«менеджмент» кафедрасы


[gl] 7- тақырып. Бизнес-жоспарлаудағы маркетингтік зерттеулер[:]



жүктеу 0.55 Mb.
Pdf просмотр
бет3/4
Дата29.04.2017
өлшемі0.55 Mb.
1   2   3   4

[gl] 7-

тақырып. Бизнес-жоспарлаудағы маркетингтік зерттеулер[:] 

Қарастырылатын сұрақтар: 

I. Маркетингтік зерттеулер және оның түрлері. 

2. Нарықты зерттеу.  

3. Тауарды зерттеу. 

4. Баға құралу әдістері.  

     


Маркетингті  зерттеу  мынандай  мәселелерді  анықтауға  бағытталған:  нарықты 

зерттеу, бәсекелестерді зерттеу (олардың күшті және әлсіз жақтары), тұтынушыларды 

зерттеу  (сұранысты  бағалау,  сатып  алу  мүмкіндігін  бағалау),  нарықтың  фирмалық 

құрылымын  зерттеу,  тауарды  зерттеу,  бағаны  зерттеу,  өткізуді  ынталандыру  жүйесін 

зерттеу 

жеткізушілердің, 

делдалдардың, 

сатушылардың 

жағдайы), 

және 


тәуекелділіктерді анықтап, болжау. 

Маркетингтік зерттеулерде қолданылатын әдістер: 

1.

 

Жалпы  ғылыми  зерттеулер  (жүйелік  талдау,  кешенді  талдау,  бағдарламалық-



мақсаттық жоспарлау). 

2.

 



Аналитикалық-болжамдық  әдістер  (сызықтық  бағдарлама  бойынша,  жлпылама 

қызмет көрсету теориясы, ықтималдық теориясы,эксперттік бағалау әдістері).  

Маркетингтік  зерттеулер  көптеген  шығындарды  және  уақытты  талап  етеді. 

Маркетингтік  зерттеулерді  фирма  өз  күшімен  және  басқа  мекемелердің  көмегімен  де 

жүргізуіне болады. Егер мамандар аз болып немесе уақыт тапшы болса, маманданған 

ұйымдарды  пайдалану    жоғары  нәтиже  береді.  Зерттеу  нәтижесі  маркетингтік  іс-

әрекеттерді ұйымдастыру мен бірге аталған көрсеткіштер жайында толық, жан-жақты 

мәліметтен ке байланысты. 

Ұйымдастыру  және  мәліметтермен  бірге  маркетингтік  зерттеулер  тиімділігі  кадр 

мәселесіне  де  тікелей  байланысты,  себебі  қызметкерлердің  маркетинг  бойынша 

мамандануы  мен  кәсіби  шеберлігімен  қоса  олардың  адалдығы  мен  әділеттілігінің  де 

ролі  зор.  Шешім  қабылдау  жиналған  мәліметтерге  байланысты,  маркетингтік  зерттеу 

нәтижелері нақты, жан-жақты,  толық болуы керек. 

     


Маркетинг қызметінің аса жауапты міндеті тауардың құндылық қасиетіне орай оның 

пайдалану ортасын анықтай білу. 

         

Тауардың көпшілігі реттеуге келмейтін табиғи байлықты өндіру негізінде құралып, 

кейіннен олар нарық сегментіне байланысты бөлінеді. Нарықты сегменттеудің бірыңғай 

тәсілі  жоқ,  сегменттеу  кезінде  қолданылатын  негізгі  өзгермелі  көрсеткіштері  арқылы 

сегментке бөлу көзделген: 

      


1.Әлеуметтік-десографиялық  белгілер  бойынша  (ұлты,діни  көзқарасы,  мәдени 

деңгейі, жасы, еңбек қызметінің сипаты). 

      

2.Психографиялық белгілер  (өмір салты, мінез-құлқы). 



      

3.Географиялық белгілер (тұрған жері (қала,ауыл), ауа райы,мемлекеті). 

         

Маркетингтік  түсінік  бойынша,    тауар  -  тұтынушылардың  барлық  талаптарын  өз 

бойына  жинаған  және  сол  қасиеттерді  тауар  алушыға  жеткізе  алатын,  қажет  кезінде 

тұтынушылардың  талап-талғамына,  мінез-құлқына  сәйкес  өзгертуге  болатын  сапалы, 

тартымды  болуға  мүмкіндігі  бар  аса  маңызды  экономикалық  категория.  Маркетингтік 

қызметтердің  барлығы  тауар  төңірегіне  шоғырланады,  ал    маркетинг  нарықтық 

Ф УТ 703–05–14. Пәннің оқу-әдістемелік кешені. ТУ СМЖ. Үшінші басылым 


 

17 


қатынастардың  дамуы  арқылы  жүзеге  асады.  Сондықтан  елімізде  нарықтық 

қатынастардың дамуына байланысты  маркетинг теорияларының  негізінде тауар түрлері 

мен маркетигтік қызметтер де ұлғая түсуде. 

       


Тауардың  бағалылығы  –  оның  табиғи  құндылығымен  қоса,  оған  жұмсалатын 

еңбектің  де  құнына  байланысты  және  оның  қолданылатын  ортасына  қарай  әртүрлі 

болады.  Адам  игілігі  үшін  тауар  өндірісінің  іргетасын  қалап,  тауарды  техноглогиялық 

тұрғыдан жаңартып, материалдық негізін нығайтып отыру қоғам үшін маңызды мәселе 

болып табылады.      

        


Тауардың  түрлерін  көбейту,  сапасын  жақсарту  үшін  құрал-жабдық,  техника, 

машинар  дайындау    керек,  ол  үшін  әрине,  қаржы  қажет,  бұл  жағдайда  шет  ел 

инвестициясын  және  ішкі  мүмкіндіктерді  коммерцияға  емес,  өндірісті  жаңадан  құруға 

жұмсаған  пайдалы.Сонымен  бірге    әрбір  тауардың  өзінің  өміршеңдігі  әртүрлі  болады, 

сондықтан әр кәсіпкер өзі өндіретін тауарларының өмірлік циклін білгені дұрыс.     

     


Тауардың өмірлік циклі: нарыққа шығу кезеңі, өсу, жетіліу, құлдырау кезеңдері болып 

бөлінеді.                Маркетинг  қызметкерлері  тауардың  өмірлік  циклін  зерттей  отырып,  әр 

кезеңге сай түрлі шараларды мезгілінде жүзеге асырып отыруы тиіс. 

Әрбір маркетолог тауар саясатын толық меңгеріп, тауарға қатысты іс-шараларды дер 

кезінде орындап отырса ғана ұйым табысқа жетеді. 

Бағаның құралуына  және баға стратегиясына көптеген факторлар әсер етеді:  

-

 



нарық түрі; 

-

 



тауардың сапасы; 

-

 



өндірістік шығындар; 

-

 



таурдың жалпы көлемі

-

 



жеткізу шарттары мен жағдайы, 

-

 



ұсыныс пен сұрыныстың ара-қатынасы; 

-

 



бағаның мемлекеттік және монополистік реттелуі: 

-

 



қаржы жағдайы; 

-

 



сатушылар мен сатып алушылар  қарым-қатынасы, байланысы. 

       


Сонымен  бірге  бағаның  құралуында    фирманың  болашағын,  пайданы  молайтуды 

және бәсекелестік ортада алдыңғы қатарда болу жағдайын да ескеру қажет.  

   

Бағаның құралуындағы ең басты фактор сол тауарға немесе қызметке деген сұрныс 



деңгейі болады. Баға саясатындағы басты фактор жұмсалған шығындар  болғандықтан, 

шығын түрлерін мұқият талдап, зерттеу қажет. Бәсекелестердің де баға саясатын білген 

дұрыс. 

     


Баға  саясаты  дегеніміз  бағаны  белгілеу  кезінде  сақталатын  барлық  қағидалар 

жиынтығы.  Баға  стратегиясы  осы  қағидаларды  сақтай  отырып,  оны  жүзеге  асыру 

әдістері.  

  

Баға саясатын сақтап, бағаны  дұрыс қалыптастыру арқылы фирмада түрлі мақсаттар 



шешімін тауып жүзеге асады:   

-

 



нарықтың белгілі бер үлесін  алып, орнын табу; 

-

 



өнімге сұраныстың артуы; 

-

 



пайданы көбейту; 

-

 



айналымның артуы; 

-

 



жаңа бәсекелестер үшін баға мәселесінің күрделенуі; 

      


Осы  шаралар  жүзеге  асқан  жағдайда  бәсекелестермен  салыстырғандағы  өз 

мүмкіндігін  бағалап,    нарықтағы  орны  анықталады.  Мұндай  жағдайда  кімде  жоғары 

сапалы  өнімнің  өзіндік  құн  төмен  болса,  сол  кәсіпорынның  бәсекеге  қабілеттілігі 

жоғары болады.  



 

   [gl]8- 

тақырып.Өнімдерді өткізу нарығын зерттеу және бағалау[:] 

Қарастырылатын сұрақтар: 

1.

 



Нарық түрлерінің сипаттамасы және өнімдерді өткізу түсінігі 

Ф УТ 703–05–14. Пәннің оқу-әдістемелік кешені. ТУ СМЖ. Үшінші басылым 



 

18 


2.

 

Өнімдерді өткізу әдістері 



3.

 

Өткізу деңгейлері. 



 

Өнімдерді өткізу алдында нарықтың түрлі сипаттамаларына көңіл бөлу керек 



Өткізу нарығының сипаттамасы: 

   - 


сұраныс деңгейі және нарық мүмкіндіктері.  

   - 


нарықтың ағымдағы үлесі, жобаны іске асыруға тура немесе жанама байланысы бар 

болжамды өзгерістер  

   - 

нарықтың негізгі даму беталысы және бағыттары (экспорттықәлуеті) 



   - 

нарыққа  жаңа  өндірушілердің  (жеткізушілердің)  енуі  үшін  шектеу  бар  ма,  егер 

болса, қандай – квоталар, лицензиялар, кеден шектеулері және т.б. 

Шикізат, материалдар мен басқа да өндіріс факторларының нарығын зерттеу және 

талдау: 

   - 


өндірістің шикізаттық және басқа да факторларының сипаттамасы

   - 


шикізатқа, материалдар мен басқа да өндіріс факторларына қол жетімділік (шикізат, 

материалдар және басқа да өндіріс факторлары үшін есеп айырысу тәртібі); 

   - 

жабдықтау бағдарламасы (жобаның әр жылына); 



   - 

жеткізілім бағдарламасы (әр жылға); 

   - 

шикізатқа, материалға және басқа да өндіріс факторларына шығатын жылсайынғы 



шығыстардың сметасы.  

Өнімді тұтынушылардың сипаттамасы 

  - 


негізгі тұтынушылар, тұтыну көлемі, баға деңгейі 

  - 


сұраныс пен ұсыныстың болжамды өзгертулері. 

Өндірілген  өнімді  өткізу  деген  ұғымға  қатысты  факторлар  –  тасымалдау, 

қоймаларға жеткізу, өз қалпында сақтау, қалыпты жағдайына дейін жетілдіру, көтерме 

және жеке сауда орындарына жеткізу, сатуға дайындау және сату. 

 

Өткізу  -  өнім  дайын  болып  шыққаннан  бастап  тұтынушыға  жеткенге  дейінгі 



процесс. 

Сату – сатушы мен алушының қарым-қатынасы – затты өткізу арқылы пайда табу 

үшін белгілі бір сауда тәртібін, ережесін білу. 

Өткізу жүйесі тиімді жұмыс атқару үшін мынандай ұғымдарды білуіміз керек: 

Өткізу  арнасы  –  бұл  тауарды  айырбастаумен,  тауар  қозғалысымен  шұғылданатын 

өздерінің белгілі қызметтері, шарттары бар ұйым немесе жеке адамдар. 

Өткізу  арнасының  нақты  аумағы  -  өткізу  тізбегіне  қатынасатын  адамдар  және 

делдалдар.  Өткізу  арнасындағы  белгілі  бір  кезең  оның  белгілі  бір  бөлімі  болып 

табылады.  Аз  адамдар  қатысқанда  өткізу  ауқымы  да  тар  болады.,  ал  көп  адам 

қатысатын болса өткізу  аумағы кең болады.  

Көтерме саудагер – тауарды үлкен көлемде алып өткізетін ұйым немесе жеке адам. 

Жеке сауда – затты жеке біртіндеп сату, бұл жағдайда, баға  - жоғары. 

Брокер – тауарды өзі алмай, екі адамды жолықтыру арқылы сатушы (өзі келісімнен 

түскен пайданың белгілі бір пайызын алады). 

Комиссионер  –  фирманың  затын  қоймада  ұстап,  өз  атынан  фирманың  есебіне 

сатады.  

Көтерме саудагер – тауар өндірушімен келісім шарт бойынша жұмыс істейтін адам.   

Дистрибьютор - өзінің тауар сақтайтын қоймасы бар, өндірушіден келісім арқылы 

алған  тауары  бар  (сақтау  үшін  және  сату  үшін).  Өткізу  арналары  қатысатын 

адамдардың немесе ұйымның санына байланысты 4 деңгейге бөлінеді: 

1. Нөлдік деңгейлі арна = өндіруші               тұтынушы; 

2. Бір деңгейлі арна = өндіруші               жеке саудагер  ------------- тұтынушы; 

3. Екі деңгейлі арна = өндіруші            көтерме саудагер               жеке саудагер  

    


тұтынушы; 

4. Үш деңгейлі арна = өндіруші            көтерме  саудагер                              ұсақ  көтерме 

саудагер 

Ф УТ 703–05–14. Пәннің оқу-әдістемелік кешені. ТУ СМЖ. Үшінші басылым 



 

19 


              

жеке саудагер               тұтынушы; 

Сауда агенті - өз бетімен тауар сатушы.  

      


Бұл қызметкерлер өздері сататын тауарға (меншіктік) иелік құқы жоқ, өндірушілер 

атынан сатады.  

        

Дилер – ұсақ кәсіпкер, олар әдетте ұзақ мерзімге пайдаланылатын тауарлар сатуға 

маманданады.  (автомобиль,  трактор,  ауыл  шаруашылығы  машиналары).  Дилер 

техниканы  пайдалануға  дайын  жағдайда  ұсынады  өзі  немесе  сатушылар  арқылы 

сатады, заттың иесінің ролін атқарады.  

Өткізу жұмыстарымен шұғылданатындар екіге бөлінеді: 

1.

 

Сауда  жұмыстарына  маманданған  өткізу  мәліметтерімен  қамтамасыз  етілген 



орталықтар, банктер, көліктері және тауар сақтайтын қоймалары бар мекемелер.  

2.

 



Көтерме  және  жеке  саудамен  айналысатын  звенолар  –  фирмалар,  биржалар, 

сауда үйлері, универмаг, универсамдар басқа да арнайы дүкендер. 

     

Тауар  биржасы  –  контракт  арқылы  тауар  үлгілері  бойынша  өткізу  сату 



жұмыстарымен  шұғылданады  мұнда  тауар  емес,  тек  қана  тауардың  үлгілері  және 

таурдың бағасы прейскурант түрінде болады, ал тауарлар қоймада сақталады .   

Сауда үйі  мұнда  бір ғана делдал – сауда үйі.  

 

Өткізу әдістері  өткізу арналары мен делдалдарға байланысты әртүрлі болады 



1. 

Тұтынушыға  делдалсыз  бірден  өзіне  жеткізу  –  мұнай,  көмір,  компаниялары 

шұғылданады.  

2. Телефон – маркетинг (телемаркетинг) – теледидар арқылы өткізу. 

Өткізу процесінде шығын неғұрлым аз болу үшін мынандай жағдайларды  ескеру 

қажет. 


1.

 

Өткізу нарықтарының географиялық орны әр жерде алыста орналасқан болса, 



онда бірден тікелей жеткізу тиімді болмайды. 

2.

 



Көлікке  жұмсалатын  шығын  аз  болуы  үшін  тауарды  үлкен  партиямен 

тасымалдау керек. 

Сатушыны қалай таңдап, қызықтыру керек? Сапасы жақсы өтімді тауарды өткізу 

арнасы бола тұра ойдағыдай нәтижеге жете алмауыңыз да мүмкін. Ол үшін: сатушыны 

таңдай білу керек және делдалдың жұмысын бақылау және оны қызықтыра білу керек. 

Кәсіпкер аралық қызметкерлерді (делдалдарды) таңдау кезінде не білуі қажет: 

1.

 

Аралық фирма нарықтың қандай сегментінде? 



2.

 

Нарықта бұл фирмамен бәсеке фирма немесе тауар бар ма? 



3.

 

Аралық адамның қаржы жағдайы қандай? 



4.

 

Бұл фирмаға несие берілген бе? Қандай банктен? 



5.

 

Нарықта ол фирманың беделі қандай? 



6.

 

Мамандығы, оның деңгейі қандай? 



7.

 

Материалдық-техникалық базасының деңгейі қандай?  



8.

 

Аралық адамның принципі, тәрбиесі нарықтық тәртібі қандай? 



9.

 

Жеке басының жағдайы, білімі, қоғамдағы әлеуметтік орны. 



10.

 

Бір ғана адам немесе мекемемен шектелуге болмайды. 



Өндіруші  мен  сатушының  қарым-қатынасы  жауапкершілігінің,  құқының 

міндеттерінің заңды негізі – контракт (келісім шарт). 

Контрактта  көрсетілетін  жағдайлар:  ұйымдардың  аты,  мекен-жайы,  немен 

шұғылданатыны туралы және тауар туралы мағлұмат. 



Бақылау сұрақтары: 

      


1. Нарықтың сипаттамасы 

2.Нарықтың түрлері. 

3.Өткізу арналары 

 

   [gl]9- 

тақырып. Бәсекелестерді талдау және бағалау[:] 

Қарастырылатын сұрақтар: 

1.

 



Бәсекеге қабілеттілік түсінігі және бәсекенің түрлері. 

Ф УТ 703–05–14. Пәннің оқу-әдістемелік кешені. ТУ СМЖ. Үшінші басылым 



 

20 


2.

 

SWOT-



талдау жасау әдістері. 

Кәсіпорынның  бинес-жосрпарын  дайындау  барысында  бір  бөлімді  нарықтық 

коьюнктураны  анықтауға  арнап,  бәсекелестірді  талдап  оларға  сипаттама  беру  керек, 

яғни олардың стратегиясы мен тактикасының қандай екеніне көңіл бөлу керек.  

Бәсекелестерді  талдау  бәсекелестермен  салыстыра  отырып,  өз  фирмаңыздың  

ішкі  ортасының  жағдайын  анықтаудан  басталады.  Бәсекелестердің  ішінде  алдыңғы 

қатарлы салмағы жоғары кәсіпорындарға көңіл аударған дұрыс, себебі бәсекелестердің 

кез келгені сізбен  тең келмеуі мүмкін. 

Бәсекелестер  белгілі  болғаннан  кейін  кәсіпкер  фирманың  және  бәсекелес 

фирмалардың күшті және әлсіз жақтарын талдайды. Осындай мақсатта «Кәсіпорынның 

жағдайын талдау» әдісін қолдану керек, ол  (SWOT-талдау) болып табылады, яғни 

| S | — Strength — 

фирманың күшті жақтары;    

|W| — Weaknesses —  

фирманың әлсіз жақтары; 

|

О| — Opportunity — фирманың мүмкіндіктері; 

|Т| — Threat — фирмаға қауіп төндірушілер;   

Бұл әдісті қолдану: 

  - 

кәсіпорынның даму болашағын анықтауға;   



  - 

стратегияны таңдаудың бірнеше нұсқаларын анықтап дайындауға;   

  - 

қаржы құралдары қозғалысының ұтымды схемаларын құруға айтарлықтай  ықпал 



етеді.    

Сонымен бірге SWOT-талдау әдісінің мынандай артықшылықтары бар:   

  - 

кәсіпорынның әлсіз және күшті жақтарын салыстыра отырып, сыртқы ортаның 



қауіп-қатерлеріне  қарсы  мүмкіндіктерін  анықтауға  және  стратегия  нұсқаларын 

дайындауғажол ашады;   

  - 

даму болашағын нақтылай түседі;   



  - 

стратегияны қаржымен қамтамасыз ету мүмкіндігін анықтайды.  

 

Жағдайды анықтау және қорытындылау SWOT-талдау матрицасын көмегімен 



жүзеге асырылады. 

Матрица  екі  вектор  арқылы  құрылады:  сыртқы  ортаның  жағдайы  (сыртқы 

факторлар тік ось арқылы көрсетіледі) және ішкі ортаның жағдайы (көлденең ось). Әрбір 

вектор сыртқы ортаның өзгерістеріне және фирманың әлсіз және күшті жақтарына қарай 

екіге  бөлінеді  (жағдайдың  деңгейі.Матрицаның  қиылысы  арқылы  төрт  (2х2)  квадрат 

пайда болады (суретте көрсетілгендей): 



I. SO аумағы - «Күштер - мүмкіндіктер». Кәсіпорынның бар мүмкіндіктері мен 

күшті жақтары көрсетіледі, ондай жағдайлар болса, стратегия тиімді боатыны белгілі.    

 

 

 

 

Сыртқы 

факторы 

 

 

 

 

 

Мүмкіндіктер(О) 

Ішкі  факторлар 

Күштері (S) 

Әлсіздіктер(W) 

 

Қауіп-қатерлер (T) 

SO 

WO 

 

 

 

ST 

 

 

 

WTO 

 

 

 



 

Бәсекелестерден  айтарлықтай 

дәрежеде 

озып 

шығуды 

қамтамасыз ететін 

стратегияларды таңдау 

мүмкіндігі 

Ф УТ 703–05–14. Пәннің оқу-әдістемелік кешені. ТУ СМЖ. Үшінші басылым 



 

21 


 

II.WO аумағы - «Әлсіздік-мүмкіндіктер».Ұйым басшылары әлсіздіктер болған 

жағдайда  қолданылатын  мүмкіндіктерді  анықтауы  немесе  даму  стратегиясының  басқа 

жолдарын іздестіруі керек.  

III.


 

 

WT  аумағы  -  «Әлсіздіктер-қауіптер».  Бұл  ұйым  үшін  ең  қолайсыз 

сәт,  сол  үшін  де  оған  баса  көңіл  аударылуы  тиіс.  Қауіптерді  азайту 

фирма мүмкіндіктерін арттыру стратегиясын дайындау арқылы жүзеге 

асады.  


ІУ.  ST  аумағы  -  «Күштер-қауіптер».  Ұйымның  күшті  жақтары  арқылы  да 

әсер  ете  алмайтын  сыртқы  ортаның  қауіп-қатерлері.  Ұйым  қауіптерге  қарсы 

ұйымдастырылатын, оларды төмендететін стратегия қарастыруы қажет.   

 

[gl] 10-



тақырып. Өндірістік бағдарлама және ұйымдастыру құрылымы   [:]

 

Қарастырылатын сұрақтар: 

1. Өндірістік бағдарлама түсінігі және оның бизнес-жоспардағы мәні мен мағынасы.   

2. Өндірістік жоспар көрсеткіштері және оны есептеу әдістемесі.  

3 Ұйымдастыру құрылымы және оның өндірістік жоспарды орындаудағы мәні. 

 

    



Өндірістік жоспарды дайындау үшін қажетті негізгі көрсеткіштер мыналар: 

-

 



өндіріс көлемі және оның өсуі; 

-

 



қажетті материалдық ресурстар және оларды тиімді пайдалану  шаралары; 

-

 



өндіріс процесі қайда жүргізіледі және өндіру қуаты қандай болу керек; 

-

 



еңбек ресурстарына қажеттілік ; 

-

 



өндіріс шығындарының көлемі қандай? 

 

Өндіріс  жоспары  –  болашақтағы  және  жылдық  жоспардың  негізгі 



бөлігі.Өндірістік  жоспарды  дайындау  үшін  жарғыда  көрсетілген  өндіру  және 

өткізужолдарын  ескеру  керек,  егер  бұрыннан  келе  жатқан  кәсіпорын  болса  өткен 

уақыттағы  өндіріс  мөлшері  бағдарламасына,  өнімге  қандай  сұраныс  болғанына  көңіл 

аудару керек.    

Өндірістік бағдарлама түрлі өлшемдермен көрсетіледі:  

1.

 



Натуралдық  түрдегі  көрсеткіштер  –  жұмыс  күші,  шикізат-материалдар,отын, 

электр энергиясы, өндіріс алаңындағы құрал-жабдықтар мен құрлғылар. 

2.

 

 



Құндық  (бағасы)  көрсеткіштер  -  жалпы  өнім,  тауарлы  өнім,  өткізу  көлемі, 

табыс (түсім), пайда т.б. 

3.

 

 



Еңбек көрсеткіштері – норма/сағат, адам/сағат, станок/сағат.   

Жалпы  өнімнің  көлемі  жоспарланған  мерзімдегі  барлық  өндірілген  өнімнің 

мөлшерін  білдіреді.Тауарлы  өнімнің  көлемі  -  сатуға  дайын  өнімнің  мөлшері,  оның 

жалпы  құны.  Өткізілген өнімнің көлемі дегеніміз жөнелтілген, ақшасы төленген және  

кәсіпорынның есепшотына түскен қаражаттар.   

Басқарудың  маңызды  функциясының  бірі    -  ұйымдастыру  функциясы,бұл  -  

ұйымның  бөлімдерінің  бір-бірімен  ішкі  байланысын,  көздеген  мақсатқа  жету 

жолындағы  әрқайсысының  міндеттерін  орындау  жауапкершілігі  болып  табылады. 

Ұйымның  құрылымын  дұрыс  құрып,  әрбір  басшының,  жұмысшының  өз  міндетін 

жауапкершілікпен  атқаруы    бүкіл  кәсіпорын  жұмысының    экономикалық  тиімділігін 

арттыруға ықпал етеді.  

 

Өндіріс дегеніміз тауар өндірумен және қызмет көрсетумен байланысты 



кәсіпорынның барлық іс-әрекеттері. 

Несие берушілер мен инвесторлар үшін өндіріс қуатын арттыру үшін өндірістік 

бағдарламаны есептеп дайындаудың маңызы зор. Өндірістік бағдарлама арқылы қажетті 

ресурстардың  құрамын,  мөлшерін  анықтауға  мүмкіндік  туады,  сонымен  бірге 

өндірілетін өнімдердің көлеміне сай нарық  сыйымдылығын анықтауға болады. 

Ф УТ 703–05–14. Пәннің оқу-әдістемелік кешені. ТУ СМЖ. Үшінші басылым 



 

22 


Өндіріс  қуатын  ішкі  резервтер  арқылы,  сонымен  бірге  мынандай  тәсілдермен  

арттыруға болады: 

-

техникалық  қайта  жабдықтау  (жаңа  техника  мен  технологиялар  енгізу, 



механикаландыру, автоматтандыру, тозған, ескірген құрылғаларды жаңарту ); 

қайта құрылымдау (реконструкция); 



ұрынғы құрылыстарды ұлғайту және жаңа құрылыстар салу.  



Фирманың  ұйымдық  құрылымында  жұмыс  атқаратын  персонал  құрамы,  олардың 

қызмет  түрі  мен  атқаратын  міндеттері  сипатталады  және  ол  сызба  түрінде,  штаттық 

кесте,  әр  бөлімдердің  ережелері  мен  жеке  қызметкерлердің  міндеттемілік 

нұсқауларынан құралады.    

 

Ұйымдық құрылымның  ең маңызды сипаттамасы мынандай: 



-

 

бөлімдер мен звенолар саны; 



-

 

сатылық, деңейлік иерархияның сақталуы



-

 

тікелей  және  көлденең  еңбек  бөлінісі  бойынша  басқару  жүйесіндегі 



жауапкершіліктері мен өкілеттіліктерін көрсету.  

  

Ұйымның  құрылымында  әрбір  қызметкер  өз  міндетін  орындаумен  бірге,  басқа 



қызметкерлермен, бөлімшелермен тығыз байланыста болуы керек.  

    


Басқару  құрылымы  ұйымдарды  тиімді  басқарудың  және  менеджментті  ұтымды 

ұйымдастыра  білудің  маңызды  факторының  бірі  болып  табылады.  Көптеген 

мекемелерге мынандай ұйымдық басқару құрылымы тән: 

      


1.Сызықтық-линиялық құрылым – бұл құрылымның артықшылығы нақтылығы мен 

қарапайымдылығында  және  қаталддығында.  Басқарушылар  мен  басқарылатын 

жүйелердің өкілеттілігі мен еңбек бөлінісінің қатаң сақталуы нақты сипаттамасы ьолып 

табылады.    

      

2.Функционалдық  құрылым.  Бұл  бір  деңгейдегі  функциялары  бірдей,  салалары 



немесе мамандықтары әртүрлі құрылым, бір-бірімен тығыз байланыста болады. 

Басқару  нормасы  –  жетекшінің  қол  астында  ең  тиімді  жұмысатқарушылар 

мөлшері.  Басқару  ісін  оңтайландыру  басқару  сапасын  арттырады.  Норманың 

белгіленген  мөлшерден  асып  кетуі  бейресми  құрылымның  пайда  болуына  әкеліп 

соғады ал нормадан төмен болса, онда бюрократтық әрекеттерге жол беріліп, басқару 

тиімділігі төмендейді.    Басқару тиімділігі мынандай қағидалар мен индикатор арқылы 

сипатталады:   

жоспардың мезгілінде орындалуы;   



нақты көрсеткіштердің белгіленген жоспармен сай келуі;   

топ-аралық және жеке адамдар арасындағы байланыстың артуы;   



басқару сапасының артуы;   

шығыс пен кіріс айналым коэффициентінің артуы;   



жұмыс тәртібі көрсеткіштерінің жақсаруы.   

    

Ұйымдастыру қызметі арқылы мынандай нақты шаралар жүзеге асады: 



1. Басшы қызметкерлерді іріктеп, басқару жүйесін құру. 

2.  Басқарушы  субъект  және  басқарылатын  объект  арасындағы  байланыстарды 

үйлестіру. 

3. Басқарушы субъект ішіндегі өзара байланыстарды ұйымдастыру. 




жүктеу 0.55 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет