Мен «Ана тілі» газетін жарық көрген күнінен



жүктеу 0.93 Mb.
Pdf просмотр
бет10/10
Дата09.01.2017
өлшемі0.93 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

аймақтардағы өкiлдiктерi:

толымбек ӘБдірАйыМ 8 701 345 7938 (Астана)

Жанғабыл ҚАБАҚБАЕВ 8 771 769 6322 (Ақтөбе обл.)

Батырбек МырзАБЕКОВ 8 (7102) 90­19­73 (Қарағанды обл.)

Бектұр төлЕУғАлИЕВ 8 (7292) 40­41­01 (Маңғыстау обл.)

«Қазақ газеттері» ЖШС-і сайтының веб-редакторы – 

Сұлтан тАйғАрИн



Меншікті тілшілер:

өтеген нӘУКИЕВ (Атырау) 8 701 518 46 81

Орал ШӘріПБАЕВ (Семей) 8 705 661 14 33

Оразалы ЖАҚСАнОВ (Қостанай) 8 777 230 71 84

Жарқын өтЕШОВА (Мәскеу) Zharkyn­1@yandex.ru

Қоғамдық негіздегі кеңесшілер:

ғарифолла ӘнЕС – филология ғылымының докторы

Шерубай ҚҰрМАнБАйҰлы – филология ғылымының докторы, профессор

Аягүл МИрАзОВА – педагог­ұстаз, Қазақстанның Еңбек Ері

талас ОМАрБЕКОВ – тарих ғылымының докторы, профессор

материалдың жариялану 

ақысы төленген

кезекшi редактор



Бағдагүл БАЛАУБАЕВА

Таралымы 20020

РЕДАкция ТЕЛЕфонДАРЫ: 

394-42-46 (қаб.бөлмесi/факс), 

394-41-30

E-mail: anatili_gazetі@mail.ru

МЕкЕнЖАйЫМЫз:

050009, алматы қаласы, 

абай даңғылы, 143, 6-қабат

а

«өмір керуені»



Қайырымдылық – жүректен

аталымында Балжан Әкімжанова, фо­

тография бойынша Нұрбек Жантілеу 

топжарды. Ал ұлттық би аталымында 

«Жемчужинки» ұлттық би ансамблі, 

қазіргі заманғы би бойынша «Эдель­

вейс» би ансамблі жеңімпаз атанды. 

Эстрадалық вокал аталымында  Әйгерім 

Құсайынова, театр номинациясында 

«Тағылым тамшылары» атты театр 

студиясы, қысқаметражды кино, бей­

небаянда Бақытжан Сәрсенов, домбы­

ра аталымында – Нұрдәулет Тапалов, 

киім дизайны бойынша Нұрлыайым 

Тынышбек жүлдегер болды. 

Қуаныш УӘлиев

Астанада XI Дельфий ойындары 

мәреге жетті. Үш күндік сайыс 

барысында үздік мәртебесіне ие болу 

үшін 200-ден астам жас талант бақ 

сынасты. 

Дельфий ойындарын өткізудегі бас­

ты мақсат – талантты жастарды насихат­

тау, мәдени әлеуетті сақтап, дамыту, 

мәдениет пен өнердің озық үлгілерінде 

тәрбиелеу, жастар шығармашылық 

ұжымдарының кәсіби деңгейлерін арт­

тыру. Сайысқа қатысушылар 12 аталым 

бойынша өнер көрсетті. Қорытынды 

бойынша бейнелеу өнері аталымында 

Бозтай Әкімхан, сәндік­қолданбалы 

дельфий ойындары 

қызыл кітап

таулы ормандарда көптеп кездесіп, үнемі 

ауланып отырғандығы туралы тарихи де­

ректер сақталған. ХХ ғасырдың 40­жыл­

дарына дейін сілеусін Сыр бойының 

Қаратау жоталарын да мекендеген.

Сілеусінге тікелей қатысты атаулар, 

сөз тіркестері де көптеп кездеседі. Мы­

салы, көрнекті қоғам қайраткері, тіл 

зерттеуші әрі этнограф ғалым ағамыз 

Жәрдем Салихұлы Кейкіннің (1925­2012) 

«Қазақ атаулары мен байламдар» атты 

кітабында (2000 ж) «ілбиін» – ұрғашы 

сілеусін, інсін – сілеусін күшігі» деген 

деректер келтірілген. «Сілеусін көз» де­

ген сөз тіркесі көзі сілеусіннің көзіндей 

қырағы деген мағынаны білдіреді.

Тарихшы ғалым Жамбыл Артық­

баевтың 2009 жылы Астанадағы «Фоли­

ант» баспасынан жарық көрген аса құнды 

«Баянауыл» атты кітабында Павлодар 

обылысындағы Қызылтауда сілеусін 

болатынын айта келе, «Баянауыл мен 

Торайғыр тауларының жартастарының 

қуыс­қуысын сілеусіндер мекендейді. 

Мәшіндері өсіп жетілгенше, оларға бұл 

жерде қауіп жоқ» деп жазған. Бұл арада 

біз сілеусіндердің күшігін қазақ тілінде 

«мәшін» деп аталатындығын аңғарамыз.

Сілеусіннің терісі бағалы жыртқыш 

аң екендігі Мағжан Жұмабаевтың, Кенен 

Әзербаевтың, Қалихан Ысқақов тың, 

Қабдеш Жұмаділовтың, т.б. шығар­

маларынан да кездестіруге болады.

С і л е у с і н   к ө б і н е с е   қ о я н д а р д ы , 

еліктерді, құдырларды, түлкілерді, жас 

бұғы төлдерін, шіл, құр, т.б. жануар­

ларды аулайды. Сілеусін көбіне өзіне 

қолайлы ағаш басына шығып, аңдып 

жатып, жақындап келгенде оқша аты­

лып, секіріп ұстайды. Кейде қорегінің 

біраз бөлігін қор ретінде сақтайды. Кейде 

өлекселермен де қоректенеді.

 Қазіргі кезде сілеусінді аулауға  тыйым 

салынып, қатаң қорғауға алынған. Ол 

еліміз дің Қаратау, Ақсу­Жабағылы, Ал­

маты, Марқакөл және Батыс Алтай та­

биғи қорықтарында және Сайрам­Өгем, 

Іле Алатауы, Жетісу Алатауы, «Көлсай 

көл дері», Қатонқарағай, Баяндауыл, 

Қар қаралы, Көкшетау, Бурабай ұлттық 

табиғи саябақтарында және таулы алқап­

тар дағы табиғи қорықшаларда қорғауға 

алынған.


Сілеусін хайуанаттар бақтарында 

қолдан көбейтіледі. Сілеусінді қорғау 

қажеттігі туралы жергілікті тұрғындар 

арасында үгіт­насихат жұмыстарын 

кеңінен жүргізу қажет.

рысбай СӘТІМбекОв, 

Қазақ мемлекеттік қыздар 

педагогикалық университетінің 

Құрметті профессоры

Сілеусін таулы алқаптардың қылқан 

және жалпақ жапырақты орман өскен 

белдеулерінде таралған. Оның дене 

тұрқының ұзындығы 87­104 см., салмағы 

13,2­23,2 кг. дейін жетеді. Дене тұлғасы 

мығым әрі жұмырланып келеді. 

Басының пішіні жұмыр, құлақ 

қалқаны үшбұрышты әрі үшкір. Құлақ 

қалқанының ұшындағы шоқ қылшықты 

ұзын шашағы қара түсті болып айқын 

байқалады. Екі ұрт тұсындағы ұзын 

қылшықты түгі денесіндегі басқа 

т ү к т е р і н е н   е р е к ш е л е н і п   т ұ р а д ы . 

Үстіңгі етті ернінде ірі қылшықты ұзын 

мұртшалары бар. Жон арқа тұсының 

түктері қызғылт­қоңырқай, ал құрсақ 

тұсындағы түктері ақшыл­бозғылт түсті. 

Сілеусіннің түгі қалың әрі үлпілдеп 

тұрады. Аяқтары біршама жуан әрі 

ұзын. Арқа тұсындағы түктерінде 

қарақошқыл көптеген ұсақ дақтары 

бар. Құйрығы жуан, оның ұзындығы 

20­31 см жұмырланып ұшы шорт кескен 

бөренедей болып көрінеді. Табандары 

жалпақ жүрген кезде тырнақтарының ізі 

жерге түспейді. Тырнақтары мен тістері 

жақсы дамыған әрі өткір болып келеді.

Көзі өте қырағы, есту қабілеті де 

жақсы дамыған. Жүрген кезде ешбір 

дыбыс байқалмайды. Ол ағаш басына 

және жартастарға жылдам өрмелеп шыға 

алады. Қатты секірген кезде 3,5­4 метр 

қашықтықты қамтиды. Қорек іздеген 

кезде тәулігіне 10­15 шақырым жерге 

бара алады.

Сілеусін екі жаста жыныстық жетіледі. 

Ақпан айының соңында бір айға жуық 

ұйығады. Буаздық мерзімі 67­74 тәулікке 

созылып, жылына бір рет 2­3 күшік 

туады. Күшіктері алғашында соқыр, 

әлжуаз болады. Екі айдай тек ана сүтімен 

қоректеніп тез жетіледі де, одан соң өз 

бетінше қоректене алады. Күшіктеріне 

аталығы да, аналығы да бірдей қамқорлық 

жасайды, қорек ұстауға үйретеді.

Сілеусін көбіне ағаш тамырларының 

қ у ы с т а р ы н а   н е м е с е  т а с а  ж е р л е р­

ге жасырынып жататын орын (жатақ) 

әзірлейді. Жатағының ішіне қураған 

шөп, қауырсын, жүн қалдықтарын төсеп 

ыңғайлап алады. Өте сақ жыртқыш аң. 

Сәл қауіп төнген кезде иіс сезу арқылы 

бірден байқайды.

Ерте кездерде сілеусін Солтүстік 

 Аме  рика  және  Еуразия  құрлығының 

сол түс  тік  өңірлеріндегі  таулы  орманды 

алқап тарда кеңінен таралған. Терісі 

қымбат  баға лан  ғандықтан  көптеп  ау­

ланып, соңғы кезде барлық алқаптарда 

саны азайып кеткен.

ХІХ ғасырдың бас кезіне дейін 

сілеусін Қазақстанның орталық, шығыс 

және оңтүстік­шығыс аймақтарындағы 

алтын соқпақ

өнер


Баланың 

болашағына қажет

Салымшыларды қызықтыратын басты 

сұрақ – салымның сақталуы және кепілдік 

мәселесі екені түсінікті. Бұл ретте, тиісті 

заңда салымды сақтаудың бірнеше амалда­

ры қарастырылған. Атап айтсақ, депозиттің 

бұл түрі 10 млн. теңгеге дейінгі сомада Жеке 

тұлғалардың депозиттерін кепілдендіру 

қорымен сақтандырылған. Сонымен қатар 

инфляция деңгейі жоғары болса немесе 

экономикада басқа да өзгерістер орын 

алған жағдайда банк сыйақысы мен мем­

лекет сыйлықақысының мөлшерлемелерін 

өсу жағына қарай қайта қарау мүмкіндігі 

Заңмен көзделген. Мәселен, 2013 жылы 

осы депозит бойынша банктің сыйақысы 

6­8 пайыз болса, қазір ол 8­10 пайызға дейін 

өсті.  


Жалпы, халық арасында болашақта білім 

алуға жоспарлы түрде ақша жинақтау идея­

сы жақсы қабылданды. Осылай деуімізге 

бүгінде қатары он мыңнан асқан салым­

шыларымыздың бар екені себеп болуда. 

Мұндай депозитті ашуға көп құжат жи­

нау талап етілмейді. Егер өз атыңызға білім 

беру жинақтау шотын ашқыңыз келсе, онда 

қолыңызда жеке басыңызды куәландыратын 

құжатыңыз болса жеткілікті. Ал егер шотты 

балаңыздың атына ашатын болсаңыз, оның 

туу туралы куәлігі мен ЖСН қажет. Бұл 

депозитті жас ерекшелігіне қарамастан, 

Қазақстан Республикасының кез келген 

азаматы аша алса да, халық арасында ол 

«балалардың білім алуына арналған шот 

(салым)» ретінде кең танымал. Сондықтан 

да, өз балаларының болашағын ерте жастан 

жоспарлайтын ата­аналар тарапынан оған 

деген қызығушылық жоғары болып отыр. 

«Дәуір» баспасы­

нан жазушы Бақыт 

М е р е к е н о в а н ы ң 

«Өмір керуені» атты 

үшінші кітабы оқыр­

манға жол тартты. Ро­

манда ХІХ ғасырдың 

б а с ы н а н   б а с т а п , 

қазақ  ауы  лының  өмірі 

к е ң і н е н   с у р е т т е л ­

ген. Көшпенді қазақ 

ауыл   дарындағы  алғаш 

Кеңес өкіметінің ор­

нау кезеңі, қоғамдық өмірдегі 

ө з  г е р і с т е р ,   а д а м   т а ғ д ы р ы , 

қазақ даласындағы қолдан 



14-маусым күні Алматыда 

«Атакент» көрме кешенінде 

қазақстандық эстрада 

жұлдыздарының қатысуымен 

«Сенің күнің, Донор!» гала-

концерті өтті.  бүкіләлемдік 

Донорлар күні ұйымдастырып 

отырған концерт жыл сайын  

«Сенің күнің, донор!» акциясы 

аясында  өткізіліп келеді. Шара 

13-мамырда Алматы қаласында 

бастау алған еді. 

Өнер жұлдыздары сахна­

да ән шырқап, әлем донорла­

рын мерекесімен құттықтады. 

Кеш жүргізушілері әлеуметтік 

маңыз ды жобада белсенділік та­

нытқан барлық донорларға алғыс 

білдірді. Республикалық дең гейге 

көтерілген «Сенің күнің, До­

нор!» жыл сайынғы  акциясына 

Қазақстанның әр өңірінен ар­

тис тер, қоғам қайраткерлері, та­

нымал блогерлер, бизнесмендер, 

депутаттар мен мемлекетік  мекеме 

сегізінШі қазына

Игі іс


Сілеусін – (lynx  lynx isabellinys  

Blyth, 1847) –сүтқоректілер класы 

жыртқыштар отрядының мысықтар 

тұқымдасына жататын жыртқыш аң. 

оның Қазақстан аумағында 3 түр 

тармағы (еуропа, алтай және түркістан) 

кездеседі. олардың таралу аумағы 

шағын алқапты қамтиды әрі саны 

да аз болғандықтан, Халықаралық 

Табиғат Қорғау одағының және 

Қазақстанның қызыл кітабына (2010) 

тіркелген. Сілеусіннің еуропа түр 

тармағы - орталық Қазақстанда, 

алтай түр тармағы - оңтүстік Алтай тау 

сілемдерінде, ал түркістан түр тармағы 

еліміздің оңтүстік және оңтүстік-

шығыс алқаптарындағы тау тізбектерін 

мекендейді.

Қазіргі таңда елімізде жас ұрпақтың келешекте жоғары білім алуы үшін ақшаны үйдегі 

сандыққа немесе банктегі депозитке жай салып қана қоймай, оны арнаулы депозитте 

сақтап, көбейтуге мүмкіндік жасалып отыр. Мұндай  салымдар банктің сыйақысымен 

қоса мемлекет сыйақысымен көтермеленіп тұрады.  осы мақсатта  2013 жылдың 

маусым айында елімізде білім алудың қолжетімділігін қамтамасыз ету мақсатында 

халыққа қолдау көрсетудің жаңа бағдарламасы – Мемлекеттік білім беру жинақтау 

жүйесі іске қосылған болатын. Аталмыш жүйе елімізде ғана емес, сондай-ақ шетелде 

білім алу үшін қаражат жинақтауға мүмкіндік береді. 

Бүгінде мұндай депозитті әзірге тек 

3 екінші деңгейлі банкте ашуға болады. 

Олар БТА, Халық банкі және Цеснабанк. 

Әр банк жылдық 8­ден 10 пайызға дейінгі 

мөлшерде өз сыйлықақысын есептейді 

және бір жылда бір рет жинақталған жалпы 

сомаға 5­тен 7%­ға дейінгі мөлшерде мемле­

кеттен сыйлықақы аударылады. Жақын ара­

да жүйеге қатысушы банктердің қатарына 

еліміздің басқа да ірі банктері қосылмақ. 

Қажетті қаражатты жинақтау үшін 

отбасылық бюджетке үлкен ауыртпалық 

түсірмейтін белгілі бір соманы салым 

ретінде салып отыру керек. Туындаған 

сауалдарға байланысты банкке келіп менед­

жерден кеңес ала аласыз. Ол сізге қажетті 

соманы өзіңізге ыңғайлы мөлшерде, тез 

әрі тиімді жинақтаудың амалдарын есептеп 

түсіндіреді.  



риад ШАриМАН, 

«Қаржы орталығы» АҚ 

вице-президенті

АСТАНА 


Ақмола облысындағы Кенесары кентінде 

тұратын ауыл имамы Мұрат Қабылбаевтың 

Бурабай ауданындағы «Ақкөл» балалар үйінен 

Болат, Төлеген, Николай, Оксана, Нина, 

Темірлан, Аделя есімді жетім балаларды  асы­

рап алғанына 3 жылдан асты. Үшеуі – орыс 

ұлтынан. Бірақ олар өздерін елдің нағыз 

патриоттары санайды. Қазақ тілінде еркін 

сөйлейді, өйткені қазақ мектебінде оқиды. 

Ауыл имамының осынау сауапты жұмы сы­

нан хабардар болған Ақмола облысы,  Щучье 

қаласындағы «Балдәурен» республикалық 

оқу­сауықтыру орталығының директоры 

 Мұ хитдин Бекболатұлы жетім балаларға 20 

күнге тегін жолдама берді.

Біз жұмыс барысында қайырымдылық 

жобаларға көп көңіл бөлеміз. Бізге келетін 

балалардың арасында мүмкіндігі шектеулі, 

зағиптар, жетімдер көп. Қайырымдылық жа­

сау – барша адамның ортақ парызы, – дейді 

балалар орталығының директоры Мұхитдин 

Төлепбай.

Мұрат имам директордың бұл қайырымды 

ісіне ризашылық білдіріп, 1­2 айдың 

көлемінде тағы да қосымша үш жетімді 

қамқорлығына алу ниеті барын жеткізді. 



ерлан НҰрАлиН

Шет тілдер және іскерлік карьера уни­

верси тетінде Алматы әкімшілігімен бірге 

университеттің 10 жылдық мерейтойы­

на бай ланысты «Алматы – 2015 – Ислам 

мәдениеті Астанасы: Мәдениеттер Астана­

сы» атты халықаралық симпозиум өтті. Бұл 

симпозиумға Түркия, Қытай, ТМД елдері 

мен көрші мемлекеттердің басшылары

білім ми нистрлері, университет ректорла­

ры, ғалым дары мен мәдениеттанушылар 

қатысты. 

Халықаралық симпозиум аясында 

түркі халықтарының ұлттық және рухани 

құндылықтары, Орта Азия түркі ойшылдары, 

ғұламалары мен мемлекет қайраткерлері, 

түркі дүниесінің біртұтастығы, ортақ мә де­

ни ет саласындағы мәселелері сөз болды. 

бәрекелДі!

басқосу


Сауапты іс

 Симпозиум өтті



Сілеусін

ұ й ы м д а с т ы р ы л ғ а н 

ашар шылық,  репрес­

сия жылдары еліміздің 

өз алдына дербес ел ата­

нып, еге мендік алғанға 

де йінгі кезеңдер ше­

бер тілмен өрнектеліп, 

жазылған.  Туын ды­

ның өн бойындағы 

адамдар арасындағы 

ш ы н а й ы   м а х а б б а т , 

а д а м г е р ш і л і к ,   п а ­

расаттылық, соны­

мен қатар қарапайым өмірде 

кездесетін әртүрлі оқиғалар 

оқырманын тәнті етеді. 

қызметкерлерінен тұратын мыңға 

жуық донор атсалысты. «Бауыр­

жан» қайырымдылық қорының 

президенті Жұлдыз Омарбекова 

шараның маңыздылығын атап өтті.

Республикалық қан орталы­

ғы ҚР Құрметті донорынан бөлек 

үнемі қан тапсырып жүрген 

бірнеше  ерікті  қан  тап  сыру ­

шыларды  марапаттап,  алғыс  тарын 

білдірді. Сонымен қатар гала 

концертте жобаның ұйымдас­

ты рушылары  мен  демеу шілері 

«Сенің күнің, Донор!» ак ция сы­

ның қатысушыларына арнап сый­



лықтар ұтысын өткізді.  

Каталог: wp-content -> pdf
pdf -> Жеке жазылушылар үшін 65367 1 жылға 3083,04 3274,80 3427,68 Мекемелер мен ұйымдар үшін
pdf -> «АҚылдың ТҮбі қҰт болар»
pdf -> Ұлыстың Ұлы күні – Наурыз мерекесі де таяп қалды. Күн мен түннің теңеліп, табиғаттың ерекше ажарланатын, жаңаратын кезеңі саналатын Наурызда
pdf -> «Болса болар, бәлкім, менің паңдығым »
pdf -> Құрылтайшы жəне шығарушы: «Қазақ газеттерi» Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiгi Редакторлар кеңесiнiң
pdf -> 5 Көзіқарақты оқырман білуі тиіс, жақында Тілдерді дамыту мен қолданудың
pdf -> Күні. Бұл күні күн мен түн теңеледі
pdf -> Жеке жазылушылар үшін 65367 6 айға 1541,52 1637,40 1713,84 Мекемелер мен ұйымдар үшін

жүктеу 0.93 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет