф 
Янушкевич,  поляктың  романтик  ақыны  Густов  Зелинскийлерді атауға  болады.  Поляк  ақыны  
қазақ тілін, ҽдет-ғҧрпын ҥйреніп, ҿзі де қазақтар туралы «Дала» жҽне «Қазақ» деген дастандар 
жазған. Г.Зелинский ҿзін тҽнті  еткен қазақ ҽуендері туралы: 
О, қазақтың ғажайып сазды ҽуені, 
Мҧңды ҽуені мҥлгіген қырларындай. 
Туған елін аңсаған азаматтың, 
Талып  жеткен  қҧлаққа  мҧң  зарындай!  -деп  ерекше  шабытпен,  жҥрек  толқытқан  жыр 
жолдарын жазса, француз ғалымы А.Жорри де Манси: «Қазақ тілі тҥркі тілдері ішіндегі ең бір 
таза  тілдердің  бірі»  деген  екен.  Басқа  елдің    адамдары  тіліміздің  жҥз  қҧбылтып  қолдануға 
келетін икемділігін, дыбыстың ҽсем ҽуезділігін, тартымдылығын бағалап, ҿз жырларын арнап 
жатқанда,  осы  тілдің  иегері  ретінде  біз,  қазақ  халқы  ҿз  тілімізде  сҿйлемеу,  оған  сенбеу  – 
айтуға жатпайтын іс. 
Басқа  ҧлт  ҿкілдерінің  біздің    тілге  қҧрметпен  қарауы  -  сол  тілде  сҿйлеуші  халықың 
тарихына,  келешегіне  сеніммен  қарау  деген  сҿз.  Тіл  байлығы-ҽрбір  елдің  мақтанышы.  Ол  
атадан  балаға  мирас  болып  қалып  отыратын  баға  жетпес  мҧра.  Демек,  ҽр  адам  ҿз  ана  тілін 
кҿзінің  қарашығындай  сақтап,  оны  орынсыз  шҧбарланудан  сақтауға,  тҿл  тілінде  сҿйлеуге 
міндетті. 
Елбасымыз  ҿзі  айтқандай  «қазақ  қазақпен  қазақша  сҿйлессін»  деген  сҿзі  ҧранымыз 
болатын кез ҽбден келді. 
«Тіл  бесікте  бекиді,  ҥйде  қалыптасады,  бойға  ҧялайды,  шаңырақта  шыңдалады, 
мектепте  дамиды,  сҿйлегенде  жетіледі,  жазғанда  қалыптасады»  деген  Асыл  Османованың 
сҿздерінде терең мағына жатыр. 
Адам  баласы  тек  қана  білім  арқылы  дҥниенің  қҧпия  сырын  ашады.  Білімнен  тағылым 
алып, болашағын болжап, келешегіне бағыт белгілейді. Білім алдымен тіл арқылы  игеріледі. 
Мемлекет маған не бере алады демей, мен мемлекетіме, халқыма не бере аламын деу- бҥгінгі 
заманның  қағидасын  ҧстана  отырып,  колледжіміздің  тілге  деген  бетбҧрысы  туралы  айтуым 
орынды шығар. 
Біздің, «Кҿпбейінді колледж» кҽсіби-техникалық, қазіргі және келешектегі сҧранысқа 
сай мамандарды дайындау бағдарын  ҧстануда. 
Қазіргі кезде оқу орынымыздың  мемлекеттік тілде мамандық игеріп жатқан он топ бар, 
білім алушылардың кҿбі ауылдан шыққан қазақтың  қарапайым балалары. 
Жаңа  заманның  талаптарына  орай,  инеллектуалдық  қабілеті  мол  мамандарды  даярлау 
міндеті бҥгінгі білім жҥйесінің басты да негізгі мақсаты болғандықтан студенттерге іскерлік 
қарым-қатынасты дҧрыс оқыту қажеттігі кҥннен-кҥнге айқын сезілуде. Оқу орнымызда оқыту 
ҥдерісі    Қазақстан  Республикасының бҽсекеге  қабілетті  тілдік  тҧлғаны  қалыптастырудағы 
тиімді ҽдістері талап етеді. Сол себептен тіл мамандары  оқыту барысында, яғни  тіл ҥйретуде, 
 ақпараттың  кҿлемді  бҿлігін  тиімді  тҥрде  ҧсынып,  сол  ақпаратты  жоғарғы деңгейде  игеретін 
жҽне ҿмірде, тҽжірибеде бекіте алатын ҽдістерді қолданады. 
Ҧстаздар  жаңаша  бағыттарда  жҧмыс  істеп,  жаңа  ізденістер  тҧрғысынан  қоғамдық 
сҧраныстарға кҿп назарларын аударуда. 
Мамандыққа қатысты тілді меңгерту оңайлықпен келмейді, ҿйткені ол келесі талаптарға 
сай болуы керек: 

 
студенттерді кҽсіби мамандығы бойынша тілдесуге ҥйрету; 

 
мамандыққа байланысты тілдік қатынасқа тҥсу ҥшін ҽр тҥрлі жағдаяттар қҧру арқылы 
тілдік қатынастың қажеттілігін тҥсіндіру; 

 
дҧрыс сҿйлеу қатысымның тҥрлерін ҥйрету; 
Кҿзделген  талаптарды  іске  асыру  ҥшін  кҿркем  шығармалар  мен  ғылыми  еңбектер 
іріктеліп  алынып,  мамндыққа  байланысты  мҽтіндермен    оларға  қатысты  қҧрастырылған  ҽр 
тҥрлі тапсырмалар жҥйесі жаңа озық технологияларға сҽйкестірілген. 
1   ...   27   28   29   30   31   32   33   34   ...   60




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет